# نخط — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AE%D8%B7/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AE%D8%B7/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نخط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AE%D8%B7.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: نخط

نخط إليهم، أي طرأ عليهم.
 ويقال: نعر إلينا، ونخط علين، ومن أين نعرت ونخطت، أي من أين طرأت علينا.
 ونخط المخاط من أنفه: رماه، مثل مخطه، كانتخطه، نقله الجوهري. وأنشد قول ذي الرمة:
  وأجمال مي إذ يقربن بعـدمـا                      نخطن بذبان المصيف الأزارق قلت: ويروى: وخطن أي لدغن فيقطر الدم. قال الصاغاني: وهذه هي الرواية الصحيحة، والمعول عليها.
 ونخط به نخيطا: سمع به وشتمه، نقله ابن عباد.
 ونخط علي: بذخ وتكبر، نقله ابن عباد أيضا.

  والنخط، بالضم: الناس، نقله الجوهري، وهو قول ابن دريد ويفتح، عن ابن الأعرابي: يقال: ما أدري أي النخط هو?، أي أي الناس، ورواه ابن الأعرابي بالفتح، ولم يفسره، ورد ذلك ثعلب فقال: إنما هو بالضم. والنخط، بالضم: النخاع، وهو الخيط الذي في القفا.
 والنخط: السخد، وهو: الماء الذي في المشيمة، فإذا اصفر فصفق وصفر وصفار، وقد ذكر في ص ف ر. والنخط، بضمتين، لا كركع، كما توهم الأزهري: اللاعبون بالرماح شجاعة وبطالة، عن ابن الأعرابي، نقله الصاغاني هكذا في التكملة، والذي ذكره الأزهري في تركيب م خ ط. رادا به على الليث في قول رؤبة:
  وأن أدواء الرجال المخط قال: والذي رأيته في شعر رؤبة:
  وأن أدواء الرجال النخط بالنون، ولا أعرف المخط بالميم على ما فسره الليث، ثم قال: وقال ابن الأعرابي: النخط: اللاعبون بالرماح شجاعة، كأنه أراد الطعانين في الرجال. هذا كلام الأزهري. قال الصاغاني: أما الليث فقد حرف الرواية. وأما الأزهري فقد أرسل الكلام على عواهنه، وعدل عن سواء الثغرة، والرواية النحط بالنون والحاء المهملة لا غير، من النحيط، وهو الزفير من الحسد. وقوله حكاية عن ابن الأعرابي: النخط: اللاعبون بالرماح. الصواب النخط، بضمتين، كما ذكرت، وكما ذكر هو أيضا في هذا التركيب.
 و من المجاز: انتخطه، أي أشبهه، كامتخطه، قال ابن عباد.
 وقال ابن فارس: أي رمى به من أنفه، مثل نخطه، قال: وكأن هذا من الإبدال، والأصل الميم.

### Türkçe

**نخط** onlara: yani onlara arız oldu.

Ve denir: **نعر** bize, ve **نخط** bize; ve nereden **نعرت** ve **نخطت**? yani nereden bize arız oldun.

Ve **نخط** **المخاط**’ı onun burnundan: onu attı; **مخطه** gibi; **كانتخطه** gibi; el-Cevherî onu nakletti. Ve Zü’r-Rumme’nin sözünü inşad etti:

  Ve Mî’nin develeri, yaklaştıkları vakit, sonra                      yazın mavi sinekleriyle **نخطن**
Dedim: Ve rivayet olunur: **وخطن**; yani ısırdılar da kan damlar. es-Sâğânî dedi: Ve bu, sahih rivayettir; ve ona itimat olunur.

Ve **نخط** onunla **نخيطا**: onunla ilgili işitti ve ona sövdü; İbn Abbâd onu nakletti.

Ve **نخط** Ali: böbürlendi ve kibirlendi; İbn Abbâd onu da nakletti.

Ve **النخط**, zamme ile: insanlar; el-Cevherî onu nakletti; ve o, İbn Düreyd’in sözüdür; ve fetha ile de gelir; İbnü’l-A‘râbî’den: denir: “Bilmiyorum, o hangi **النخط**tır?” yani hangi insanlar; İbnü’l-A‘râbî onu fetha ile rivayet etti ve onu açıklamadı; Sa‘leb bunu reddetti de dedi: O ancak zamme iledir. Ve **النخط**, zamme ile: ilik; ve o, ense tarafındaki ipliktir.

Ve **النخط**: **السخد**; ve o: eşteki sudur; sarardığı vakit, **صفق** ve **صفر** ve **صفار**; ve **ص ف ر**’de zikredilmiştir. Ve **النخط**, iki zamme ile, **كركع** gibi değil; el-Ezherî’nin vehmettiği gibi: mızraklarla oynayanlar; yiğitlik ve boş iş olarak; İbnü’l-A‘râbî’den; es-Sâğânî onu tekmilede böyle nakletti; el-Ezherî’nin **م خ ط** terkibinde zikrettiği ise; onunla, Ru’be’nin sözü hakkında Leys’e reddiye yaparak:

  Ve erkeklerin hastalıkları **المخط**
Dedi: Ru’be’nin şiirinde gördüğüm ise:

  Ve erkeklerin hastalıkları **النخط**
**النون** ile; ve Leys’in açıkladığı üzere **المخط**’u **الميم** ile bilmiyorum. Sonra dedi: Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **النخط**: mızraklarla oynayanlar; yiğitlik olarak; sanki erkeklere saldıranları kastetti. Bu, el-Ezherî’nin sözüdür. es-Sâğânî dedi: Leys ise rivayeti tahrif etti. El-Ezherî ise sözü gelişigüzel salıverdi ve doğru gedikten saptı; rivayet ancak **النحط**tır; **النون** ve ihmal edilmiş **الحاء** ile, başka değil; **النحيط**’tendir; ve o, hasetten çıkan solumadır. Ve onun, İbnü’l-A‘râbî’den hikâye olarak sözü: **النخط**: mızraklarla oynayanlar. Doğrusu **النخط**tur, iki zamme ile; dediğim gibi; ve onun da bu terkibde zikrettiği gibi.

Ve mecazdan: **انتخطه**; yani ona benzedi; **كامتخطه** gibi; İbn Abbâd dedi.

Ve İbn Fâris dedi: yani onu burnundan attı; **نخطه** gibi. Dedi: Ve sanki bu, ibdâldendir; asl olan **الميم**dir.
