# نخج — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AE%D8%AC/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AE%D8%AC/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نخج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AE%D8%AC.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: نخج

خ ج ن
نجخ ، نخج ، خنج ، جخن
استعمل من وجوهه : نجخ ، نخج ، خنج ، جخن .
نجخ : قال الليثُ : النَّجْخُ : نَجْخُ السَّيْل ، وهو
أَنْ يَنْجَخَ في سَنَدِ الوادي فَيَجْرُفُهُ في وَسَطِ
البَحرِ ، وأنشد :
ذَو نَاجِخٍ يَضْرِبُ ضَوْجَيْ مَخْرِمِ
وقال آخر :
مُفْعَوْعِمٌ يَنْجَخُ في أَمْواجِهِ
قال : ونَجِيخُهُ : صَوْتُه وصَدْمُهُ ، وامرأةٌ
نَجَّاخَةٌ ، وهي الرَّشَّاحَةُ التي تمسح
الابْتِلاَلَ .
وقال غيْره : هي التي لها نَجَخَاتٌ أي :
دُفَعَاتٌ إذا جُومِعَتْ .
وقال ابن شميل : سَيْلٌ نَاجِخُ ، وهو
الشديد الجِرْية ، الذي يحفر الأرض حفراً
شديداً ، وَتَناجَخَتِ الأمواج إذا اضطربت
في أصول الأجراف حتى تؤثِّر فيها .
قال : والنَّجَّاخَةُ من النساء : التي يَنْتَجِخُ
سُرْمُها كَانْتِجَاخ بطن الدابة إذا صوَّت .
نخج : قال اللِّحْيانيُّ : نَخَجَ بالدلو ومَخَجَ إذا
حرَّكَ الدَّلوَ في الماء ، لتمتلىء .
وقال أبو عمرٍ و : النَّخْجُ : أن تضع المرأةُ
السِّقاءَ على رُكبتيها ثم تمخَضَهُ .
قال : ونَخَجَ المرأة يَنْخُجُهَا نَخْجاً _ إذا
جامعها .
وقال ابن السِّكِّيت : النَّخِيجَةُ زُبْدٌ رقيقٌ
يخرج من السقاء ، إذا حُمِل على بعير بعد
ما نُزع زُبْدُه الأوَّلُ ، فيَمْتَخِضُ ، فيخرجُ
زُبْدٌ رقيق .
وقال غيرُه : هو النَّخِيجُ _ بغير هاء _ ذكره
الشافعي .
خنج : خُنَاجٌ : قبيلةٌ من العرب .
وقالت أَعْرَابِيَّةٌ _ لضَرَّةٍ لها كانت من بني
خُنَاجٍ _ :
لاَ تُكْثِرِي أُخْتَ بَنِي خُنَاج
وَأَقْصِرِي مِنْ بَعْضِ ذَا الضِّجَاج
فَقَدْ أَقْمْنَاكَ عَلَى الْمنْهاج
أَتَيْتُهُ بِمثْلِ حُق الْعَاجِ
مُضَمَّخٍ زُيِّنَ بِانْتِفَاجِ
بِمثْلِهِ نَيْلُ رِضَا الأزْوِاجِ
جخن : الأصعمي : الجُخُنَّة : الرديئة _ عند
الجماع _ من النساء ، وأنشد :
سَأُنْذِرُ نَفْسِي وَصْلَ كلِّ جُخُنَّةٍ
قِضَافٍ كَبِرْذَوْنِ الشَّعِير الْفُرَافِر

### Türkçe

خ ج ن
**نجخ** , **نخج** , **خنج** , **جخن**
Şu vecihlerinden kullanılmıştır: **نجخ** , **نخج** , **خنج** , **جخن** .
**نجخ** : Leys dedi: **النَّجْخُ**: **نَجْخُ السَّيْل**’dir; o da,
vadinin yamacında (suyun) **أَنْ يَنْجَخَ** olması, sonra onu denizin ortasında
sürükleyip götürmesidir; ve inşad etti:
ذَو نَاجِخٍ يَضْرِبُ ضَوْجَيْ مَخْرِمِ
Bir başkası dedi:
مُفْعَوْعِمٌ يَنْجَخُ في أَمْواجِهِ
Dedi: ve **نَجِيخُهُ**: onun sesi ve çarpmasıdır; ve bir kadın
**نَجَّاخَةٌ**; o, ıslaklığı silen **الرَّشَّاحَةُ**’dır.
Başkası dedi: o, kendisinde **نَجَخَاتٌ** bulunan, yani:
cima edildiğinde itişler (olan)dır.
İbn Şümeyl dedi: **سَيْلٌ نَاجِخُ**; o,
akışı şiddetli olan, yeri şiddetli bir kazmayla kazan (sel)dir; ve
dalgalar, yarların diplerinde çalkalanıp da onlarda iz bırakıncaya kadar
etki ettiğinde **وَتَناجَخَتِ الأمواج** (denir).
Dedi: ve kadınlardan **النَّجَّاخَةُ**: **سُرْمُها**’sı,
hayvanın karnının, ses çıkardığında **كَانْتِجَاخ**’ı gibi **يَنْتَجِخُ** olan (kadın)dır.
**نخج** : Lihyânî dedi: suyla dolsun diye,
suyu içinde kovayı hareket ettirdiğinde **نَخَجَ بالدلو** ve **مَخَجَ** (denir).
Ebû Amr dedi: **النَّخْجُ**: kadının
kırbayı dizlerinin üzerine koyması, sonra onu çalkalamasıdır.
Dedi: ve **نَخَجَ المرأة** onu **يَنْخُجُهَا نَخْجاً** — onunla cima ettiğinde.
İbnü’s-Sikkît dedi: **النَّخِيجَةُ** ince bir köpüktür;
ilk köpüğü alındıktan sonra deve üzerinde taşındığında kırbadan çıkar;
böylece çalkalanır da ince bir köpük çıkar.
Başkası dedi: o, **النَّخِيجُ**’dir — **هاء** olmaksızın — onu Şâfiî zikretti.
**خنج** : **خُنَاجٌ**: Araplardan bir kabiledir.
Bir bedevî kadın — kendisine ortak olan (kadın) için; o, Benî **خُنَاجٍ**’dan idi — dedi:
لاَ تُكْثِرِي أُخْتَ بَنِي خُنَاج
وَأَقْصِرِي مِنْ بَعْضِ ذَا الضِّجَاج
فَقَدْ أَقْمْنَاكَ عَلَى الْمنْهاج
أَتَيْتُهُ بِمثْلِ حُق الْعَاجِ
مُضَمَّخٍ زُيِّنَ بِانْتِفَاجِ
بِمثْلِهِ نَيْلُ رِضَا الأزْوِاجِ
**جخن** : Asmaî: **الجُخُنَّة**: kadınlardan,
cima esnasında, kötü olan (kadın)dır; ve inşad etti:
سَأُنْذِرُ نَفْسِي وَصْلَ كلِّ جُخُنَّةٍ
قِضَافٍ كَبِرْذَوْنِ الشَّعِير الْفُرَافِر
