# نحو (ن-ح-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AD%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ن - ح - و
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والنون و واي معهما
ح ن و، ن ح و، ح ي ن، ن و ح، ن ي ح، أ ن ح، أ ح ن مستعملات
حنو:
الحِنْوُ: كلّ شيءٍ فيه اعوجاج. والجميع: الأَحْناء تقول: حِنْوُ الحِجَاج، وحِنْو الأَضلاع، وكل ما كان من خشبٍ قد انحنى، من إكافٍ وسَرْجٍ وقَتَبٍ: حِنْو، وكلّ منعرج من جبالٍ وأوديةٍ وقِفاٍر: حِنْوٌ. وحِنْو قُراقِرِ: موضع.
وحَنَيْتُه حَنْياً وحَنَوْته حَنْواً، إذ عطفته. والانحناء الفعل اللازم، والتَّحنِّي مثلُه.
والمَحْنِيَةُ: مُنحنَى الوادي حيث ينعرجُ منخفضاً عن السَّنَد، ويُقالُ في رجُلٍ في ظهره انحناء: إنّ فيه لَحِنايةً يهوديّة.
والحنيّةُ: القَوْسُ، والجميع: الحَنايا.
والحنو يجمع أيضاً على حُنِيّ، وربما جمعوا المنحنَى على حُنِيّ. قال العجاج:
في دفء أرطاة لها حُنِيُّ
والمَحْنِيَةُ، والجميعُ المحاني، في الأودية: عراقيلها. قال النابغة:
رَعَى الرّوضَ حتى نشَتِ الغُدْرُ كلُّها		يثني المحاني كلّها، والـمَـداهـنُ
والمَحْنِيَةُ: العُلْبة. وأحناءُ الأمور: مشتبهاتها. قال النابغة:
يقسّم أحنـاء الأمـور فـهـارب		وشاص عن الحرب العوان ودائنُ
والأمّ البَرّة: حانية، وقد حَنَتْ على ولدها تحنو.
وحَنَتِ الشّاةُ فهي حانية إذا أَمْكَنَتِ الكَبْشَ، من شِدَّة صِرافها.
والحانيّ منسوبٌ إلى الحانوت، والحانويّ كذلك وحنّأته، إذا خضبته بالحِنّاء.
نحو:
النَّحْوُ: القَصْدُ نَحْوَ الشّيء. نَحَوْتُ نحوه، أي: قَصَدْتُ قَصْدَهُ وبلغنا أنّ أبا الأسودِ وضع وجوهَ العربيّة، فقال للناس آنحوا نَحْوَ هذا فسُمْي نحواً. ويُجمعُ على الأَنْحاء. قال:
وللكلامِ وجوهٌ في تَصَـرُّفِـه		والنّحو فيه لأهل الرأي أنحاءُ
والنّاحيةُ من كلّ شيءٍ: جانِبُه.
ويقال: نحيّته فتنحَّى، وفي لغة نَحَيْتُهُ أنحاه نَحْياً بمعناه. قال ذو الرمة:
ألا أيًّهذا الباخِعُ الوجدُ نَفْسَـهُ		لشيءٍ نَحَتْهُ عن يَدَيْكَ المقادِرُ
أي: باعدته.
والنَّحْيُ: جرّةُ فَخّارٍ يُمْخَضُ فيها اللّبن. نَحَى اللَّبَنَ يَنْحاهُ: مخضه، وتنحّاه: تَمَخَّضهُ. قال:
في قَعْرِ نِحْيٍ أستثير حُمَّه
وجمع النِّحْيِ: أَنْحاءٌ. والنِّحْيُ: الزّقُّ.
وأَنْحَيْتُ عليه ضَرْبا أي: أقبلتُ. وآنتَحَيْتُ له بسهمٍ، وتنحّيت له. قال:
تَنَحَّى له عمروٌ فشكّ ضلـوعَـه		بمُدْرَ نْفِقِ الخَلْجاءِ، والنَّقعُ ساطِعُ
وكلّ من جدّ في أمرٍ انتحى فيه كالفَرَس يَنْتَحي في عَدْوِه. قال:
أَنْحيتُ لبَّتَها الشّمال بشفرةٍ
وقال:
إذا انتحى الغويّ في انتحائه
حين:
الحَيْنُ: الهلاكُ. حان يَحينُ حَيْناً، وكلّ شيءٍ لم يُوفَّق للرشاد فقد حان حيناً.
والحائنةُ النّازلة: ذات الحَيْنِ، والجميعُ: الحوائنُ. قال النابغة.
ِبَتْبٍل غيرِ مُطَّلَبٍ لَدَيْها		ولكنّ الحوائِنَ قد تَحينُ
وحيّنهُ اللهُ فَتحَيَّنَ.
والحِينُ: وقتٌ من الزّمان. تقول: حان أن يكونَ ذلك يَحينُ حَيْنُونَةً.
وحيّنتُ الشيءَ: جعلتُ له حينا. والتَّحيِينُ: أن تحلبَ النّاقةَ في اليوم مرّةً واحدةً. تقول: حيّنها، إذا جعل لها ذلك الوقت، وهي مُحيَّنة قال:
إذا أُفِنَتْ أروَى عيالَـكَ أَفْـنُـهـا		وإنْ حُيِّنَتْ أَرْبَى على الوطْبِ حَيْنُها
وحينئذٍ: تبعيد لقولك الآن فإذا باعدوا بين الوقت باعدوا بإذ فقالوا: حينَئِذٍ، خفّفوا الهمزة فأبدلوها باءً فكتبوا حينيذٍ.
والحيِنُ: يومُ القيامة.
نوح:
النَّوْحُ: مصدر ناح يَنوحُ نَوْحاً. ويقال: نائحة ذات نياحة، ونوّاحة ذات مناحة، والمناحة أيضاً الاسم، ويجمع على المناحات والمناوح.. والنَّوائح: اسم يقع على النِّساء يَجْتَمِعْنَ في مَناحة، ويجمع على هذا المعنى على الأَنْواح. قال:
كأنّ مُصفّحاتٍ في ذُراهُ		وأنواحاً عليهنّ المآلي
وتَناوَحَتِ الرّياحُ، إذا اشتدّ هبوبها.
والنَّوْحُ: نَوْحُ الحَمام.
نيح:
النَّيْحُ: اشتداد العَظْم بعد رطوبته من الكبير والصّغير. ناح يَنيحُ نَيْحاً. وإنّه لعظم نَيّحٌ شديد. ونَيَّح الله عظْمَهُ: يدعو له.
أنح:
أَنَحَ الرّجلُ يَأْنِحُ أنيحاً وأَنْحاً إذا تَأَذَّى من مَرَضٍ أو بُهْرٍ يَتَنَحْنَحُ ولا يئنُّ أنيناً.
أحن:
الإِحْنَةُ: الحِقْدُ في الصَّدْر، وربّما قالوا: حِنَة.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **النون** ve **واي** onlarla birlikte

**ح ن و**، **ن ح و**، **ح ي ن**، **ن و ح**، **ن ي ح**، **أ ن ح**، **أ ح ن** kullanımdadırlar

**حنو**:
**الحِنْوُ**: içinde her türlü eğrilik bulunan her şey. Çoğulu: **الأَحْناء**. Şöyle dersin: **حِنْوُ الحِجَاج** ve **حِنْو الأَضلاع**; ve ağaçtan olup eğrilmiş olan her şey, **إكاف**’tan, **سَرْج**’den ve **قَتَب**’den: **حِنْو**; ve dağlardan, vadilerden ve çöllerden her eğri-büğrü olan: **حِنْوٌ**. Ve **حِنْو قُراقِرِ**: bir yer.

Ve “onu eğdim” demektir: **وحَنَيْتُه حَنْياً وحَنَوْته حَنْواً**; yani onu büktüğün zaman. Ve **الانحناء** lâzım fiildir; **التَّحنِّي** de onun gibidir.

Ve **المَحْنِيَةُ**: vadinin kıvrımı; orada (vadi) **السَّنَد**’den alçalarak eğrilir. Ve sırtında eğrilik bulunan bir adam hakkında denir: “Onda Yahudî bir kamburluk vardır”: **إنّ فيه لَحِنايةً يهوديّة**.

Ve **الحنيّةُ**: yay; çoğulu: **الحَنايا**.

Ve **الحنو** ayrıca **حُنِيّ** üzerine de toplanır; ve belki **المنحنَى**’yı **حُنِيّ** üzerine toplamışlardır. **العجاج** dedi ki:
في دفء أرطاة لها حُنِيُّ

Ve **المَحْنِيَةُ**; çoğulu **المحاني**; vadilerde: onların engelleri. **النابغة** dedi ki:
رَعَى الرّوضَ حتى نشَتِ الغُدْرُ كلُّها		يثني المحاني كلّها، والـمَـداهـنُ

Ve **المَحْنِيَةُ**: **العُلْبة**. Ve işlerin **أحناءُ الأمور**’u: onların karışık olanları. **النابغة** dedi ki:
يقسّم أحنـاء الأمـور فـهـارب		وشاص عن الحرب العوان ودائنُ

Ve iyi anne: **حانية**; ve çocuğuna şefkat gösterdi: **حَنَتْ على ولدها تحنو**.

Ve koyun, koçu mümkün kıldığında **حانية**’dir: **وحَنَتِ الشّاةُ فهي حانية إذا أَمْكَنَتِ الكَبْشَ**; kızgınlığının şiddetinden.

Ve **الحانيّ** **الحانوت**’a nisbetlidir; **الحانويّ** de böyledir. Ve “onu kınaladım” demektir: **وحنّأته**; yani onu **الحِنّاء** ile boyadığın zaman.

**نحو**:
**النَّحْوُ**: bir şeye doğru yönelme, **نَحْوَ الشّيء**. “Ona doğru yöneldim” demektir: **نَحَوْتُ نحوه**; yani onun kastını kastettim. Ve bize ulaştı ki **أبو الأسود** Arapçanın yönlerini koydu; sonra insanlara: “Bunun **نَحْوَ**’una yönelin” dedi; böylece **نحواً** diye adlandırıldı. Çoğulu **الأَنْحاء** üzerine gelir. Dedi ki:
وللكلامِ وجوهٌ في تَصَـرُّفِـه		والنّحو فيه لأهل الرأي أنحاءُ

Ve her şeyin **النّاحيةُ**’si: onun yanı, tarafı.

Ve denir: “Onu uzaklaştırdım da uzaklaştı” demektir: **نحيّته فتنحَّى**. Ve bir dilde: **نَحَيْتُهُ أنحاه نَحْياً** aynı mânâdadır. **ذو الرمة** dedi ki:
ألا أيًّهذا الباخِعُ الوجدُ نَفْسَـهُ		لشيءٍ نَحَتْهُ عن يَدَيْكَ المقادِرُ
Yani: onu uzaklaştırdı.

Ve **النَّحْيُ**: içinde süt çalkalanan çömlek testi. “Sütü çalkaladı” demektir: **نَحَى اللَّبَنَ يَنْحاهُ**; onu çalkaladı. Ve **تنحّاه**: onu çalkaladı. Dedi ki:
في قَعْرِ نِحْيٍ أستثير حُمَّه

Ve **النِّحْيِ**’nin çoğulu: **أَنْحاءٌ**. Ve **النِّحْيُ**: tulum.

Ve “ona vurarak yöneldim” demektir: **وأَنْحَيْتُ عليه ضَرْبا**; yani üzerine geldim. Ve “ona bir okla yöneldim” demektir: **وآنتَحَيْتُ له بسهمٍ**; ve **تنحّيت له**. Dedi ki:
تَنَحَّى له عمروٌ فشكّ ضلـوعَـه		بمُدْرَ نْفِقِ الخَلْجاءِ، والنَّقعُ ساطِعُ

Ve her kim bir işte ciddî davranırsa onda yönelir; tıpkı atın koşusunda yönelmesi gibi: **كالفَرَس يَنْتَحي في عَدْوِه**. Dedi ki:
أَنْحيتُ لبَّتَها الشّمال بشفرةٍ
Ve dedi ki:
إذا انتحى الغويّ في انتحائه

**حين**:
**الحَيْنُ**: helâk. **حان يَحينُ حَيْناً**. Ve her şey ki doğru yola muvaffak kılınmamışsa, gerçekten **حان حيناً**.

Ve musibet olan **الحائنةُ النّازلة**: **ذات الحَيْنِ**’dir; çoğulu: **الحوائنُ**. **النابغة** dedi ki:
ِبَتْبٍل غيرِ مُطَّلَبٍ لَدَيْها		ولكنّ الحوائِنَ قد تَحينُ

Ve Allah onu helâk etti: **وحيّنهُ اللهُ**; böylece o helâk oldu: **فَتحَيَّنَ**.

Ve **الحِينُ**: zamandan bir vakit. Dersin: “Şu olması vakti geldi”: **حان أن يكونَ ذلك يَحينُ حَيْنُونَةً**.

Ve “şeye bir vakit tayin ettim” demektir: **وحيّنتُ الشيءَ**; ona bir vakit kıldım. Ve **التَّحيِينُ**: deveyi günde bir defa sağmandır. Dersin: **حيّنها**; yani ona o vakti kıldığın zaman. Ve o: **مُحيَّنة**’dir. Dedi ki:
إذا أُفِنَتْ أروَى عيالَـكَ أَفْـنُـهـا		وإنْ حُيِّنَتْ أَرْبَى على الوطْبِ حَيْنُها

Ve **وحينئذٍ**: “şimdi” sözünden uzaklaştırmadır; vakit ile arayı uzaklaştırdıklarında **إذ** ile uzaklaştırdılar da **حينَئِذٍ** dediler; hemzeyi hafiflettiler de onu **باءً** ile değiştirdiler; böylece **حينيذٍ** yazdılar.

Ve **الحيِنُ**: kıyamet günü.

**نوح**:
**النَّوْحُ**: **ناح يَنوحُ نَوْحاً**’ın mastarı. Ve denir: **نائحة** “نياحة sahibi”; ve **نوّاحة** “مناحة sahibi”; ve **المناحة** da isimdir; ve **المناحات** ve **المناوح** üzerine çoğul yapılır. Ve **النَّوائح**: **مَناحة** içinde toplanan kadınlara söylenen bir isimdir; ve bu mânâ üzere **الأَنْواح** üzerine çoğul yapılır. Dedi ki:
كأنّ مُصفّحاتٍ في ذُراهُ		وأنواحاً عليهنّ المآلي

Ve rüzgârlar şiddetli estiğinde: **وتَناوَحَتِ الرّياحُ**.

Ve **النَّوْحُ**: güvercinin feryadı, **نَوْحُ الحَمام**.

**نيح**:
**النَّيْحُ**: büyüğün ve küçüğün kemiğinin, yaşlığından sonra sertleşmesidir. **ناح يَنيحُ نَيْحاً**. Ve o, şiddetli bir sert kemiktir: **عظم نَيّحٌ شديد**. Ve “Allah onun kemiğini sertleştirsin” (diye dua edilir): **ونَيَّح الله عظْمَهُ**.

**أنح**:
Adamın, hastalık veya nefes darlığından eziyet görmesi hâlinde: **أَنَحَ الرّجلُ يَأْنِحُ أنيحاً وأَنْحاً**; boğazını temizler gibi ses çıkarır: **يَتَنَحْنَحُ**; fakat inleyerek inlemez: **ولا يئنُّ أنيناً**.

**أحن**:
**الإِحْنَةُ**: göğüste kin; ve belki “**حِنَة**” dediler.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D9%88/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والحاء وما يثلثهما)
(*نحر)  النون والحاء والراء. كلمة واحدة يتفرّعُ منها كلماتُ الباب. هي النَّحْر للإنسانِ وغيره، والجمع نُحور. والنَّحْر: البَزْل([1]) في النَّحْر. ونَحَرتُ البعيرَ نَحْراً. والنَّاحِران: عِرْقان في صَدر الفَرَس. ودائرة النَّاحر تكون في الجران إلى أسفَلَ من ذلك. وانتَحَروا على الشَّيء: تشاحُّوا عليه حِرصاً، كأنَّ كلَّ واحدٍ منهم يريد نَحرَ صاحبِه. ويقال: النَّحيرة: آخرُ يومٍ من الشَّهر، لأنّه ينحر الذي يدخل([2])، وأظن معنى يَنحره يَلِي نَحْرَه. والعالم بالشّيء المجرِّب نِحْرِير، وهو إن كان من القياس الذي ذكرناه، بمعنى أنّه ينحر العلمَ نحراً، كقولك: قَتلتُ هذا الشَّيءَ عِلْماً.
 (نحز)  النون والحاء والزاء أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدهما على معنى النَّخس والدّقّ، والآخر على امتدادٍ في شيء.
فالأول النَّحْز: النَّخْس. ونَحَزَه نَحْزاً. والراكب يَنْحَزُ بصدره واسِطةَ الرَّحْل. ونَحزْتُ النّاقةَ برِجلي: ركلتُها. والنَّاحز: أن يصيب المِرفَقُ كركرةَ البعير، يقال به ناحِز. والنُّحَاز: داءٌ يأخذ الإبل في رِئاتها. والقياس فيهما واحد.
ومن الباب نَحَز الشَّيءَ: دقَّه. والمِنحاز: شيء يُدَقُّ فيه الأشياء.
والأصل الآخر: النَّحِيزة: طِبَّةٌ تكونُ في الأرض ممتدة كالفَرسَخ. والنّحائز: نَسَائِجُ كالحُزُم والشُّقَق العريضة، تكون للرِّحال. ويقولون: النَّحيزة: طبيعة الإنسان. والذي نقوله([3]) أنَّ النَّحيزة على معنى التَّشبيه، وإنَّما يُراد بها الحال التي كأنَّه نُسِجَ عليها، فيقولون: هو ضعيفُ النَّحيزة، أي هذه الحالُ منه ضعيفة.
(نحس)  النون والحاء والسين أصلٌ واحد يدلُّ على خِلاف السَّعد. ونُحِسَ هو فهو مَنحوس. والنُّحَاس: الدُّخَان لا لَهَبَ فيه. قال:
* شياطين يُرمَى بالنُّحاسِ رَجيمُها *
والنُّحَاس من هذه الجواهرِ كأنه لمَّا خالف الجواهرَ الشَّريفَةَ كالذَّهب والفِضّة سُمِّي نُحَاساً. هذا على وجه الاحتمال. ويقال: يومٌ نَحْسٌ ويومٌ نَحِسٌ. وقرئ: {في أيَّامٍ نَحِسَاتٍ. [فصلت 16]. و نَحْسَاتٍ([4]).
ويحتمل أنَّ النُّحاس: الأصل، على ما ذكره بعضهم، ولمَّا كان أصلاً لكثيرٍ من الجواهر قيل لمبلغ أصلِ الشَّيء نُحاس.
(نحص)  النون والحاء والصاد كلمةٌ واحدة، هي النَّحُوص: الأتَان الحائل في شعر امرئ القيس. قال:
أرَنَّ عليه قارباً وانتحَتْ لهُ *** طُوَالةُ أرساغِ اليدينِ نَحوصُ([5]) (نحض)  النون والحاء والضاد كلمةٌ واحدة، وهي اللَّحْم. يقال لِلَّحْم نَحْض. وامرأةٌ نَحِيضة: كثيرة اللَّحم، فإذا ذَهَب لحمها فَمنحوضَة، من قولهم: نحضْتُ العَظْم: أخذتُ ما عليه من لَحم. ويقولون: نَحَضْت السِّنانَ: رقّقته، كأنَّك لما رقَّقته أخذت عنه نَحضَه. (نحط)  النون والحاء والطاء كلمةٌ تدلُّ على حكايةِ صوت. من ذلك النَّحِيط كالزَّفير. والنَّحَّاط: الرّجل المتكبِّر ينحطُ من الغَيظ. والنَّحْطة: داءٌ يأخذ الإبل في صَدرها تَنحَطُ منه فلا تكاد تَسلم معَه.
(نحف)  النون والحاء والفاء كلمةٌ تدلُّ على دِقّة وذُبول. نحو([6]) نَحُف الرّجُل نحافةً فهو نحيف، إذا قلَّ لحمُه وهُزِل. وهُم نِحافٌ.
(نحل)  النون والحاء واللام كلماتٌ ثلاث: الأولى تدلُّ على دِقّةٍ وهُزال، والأخرى على عطاء، والثالثة على ادِّعاء.
فالأولى نَحَل جِسُمه نُحولاً فهو ناحل، إذا دقَّ، وأنْحلَه الهمُّ. والنَّواحل: السُّيوف التي رَقَّت ظُباتُها من كثرة الضَّرْب بها.
والثانية: نَحلْتُه كذا، أي أعطيتُه. والاسم النُّحْل. قال أبو بكر([7]): سمِّي الشَّي المُعطَى النُّحْلان. ويقولون: النُّحْل: أن تُعطِيَ شيئاً بلا استِعْواض. ونَحَلْتُ المرأةَ مَهْرَها* نِحلةً، أي عن طِيب نَفْسٍ من غير مطالَبة. كذا قال المفسِّرون في قوله تعالى: ﴿وَآتُوا النِّسَاءَ صَدُقَاتِهِنَّ نِحْلَةً﴾ [النساء 4].
والثالثة قولهم: انْتحَلَ كذا، إذا تعاطاه وادَّعاء. وقال قوم: انتحلَه، إذا ادّعاه مُحِقّاً؛ وتَنَحَّله، إذا ادَّعاه مُبطِلاً. وليس هذا عندنا بشيء. ومعنى انتحل وتَنَحَّل عندنا سواء. والدليل على ذلك قولُ الأعشى:
فكيف أنا وانتحالِي القوَا *** فِ بعدَ المشيبِ كفى ذاك عارا([8])(نحو)  النون والحاء والواو كلمةٌ تدلُّ على قصد. ونحوْتُ نَحْوَه. ولذلك سمِّي نَحْوُ الكلام، لأنه يَقصِد أصول الكلام فيتكلمُ على حَسَب ما كان العرب تتكلَّم به. ويقال إنَّ بني نَحْوٍ: قومٌ من العرب([9]). وأمّا [أهل([10])] المَنْحَاةِ فقد قيل: القوم البُعَداء غيرُ الأقارب.
ومن الباب: انتحَى فلانٌ لفلانٍ: قصَدَه وعَرَض له.
(نحي)  النون والحاء والياء كلمةٌ واحدة، هي النِّحْي: سِقاء السَّمْن.
(نحب)  النون والحاء والباء أصلانِ: أحدهما يدلُّ على نَذْرٍ وما أشبَهَه من خَطَر أو إخطار شيء، والآخر على صوتٍ من الأصوات.
فالأوّل: النَّحْب: النَّذْر. وسار فلانٌ على نَحْبٍ، إذا جهد، فكأنَّه خاطَرَ على شيءٍ فَجدَّ. قال:
* كما سار عن إحدى يديه المُنَحِّبُ([11]) *
أي المُخاطِر. وقد كان التَّنْحِيب([12]) في العرب، وهو كالمخاطَرة، تقول: إن كان كذا فلك عليَّ كذا وإلاَّ فلي عليك. وجاء الإسلامُ بالنَّهي عنه. ومنه ناحَبْتُه إلى فلانٍ، إذا حاكمتَه. والقياسُ فيهما واحد. وكذا النَّحْب: الموت، كأنَّه نذْرٌ ينذُِرُهُ الإنسان يَلزَمُه الوفاءُ به، ولا بُدَّ له منه.
والأصل الآخر النَّحيب: [نحيبُ] الباكِي، وهو بكاؤُه مع صوتٍ وإعوال. ومنه النُّحَاب: سُعال الإبل. ونَحَب البعيرُ يَنْحَب.
(نحت)  النون والحاء والتاء كلمة تدل على نَجْرِ شيءٍ وتسويتهِ بحديدة. ونَحَتَ النَّجَّار الخشبةَ ينحَتُها نحتاً. والنَّحيتة: الطَّبيعة، يريدون الحالةَ التي نُحِت عليها الإنسان، كالغريزة التي غُرِز عليها الإنسان. وما سقط من المنحوت نُحاتَةٌ.
--------------ـــ
([1]) البزل: الشق. وفي الأصل: "النزل".
([2]) في اللسان: "لأنها تنحر الذي يدخل بعدها أي، تصير في نحره فهي ناحرة".
([3])  في الأصل: "يقوله".
([4]) من الآية 16 في سورة فصلت. وقراءة "نحسات" بفتح فسكون هي قراءة الحرميين وأبي عمرو والنخعي وعيسى والأعرج. تفسير أبي حيان (7: 490). والحرميان هما نافع وابن كثير. غيث النفع للصفاقسي 18.
([5])  ديوان امرئ القيس برواية الطوسي (مخطوطة دار الكتب)، وفيه: "أرن عليها".
([6])  كذا وردت هذه الكلمة، وأراها مقحمة.
([7]) الجمهرة (2: 192).
([8]) ديوان الأعشى 41 واللسان (نحل). والقواف، هي القوافي، مثل ما جاء في قول الله: ﴿وجفان كالجواب﴾ [سبأ 13]، أي كالجوابي. وفي الديوان: "فما أنا أم ما انتحالي القواف".
([9]) في اللسان: "بطن من الأزد". وهم في الاشتقاق 300 بنو نحو بن شمس.
([10]) التكملة من المجمل واللسان.
([11])  للكميت، كما في اللسان (نحب) وروايته فيه: "كما صار". وصدره:
* يخدن بنا عرض الفلاة وطولها *
([12])  في الأصل: "النحيب".

ـ

##### Türkçe

(باب **النون** ve **الحاء** ve onların üçüncülendiği şeyler)

(**نحر**)  **النون** ve **الحاء** ve **الراء**. Ondan bâbın kelimeleri dallanıp budaklanan tek bir kelimedir. O, insan ve başkası için **النَّحْر**’dır; çoğulu **نُحور**’dur. Ve **النَّحْر**: **البَزْل**’dir([1]) **النَّحْر**’da. Ve “deveyi **نَحْراً** boğazladım.” Ve **النَّاحِران**: atın göğsünde iki damardır. Ve **دائرة النَّاحر** **الجران**’da, bundan daha aşağıda olur. Ve “şey üzerine **انتَحَروا**”: ona hırsla çekiştiler; sanki onların her biri arkadaşını boğazlamak istiyor. Ve denir ki: **النَّحيرة**: ayın son günü; çünkü gireni boğazlar([2]); ve sanırım **يَنحره**’nin mânası, onun **نَحْر**’ını izler. Ve bir şeyi bilen, tecrübeli olan **نِحْرِير**’dir; ve eğer zikrettiğimiz kıyastan ise, mânası: ilmi boğazlarcasına boğazlar; senin “bu şeyi ilimce öldürdüm” demen gibi.

(**نحز**)  **النون** ve **الحاء** ve **الزاء** iki sahih asıldır; bunlardan biri **النَّخس** ve **الدّقّ** mânasına, diğeri bir şeyde uzamaya delâlet eder.
Birincisi: **النَّحْز**: **النَّخْس**’tır. Ve onu **نَحْزاً** **نَحَزَه**. Ve binen kimse, göğsüyle eyerin ortasını **يَنْحَزُ**. Ve “dişi deveyi ayağımla **نَحزْتُ**”: onu tekmeledim. Ve **النَّاحز**: dirseğin devenin **كركرة**’sine isabet etmesidir; “onda **ناحِز** vardır” denir. Ve **النُّحَاز**: develeri akciğerlerinde tutan bir hastalıktır. Ve ikisinde de kıyas birdir.
Ve bâbdandır: “şeyi **نَحَز**”: onu dövdü/ezdi. Ve **المِنحاز**: içinde şeylerin dövüldüğü bir şeydir.
Diğer asıl: **النَّحِيزة**: yerde fersah gibi uzanmış bir **طِبَّة**’dir. Ve **النّحائز**: eyerler için olan, kuşaklar ve geniş yarıklar gibi dokumalar/örgülerdir. Ve derler ki: **النَّحيزة**: insanın tabiatı. Bizim söylediğimiz([3]) şudur: **النَّحيزة** teşbih mânasınadır; onunla ancak, sanki üzerine dokunmuş olduğu hâl kastedilir; böylece “o **ضعيفُ النَّحيزة**’dir” derler; yani bu hâl ondan zayıftır.

(**نحس**)  **النون** ve **الحاء** ve **السين** tek bir asıldır; **السَّعد**’ın zıddına delâlet eder. **نُحِسَ**; o hâlde o **مَنحوس**’tur. Ve **النُّحَاس**: içinde alev olmayan dumandır. Dedi ki:
* Şeytanlar; onların recmedileni **بالنُّحاسِ** atılır *
Ve bu cevherlerden **النُّحَاس** sanki altın ve gümüş gibi şerefli cevherlere muhalefet edince **نُحَاساً** diye adlandırılmıştır. Bu, ihtimal yönündendir. Ve “gün **نَحْسٌ**” ve “gün **نَحِسٌ**” denir. Ve şöyle okunmuştur: {**في أيَّامٍ نَحِسَاتٍ**. [Fussılet 16]. Ve **نَحْسَاتٍ**([4]).
Ve muhtemeldir ki **النُّحاس** asıldır; bazılarının zikrettiği üzere; ve birçok cevher için asıl olunca, şeyin aslının ulaştığı dereceye **نُحاس** denmiştir.

(**نحص**)  **النون** ve **الحاء** ve **الصاد** tek bir kelimedir; o da İmru’ul-Kays’ın şiirinde **النَّحُوص**’tur: gebe olmayan dişi eşek. Dedi ki:
أرَنَّ عليه قارباً وانتحَتْ لهُ *** طُوَالةُ أرساغِ اليدينِ نَحوصُ([5])

(**نحض**)  **النون** ve **الحاء** ve **الضاد** tek bir kelimedir; o da ettir. Ete **نَحْض** denir. Ve **نَحِيضة** kadın: eti çok olan. Eti gidince **فَمنحوضَة**; onların “kemiği **نحضْتُ**: üzerindeki eti aldım” sözünden. Ve derler ki: “mızrak ucunu **نَحَضْت**”: onu incelttim; sanki onu inceltince ondan **نَحض**’unu almış oldun.

(**نحط**)  **النون** ve **الحاء** ve **الطاء** bir kelimedir; bir sesin taklidine delâlet eder. Ondan: **النَّحِيط**; **الزَّفير** gibi. Ve **النَّحَّاط**: kibirli adam; öfkeden **ينحطُ**. Ve **النَّحْطة**: develeri göğüslerinde tutan bir hastalıktır; ondan **تَنحَطُ**; onunla beraber neredeyse kurtulamaz.

(**نحف**)  **النون** ve **الحاء** ve **الفاء** bir kelimedir; inceliğe ve zayıflayıp solmaya delâlet eder. **نحو**([6]) “adam **نَحُف** **نحافةً**; o hâlde o **نحيف**’tir”: eti azalıp zayıflayınca. Ve onlar **نِحافٌ**’dır.

(**نحل**)  **النون** ve **الحاء** ve **اللام** üç kelimedir: birincisi inceliğe ve zayıflığa delâlet eder; ikincisi bağışa; üçüncüsü iddiaya.
Birincisi: “bedeni **نَحَل** **نُحولاً**; o hâlde o **ناحل**’dir”: incelince. Ve gam onu **أنْحلَه**. Ve **النَّواحل**: çok vurulmadan dolayı ağızları incelmiş kılıçlardır.
İkincisi: “ona şunu **نَحلْتُ**”: yani ona verdim. İsim **النُّحْل**’dür. Ebû Bekir([7]) dedi: verilen şeye **النُّحْلان** denmiştir. Ve derler ki: **النُّحْل**: karşılık istemeksizin bir şey vermendir. Ve “kadına mehirini **نَحَلْتُ** **نِحلةً**”: yani talep olmaksızın, gönül hoşluğuyla. Müfessirler, Yüce Allah’ın şu sözü hakkında böyle demişlerdir: ﴿**وَآتُوا النِّسَاءَ صَدُقَاتِهِنَّ نِحْلَةً**﴾ [Nisâ 4].
Üçüncüsü: onların “şunu **انْتحَلَ**”: onu üstlendi ve iddia etti, sözüdür. Bir topluluk dedi ki: onu **انتحلَه**: haklı olarak iddia edince; ve onu **تَنَحَّله**: bâtıl olarak iddia edince. Bu, bize göre bir şey değildir. Bizce **انتحل** ile **تَنَحَّل**’in mânası birdir. Bunun delili A‘şâ’nın sözüdür:
فكيف أنا وانتحالِي القوَا *** فِ بعدَ المشيبِ كفى ذاك عارا([8])

(**نحو**)  **النون** ve **الحاء** ve **الواو** kast etmeye delâlet eden bir kelimedir. “Onun yönüne **نحوْتُ**.” Bundan dolayı **نَحْوُ الكلام** diye adlandırıldı; çünkü sözün asıllarını kasteder; böylece Arapların konuştuğu üzere konuşur. Ve denir ki: **بني نَحْوٍ**: Araplardan bir kavimdir([9]). Ama **المَنْحَاةِ** ehli([10]) hakkında: akraba olmayan uzak kavim denmiştir.
Ve bâbdandır: “falanca, falancaya **انتحَى**”: onu kastetti ve ona yöneldi.

(**نحي**)  **النون** ve **الحاء** ve **الياء** tek bir kelimedir; o da **النِّحْي**’dir: yağ tulumu.

(**نحب**)  **النون** ve **الحاء** ve **الباء** iki asıldır: biri adak ve ona benzer, bir şeyin tehlikeye atılması yahut tehlikeye atırılması mânasına delâlet eder; diğeri seslerden bir sese.
Birincisi: **النَّحْب**: **النَّذْر**’dür. Ve “falanca bir **نَحْبٍ** üzere yürüdü”: çabaladı; sanki bir şey üzerine tehlikeye atıldı da ciddileşti. Dedi ki:
* كما سار عن إحدى يديه المُنَحِّبُ([11]) *
Yani tehlikeye atan. Araplarda **التَّنْحِيب**([12]) vardı; o, tehlikeye atma gibidir: “eğer şöyle olursa bana karşı şunlar senindir; yoksa sana karşı şunlar benim üzerimedir” dersin. İslâm onu yasaklamakla geldi. Ondandır: “onu falancaya **ناحَبْتُ**”: onu muhakeme ettim. Ve ikisinde de kıyas birdir. Ve yine **النَّحْب**: ölümdür; sanki insanın adadığı bir adaktır; onu yerine getirmek ona gerekir; ondan kaçınılmaz.
Diğer asıl: **النَّحيب**: ağlayanın [**نحيبُ**]; o, ses ve feryat ile ağlamasıdır. Ondandır: **النُّحَاب**: develerin öksürüğü. Ve deve **نَحَب**; **يَنْحَب**.

(**نحت**)  **النون** ve **الحاء** ve **التاء** bir kelimedir; bir şeyi yontmaya ve onu demirle düzeltmeye delâlet eder. Ve marangoz tahtayı **نَحَتَ**; onu **نحتاً** yontar. Ve **النَّحيتة**: tabiat; insanın üzerine yontulduğu hâli kastederler; insanın üzerine yerleştirildiği içgüdü gibi. Ve yontulandan düşen şeye **نُحاتَةٌ** denir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D9%88/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن ح و
هو على أنحاء شتّى‏:‏ لا يثبت على نحوٍ واحد‏.‏
ونحوت نحوه‏.‏
وعنده نحوٌ من مائة رجل‏.‏
وإنكم لتنظرون في نحوّ كثيرة‏:‏ وفلان نحويٌّ من النحاة‏.‏
وانتحاه‏:‏ قصده‏.‏
وانتحى لقرنه‏:‏ عرض له‏.‏
وانتحى على شقّه الأيسر‏:‏ اعتمد عليه‏.‏
وانتحى على سيفه‏.‏
قال متمم‏:‏ وهوّن وجدي بعد ما كدت أنتحي على السيف حتى يخرج الجوف والحشا ونحّاه عن مكانه تنحيةً فتنحّى عنه وتنحّ عني‏.‏
ونحّ الدمع عن خدّك‏.‏
وناحيته مناحاة‏:‏ صرت نحوه وصار نحوي‏.‏
وأنحى عليه بالسوط والسيف‏.‏
ومن المجاز‏:‏ هو نحيّة القوارع أي تنحيه الشدائد ونحن نحايا الأحزان‏.‏
قال البعيث‏:‏ نحيّة أحزان جرت من جفونه نفاضة دمع مثل ما دمع الوشل وأنحى عليه باللوائم إذا أقبل عليه‏.‏
وأنا في ناحية فلان‏.‏
وضربه بناحية سوطه‏.‏
وأتاه من ناحية الكرَم فوجده كريمًا. ومن أيّ النواحي أتيته وجدته مرضيًّا.

##### Türkçe

ن ح و
O, çeşitli yönler üzeredir: tek bir **نحو** üzere sabit kalmaz.
Ve **نحوت نحوه**: onun **نحو**’suna yöneldim.
Ve onun yanında yaklaşık yüz adam vardır.
Ve siz elbette birçok **نحوّ** içinde bakarsınız: ve falan, **النحاة**’den bir **نحويّ**dir.
Ve **انتحاه**: onu kastetti.
Ve **انتحى لقرنه**: ona karşı çıktı.
Ve **انتحى على شقّه الأيسر**: ona dayandı.
Ve **انتحى على سيفه**.
Mütemmim dedi: “Ve neredeyse **السيف** üzerine **أنتحي** edinceye kadar (ki) iç ve bağırsaklar çıkacak (hale gelinceye kadar) olduktan sonra, kederimi hafifletti; ve onu yerinden bir **تنحيةً** ile uzaklaştırdı; derken ondan **تنحّى** etti; ve benden **تنحّ** et.”
Ve **نحّ** gözyaşını yanağından uzaklaştır.
Ve onu **مناحاة** ile **ناحيته**: onun **نحو**’suna vardım ve o da benim **نحو**’ma vardı.
Ve ona kamçı ve kılıçla **أنحى** etti.
Ve mecazdandır: o, **نحيّة القوارع**’dır; yani şiddetler onu uzaklaştırır; ve biz, hüzünlerin **نحايا**’sıyız.
El-Baʿîs dedi: “**نحيّة أحزان**; gözkapaklarından akıp giden, **الوشل**’ün gözyaşı gibi gözyaşı dökümü.” Ve kınayıcılarla ona **أنحى** eder; ona yöneldiği zaman.
Ve ben, falanın **ناحية**sindeyim.
Ve onu kamçısının **ناحية**siyle vurdu.
Ve ona kerem **ناحية**sinden geldi de onu kerim buldu. Ve ona hangi **النواحي**’den geldiysen, onu hoşnut bulunur buldun.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D9%88/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن ح و * * النَّحْوُ * القصد والطريق يقال * نَحَا نَحْوَهُ * أي قصد قصده ونَحَا بصره إليه من باب صرف وبابهما عدا و * أنْحَى * بصره عنه عدله و * نَحَّاهُ * عن موضعه * فتَنَحَّى * و * النَّحْوُ * إعراب الكلام العربي و * النِّحْيُ * بالكسر زِقٌّ للسمن والجمع * أَنْحاءٌ * و * النَّاحِيَةُ * واحدة * النَّواحِي

##### Türkçe

* ن ح و * * **النَّحْوُ** * kasıt ve yol; denilir: **نَحَا نَحْوَهُ** yani onun kastını kastetti; ve “صرف” babından, ikisinin babı ise “عدا” olmak üzere, bakışını ona doğru çevirdi; ve **أَنْحَى** bakışını ondan çevirdi, onu saptırdı; ve **نَحَّاهُ** onu yerinden uzaklaştırdı; böylece **فتَنَحَّى**; ve **النَّحْوُ** Arapça sözün i‘rabıdır; ve **النِّحْيُ** (kesre ile) yağ için bir tulumdur; çoğulu **أَنْحاءٌ**; ve **النَّاحِيَةُ** **النَّواحِي**’nin bir tanesidir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( و ( *!النَّحْوُ : الطَّريقُ .
( و ) أيْضاً : ( الجِهَةُ ) . يقالُ : *!نَحَوْتُ *!نَحْوَ فلانٍ ، أَي جِهَتَهُ ؛ ( ج *!أنْحاءٌ *!ونُحُوٌّ ) ، كَعُتُلَ .
قال سيبويه : وهذا قليلٌ شَبَّهُوها بُعتُوَ ، والوَجْه في مثْلِ هذه الواوِ إذا جاءَتْ في جَمْعِ الياءِ كقولِهم في جَمْعِ ثَدْي وعصاً وحقْوٍ ثُدِيٌّ وعُصِيٌّ وحُقِيٌّ .
( و ) النّحْوُ : ( القَصْدُ ، يكونُ ظَرْفاً و ) يكونُ ( اسْماً ) .
قال ابنُ سِيدَه : اسْتَعْمَلَتْه العَرَبُ ظَرْفاً وأصْلُه المَصْدَرُ ؛ ( ومنه نَحْوُ العَرَبِيَّةِ ) . وهو إعْرابُ الكَلامِ العَرَبيِّ .
قال الأزْهري : ثَبَتَ عن أهْلِ يُونَان فيمَا يَذْكُر المُتَرْجِمُون العارِفُونَ بلِسانِهم ولُغَتهِم أنَّهم يُسَمُّونَ عِلْمَ الألْفاظِ والعِنايَة بالبَحْثِ عنه *!نَحْواً ؛ ويقولونَ : كانَ فلانٌ مِن *!النَّحويِّين ، ولذلكَ سُمِّي يُوحَنا الإِسْكَنْدارني يحيى *!النَّحوي الذي كانَ حصلَ له مِنَ المَعْرفةِ بلُغَةِ اليُونانِيِّين ؛ ا ه .
وقال ابنُ سِيدَه : أُخِذَ مِن قوْلِهم *!انْتَحاهُ إذا قَصَدَه إنَّما هو *!انْتِحاءُ سَمْتِ كَلامِ العَرَبِ في تَصَرُّفه مِنْ إعْرابٍ وغيرِهِ كالتَّثْنِيةِ والجَمْع والتَّحْقيرِ والتّكْسيرِ والإضافَةِ والنَّسَبِ وغيرِ ذلكَ

ليَلْحَقَ به مَنْ ليسَ مِن أَهْلِ اللغَةِ العَربيَّةِ بِأَهْلِها في الفَصاحَةِ فيَنْطِق بها ، وإن لم يَكُنْ منهم ، أَو إنْ شَدَّ بعضُهم عنها رُدَّ به إليها ، وهو في الأصْل مَصْدرٌ شائِعٌ أَي *!نَحَوْتُ نَحْواً كقَوْلكَ . قَصَدْتُ قَصْداً ، ثم خُصَّ به *!انْتِحاءُ هذا القَبِيل مِن العِلْم ، كما أنَّ الفِقْهَ في الأصْلِ مَصْدَرُ فَقِهْتُ الشيءَ أَي عَرَفْته ، ثم خُصَّ به عِلْم الشَّريعَةِ مِنَ التَّحْليلِ والتَّحْريمِ ، وكما أنَّ بيتَ اللهاِ ، عزَّ وجلَّ خُصَّ به الكَعْبةُ ، وإن كانتُ البيوتُ كُلّها للهِ ، عزَّ وجلَّ .
قال : وله نظائِرُ في قَصْر ما كانَ شائِعاً في جنْسِه على أَحَدِ أنْوَاعهِ ؛ ا ه .
قال شيْخُنا واسْتَظْهَرَ هذا الوَجْه كثيرٌ مِن *!النّجَّاةِ ، وقيل ؛ هو مِن الجهَةِ لأَنَّه جهَةٌ مِن العلومِ ؛ وقِيلَ لقَوْلِ عليَ ، رضِيَ الله تعالى عنه ، بَعْدَما عَلَّم أَبا الأسْوَد الاسْمَ والفِعْلَ وأَبْواباً مِنَ العَربيَّةِ : ( انْحُ على هذا النّحْو ) ؛ وقيلَ غيرُ ذلك ، ممَّا هو في أَوائِلِ مُصَنَّفَاتِ *!النّحْوِ .
وفي المُحْكم : بَلَغَنا أنَّ أَبا الأسْود وَضَعَ وُجُوه العَربيَّةِ ، وقال ، للناسِ *!انْحُوا *!نْحُوه ، فسُمِّي *!نَحْواً ؛ ( وجَمْعُه *!نُحُوٌّ ، كعُتُلِّ ) ، كذا في النسخِ ، ونَسِيَ هنا قاعِدَةَ اصْطِلاحِهِ ، وهو الإشارَةُ بالجيمِ للجَمْع ، وسُبْحان مَنْ لا يَسْهُو ؛ وتقدَّمَ الكَلامُ فيه قرِيباً .
وأَطالَ ابنُ جنِّي البَحْثَ فيه في كتابةِ شرح التَّصْريف المُلوكي .
قالَ الجَوْهري : وحُكي عن أعْرابي أَنَّه قال : إنَّكُم لتَنْظُرُونَ

في *!نُحُوَ كثيرَةٍ ، أَي في ضُروبٍ مِن النَّحْوِ .
( و ) يُجْمَعُ أَيْضاً على ( *!نُحِيَّةٍ ، كدَلْو ودُلِيَّةٍ ) ، ظاهِرُ سِياقِه أنَّه جَمْعٌ *!لنَحْو ، وهو غَلَطٌ والصَّوابُ فيه أنَّه أَشارَ به إلى أنَّ النَّحْوَ يُؤَنَّثُ ، ونظره بدَلْوٍ ودُلِيَّةٍ ، لأنَّ التَّصْغيرَ يَردُّ الأشْياءَ إلى أُصُولِها .
قال الصَّاغاني في التكْملَةِ : وكان أَبو عَمْرو الشَّيْباني يقولُ : الفُصَحاءُ كُلُّهُم يُؤَنِّثُونَ النَّحْوَ فيقولونَ : *!نَحْوٌ *!ونُحَيَّة ، مِيزَانُه دَلْوٌ ودُلِيَّةٍ ؛ قالَ : أَحْسَبُهم ذَهَبُوا بتَأْنِيثِها إلى اللّغَةِ ، ا ه . فانْظُر هذا السِّياقِ يَظْهَرُ لكَ خبطَ المصنِّفِ .
( *!نَحاهُ *!يَنْحُوه *!ويَنْحاهُ ) نَحْواً : ( قَصَدَه *!كانْتَحاهُ ) ؛ ومنه حديثُ حرامِ بنِ ملْحان : (*!فانْتَحَى له عامِرُ بنُ الطُّفَيْل فقَتَلَه ) ، أَي عَرَضَ له وقَصَدَ . وفي حديثٍ آخر : ( *!فانْتَحاه رَبيعَةُ ) أَي اعْتَمَدَه بالكَلام وقَصَدَه .
( ورجُلٌ *!ناحٍ مِن ) قومٍ ( *!نُحاةٍ ) : أَي ( *!نَحْوِيٌّ ) ، وكأنَّ هذا إنَّما هو على النَّسَبِ كقولكَ تامِرٌ ولابِنٌ .
( *!ونَحا ) الرَّجُل : ) ( مالَ على أَحَدِ شِقَّيْه ؛ أَو انْحَنَى في قَوْسِهِ . *!وتَنَحَّى له : اعْتَمَدَ ) ؛ وأنْشَدَ ابنُ الأعْرابي :
*!تَنَحَّى له عَمْرٌ و فشَكَّ ضُلُوعَه
بمُدْرَنْفِقٍ الجَلْحاء والنَّقْعُ ساطِعُومنه حديثُ الحَسَن : ( قد *!تَنَحَّى في بُرْنُسِه وقامَ الَّليْلَ في حِنْدِسِ ) ، أَي تَعَمَّدَ العِبادَةَ وتوجَّه لها وصارَ في *!ناحِيَتِها

وتجنَّبَ النَّاسَ وصارَ في *!ناحِيَةٍ منهم . وفي حديثِ الخضر ، عليه السّلام : *!وتَنَحَّى له ، أَي اعْتَمَدَ خَرْقَ السَّفِينَة .
( *!كانْتَحَى في الكُلِّ ) مِن . المَيلِ والانْحِناءِ والتَّعَمُّدِ ؛ وفي حديثِ ابنِ عُمَر : ( أَنَّه رأَى رجُلاً يَتَنَحَّى في سُجودِهِ فقال : لا تَشِينَنَّ صُورَتَكَ .
وقال شَمِرٌ : *!الانْتِحاءُ في السُّجودِ الاعْتِمادُ على الجَبْهةِ والأَنْفِ حتى يُؤَثِّر فيها ذلكَ .
وقال الأزْهري في ترْجمة ، ( ترح ) عن ابنِ مُناذِر : الانْتِحاءُ أَن يَسْقُط هكذا ، وقال بيدِه ، بعضُها فَوْق بعضٍ ، وهو في السُّجودِ أَن يُسْقِطَ جَبِينَه على الأرضِ ، ويشدَّه ولا يَعْتَمِد على راحَتَيْه ولكن يَعْتَمد على جَنْبَيْه .
قال الأزْهري : حَكَى شَمِرٌ هذا عن عبد الصَّمَدِ بنِ حسَّان عن بعضِ العَرَبِ ، قال شَمِرٌ : وكنتُ سأَلْت ابنَ مُناذِر عن الانْتِحاءِ في السُّجودِ فلم يَعْرِفْه ، فذَكَرْت له ما سَمِعْت فدَعا بِدَوَاتِهِ فكَتَبَه بيدِه .
( *!وأَنْحَى عليه ضَرْباً : أَقْبَلَ ) عليه بالضَّرْب .
( *!والانْتِحاءُ : اعْتِمادُ الإِبِلِ في سَيْرِها على أيْسَرها ) ؛ عن الأصْمعي .
( *!كالإِنْحاءِ ) ؛ قالَ الجَوْهري أَنْحَى في سَيرْه ، أَي اعْتَمَدَ على الجانِب ، الأيْسر ؛ والانْتِحاءُ مِثْلَه ، وهذا هو الأصْلُ ، ثم صارَ الانْتِحاءُ الاعْتِمَاد والمَيل في كلِّ وَجْه . ومِثْلُه لابنِ سِيدَه قال ، رُؤْبة :
*!مُنْتَحِياً مِنْ نَحْوِ على وَفَقْ

( *!ونَحاهُ ) *!يَنْحُوه نَحْواً : ( صَرَفَهُ ) ؛ قال العجَّاج :
لقد *!نَحَاهُم جَدُّنا *!والناحِي ( و ) في المُحْكم : نَحا ( بَصَرَه إليه *!يَنْحاه *!ويَنْحُوه ) نَحْواً : ( رَدَّهُ ) وصَرَفَه . ( *!وأَنْحاه عنه ) ، أَي بَصَرَه ، ( عَدَلُه ) ؛ كما في الصِّحاح .
( *!والنُّحَواءُ ، كالغُلَواءِ : الرِّعْدَةُ ، والتَّمطِّي ) ؛ عن أَبي عَمْرٍ و ؛ هنا ذَكَرَه ابنُ سِيدَه وغيرُهُ . من المُصنِّفِين . وأَوْرَدَه الجَوْهرِي بالجيمِ ، وقد تقدَّمَ الكلامُ عليه هنالك .
( وَبنُو نَحْوٍ ) : بَطْنٌ ( مِن الأزْدِ ) وهم بَنُو نَحْوِ بنِ شمسِ بن عَمْرِو بنِ غنمِ بنِ غالبِ بنِ عيمانِ بنِ نَصْر بنِ زهران بنِ كعْبِ بنِ عبدِ اللهاِ بنِ الحارِثِ بنِ كعْبِ بنِ مالِكِ بنِ نَصْرِ بنِ الأزْدِ . وَرَوى الخَطيبُ عن ابنِ الأشْعَثِ : لم يَرْوِ مِن هذا البَطْنِ الحديثَ إلاَّ رَجُلان : أَحَدُهما يزيدُ بنُ أَبي سعِيدِ ، والباقُون مِن نَحْو العَربيَّةِ ، واخُتُلِفَ في شَيْبان بنِ عبدِ الرحمنِ *!النَّحْوي فقيلَ إلى القَبيلَةِ ، وقيلَ إلى عِلْم النّحْوِ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
النَّحْو : بمعْنَى المثلْ ، وبمعْنَى المِقْدَار ، وبمعْنَى القسم .
وقالوا : هو على ثلاثَةِ *!أنْحاءٍ .
ونَحا الشيءَ يَنْحُو ويَنْحاهُ : حَرَّفَه قيلَ : ومنه سُمِّي النَّحْوِيُّ لأنَّه يُحرِّفُ الكَلامَ إلى وُجُوهِ الإعْرابِ .

*!وأَنْحَى عليه : اعْتَمَدَ ، *!كنَحَّى ؛ عن ابنِ الأعْرابي .
*!وأَنْحَيْتُ على حَلْقِه السِّكِّينَ : أَي عَرَضْتُ ؛ وأنْشَدَ ابن برِّي :
*!أَنْحَى على وَدَجَيْ أُنْثَى مُرَهَّفةً
مَشْحُوذةً وكذاكَ الإِثْمُ يُقْتَرَفُ *!ونَحَى عليه بشَفْرتِه كَذلكَ .
*!وانْتَحَى له ذلكَ الشيءُ : اعْتَرَضَهُ ، عن شَمِرٍ ؛ وأَنْشَدَ للأخْطَل :
وأَهْجُرْكَ هِجْراناً جَميلاً وتَنْتَحِي
لنا من لَيالِينا العَوارِمِ أَوَّلُوقال ابن الأعْرابِي : *!تَنْتَحِي لنا تَعودُ لنا .
ونحا : شعِب بتِهامَةَ .
*!والنَّحِيَّةُ ، كغَنِيَّةٍ : النَّحْو ، نقلَهُ الصَّاغاني .

##### Türkçe

: ( و ( **النَّحْوُ** : yol .
( و ) ayrıca: ( yön ) . Denir ki: **نَحَوْتُ** **نَحْوَ** فلانٍ, yani onun yönüne; (çoğulu **أنْحاءٌ** ve **نُحُوٌّ**), **عُتُلَ** gibi.
Sîbeveyh dedi: Bu azdır; onu **بُعتُوَ**’ya benzettiler; bu **الواو**’nun benzeri şeylerde, **الياءِ**’nin cem‘inde geldiği vakit ve onların **ثَدْي** ve **عصاً** ve **حقْوٍ**’un cem‘inde söyledikleri gibi: **ثُدِيٌّ** ve **عُصِيٌّ** ve **حُقِيٌّ**.
( و ) **النّحْوُ**: ( kasıt; zarf olur ve ) ( isim ) olur.
İbn Sîde dedi: Araplar onu zarf olarak kullandılar; aslı mastardır; (ondan: **نَحْوُ العَرَبِيَّةِ**). Ve o, Arapça sözün i‘rabıdır.
Ezherî dedi: Mütercimlerin, onların dili ve lisanını bilenlerin zikrettiği şeyde Yunan ehli hakkında sabit oldu ki onlar lafızlar ilmini ve onun hakkında araştırmaya ihtimamı **نَحْواً** diye adlandırırlar; ve derler ki: falan kimse **النَّحويِّين**’dendi; bunun için, Yunanlıların diliyle marifetten kendisine hasıl olan **يُوحَنا الإِسْكَنْدارني** يحيى **النَّحوي** diye adlandırıldı; h.
İbn Sîde dedi: Onların **انْتَحاهُ** dediği sözden alınmıştır; onu kastettiği zaman; ancak o, Arap sözünün semtini, i‘rab ve başkası gibi, tesniye ve cem‘ ve tahkîr ve teksîr ve izâfe ve neseb ve bunun dışındaki şeylerdeki tasarrufunda **انْتِحاءُ**’dur

ki Arapça dil ehli olmayan kimse, fesahatte onun ehline iltihak etsin de onunla konuşsun, onlardan olmasa bile; yahut ondan bazıları uzaklaşsa, onunla ona geri döndürülsün. Ve o, aslında yaygın bir mastardır; yani: **نَحَوْتُ نَحْواً** senin “kasıt ettim kasıt” demen gibi; sonra bu kabilden ilmin **انْتِحاءُ**’suna tahsis edildi; tıpkı fıkhın aslında “şeyi anladım” yani “onu bildim” demek olan **فَقِهْتُ**’un mastarı olması, sonra helâl kılma ve haram kılmadan şeriat ilmine tahsis edilmesi gibi; ve tıpkı Allah’ın evi, عزّ وجلّ, ile Kâbe’nin tahsis edilmesi gibi; evlerin hepsi Allah’ın olduğu hâlde, عزّ وجلّ.
Dedi: Cinsinde yaygın olanı onun türlerinden birine hasretmenin benzerleri vardır; h.
Şeyhimiz dedi: Bu vechi **النّجَّاةِ**’den birçoğu tercih etti; ve denildi ki: o, yöndendir; çünkü o, ilimlerden bir yöndür; ve denildi ki: Ali’nin, رضِيَ الله تعالى عنه, Ebü’l-Esved’e isim ve fiili ve Arapçadan bâblar öğrettikten sonra sözü sebebiyledir: ( **انْحُ على هذا النّحْو** ); ve bunun dışında, **النّحْوِ**’un ilk musannefâtında olan şeyler denildi.
**المُحْكم**’de: Bize ulaştı ki Ebü’l-Esved Arapçanın vecihlerini vaz‘ etti ve insanlara: **انْحُوا** **نْحُوه** dedi; böylece **نَحْواً** diye adlandırıldı; (çoğulu **نُحُوٌّ**, **عُتُلِّ** gibi); nüshalarda böyledir; ve burada ıstılah kaidesini unuttu; o da cem‘ için **الجيم** ile işaret etmektir; ve sehvet etmeyen kimseyi tenzih ederiz; ve onun hakkında söz yakın zamanda geçti.
İbn Cinnî, **شرح التَّصْريف المُلوكي** kitabında onun hakkında araştırmayı uzattı.
Cevherî dedi: Bir a‘râbîden hikâye edildi ki o dedi: Siz gerçekten bakıyorsunuz

**نُحُوَ** كثيرةٍ içinde; yani nahvin türlerinde.
( و ) ayrıca ( **نُحِيَّةٍ**, **دَلْو** ve **دُلِيَّةٍ** gibi) üzere de cem‘ olunur; siyakının zahiri onun **نَحْو**’un cem‘i olduğunu gösterir; bu hatadır; doğrusu şudur ki o, **النَّحْوَ**’nun müennes kılındığına işaret etti; ve onu **دَلْوٍ** ve **دُلِيَّةٍ** ile kıyas etti; çünkü tasğîr eşyayı asıllarına döndürür.
Sâğânî **التكْملَة**’de dedi: Ebû Amr eş-Şeybânî şöyle derdi: Fesihlerin hepsi **النَّحْوَ**’yu müennes kılarlar; derler ki: **نَحْوٌ** ve **نُحَيَّة**; vezni **دَلْوٌ** ve **دُلِيَّةٍ**’dir; dedi: Sanırım onlar onun müennesliğini lugata götürdüler; h. Şu siyaka bak; musannifin karışıklığı sana görünür.
( **نَحاهُ** **يَنْحُوه** **ويَنْحاهُ** ) **نَحْواً**: ( onu kastetti; **كانْتَحاهُ** gibi); ondan, Harâm b. Milhân hadisi: ( **فانْتَحَى له عامِرُ بنُ الطُّفَيْل فقَتَلَه** ), yani ona yöneldi ve kastetti. Başka bir hadiste: ( **فانْتَحاه رَبيعَةُ** ) yani sözle ona dayandı ve onu kastetti.
( قومٍ ) **نُحاةٍ**’dan ( bir adam **ناحٍ** ): yani ( **نَحْوِيٌّ** ); sanki bu ancak nisbet üzerinedir; senin “tâmir” ve “lâbin” demen gibi.
( **ونَحا** ) adam: ) ( iki yanından birine meyletti; yahut yayında eğildi. **وتَنَحَّى له**: dayandı ); İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:
**تَنَحَّى له عَمْرٌ و فشَكَّ ضُلُوعَه**
**بمُدْرَنْفِقٍ الجَلْحاء والنَّقْعُ ساطِعُ**
Ondan, Hasan hadisi: ( **قد تَنَحَّى في بُرْنُسِه وقامَ الَّليْلَ في حِنْدِسِ** ), yani ibadeti kasdetti ve ona yöneldi ve onun **ناحِيَتِها**’sında oldu

ve insanlardan uzaklaştı ve onlardan bir **ناحِيَةٍ**’de oldu. Hızır, عليه السّلام, hadîsinde: **وتَنَحَّى له**, yani gemiyi yarmaya dayandı.
( **كانْتَحَى في الكُلِّ** ) meyil ve eğilme ve taammüdün hepsinde. İbn Ömer hadîsinde: ( onun, secdesinde bir adamın **يَتَنَحَّى** ettiğini gördüğü ve dediği: sûretini çirkinleştirme ).
Şemir dedi: Secdede **الانْتِحاءُ**, alın ve burun üzerine dayanmadır; ta ki bu, onlarda iz bıraksın.
Ezherî, ( **ترح** ) maddesinde İbn Münâzir’den: **الانْتِحاءُ** şudur ki böyle düşsün; eliyle, bazısını bazısının üstüne koyarak; ve secdede, alnını yere düşürmesi, onu sıkması; iki avucuna dayanmayıp iki yanına dayanmasıdır.
Ezherî dedi: Şemir bunu Abdüssamed b. Hassân’dan, Araplardan bazısından hikâye etti; Şemir dedi: Ben İbn Münâzir’e secdede **الانْتِحاءِ** hakkında sormuştum da onu bilmedi; ben işittiğimi ona zikrettim; o da divitini çağırdı ve onu eliyle yazdı.
( **وأَنْحَى عليه ضَرْباً**: ( yöneldi ) ) ona vurarak.
( **والانْتِحاءُ**: develerin yürüyüşlerinde sol taraflarına dayanması ); Asmaî’den.
( **كالإِنْحاءِ** ); Cevherî dedi: Yürüyüşünde **أَنْحَى**, yani sol tarafa dayandı; **الانْتِحاءُ** da onun gibidir; bu asıldır; sonra **الانْتِحاءُ**, her yönde dayanma ve meyil oldu. İbn Sîde’de de benzeri; dedi ki, Rü’be:
**مُنْتَحِياً مِنْ نَحْوِ على وَفَقْ**

( **ونَحاهُ** ) **يَنْحُوه** نَحْواً: (onu çevirdi/saptırdı); el-‘Accâc dedi ki:
Gerçekten dedemiz onları **نَحَاهُم** ve **والناحِي** (çevirdi/saptırdı).

( ve ) el-Muḥkem’de: naḥâ (bakışını ona **يَنْحاه** ve **يَنْحُوه**) nَحْواً: (onu geri çevirdi) ve onu çevirdi/saptırdı. ( **وأَنْحاه عنه** ), yani bakışını, (onu çevirdi); eṣ-Ṣıḥâḥ’ta olduğu gibi.

( **والنُّحَواءُ** , **كالغُلَواءِ**: titreme, ve gerinme/esneme); Ebû ‘Amr’dan (rivayetle). Burada onu İbn Sîde ve başkaları, musanniflerden, zikretti. el-Cevherî onu **الجيم** ile (yani **الجُحَواءُ** şeklinde) getirdi; onun hakkında söz orada daha önce geçti.

( **وَبنو نَحْوٍ** ): bir karın ( **مِن الأزْدِ** ); onlar Şems b. ‘Amr b. Ġanm b. Ġâlib b. ‘Aymân b. Naṣr b. Zehrân b. Ka‘b b. ‘Abdillâh b. el-Ḥâriṯ b. Ka‘b b. Mâlik b. Naṣr b. el-Ezd’in oğlu Naḥw’un oğullarıdır. el-Ḫaṭîb, İbnü’l-Eş‘aṯ’tan rivayet etti: Bu karından hadisi ancak iki adam rivayet etti: ikisinden biri Yezîd b. Ebî Sa‘îd’dir; geri kalanlar **نَحْو** (Arapça nahiv) tarafındandır. ‘Abdurraḥmân b. Şeybân **النَّحْوي** hakkında ihtilaf edildi: kabileye nispetle denildi; ve **عِلْم النّحْوِ**’a nispetle denildi.

Ve ondan istidrâk olunanlardandır:
**النَّحْو**: misal anlamıyla, miktar anlamıyla, ve kısım/bölüm anlamıyla.
Ve dediler: o, üç **أنْحاءٍ** üzeredir.
Ve naḥâ şeyi **يَنْحُو** ve **يَنْحاهُ**: onu tahrif etti/çarpıttı; denildi ki: bundan dolayı **النَّحْوِيُّ** adlandırıldı; çünkü o, sözü i‘râb vecihlerine doğru tahrif eder/çevirir.

**وأَنْحَى عليه**: dayandı/yüklendi, **كنَحَّى** gibi; İbnü’l-A‘râbî’den.
**وأَنْحَيْتُ على حَلْقِه السِّكِّينَ**: yani arz ettim/yaklaştırdım; İbn Berrî inşâd etti:
**أَنْحَى على وَدَجَيْ أُنْثَى مُرَهَّفةً**
مَشْحُوذةً وكذاكَ الإِثْمُ يُقْتَرَفُ
ve onun üzerine bıçağının ağzıyla **ونَحَى عليه** de böyledir.

**وانْتَحَى له ذلكَ الشيءُ**: ona karşı çıktı/önüne çıktı; Şemir’den. ve el-Aḫṭal için inşâd etti:
وأَهْجُرْكَ هِجْراناً جَميلاً وتَنْتَحِي
لنا من لَيالِينا العَوارِمِ أَوَّلُ
İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **تَنْتَحِي لنا**: bize geri döner.
naḥâ: Tihâme’de bir vadi kolu/şu‘be.
**والنَّحِيَّةُ** , **كغَنِيَّةٍ**: **النَّحْو**; onu eṣ-Ṣâġânî nakletti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَحَا نَحْوَهُ
1 نَحَا نَحْوَهُ ذ He went towards, or in the direction of, him or it. (Msb, TA.) ― -b2- Also, He pursued his (another's) course, doing as he did; or purposed his purpose. ― -b3- See عَرَضَ عَرْضَهُ, and شَدَا شَدْوَهُ; and see قَصْدَهُ. ― -b4- نَحَاهُ, inf. n. نَحْوٌ, signifies [also] He purposed it, or intended it. (MA.) ― -b5- نَحَوْتُ جِلْدَ البَعِيرِ, and ↓ أَنْحَيَتُهُ, I stripped off the skin of the camel. (Msb, voce سَلَخَ). See 4.

نَحَّى
2 نَحَّى ذ He put a thing aside, or away, or apart; (Msb;) removed it from its place, (Msb, K, TA,) placed it at a distance. (TA.) ― -b2- He made a person to turn away, or withdraw, or retire, from (عَنْ) an affair. ― -b3- نَحَّى عَنْهُ الشَّىْءَ He put aside, or away, or he warded off, or removed, from him the thing. See 4.

أَنْحَى عَلَيْهِ
4 أَنْحَى عَلَيْهِ ذ [He leant, bore, or pressed, upon him, or it, with his body, hand, &c.:] i. q. اِعْتَمَدَ; as also ↓ نَحَا. (IAar, TA.) ― -b2- أَنْحَى عَلَى فُلَانٍ بِالسَّوْطِ [He attacked such a one with the whip], and بِالسَّيْفِ [with the sword]: and hence بِالتَّعْنِيفِ (tropical:) he accosted him with harsh, or rough, behaviour; syn. أَقْبَلَ عَلَيْهِ. (Har, p. 508.) ― -b3- أَنْحَى عَلَى الشَّىْءِ بِجَمِيعِ كَفِّهِ [He seized the thing with his whole hand]. (M, voce قَبَضَ [q. v.]). ― -b4- أَنْحَيْتُ عَلَى حَلْقِهِ السِّكِّينَ I applied the knife to, or put it across, his throat, or fauces; syn. عَرَضْتُهُ: and in like manner you say, نحى عليه بشفرته [but whether by this be meant نَحَّى or نَحَا is doubtful. (TA.) ― -b5- See 1.

تَنَحَّى
5 تَنَحَّى ذ He, or it, removed; withdrew; went, or moved, away, or aside; (Msb;) or retired to a distance. (TA.) ― -b2- تَنَحَّى (TA, art. قعر,) signifies تكلّف ان يتكلّم كلامًا نَحْوِيًّا, i. e. تكلّف التكلّم على طريق النحاة. (IbrD.)

اِنْتَحَى
8 اِنْتَحَى ذ It fell, like a man's hand when he strikes with it upon his other hand; (L, TA, in art. ترح:) and, in prostration, he fell with his forehead to the ground, and rested upon his forehead, not upon the palms of his hands: mentioned by Sh, from 'Abd-Es-Samad Ibn- Hassلn, on the authority of some of the Arabs: so says Az. (L and TA in that art.)

نَحْوٌ
نَحْوٌ ذ The like of a thing: syn. مِثْلٌ. (TA.) ― -b2- Quantity, &c.; syn. مِقْدَارٌ. (TA.) ― -b3- A division, &c.; syn. قِسْمٌ. (TA.) ― -b4- نَحْوَهُ: see نَحَا. ― -b5- نَحْوُ الثَّلَاثَةِ About three. فِى نَحْوِ ثَلَاثِ سَاعَاتٍ In about three hours. ― -b6- عَرَفْتُهُ فِى نَحْوِ كَلَامِهِ and فى لَحْنِ كلامه and فى مِعْرَاضِ كلامه signify the same. (Msb in art. عرض.) See the last of these, voce عَرُوضٌ. ― -b7- اِتَّئِدْ عَلَى نَحْوِكَ, i. e. أَوِّنْ عَلَى قَدْرِكَ [or مِقْدَارِكَ]: see art. اون.

نَحْىٌ
نَحْىٌ ذ : see نِحْى.

نِحْىٌ
نِحْىٌ ذ A skin for holding liquids: (K:) or for clarified butter: (S, Msb, K:) as also ↓ نَحْىٌ, (K.)

شَدِيدُ النَّاحِيَةِ
شَدِيدُ النَّاحِيَةِ ذ (assumed tropical:) A hardy man. (TA, art. عرض.)

ذَاتُ النِّحْيَيْنِ
ذَاتُ النِّحْيَيْنِ ذ . Respecting what is said of the woman thus named, and of خَوَّات, in the S, see شرد.

مُتَنَجٍّ
مُتَنَجٍّ ذ Going, or being, away from (عَنْ) a place, person, or thing. ― -b2- مُتَنَحًّى [A place to which to turn away, or back, from a thing; or to which one removes, withdraws, or retires afar off]. (K, voce مَنْكَصٌ.) See مَنْكَصٌ and مَحْرِفٌ.

نَاحِيَةٌ
نَاحِيَةٌ ذ i. q. جَانِبٌ q. v., A side; a lateral, or an outward, or adjacent, part or portion. (K, &c.) ― -b2- An apartment of a house. (Mgh, voce حَيِّزٌ.) And the pl., نَوَاحٍ, The outer parts or regions of an animal. The sing. may often be rendered A part, or portion, of a place. ― -b3- نَاحِيَةٌ is of the measure فَاعِلَةٌ in the sense of the measure مَفْعُولَةٌ, [meaning مَنْحُوَّةٌ, a part, or the like, or a point, towards which one goes, or directs himself; a point of direction;] because one goes, or directs himself, towards it: (Msb:) best rendered as above; adding, or part, region, district, quarter, or tract, considered with respect to its collocation or juxtaposition or direction, or considered as belonging to a whole: a vicinage, or neighbourhood: and a part of a country, a region, district, quarter, or tract, absolutely; a district; a province: often best rendered a side; or a region, district, quarter, or tract: or a part of a place, an apartment: see حَيِّزٌ, in art. حوز. ― -b4- Also A limit, bound, or boundary: see two tropical exs. of its pl. (نَوَاحٍ) voce حِنْوٌ, and another in a verse voce رَسُولٌ: or a remote side; syn. جَانِبٌ مُتَنَحٍّ: (Kz, in TA:) a tract of land. (KL.) See أُفُقٌ and جَانِبٌ. ― -b5- عَلَى نَاحِيَةٍ Beside, aside, or apart; like على جَانِبٍ and عَلى طَرَفٍ; and so نَاحِيَةً and فِى نَاحِيَةٍ, &c.: you say جَلَسَ فِى نَاحِيَةٍ مِنْهُمْ He sat aside, or apart, from them: and أَنَا فِى نَوَاحٍ مِنْ هٰذَا الأَمْرِ, expl. voce شَفَقٌ. And فِى نَاحِيَةِ كَذَا In the direction of such a thing: see أَشْرَى. ― -b6- هُوَ عَلَى نَاحِيَتِهِ He is keeping to his own side, following his own course: see جَدِيَّةٌ.

##### Türkçe

**نَحَا نَحْوَهُ**
1 **نَحَا نَحْوَهُ** ذ Ona veya ona doğru, onun yönüne gitti. (Msb, TA.) ― -b2- Ayrıca, onun (başkasının) yolunu izledi, onun yaptığı gibi yaptı; yahut onun maksadını maksat edindi. ― -b3- **عَرَضَ عَرْضَهُ**’a ve **شَدَا شَدْوَهُ**’a bak; ve **قَصْدَهُ**’a bak. ― -b4- **نَحَاهُ**, mastar **نَحْوٌ**, [ayrıca] “onu maksat etti, yahut onu kastetti” demektir. (MA.) ― -b5- **نَحَوْتُ جِلْدَ البَعِيرِ**, ve ↓ **أَنْحَيَتُهُ**, “devenin derisini soydum.” (Msb, **سَلَخَ** maddesinde). 4’e bak.

**نَحَّى**
2 **نَحَّى** ذ Bir şeyi bir yana koydu, yahut uzaklaştırdı, yahut ayırdı; (Msb;) onu yerinden kaldırdı, (Msb, K, TA,) onu bir mesafeye koydu. (TA.) ― -b2- Bir kimseyi bir işten (عَنْ) yüz çevirmeye, yahut çekilmeye, yahut geri durmaya sevk etti. ― -b3- **نَحَّى عَنْهُ الشَّىْءَ** “Şeyi ondan uzaklaştırdı, yahut defetti, yahut giderdi.” 4’e bak.

**أَنْحَى عَلَيْهِ**
4 **أَنْحَى عَلَيْهِ** ذ [Bedeniyle, eliyle vb. onun üzerine (yahut onun üzerine) yaslandı, yüklendi, yahut bastırdı:] **اِعْتَمَدَ** ile aynı (i. q.); bunun gibi ↓ **نَحَا** da. (IAar, TA.) ― -b2- **أَنْحَى عَلَى فُلَانٍ بِالسَّوْطِ** [falancaya kamçı ile saldırdı], ve **بِالسَّيْفِ** [kılıç ile]: buradan **بِالتَّعْنِيفِ** (mecazen:) ona sert, yahut kaba davranışla yöneldi; eşanlamlısı **أَقْبَلَ عَلَيْهِ**. (Har, s. 508.) ― -b3- **أَنْحَى عَلَى الشَّىْءِ بِجَمِيعِ كَفِّهِ** [şeyi bütün avucuyla kavradı]. (M, **قَبَضَ** maddesinde [bk.]). ― -b4- **أَنْحَيْتُ عَلَى حَلْقِهِ السِّكِّينَ** “Bıçağı onun boğazına (yahut gırtlağına) uyguladım, yahut onu boğazının üzerine enlemesine koydum;” eşanlamlısı **عَرَضْتُهُ**: ve bunun benzeri olarak şöyle dersin, **نحى عليه بشفرته** [fakat bununla **نَحَّى** mı yoksa **نَحَا** mı kastedildiği şüphelidir. (TA.) ― -b5- 1’e bak.

**تَنَحَّى**
5 **تَنَحَّى** ذ O, yahut o (şey), uzaklaştı; çekildi; gitti, yahut bir yana kaydı; (Msb;) yahut bir mesafeye çekildi. (TA.) ― -b2- **تَنَحَّى** (TA, **قعر** maddesinde), **تكلّف ان يتكلّم كلامًا نَحْوِيًّا**, yani **تكلّف التكلّم على طريق النحاة** demektir. (IbrD.)

**اِنْتَحَى**
8 **اِنْتَحَى** ذ Bir adamın eli, diğer elinin üzerine onunla vurduğunda düştüğü gibi düştü; (L, TA, **ترح** maddesinde:) ve secdede, alnıyla yere düştü ve alnı üzerine dayandı, ellerinin ayaları üzerine değil: Ş, bazı Araplardan rivayetle, ‘Abd-Es-Samad Ibn- Hassلn’dan nakletmiştir: Az böyle der. (L ve TA, o maddede.)

**نَحْوٌ**
**نَحْوٌ** ذ Bir şeyin benzeri: eşanlamlısı **مِثْلٌ**. (TA.) ― -b2- Miktar vb.; eşanlamlısı **مِقْدَارٌ**. (TA.) ― -b3- Bir kısım vb.; eşanlamlısı **قِسْمٌ**. (TA.) ― -b4- **نَحْوَهُ**: **نَحَا**’ya bak. ― -b5- **نَحْوُ الثَّلَاثَةِ** “Yaklaşık üç.” **فِى نَحْوِ ثَلَاثِ سَاعَاتٍ** “Yaklaşık üç saat içinde.” ― -b6- **عَرَفْتُهُ فِى نَحْوِ كَلَامِهِ** ve **فى لَحْنِ كلامه** ve **فى مِعْرَاضِ كلامه** aynı şeyi ifade eder. (Msb, **عرض** maddesinde.) Bunların sonuncusuna, **عَرُوضٌ** maddesinde bak. ― -b7- **اِتَّئِدْ عَلَى نَحْوِكَ**, yani **أَوِّنْ عَلَى قَدْرِكَ** [yahut **مِقْدَارِكَ**]: **اون** maddesine bak.

**نَحْىٌ**
**نَحْىٌ** ذ : **نِحْى**’ye bak.

**نِحْىٌ**
**نِحْىٌ** ذ Sıvıları tutmak için bir tulum/deri: (K:) yahut sade yağ için: (S, Msb, K:) bunun gibi ↓ **نَحْىٌ** da, (K.)

**شَدِيدُ النَّاحِيَةِ**
**شَدِيدُ النَّاحِيَةِ** ذ (mecaz olduğu varsayılarak:) Çetin/sağlam bir adam. (TA, **عرض** maddesinde.)

**ذَاتُ النِّحْيَيْنِ**
**ذَاتُ النِّحْيَيْنِ** ذ . Bu adla anılan kadın hakkında söylenen şey ve **خَوَّات** hakkında, S’de, **شرد**’e bak.

**مُتَنَجٍّ**
**مُتَنَجٍّ** ذ Bir yerden, kişiden veya şeyden (عَنْ) uzaklaşan, yahut uzaklaşmış olan. ― -b2- **مُتَنَحًّى** [bir şeyden yüz çevrilecek, yahut geri dönülecek yer; yahut kişinin uzaklara kaldırıldığı, çekildiği, yahut uzak bir yere çekilip gittiği yer]. (K, **مَنْكَصٌ** maddesinde.) **مَنْكَصٌ** ve **مَحْرِفٌ**’e bak.

**نَاحِيَةٌ**
**نَاحِيَةٌ** ذ **جَانِبٌ** ile aynı (i. q.) [bk.], bir yan; yanal, yahut dış, yahut bitişik bir parça veya bölüm. (K, vb.) ― -b2- Bir evin bir odası/bölmesi. (Mgh, **حَيِّزٌ** maddesinde.) Ve çoğulu **نَوَاحٍ**, bir hayvanın dış kısımları veya bölgeleri. Tekili çoğu kez bir yerin bir parçası veya bölümü diye tercüme edilebilir. ― -b3- **نَاحِيَةٌ**, **مَفْعُولَةٌ** vezninin manasında **فَاعِلَةٌ** veznindedir; [manası **مَنْحُوَّةٌ**, yani gidilen yahut kendisine yönelinen bir parça veya benzeri, yahut bir nokta; bir yön noktası;] çünkü ona doğru gidilir yahut ona yönelinir: (Msb:) yukarıdaki gibi tercüme edilmesi en iyisidir; buna, yerleşimi yahut bitişikliği yahut yönü bakımından düşünülen bir parça, bölge, mıntıka, semt veya saha; bir civar yahut komşuluk; ve mutlak olarak bir ülkenin bir parçası, bir bölge, mıntıka, semt veya saha; bir mıntıka; bir eyalet: çoğu kez en iyi “bir yan” diye; yahut bir bölge, mıntıka, semt veya saha diye; yahut bir yerin bir parçası, bir oda/bölme diye tercüme edilir: **حَيِّزٌ**’e, **حوز** maddesinde bak. ― -b4- Ayrıca bir sınır, had, yahut hudut: çoğulunun (**نَوَاحٍ**) iki mecazî örneğine **حِنْوٌ** maddesinde, ve bir diğerine bir beyitte **رَسُولٌ** maddesinde bak: yahut uzak bir taraf; eşanlamlısı **جَانِبٌ مُتَنَحٍّ**: (Kz, TA’da:) bir arazi parçası. (KL.) **أُفُقٌ** ve **جَانِبٌ**’e bak. ― -b5- **عَلَى نَاحِيَةٍ** “yanında, bir yana, ayrı olarak;” **على جَانِبٍ** ve **عَلى طَرَفٍ** gibi; ve böylece **نَاحِيَةً** ve **فِى نَاحِيَةٍ**, vb.: şöyle dersin **جَلَسَ فِى نَاحِيَةٍ مِنْهُمْ** “onlardan ayrı, yahut bir yana oturdu:” ve **أَنَا فِى نَوَاحٍ مِنْ هٰذَا الأَمْرِ**, açıklaması **شَفَقٌ** maddesinde. Ve **فِى نَاحِيَةِ كَذَا** “şu şeyin yönünde:” **أَشْرَى**’ya bak. ― -b6- **هُوَ عَلَى نَاحِيَتِهِ** “kendi tarafında duruyor, kendi yolunu izliyor:” **جَدِيَّةٌ**’ye bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D9%88/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَحَا
نَحَا A ,  U ( n. ac. نَحْو 1 ),
a.  Went, turned towards.

b.  [ acc. &  Ila ], Looked, glanced at.

c.  U ( n. ac. نَحْو 1 ), Leaned, inclined, bent over.

d.  [ acc. &  La ], Placed sideways in.

e.  Displaced.

نَحَّوَ
نَحَّوَ II
a.  [ acc. &  'An ], Removed, pushed away from.

b.  Separated; alienated.

أَنْحَوَ
أَنْحَوَ IV ,
a.  see I (c) .

b.  [ La ], Leaned, rested upon; relied upon.

c.  [ acc. &  'An ], Turned ( his eyes ) away from.

d.  [ 'Ala ], Advanced against, stepped forward towards.

تَنَحَّوَ
تَنَحَّوَ V ,
a.  Went, turned aside; went away.

b.  [ 'An ], Left, quitted, departed from.

c.  see I (b) & IV ( b ).

اِنْتَحَوَ
اِنْتَحَوَ VIII ,
a.  see I (c) & IV ( b ).

c.  [ La ], Came up to from the side.

d.  Purposed, intended; sought.

نَحْو
نَحْو [ 1 ] , ( pl. أَنْحَآء [ 38A ] ),
a.  Side, direction; region, district, place, part; country.

b.  Road, way.

c.  Intention, purpose.

d.  Tendency.

e.  ( pl. نُحُوّ 27 ,  أَنْحَاْو 38 A &  نُحِيَّة ), Syntax; grammar; inflection, declension.

نَحْوِيّ
نَحْوِيّ [ 1yi ],
a.  Grammarian.

نَحَاة
نَحَاة [ 4tA ],
a.  see 21t (c) .

نُحَاة
نُحَاة [ 9tA ],
a.  Bow.

b.  Hump.

نَاحٍ
نَاحٍ [ 21 ] , ( pl. نَاحاة [ 9tA ] ),
a.  see 1yi .

نَاحِيَة
نَاحِيَة [ 21t ] , ( pl. reg. &  نَوَاحٍ [ 41 ] ),
a.  see 1 (a) .

b.  District; canton.

c.  Neighbourhood, vicinity.

نُحْوَآء
نُحْوَآء
a.  Tremor.

نَاحَاة
نَاحَاة
a.  see 1 (a) &  21t ( b ).

نَاحِيَهً
نَاحِيَهً ,
a.  فِى نَاحِيَةٍ Aside, on one side.

b.  Separately.

c.  Alone, by one's self.

مُنْحَاة
مُنْحَاة
a.  Stout bow.

b.  Largehumped camel.

نَحْوَ
نَحْوَ
a.  Towards, in the direction of; to.

b.  About, nearly, close upon.

c.  As, according to.

نَحْوَ قَوْلِكَ
نَحْوَ قَوْلِكَ
a.  As you would say.

نَحْوَ عَشَرَةِ آلَاَف
نَحْوَ عَشَرَةِ آلَاَف
a.  About ten thousand.

نَحَى
نَحَى A ,  I ( n. ac. نَحْو 1 ),
a.  Churned ( milk ).

b.  Pushed aside; stopped.

c.  [ acc. &  Ila ], Turned ( his eyes ) towards; glanced at.

نَحَّوَ
نَحَّوَ II ,
a.  see I (b) .

أَنْحَوَ
أَنْحَوَ IV
a.  [ La ], Threw, flung at; pierced with.

b.  [ 'Ala &  Bi ], Struck, slashed with ( a whip ).

تَنَحَّوَ
تَنَحَّوَ V ,
a.  Was removed, displaced; was stopped; ceased.

b.  [ La ], Came to.

c.  see I (a) .

اِنْتَحَوَ
اِنْتَحَوَ VIII
a.  [ Fī ], Rested upon; relied upon.

b.  [ Fī ], Devoted himself to.

نَِحْي
نَِحْي [ نَحْو 1 ,  2 ], ( pl. نِحَآء [ 23A ] ,

أنْحَآء
أنْحَآء [ أَنْحَاْو 38
a.  A],  نُحِيّ ), Earthen milk-vessel.

b.  Broad-headed lance.

c.  Fresh dates.

نَحًى
نَحًى [ 4 ] , ( pl. أَنْحَاْو 38A ),
a.  Butter-bag, churn.

مَنْحًى
مَنْحًى [ 17 ],
a.  Trodden ground; foot-prints.

مَنْحَاة
مَنْحَاة [ 17tA ] , ( pl. مَنَاحٍ [ 44 ] ),
a.  Distance.

b.  Torrent, watercourse.

نَحِيّ
نَحِيّ [ 25 ],
a.  Bending.

نَحِيَّة
نَحِيَّة [ 25t ],
a.  Aim.

هُوَ نَحِيَّة القَوَارِع
هُوَ نَحِيَّة القَوَارِع
a.  He is the victim of fate.

##### Türkçe

**نَحَا**
**نَحَا** A , U ( mastar: **نَحْو** 1 ),
a. Gitti, yöneldi.

b. [ mef‘ûl & **إِلَى** ], Baktı, göz attı.

c. U ( mastar: **نَحْو** 1 ), Eğildi, meyletti, öne doğru eğildi.

d. [ mef‘ûl & **لِ** ], Yanlamasına içine koydu.

e. Yerinden oynattı.

**نَحَّوَ**
**نَحَّوَ** II
a. [ mef‘ûl & **عَنْ** ], -den uzaklaştırdı, -den itti.

b. Ayırdı; yabancılaştırdı.

**أَنْحَوَ**
**أَنْحَوَ** IV ,
a. I (c)’ye bak.

b. [ **لِ** ], Eğildi, dayandı; dayandı, güvendi.

c. [ mef‘ûl & **عَنْ** ], (gözlerini) -den çevirdi.

d. [ **عَلَى** ], -e karşı ilerledi, -e doğru öne adım attı.

**تَنَحَّوَ**
**تَنَحَّوَ** V ,
a. Gitti, yana döndü; uzaklaştı.

b. [ **عَنْ** ], Terk etti, bıraktı, -den ayrıldı.

c. I (b) ve IV (b)’ye bak.

**اِنْتَحَوَ**
**اِنْتَحَوَ** VIII ,
a. I (c) ve IV (b)’ye bak.

c. [ **لِ** ], Yandan yanına geldi.

d. Kastetti, niyet etti; aradı.

**نَحْو**
**نَحْو** [ 1 ] , (çoğ. **أَنْحَآء** [ 38A ] ),
a. Yan, yön; bölge, mıntıka, yer, kısım; ülke.

b. Yol, tarz.

c. Niyet, maksat.

d. Meyil.

e. (çoğ. **نُحُوّ** 27 , **أَنْحَاْو** 38 A & **نُحِيَّة** ), Nahiv; gramer; i‘rab, çekim.

**نَحْوِيّ**
**نَحْوِيّ** [ 1yi ],
a. Nahivci.

**نَحَاة**
**نَحَاة** [ 4tA ],
a. 21t (c)’ye bak.

**نُحَاة**
**نُحَاة** [ 9tA ],
a. Yay.

b. Hörgüç.

**نَاحٍ**
**نَاحٍ** [ 21 ] , (çoğ. **نَاحاة** [ 9tA ] ),
a. 1yi’ye bak.

**نَاحِيَة**
**نَاحِيَة** [ 21t ] , (çoğ. kıyasen & **نَوَاحٍ** [ 41 ] ),
a. 1 (a)’ya bak.

b. Bölge; nahiye.

c. Komşuluk, civar.

**نُحْوَآء**
**نُحْوَآء**
a. Titreme.

**نَاحَاة**
**نَاحَاة**
a. 1 (a) ve 21t (b)’ye bak.

**نَاحِيَهً**
**نَاحِيَهً** ,
a. **فِى نَاحِيَةٍ**: Kenarda, bir yanda.

b. Ayrı olarak.

c. Yalnız, kendi başına.

**مُنْحَاة**
**مُنْحَاة**
a. Kalın yay.

b. Büyük hörgüçlü deve.

**نَحْوَ**
**نَحْوَ**
a. -e doğru, -in yönüne; -e.

b. Yaklaşık, hemen hemen, -e yakın.

c. Gibi, -e göre.

**نَحْوَ قَوْلِكَ**
**نَحْوَ قَوْلِكَ**
a. Senin diyeceğin gibi.

**نَحْوَ عَشَرَةِ آلَاَف**
**نَحْوَ عَشَرَةِ آلَاَف**
a. Yaklaşık on bin.

**نَحَى**
**نَحَى** A , I ( mastar: **نَحْو** 1 ),
a. (Sütü) yayıkta çalkaladı.

b. Kenara itti; durdurdu.

c. [ mef‘ûl & **إِلَى** ], (gözlerini) -e doğru çevirdi; göz attı.

**نَحَّوَ**
**نَحَّوَ** II ,
a. I (b)’ye bak.

**أَنْحَوَ**
**أَنْحَوَ** IV
a. [ **لِ** ], Attı, fırlattı; onunla deldi.

b. [ **عَلَى** & **بِ** ], (bir kamçı ile) vurdu, şaklattı.

**تَنَحَّوَ**
**تَنَحَّوَ** V ,
a. Uzaklaştırıldı, yerinden oynatıldı; durduruldu; kesildi.

b. [ **لِ** ], Geldi.

c. I (a)’ya bak.

**اِنْتَحَوَ**
**اِنْتَحَوَ** VIII
a. [ **فِى** ], Dayandı; güvendi.

b. [ **فِى** ], Kendini adadı.

**نَِحْي**
**نَِحْي** [ **نَحْو** 1 , 2 ], (çoğ. **نِحَآء** [ 23A ] ,

**أنْحَآء**
**أنْحَآء** [ **أَنْحَاْو** 38
a. A], **نُحِيّ** ), Topraktan süt kabı.

b. Geniş başlı mızrak.

c. Taze hurmalar.

**نَحًى**
**نَحًى** [ 4 ] , (çoğ. **أَنْحَاْو** 38A ),
a. Tereyağı tulumu, yayık.

**مَنْحًى**
**مَنْحًى** [ 17 ],
a. Çiğnenmiş yer; ayak izleri.

**مَنْحَاة**
**مَنْحَاة** [ 17tA ] , (çoğ. **مَنَاحٍ** [ 44 ] ),
a. Mesafe.

b. Sel, su yatağı.

**نَحِيّ**
**نَحِيّ** [ 25 ],
a. Eğilme.

**نَحِيَّة**
**نَحِيَّة** [ 25t ],
a. Hedef.

**هُوَ نَحِيَّة القَوَارِع**
**هُوَ نَحِيَّة القَوَارِع**
a. O, kaderin kurbanıdır.
