# نخخ — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AE%D8%AE/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AE%D8%AE/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نخخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AE%D8%AE.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: نخخ

باب الخاء والنون
خ ن، ن خ مستعملان خن: خَنَّتِ المرأةُ تخنُّ خَنيناً، وهو دونَ الانتحابِ من البُكاء، والخَنْخَنَةُ: ألا يُبَيِّنَ الكلام فيُخَنُخِنُ في خَياشيمه، قال:
خَنْخَنَ لي في قوله ساعةً		وقال لي شيئاً لم أسمـعِ
والخُنانُ: داء يأخُذ الطير في حلوقها، فيقال: طير مَخْنونٌ.
والخُنانُ في الإبل كالزُّكامِ في الناس فيقال: خن البعير فهو مَخْنونٌ.
والخُنَّةُ كالغُنَّة كأن الكلام يرجع إلى الخياشيم، يقال: امرأة خنّاء وغَنّاء، وفيها مَخَنَّة، أي: خُنّة.
والمِخَنُّ: الرَّجلُ الطويل في اعتذالٍ.
والخَنِينُ: الضَّحِكُ، إذا اظهرته فخرج جافياً، يقال: خنَّ يَخِنُّ خنيناً، فإذا خرج رقيقاً. فهو الرَّنينُ فإذا أخفاه فهو الهَنِينُ.
نخ: النَّخَّةُ والنُّخَّةُُ، لغتان: اسمٌ جامعٌ للحُمُرِ. وفي الحديث ليس في النَّخَّة صدقة".
والنَّخُ: أن تُناخَ النَّعَمُ قريبةً من المُصَدِّق حتّى يُصَدُّقَها، قال:
أَكْرِمْ أمير المؤمنين النَّخَا
والنَّخُ: الزَّجْرُ، كقولك للبعير: إِخْ إخْ، وقد نَخَّها يَنُخُّها، قال:
إنّ لها لسائقاً مِزَخّا
أعجمَ إلا أن يَنُخَّ نخّا
والنَّخُ لم يَتْرُكْ لهنّ مُخّا
وهو التأنيخ أيضا.
والنَّخْنَخَةُ من الإناخة، تقول: أَنَخْتُها فاستناخَتْ، أي: بَرَكَتْ، ونَخْنَخْتُها فَتَنَخْنَخَتْ، من الزجر أي: أبركتها فبركت . قال:
ولو أنخنا جمعهم تَنَخْنَخُوا

### Türkçe

باب **الخاء** ve **النون**

**خ ن**، **ن خ** kullanımdadır: **خن**: Kadın **خَنَّتِ**; **تخنُّ** **خَنيناً** (diye) (ağladı); bu, ağlamadan **الانتحاب**’dan daha aşağıdır; **الخَنْخَنَةُ**: sözün açıklıkla ortaya konmaması; böylece (kişi) **يُخَنُخِنُ** (diye) genzinde boğuklaştırır. Dedi ki:
**خَنْخَنَ** bana sözünde bir saat,		ve bana bir şey söyledi, işitmedim.

**الخُنانُ**: kuşların boğazlarında onları tutan bir hastalık; şöyle denir: **طير مَخْنونٌ**.

Develerde **الخُنانُ**, insanlarda **الزُّكام** gibidir; şöyle denir: **خن** deve; o hâlde o **مَخْنونٌ**’dur.

**الخُنَّةُ** **الغُنَّة** gibi; sanki söz genze geri dönüyor; şöyle denir: **امرأة خنّاء** ve **غَنّاء**; onda **مَخَنَّة** vardır, yani: **خُنّة**.

**والمِخَنُّ**: ölçülülük içinde uzun boylu adam.

**والخَنِينُ**: gülmektir; onu açığa vurduğunda, kaba olarak çıkar; şöyle denir: **خنَّ يَخِنُّ خنيناً**; eğer ince olarak çıkarsa, o **الرَّنينُ**’dir; eğer onu gizlerse, o **الهَنِينُ**’dür.

**نخ**: **النَّخَّةُ** ve **النُّخَّةُ**; iki lugat: eşekler için toplayıcı bir isim. Hadiste: “**النَّخَّة**’de sadaka yoktur”.

**والنَّخُ**: davarların, sadaka toplayana yakın olarak çöktürülmesidir; ta ki onu sadakalandırsın. Dedi ki:
Müminlerin emîrini **النَّخَا** ile ikram et.

**والنَّخُ**: azarlamadır; senin deveye “**إِخْ إِخْ**” demen gibi; onu **نَخَّها**; **يَنُخُّها**. Dedi ki:
Şüphesiz onun için bir sürücü vardır, **مِزَخّا**;
Açıkça konuşamaz, ancak **يَنُخَّ** bir **نخّا** (diye);
Ve **النَّخُ** onlar için bir **مُخّا** bırakmadı.

Ve o, **التأنيخ** de (dir).

**والنَّخْنَخَةُ** **الإناخة**’dendir; dersin ki: **أَنَخْتُها** da **فاستناخَتْ**, yani: çöktü; ve **نَخْنَخْتُها** da **فَتَنَخْنَخَتْ**, azarlamadan; yani: onu çöktürdüm de çöktü. Dedi ki:
Eğer onların topluluğunu çöktürseydik, **تَنَخْنَخُوا**.
