# نخخ (ن-خ-خ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AE%D8%AE
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AE%D8%AE

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ن - خ - خ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AE%D8%AE/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والنون
خ ن، ن خ مستعملان خن: خَنَّتِ المرأةُ تخنُّ خَنيناً، وهو دونَ الانتحابِ من البُكاء، والخَنْخَنَةُ: ألا يُبَيِّنَ الكلام فيُخَنُخِنُ في خَياشيمه، قال:
خَنْخَنَ لي في قوله ساعةً		وقال لي شيئاً لم أسمـعِ
والخُنانُ: داء يأخُذ الطير في حلوقها، فيقال: طير مَخْنونٌ.
والخُنانُ في الإبل كالزُّكامِ في الناس فيقال: خن البعير فهو مَخْنونٌ.
والخُنَّةُ كالغُنَّة كأن الكلام يرجع إلى الخياشيم، يقال: امرأة خنّاء وغَنّاء، وفيها مَخَنَّة، أي: خُنّة.
والمِخَنُّ: الرَّجلُ الطويل في اعتذالٍ.
والخَنِينُ: الضَّحِكُ، إذا اظهرته فخرج جافياً، يقال: خنَّ يَخِنُّ خنيناً، فإذا خرج رقيقاً. فهو الرَّنينُ فإذا أخفاه فهو الهَنِينُ.
نخ: النَّخَّةُ والنُّخَّةُُ، لغتان: اسمٌ جامعٌ للحُمُرِ. وفي الحديث ليس في النَّخَّة صدقة".
والنَّخُ: أن تُناخَ النَّعَمُ قريبةً من المُصَدِّق حتّى يُصَدُّقَها، قال:
أَكْرِمْ أمير المؤمنين النَّخَا
والنَّخُ: الزَّجْرُ، كقولك للبعير: إِخْ إخْ، وقد نَخَّها يَنُخُّها، قال:
إنّ لها لسائقاً مِزَخّا
أعجمَ إلا أن يَنُخَّ نخّا
والنَّخُ لم يَتْرُكْ لهنّ مُخّا
وهو التأنيخ أيضا.
والنَّخْنَخَةُ من الإناخة، تقول: أَنَخْتُها فاستناخَتْ، أي: بَرَكَتْ، ونَخْنَخْتُها فَتَنَخْنَخَتْ، من الزجر أي: أبركتها فبركت . قال:
ولو أنخنا جمعهم تَنَخْنَخُوا

##### Türkçe

باب **الخاء** ve **النون**

**خ ن**، **ن خ** kullanımdadır: **خن**: Kadın **خَنَّتِ**; **تخنُّ** **خَنيناً** (diye) (ağladı); bu, ağlamadan **الانتحاب**’dan daha aşağıdır; **الخَنْخَنَةُ**: sözün açıklıkla ortaya konmaması; böylece (kişi) **يُخَنُخِنُ** (diye) genzinde boğuklaştırır. Dedi ki:
**خَنْخَنَ** bana sözünde bir saat,		ve bana bir şey söyledi, işitmedim.

**الخُنانُ**: kuşların boğazlarında onları tutan bir hastalık; şöyle denir: **طير مَخْنونٌ**.

Develerde **الخُنانُ**, insanlarda **الزُّكام** gibidir; şöyle denir: **خن** deve; o hâlde o **مَخْنونٌ**’dur.

**الخُنَّةُ** **الغُنَّة** gibi; sanki söz genze geri dönüyor; şöyle denir: **امرأة خنّاء** ve **غَنّاء**; onda **مَخَنَّة** vardır, yani: **خُنّة**.

**والمِخَنُّ**: ölçülülük içinde uzun boylu adam.

**والخَنِينُ**: gülmektir; onu açığa vurduğunda, kaba olarak çıkar; şöyle denir: **خنَّ يَخِنُّ خنيناً**; eğer ince olarak çıkarsa, o **الرَّنينُ**’dir; eğer onu gizlerse, o **الهَنِينُ**’dür.

**نخ**: **النَّخَّةُ** ve **النُّخَّةُ**; iki lugat: eşekler için toplayıcı bir isim. Hadiste: “**النَّخَّة**’de sadaka yoktur”.

**والنَّخُ**: davarların, sadaka toplayana yakın olarak çöktürülmesidir; ta ki onu sadakalandırsın. Dedi ki:
Müminlerin emîrini **النَّخَا** ile ikram et.

**والنَّخُ**: azarlamadır; senin deveye “**إِخْ إِخْ**” demen gibi; onu **نَخَّها**; **يَنُخُّها**. Dedi ki:
Şüphesiz onun için bir sürücü vardır, **مِزَخّا**;
Açıkça konuşamaz, ancak **يَنُخَّ** bir **نخّا** (diye);
Ve **النَّخُ** onlar için bir **مُخّا** bırakmadı.

Ve o, **التأنيخ** de (dir).

**والنَّخْنَخَةُ** **الإناخة**’dendir; dersin ki: **أَنَخْتُها** da **فاستناخَتْ**, yani: çöktü; ve **نَخْنَخْتُها** da **فَتَنَخْنَخَتْ**, azarlamadan; yani: onu çöktürdüm de çöktü. Dedi ki:
Eğer onların topluluğunu çöktürseydik, **تَنَخْنَخُوا**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AE%D8%AE/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

النَخُّ: السَير العنيف. والنَخُّ: الإبل التي تُناخُ عند المصدِّق ليصدِّقها. والنَخَّةُ: الرقيق، ويقال البقرُ العواملُ. قال ثعلب: هذا هو الصواب، لأنه من النَخِّ، وهو السَوْقُ الشديدُ. وفي الحديث: "ليس في النَخَّةِ صَدَقَةٌ". وكان الكسائي يقول: إنما هو النُخَّةُ بالضم. قال: وهو البقر العوامل. وقال الفراء: النَخَّةُ، بالفتح: أن يأخذ المصدِّق ديناراً لنفسه بعد فَراغه من أخذ الصدقة. وأنشد:
عَمِّي الذي مَنَعَ الدينارَ ضاحِيَةًدينارَ نَخَّة كلبٍ وهو مشهودُ

##### Türkçe

**النَخُّ**: şiddetli yürüyüş. Ve **النَخُّ**: sadaka memurunun yanında onları tasdik etsin diye çöktürülen develer. Ve **النَخَّةُ**: ince (zayıf) olan; ve “çalışan sığırlar” denir. Sa‘leb dedi: Bu, doğrusudur; çünkü o, **النَخِّ**’dendir; o da şiddetli sevk etmektir. Ve hadiste: “**النَخَّةِ**’de sadaka yoktur.” Ve el-Kisâî derdi: O ancak **النُخَّةُ**’dir, damme ile. Dedi: O, çalışan sığırlardır. Ve el-Ferrâ dedi: **النَخَّةُ**, fetha ile: sadaka memurunun, sadakayı aldıktan sonra işini bitirmesinin ardından kendisi için bir dinar almasıdır. Ve şu beyit okunmuştur:
Amcam ki dinarı açıkta engelledi—köpeğin **نَخَّة** dinarını; hâlbuki o, şahitlidir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AE%D8%AE/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

النَّخَّة والنُّخصة: اسم جامع للحُمُر؛ وقيل: النُّخَّة البقر العوامل، والنَّخَّة: الرقيق من الرجال والنساء، يعني بالرقيق المماليك. والنَّخة، بالفتح: أَن يأْخذ المصدّق ديناراً لنفسه بعد فراغه من الصدقة؛ قال:
عَمِّي الذي منع الدينارَ ضاحِيةً،
دينارَ نَخَّةِ كلبٍ، وهو مشهود
وقيل: النَّخَّة الدينار الذي يأْخذه وبكل ذلك فسر قوله، صلى الله عليه وسلم: ليس في النَّخَّة صدقة. وكان الكسائي يقول: إِنما هو النُّخة، بالضم، وهو البقر العوامل. قال الأَزهري: قال أَبو عبيدة النَّخَّةُ الرقيق؛ قال: وقال قوم: الحمير؛ وقال ثعلب: الصواب هو البقر العوامل لأَنه من النَّخّ، وهو السوق الشديد؛ وقال قوم: النخَّة الربا؛ وقال قوم: النخة الرعاء؛ وقال قوم: النخَّة الجمَّالون؛ وقال بعضهم: يقال لها في البادية النُّخة، بضم النون؛ واختار ابن الأَعرابي من هذه الأَقاويل: النُّخة الحمير؛ قال: ويقال لها الكُسْعة؛ وقال أَبو سعيد؛ كل دابة استعملت من إِبل وبقر وحمير ورقيق، فهي نَخَّة ونُخة، وإِنما نَخَّخَها استعمالها؛ وقال الراجز يصف حاديين للإِبل:
لا تضرِبَا ضَرْباً ونُخَّا نخَّا،
ما ترك النَّخُّ لهنّ مُخَّا
قال: وإِذا قهر الرجل قوماً فاستأْداهم ضريبة صاروا نُخَّة له؛ قال وقوله:
دينارَ نخَّةِ كلب، وهو مشهود
كان أَخذ الضريبة من كلب نخًّا لهم أَي استعمالاً.
والنَّخُّ: أَن تناخ النعم قريباً من المُصَدّق حتى يصدّقها، وقد نخَّها ونَخَّ بها؛ قال الراجز:
أَكرمْ أَمير المؤمنين النَّخَّا
والنَّخُّ: سوق الإِبل وزجرها واحتثاثُها، وقد نخها ينُخُّها؛ قال همَيانُ بن قحافة:
إِن لها لسائقاً مِزَخَّا،
أَعجمَ إِلا أَنْ ينُخَّ نخَّا،
والنخُّ لم يترك لهنّ مُخَّا
المِزَخُّ: الذي يدفع الإِبل في سيرها. والأَعجم: الذي لا يحسن الحداء. والنخ: السير العنيف؛ واستعمل بعضهم النخ في الإِنسان فقال؛ إِذا ما نَخَخْتَ العامريَّ وجدتَه،
إِلى حسب، يعلو على كلّ فاخر
وكذلك النَّخْنَخَةُ، وقد نخنخها فتنخنخت: زجرها فقال لها: إِخْ إِخْ، على غير قياس، هذا قول أَهل اللغة وليس بقوي.
ونَخْنَخْت الناقةَ فَتَنَخْنَخَتْ: أَبركتها فبركَت؛ قال: ولو أَنخْنا جمعهم تنخنخوا
التهذيب: والنخ أَن تقول لسيِّقتِكَ وأَنت تحثها: إِخْ إِخْ، فهذا النخ. قال أَبو مسعود: وسمعت غير واحد من العرب يقول: نَخْنِخْ بالإِبل أَي ازجرها بقولك إِخْ إِخْ حتى تبرك. قال الليث: النَّخْنَخَة من قولك أَنخت الإِبل فاستناخت أَي بركت ونَخْنَخْتها فتنخنخت من الزجر. وأَما الإِناخة، فهو الإِبراك لم يشتق من حكاية صوت، أَلا ترى أَن الفحل يستنيخ الناقة فَتَنَخْنَخُ له؟ والنخُّ من الزجر: من قولك إِخْ؛ يقال: نخَّ بها نخًّا شديداً ونخّةً شديدة، وهو النائخُ أَيضاً. ابن الأَعرابي: نَخْنَخَ إِذا سار سيراً شديداً.
وتنَخْنَخَ البعير: برك ثم مكَّن لثَفِناتِه من الأَرض. وتنَخْنَخَت الناقة إِذا رفعت صدرها عن الأَرض وهي باركة. ابن شميل: هذه نَخَّة بني فلان أَي عبد بني فلان. ويقال: هذا من نُخِّ قلبي ونُخَاخةِ قلبي ومن مُخَّة قلبي ومن مُخّ قلبي أَي من صافيه.
والنَّخيخَة: زُبْد رقيق يخرج من السقاء إِذا حُمل على بعير بعدما خرج زُبده الأَوّل فيمخض فيخرج منه زبد رقيق. والنُّخُّ: بساط طوله أَكثر من عرضه، وهو فارسي معرّب وجمعه نخاخ، والله أَعلم.

##### Türkçe

**النَّخَّة** ve **النُّخصة**: eşekler için toplayıcı bir isim; ve denildi ki: **النُّخَّة** iş gören sığırlar(dır). Ve **النَّخَّة**: erkeklerden ve kadınlardan ince (zayıf) olan; ince ile köleler kastedilir.

Ve **النَّخة**, fetih ile: sadaka işini bitirdikten sonra sadaka toplayanın kendisi için bir dinar almasıdır; dedi:
عَمِّي الذي منع الدينارَ ضاحِيةً،
دينارَ نَخَّةِ كلبٍ، وهو مشهود

Ve denildi ki: **النَّخَّة** onun aldığı dinardır; ve bununla (bunların) hepsiyle onun sözü, صلى الله عليه وسلم: “**النَّخَّة**’de sadaka yoktur.” tefsir edildi. Ve el-Kisâî derdi: ancak o **النُّخة**’dir, damme ile; ve o iş gören sığırlardır. el-Ezherî dedi: Ebû Ubeyde dedi ki: **النَّخَّةُ** kölelerdir; dedi: ve bir kavim dedi ki: eşekler; ve Sa‘leb dedi ki: doğru olan iş gören sığırlardır; çünkü o **النَّخّ**’dandır, ve o şiddetli sevk etmektir; ve bir kavim dedi ki: **النخَّة** ribadır; ve bir kavim dedi ki: **النخة** çobanlardır; ve bir kavim dedi ki: **النخَّة** devecilerdir; ve bazısı dedi ki: bedevîde ona **النُّخة** denir, **النون**’un dammesiyle; ve İbnü’l-A‘râbî bu sözlerden seçti: **النُّخة** eşeklerdir; dedi: ve ona **الكُسْعة** denir; ve Ebû Saîd dedi: develerden, sığırlardan, eşeklerden ve kölelerden her hangi bir binek hayvanı kullanılmışsa, o **نَخَّة** ve **نُخة**’dir; onu ancak kullanımı **نَخَّخَ** etmiştir. Ve recez söyleyen, develer için iki hâdîyi vasfederek dedi:
لا تضرِبَا ضَرْباً ونُخَّا نخَّا،
ما ترك النَّخُّ لهنّ مُخَّا

Dedi: ve bir adam bir kavmi kahreder de onlardan bir vergi tahsil ederse, onlar onun için **نُخَّة** olurlar; dedi ve onun sözü:
دينارَ نخَّةِ كلب، وهو مشهود
Kelb’den vergi almak, onlar için **نخّ** idi; yani bir kullanımdı.

Ve **النَّخُّ**: sadaka toplayana yakın bir yerde davarların çöktürülmesi ki onu sadakalandırsın; ve onu **نخَّها** etti ve onunla **نَخَّ** etti; recez söyleyen dedi:
أَكرمْ أَمير المؤمنين النَّخَّا

Ve **النَّخُّ**: develeri sevk etmek, onları sürmek ve onları hızlandırmaktır; ve onu **نخها** eder, onu **ينُخُّها**; Hemmân b. Kahâfe dedi:
إِن لها لسائقاً مِزَخَّا،
أَعجمَ إِلا أَنْ ينُخَّ نخَّا،
والنخُّ لم يترك لهنّ مُخَّا

**المِزَخُّ**: develeri yürüyüşlerinde iten kimsedir. Ve **الأَعجم**: hâdîliği iyi yapmayan kimsedir. Ve **النخ**: şiddetli yürüyüştür; bazısı **النخ**’u insanda kullandı da dedi:
إِذا ما نَخَخْتَ العامريَّ وجدتَه،
إِلى حسب، يعلو على كلّ فاخر

Ve bunun gibi **النَّخْنَخَةُ**; ve onu **نخنخها** etti de **فتنخنخت**: onu sürüp (azarlayıp) ona “**إِخْ إِخْ**” dedi; kıyasa göre olmayan (bir kullanımla); bu, lugat ehlinin sözüdür ve güçlü değildir.

Ve **نَخْنَخْت** deveyi de **فَتَنَخْنَخَتْ**: onu çöktürdün de çöktü; dedi:
ولو أَنخْنا جمعهم تنخنخوا

**التهذيب**: ve **النخ**: sen sürülenine, onu hızlandırırken “**إِخْ إِخْ**” demendir; işte bu **النخ**’tur. Ebû Mes‘ûd dedi: ve Araplardan birden fazlasını işittim, derlerdi: “**نَخْنِخْ** develerle” yani “**إِخْ إِخْ**” sözünle onu sür ki çöksün. el-Leys dedi: **النَّخْنَخَة**, senin “develeri çöktürdüm” sözündendir; böylece “çöktüler” yani çöktüler; ve “onu sürmekten **نَخْنَخْت** ettim” de “**فتنخنخت**” (çöktü).

Ve **الإِناخة**’ya gelince: o, çöktürmedir; bir ses taklidinden türetilmemiştir; görmüyor musun ki erkek deve dişi deveyi “**يستنيخ**” eder de o onun için “**فَتَنَخْنَخُ**” eder? Ve azarlamadan olan **النخُّ**: senin “**إِخْ**” sözündendir; denir: onunla şiddetli bir **نخًّا** ve şiddetli bir **نخّةً** ile **نخَّ** etti; ve o **النائخُ** da (dır).

İbnü’l-A‘râbî: **نَخْنَخَ**; şiddetli bir yürüyüşle yürüdüğü zaman.

Ve deve **تنَخْنَخَ** etti: çöktü, sonra dizlerinin nasırlarını yere yerleştirdi. Ve dişi deve **تنَخْنَخَت**: göğsünü yerden kaldırdığı zaman, o çökmüş iken. İbn Şümeyl: bu, falan oğullarının **نَخَّة**’sidir; yani falan oğullarının kölesi. Ve denir: bu, kalbimin **نُخِّ**’ündendir ve kalbimin **نُخَاخةِ**’sindendir ve kalbimin **مُخَّة**’sindendir ve kalbimin **مُخّ**’undandır; yani onun safındandır.

Ve **النَّخيخَة**: tulumdan çıkan ince köpüktür; ilk köpüğü çıktıktan sonra bir deve üzerinde taşındığı zaman (çıkar); sonra çalkalanır da ondan ince bir köpük çıkar.

Ve **النُّخُّ**: uzunluğu genişliğinden daha fazla olan bir yaygıdır; Farsçadır, Arapçalaştırılmıştır; çoğulu **نخاخ**’tır; Allah daha iyi bilir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AE%D8%AE/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن خ خ * * النَّخَّةُ * بالفتح الرقيق وقيل البقر العوامِل قال ثعلب وهو الصواب لأنه من * النَّخِّ * وهو السَّوْق الشديد وفي الحديث ﴿ليس في النَّخّةِ صدقة﴾ قال الكسائي هو بالضم وهي البقر العوامل

##### Türkçe

* ن خ خ * * **النَّخَّةُ** * fetha ile: ince (olan). Ve denildi ki: avâmil (çalışan) sığırlar. Sa‘leb dedi: ve bu doğrudur; çünkü o, **النَّخِّ**’dendir; o da şiddetli sevk etmektir. Hadiste: ﴿**ليس في النَّخّةِ صدقة**﴾ el-Kisâî dedi: o, damme iledir; ve o, çalışan sığırlardır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AE%D8%AE/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

النخ: السير العنيف وسوق الإبل وزجرها واحتثاثها. وقد نخها ينخها. قال الراجز يصف حاديين للإبل:
  لاتضربا ضربا ونخا نخا                      ما ترك النخ لهن مخا وقال هميان بن قحافة:
  إن لها لسائقا مـزخـا
  أعجم إلا أن ينخ نخـا
  والنخ لم يترك لهن مخا والنخ: الإبل تناخ عند المصدق قريبا منه ليصدقها، وقد نخها ونخ بها. قال الراجز
  أكرم أمير المؤمنين النخا والنخ: بساط طويل طوله أكثر من عرضه، وهو فارسي معرب، وجمعه نخاخ. والنخ: قولك للبعير في الزجر إخ إخ، على غير قياس. وقد نخنخها فتنخنخت: أبركها فبركت. قال الشاعر:
  ولو أنخنا جمعهم تنخنخوا

  وقال أبو منصور: وسمعت غير واحد من العرب يقول: نخنخ بالإبل، أي ازجرها بقولك: إخ إخ، ليبرك. وقال الليث: النخنخة من قولك: أنخت الإبل فاستناخت، أي بركت، ونخنختها فتنخنخت، من الزجر. وأما الإناخة فهو الإبراك، لم يشتق من حكاية صوت، ألا ترى أن الفحل يستنيخ الناقة فتنخنخ له. والنخ من الزجر من قولك إخ، يقال: نخ بها نخ بها نخا شديدا ونخة شديدة، وهو التأنيخ أيضا. وقال ابن الأعرابي: نخنخ، إذا سار سيرا شديدا، وتنخنخ البعير: برك. والنخ، بالضم: المخ، كالنخاخة، ويقال: هذا من نخ قلبي، ونخاخة قلبي، ومن مخ قلبي، أي من صافية. وفي الحديث: ليس في النخة صدقة واختلف في تفسيره، فقيل: النخة، بالفتح: الرقيق من الرجال والنساء، يعني المماليك، نقله الأزهري عن أبي عبيدة. وعن ابن شميل: هذه نخة بني فلان، أي عبد بني فلان. وقال الكسائي: إنما هو البقر العوامل، ويضم في هذه، وقال ثعلب: هو الصواب. واختار ابن الأعرابي من هذه الأقاويل: النخة الحمر، وهو اسم جامع لها. قال: ويقال لها الكسعة، ويثلث. وقال قوم: النخة: المربيات في البيوت وقال أبو سعيد: كل دابة استعملت من إبل وبقر وحمر ورقيق فهي نخة ونخة. وقال قوم: النخة: الرعاء، ويضم في هذه على ما اشتهر في البادية. وقال آخرون: النخة الجمالون. والنخة من الخبر ما لم يعلم حقه من باطله. والنخة من المطر: الخفيف. والنخة أن يأخذ المصدق دينارا لنفسه بعد فراغه من الصدقة. قال:
  عمي الذي منع الدينار ضاحية                      دينار نخة كلب وهو مشهود واسم الدينار نخة، أيضا، وبكل ذلك فسر قوله صلى الله عليه وسلم المتقدم ذكره. والنخيخة: البخيخة وهو زبد رقيق يخرج من السقاء إذا حمل على بعير بعد ما خرج زبده الأول، فيمخض فيخرج منه زبد رقيق. ونخنخه: نحاه وزجره. ونخنخ زيد: سار سيرا شديدا عن ابن الأعرابي. ونخنخ الإبل: أبركها، فتنخنخت: فبركت قال الشاعر:
  ولو أنخنا جمعهم تنخنخوا وتنخنخت الناقة، إذا رفعت صدرها عن الأرض وهي باركة. وسعد الدين بن نخيخ، كأمير: جد أصحابنا الفقهاء من الخراسانيين، له رواية في الحديث وشعر رائق.

##### Türkçe

**النخ**: şiddetli yürüyüş ve develeri sürmek, onları azarlamak ve onları teşvik etmek. Ve “onu **نخ** etti, onu **ينخ** eder”. **الراجز** dedi; develer için iki **حادي**yi vasfederek:
  İkiniz vurmayın, vurma ve **نخا نخا** (diye)
  **النخ** onlara **مخا** bırakmadı
Ve **هميان بن قحافة** dedi:
  Şüphesiz onun için bir sürücü vardır, **مـزخـا**
  Acemdir; ancak **نخ نخـا** ederse (başka)
  Ve **النخ** onlara **مخا** bırakmadı
Ve **النخ**: develer, **المصدق**’ın yanında, ona yakın bir yerde çöktürülür ki onları sadakalandırsın; ve “onu **نخ** etti” ve “onunla **نخ** etti”. **الراجز** dedi:
  Müminlerin emîrini **النخا** ile ikram et
Ve **النخ**: uzun bir yaygı; uzunluğu eninden daha fazladır; o, Farsçadır, Arapçalaştırılmıştır; çoğulu **نخاخ**tır. Ve **النخ**: azarlamada deveye “**إخ إخ**” demendir; kıyasa göre olmaksızın. Ve onu **نخنخ** etti de o **تنخنخت** oldu: onu çöktürdü de o çöktü. Şair dedi:
  Eğer onların topluluğunu çöktürseydik, **تنخنخوا** ederlerdi

  Ve **أبو منصور** dedi: Araplardan birden fazlasını işittim, derlerdi: “Develerle **نخنخ** et”, yani “**إخ إخ**” sözünle onları azarla ki çöksün. Ve **الليث** dedi: **النخنخة**, “Develeri **أنخت** ettim de **استناخت** oldu” sözündendir; yani çöktü; ve “Onu **نخنخت** ettim de o **تنخنخت** oldu”, azarlamadandır. Ama **الإناخة** ise çöktürmedir; bir ses taklidinden türetilmemiştir; görmüyor musun ki erkek deve dişi deveyi **يستنيخ** eder de o onun için **تنخنخ** eder. Ve azarlamadan olan **النخ**, “**إخ**” sözündendir; denir: “Onunla **نخ** et, onunla **نخ** et, şiddetli bir **نخا** ve şiddetli bir **نخة** (ile)”; o, **التأنيخ** de (denir). Ve **ابن الأعرابي** dedi: **نخنخ**, şiddetli bir yürüyüşle yürüdüğü zaman; ve **تنخنخ البعير**: çöktü. Ve **النخ** (ötre ile): **المخ**; **النخاخة** gibi. Ve denir: “Bu, kalbimin **نخ**’undandır ve kalbimin **نخاخة**’sindendir ve kalbimin **مخ**’undandır”; yani saf olanındandır. Ve hadiste: “**النخة**’de sadaka yoktur.” Onun tefsirinde ihtilaf edildi; denildi ki: **النخة** (fetha ile): erkeklerden ve kadınlardan ince olan; yani köleler; onu **الأزهري**, **أبو عبيدة**’den nakletti. Ve **ابن شميل**’den: “Bu, falan oğullarının **نخة**’sidir”; yani falan oğullarının kölesi. Ve **الكسائي** dedi: O ancak çalışan sığırlardır; ve bunda zamme yapılır. Ve **ثعلب** dedi: Doğru olan odur. Ve **ابن الأعرابي**, bu sözlerden seçti: **النخة** eşeklerdir; o, onlar için toplu bir isimdir. Dedi: Ve onlara **الكسعة** denir; ve üç vecihli okunur. Ve bir kavim dedi: **النخة**: evlerde beslenenlerdir. Ve **أبو سعيد** dedi: Develerden, sığırlardan, eşeklerden ve kölelerden kullanılmış her binek, o **نخة** ve **نخة**’dir. Ve bir kavim dedi: **النخة**: çobanlardır; bedevîde meşhur olduğu üzere bunda zamme yapılır. Ve başkaları dedi: **النخة** deve sürücüleridir. Ve **النخة**, haberden, hakkı bâtılından bilinmeyen şeydir. Ve **النخة**, yağmurdan: hafif olanıdır. Ve **النخة**, **المصدق**’ın sadakadan boşalmasından sonra kendisi için bir dinar almasıdır. Dedi:
  Amcam, açıkta dinarı meneden (kimsedir)                      **دينار نخة** (olan) bir dinar; o, köpektir ve şahitlidir
Ve dinarın adı **نخة**’dir, ayrıca; ve bunların hepsiyle, صلى الله عليه وسلم’in, daha önce zikredilen sözü tefsir edildi. Ve **النخيخة**: **البخيخة**’dir; o, ince bir köpüktür; ilk köpüğü çıktıktan sonra bir deve üzerine yüklendiğinde tulumdan çıkar; sonra çalkalanır da ondan ince bir köpük çıkar. Ve onu **نخنخه** etti: onu uzaklaştırdı ve onu azarladı. Ve “Zeyd **نخنخ** etti”: şiddetli bir yürüyüşle yürüdü; **ابن الأعرابي**’den. Ve “Develeri **نخنخ** etti”: onları çöktürdü; böylece **تنخنخت** oldu: yani çöktü. Şair dedi:
  Eğer onların topluluğunu çöktürseydik, **تنخنخوا** ederlerdi
Ve **تنخنخت الناقة**, göğsünü yerden kaldırdığı zaman; o, çökmüş iken. Ve **سعد الدين بن نخيخ**, **أمير** gibi: Horasanlılardan olan fakih ashabımızın dedesi; onun hadiste rivayeti ve parlak şiiri vardır.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AE%D8%AE/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَخّ
نَخّ U ( n. ac. نَخّ 1 ),
a.  Stalked along.

b.  Drove on.

c.  Made to kneel down ( camel ).

d.  [ coll. ], Bent, bowed down.

نَخَّخَ
نَخَّخَ II
a.  [ coll. ],  see I (d) .

نَخّ
نَخّ 1 , ( pl. أَنْخَاْخ 38 ),
a.  Strip of carpet.

b.  Camels lying down.

نَخَّة
نَخَّة 1t ,
a.  Beasts of burden; slaves.

b.  Camel-drivers.

c.  Ass.

d.  Showers.

e.  Money; tax.

f.  Alms-giver.

g.  Time, turn.

h.  [ coll. ], Inclination, bend.

نِخَّة
نِخَّة 2t ,
a.  see 1t (c) .

نُخّ
نُخّ 3 ,
a.  Marrow.

نُخَّة
نُخَّة 3t ,
a.  see 1t (a) , ( b ), ( c ).

نُخَاْخَة
نُخَاْخَة 24t ,
a.  see 3 .

##### Türkçe

نَخّ
نَخّ U ( i. ac. **نَخّ** 1 ),
a.  Sürünerek yürüdü.

b.  Sürdü (ileri) / sevk etti.

c.  Diz çöktürdü (deve).

d.  [ topl. ], Eğildi, büküldü.

نَخَّخَ
نَخَّخَ II
a.  [ topl. ], I (d)’ye bak.

نَخّ
نَخّ 1 , ( çoğ. **أَنْخَاْخ** 38 ),
a.  Halı şeridi.

b.  Yatmış develer.

نَخَّة
نَخَّة 1t ,
a.  Yük hayvanları; köleler.

b.  Deve sürücüleri.

c.  Eşek.

d.  Sağanaklar.

e.  Para; vergi.

f.  Sadaka veren.

g.  Zaman, sıra.

h.  [ topl. ], Meyil, bükülme.

نِخَّة
نِخَّة 2t ,
a.  1t (c)’ye bak.

نُخّ
نُخّ 3 ,
a.  İlik.

نُخَّة
نُخَّة 3t ,
a.  1t (a), (b), (c)’ye bak.

نُخَاْخَة
نُخَاْخَة 24t ,
a.  3’e bak.
