# نخش — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AE%D8%B4/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AE%D8%B4/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نخش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AE%D8%B4.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: نخش

خ ش ن
خشن ، خنش ، نخش ، شنخ
استعمل من وجوهه : خشن ، خنش ، نخش ، شنخ .
خشن : قال الليث : يقال : خَشُنَ الشيء
يَخْشُنُ خُشُونَةً فهو خَشِنٌ أَخْشَنُ ،
والمُخاشَنَةُ : في الكلام ونحوه ،
واخْشَوْشَنَ الرجلُ _ إذا لبِسَ خَشِناً ، وأكل
خَشِناً ، وقال قولاً فيه خُشُونَةٌ .
وكتيبةٌ خَشْناءُ : كثيرةُ السِّلاح .
قال : والخَشْنَاءُ _ ممدودةٌ _ بقْلةٌ خضراءُ
وَرَقُها قصيرٌ ، مثلُ الرَّمْرَام غيرَ أَنَّها أشدُّ
اجتماعاً ، ولها حَبٌّ _ تكون في الروض
والْقِيعَان .
والخَشْنَاءُ : الأرضُ الغَلِيظةُ ، ورجل
أَخْشَنُ : خَشِنٌ ، وخُشَيْنَةُ : بطْنٌ من بطون
قبيلة من قبائل العرب ، والنسبة إليهم
خُشَنِيٌّ .
وقال شمِرٌ : اخْشَوْشَنَ عليه صدرُه ، وخشُنَ
عليه صدرُه _ إذا وجد عليه .
شنخ : عمرو _ عن أبيه _ قال : المُشَنَّخُ من
النَّخْل : الذي نُقِّحَ عنه سُلاَّؤُهُ ، وقد شَنَّخَ
نَخْلَهُ تَشْنِيخاً .
وقال ذُو الرُّمَّةِ يصف الجبالَ :
إذَا شِنَاخَا قُورِهَا تعوَقَّدَا
أراد : شَنَاخِيبَ قُورِها ، وهي رؤوسُها
_ الواحِدَةُ : شُنْخُوبَةٌ ، كأَن الباء زيدَت .
نخش : سمعت العرب تقول يوم الظَّعْن _ إذا
ساقوا حَمُولَتَهُم _ : ألا وانْخَشُوها نَخْشاً
معناه : حُثُّوها وسُوقُوها سَوْقاً شديدا .
ويقال : نَخَشَ البَعِيرَ بطرَفِ عصاه _ إذا
خَرَشَهُ وساقه .
وفي ) ( نوادر العرب ) ( : نَخَشَ فلانٌ فلاناً
_ إذا حرَّكَه وآذاه ، وصَيَّصَهُ _ إذا غَلَبَهُ
فَآذَاه .
وقال الليث : نُخِشَ الرُّجُلُ فهو مَنْخُوشٌ
_ إذا هُزِلَ ، وامرأةٌ مَنْخُوشَةٌ : لا لحم
عليها .
وقال أبو تُرَابٍ : سمعتُ الجَعْفَرِيَّ يقول :
نُخِشَ لحمُ الرجل ، ونُخِسَ _ أي : قَلَّ .
قال : وقال غيرُه : نَخَشَ _ بفتح النون _ :
خنش : قال الليث : امرأة مُخَنَّشَةٌ .
قال : وتَخَنُّشُها بَعْضُ رِقَّةِ بقية شبابها
ونساءٌ مُخَنَّشَاتٌ .
وقال اللِّحياني : _ بقي من ماله خُنشُوشٌ _
أي : بقِيِّةٌ ، ومَاله عُنْشُوشٌ _ أي : ماله
شيء .

### Türkçe

خ ش ن
**خشن** , **خنش** , **نخش** , **شنخ**
Şu vecihlerinden kullanılmıştır: **خشن** , **خنش** , **نخش** , **شنخ** .
**خشن** : Leys dedi: Denilir ki: **خَشُنَ** şey
**يَخْشُنُ** **خُشُونَةً**; o hâlde o **خَشِنٌ** **أَخْشَنُ**’dur,
ve **المُخاشَنَةُ**: sözde ve benzerinde,
ve adam **اخْشَوْشَنَ** _ **خَشِناً** giydiği, **خَشِناً** yediği,
ve içinde **خُشُونَةٌ** bulunan bir söz söylediği zaman.
Ve **كتيبةٌ خَشْناءُ**: silahı çok olan.
Dedi: ve **الخَشْنَاءُ** _ uzatılmış _ yeşil bir ottur;
yaprağı kısa, **الرَّمْرَام** gibidir; ancak o daha şiddetli
toparlanmış (sık)tır; ve onun bir tanesi vardır _ çayırlıkta
ve düzlüklerde olur.
Ve **الخَشْنَاءُ**: kalın (sert) yer (toprak)tır; ve adam
**أَخْشَنُ**: **خَشِنٌ**’dir; ve **خُشَيْنَةُ**: karınlardan bir karındır,
Arap kabilelerinden bir kabilenin karınlarından; ve onlara nisbet
**خُشَنِيٌّ**’dir.
Ve Şemir dedi: Göğsü ona karşı **اخْشَوْشَنَ** oldu, ve göğsü
ona karşı **خشُنَ** oldu _ ona karşı (içinde) bulduğu zaman.

**شنخ** : Amr _ babasından _ dedi: Hurma ağaçlarından **المُشَنَّخُ**:
ondan **سُلاَّؤُهُ** ayıklanmış olandır; ve hurma ağaçlarını
**شَنَّخَ**; onu **تَشْنِيخاً** (ile) yaptı.
Ve Zû’r-Rumme dağları vasfederek dedi:
إذَا شِنَاخَا قُورِهَا تعوَقَّدَا
Murad etti: **شَنَاخِيبَ** tepelerinin; ve onlar onun başlarıdır
_ bir tanesi: **شُنْخُوبَةٌ**; sanki **الباء** artırılmıştır.

**نخش** : Arapların göç günü _ yüklerini sürdükleri zaman _ şöyle dediklerini işittim:
Dikkat edin, onları **وانْخَشُوها نَخْشاً**; manası: onları dürtün ve
şiddetli bir sürüşle sürün.
Ve denilir: **نَخَشَ** deveyi değneğinin ucu ile _ onu çizdiği ve sürdüğü zaman.
Ve ( ) **نوادر العرب** ( )’da: Falan, falanı **نَخَشَ** _ onu hareket ettirdiği ve ona eziyet ettiği zaman; ve onu **صَيَّصَهُ** _ ona galip geldiği zaman,
böylece ona eziyet etti.
Ve Leys dedi: Adam **نُخِشَ** olur; o hâlde o **مَنْخُوشٌ**’tur
_ zayıfladığı zaman; ve kadın **مَنْخُوشَةٌ**: üzerinde et yoktur.
Ve Ebû Turâb dedi: Ca‘ferî’nin şöyle dediğini işittim: Adamın eti **نُخِشَ**, ve **نُخِسَ** _ yani: azaldı.
Dedi: Ve başkası dedi: **نَخَشَ** _ **النون**’un fethi ile _:

**خنش** : Leys dedi: Kadın **مُخَنَّشَةٌ**.
Dedi: ve onun **تَخَنُّشُها**’sı, gençliğinin kalıntısının bir kısmı inceliğidir; ve kadınlar **مُخَنَّشَاتٌ**.
Ve Lihyânî dedi: _ malından **خُنشُوشٌ** kaldı _ yani: bir kalıntı; ve malı **عُنْشُوشٌ** _ yani: onun malı bir şeydir.
