# نخع — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AE%D8%B9/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AE%D8%B9/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نخع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AE%D8%B9.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: نخع

النِّخاعُ والنُّخاعُ والنَّخاعُ: عِرْقٌ أَبيض في داخل العنق ينقاد في فَقارِ الصُّلْبِ حتى يَبْلُغَ عَجْبَ الذَّنَبِ، وهو يَسْقِي العِظامَ؛ قال ربيعة ابن مَقرُومٍ الضَّبِّيّ:
له بُرةٌ إِذا ما لَجَّ عاجَتْ
أَخادِعُه، فَلانَ لَها النّخاعُ
ونَخَع الشاةَ نَخْعاً: قَطَعَ نخاعَها. والمَنْخَعُ: موضع قَطْعِ النّخاعِ. وفي الحديث: أَلا لا تَنْخَعُوا الذَّبِيحةَ حتى تَجِبَ أَي لا تَقْطَعُوا رقبتها وتَفْصِلُوها قبل أَن تسكن حركتها. والنخْعُ للذبيحة: أَن يَعْجَلَ الذابحُ فيبلغ القَطْعُ إِلى النّخاعِ؛ قال ابن الأَعرابي: النخاع خيُطٌ أَبيض يكون داخل عظم الرقبة ويكون ممتدّاً إِلى الصلب، ويقال له خيط الرقبة. ويقال: النخاع خيط الفَقارِ المتصل بالدماغ. والمَنْخَعُ: مَفْصِلُ الفَهْقة بين العُنق والرأْس من باطن. يقال: ذبحه فنَخَعَه نَخْعاً أَي جاوز مُنْتَهَى الذبْح إِلى النّخاع. يقال: دابة مَنْخُوعةٌ. والنخْعُ: القتلُ الشديدُ مشتقّ من قطع النخاع. وفي الحديث: إِنّ أَنْخَعَ الأَسماء عند الله أَن يتسمى الرجلُ باسم مَلِك الأَمْلاكِ أَي قْتَلَها لصاحبه وأَهْلَكَها له. قال ابن الأَثير: والنخْع أَشدُّ القتل، وفي بعض الرّوايات: إِنّ أَخْنَعَ، وقد تقدم ذكره، أَي أَذلّ. والناخعُ: الذي قَتَلَ الأَمْرَ عِلْماً، وقيل: هو المُبِين للأُمور. ونَخَع الشاةَ نَخْعاً: ذبحها حتى جاوز المَذْبَحَ من ذلك؛ كلاهما عن ابن الأَعرابي. وتَنَخَّعَ السحابُ إِذا قاءَ ما فيه من المطر؛ قال الشاعر:
وحالِكةِ اللَّيالي من جُمادَى،
تَنَخَّعَ في جَواشِنِها السَّحابُ
والنُّخاعةُ، بالضم: ما تَفَلَه الإِنسان كالنُّخامةِ. وتَنَخَّع الرجلُ: رمَى بنُخاعتِه. وفي الحديث: النُّخاعةُ في المسجد خَطِيئةٌ، قال: هي البَزْقةُ التي تخرج من أَصل الفم يلي أَصل النّخاعِ. قال ابن بري: ولم يجعل أَحد النُّخاعة بمنزلة النخامة إِلا بعض البصريين، وقد جاء في الحديث. ونخَع بحَقِّي يَنْخَعُ نُخُوعاً ونَخِعَ: أقَرَّ، وكذلك بَخَعَ، بالياء أَيضاً، أَي أَذْعَنَ.
وانْتَخَعَ فلان عن أَرضه: بَعُدَ عنها.
والنَّخَعُ: قبيلة من الأَزْد، وقيل: النَّخَعُ قبيلة من اليمن رهْطُ إِبراهيم النَّخَعِيّ.
ونَخَعْتُه النصِيحةَ والوِدّ أَخْلَصْتُهما.
ويَنْخَع: موضعٌ.

### Türkçe

**النِّخاعُ** ve **النُّخاعُ** ve **النَّخاعُ**: boynun iç tarafında, omurganın omurlarında sürüklenip kuyruğun sokumuna varıncaya kadar giden beyaz bir damardır; kemikleri sular; Rabîa b. Makrûm ed-Dabbî dedi ki:

Onun bir **بُرةٌ**’si vardır; ne zaman inatla (çekişip) dönerse
Onun **أَخادِعُه**’i (boyun damarları) ona yumuşar; böylece ona **النّخاعُ** yumuşadı.

Ve “**نَخَع** koyunu **نَخْعاً**”: onun **نخاع**’ını kesti. Ve **المَنْخَعُ**: **النّخاع**’ın kesilme yeridir. Ve hadiste: “Dikkat edin, **الذَّبِيحةَ**’yı **تَنْخَعُوا** etmeyin, ta ki **تَجِبَ** olsun”; yani, hareketi sükûnet bulmadan önce boynunu kesmeyin ve onu ayırmayın. Ve **النخْعُ** (kesimlik) için: kesenin acele etmesi ve kesmenin **النّخاع**’a ulaşmasıdır; İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **النخاع** boyun kemiğinin içinde bulunan ve omurgaya kadar uzanmış olan beyaz bir ipliktir; ona “boyun ipliği” denir. Ve denir ki: **النخاع** beynle bitişik olan omur ipliğidir. Ve **المَنْخَعُ**: iç taraftan boyun ile baş arasındaki **الفَهْقة**’nin eklemidir. Denir ki: onu boğazladı da onu **نَخَعَه** etti, **نَخْعاً**; yani boğazlamanın sonunu aşıp **النّخاع**’a vardı. Denir ki: **دابة مَنْخُوعةٌ**. Ve **النخْعُ**: **النخاع**’ı kesmekten türemiş şiddetli öldürmedir. Ve hadiste: “Allah katında isimlerin en **أَنْخَعَ**’ı, kişinin **مَلِك الأَمْلاكِ** adıyla adlanmasıdır”; yani onu sahibine öldürdü ve onu ona helâk etti. İbnü’l-Esîr dedi ki: **النخْع** öldürmenin en şiddetlisidir; bazı rivayetlerde: “**أَخْنَعَ**”, ve onun zikri daha önce geçti; yani daha zelil. Ve **الناخعُ**: işi ilimce öldüren (tamamen kuşatan) kimsedir; ve denildi ki: o, işleri açıklayandır. Ve “**نَخَع** koyunu **نَخْعاً**”: onu boğazladı, ta ki boğazlama yerini bundan aşsın; ikisi de İbnü’l-A‘râbî’dendir. Ve “**تَنَخَّعَ** bulut”: içinde olan yağmuru kustuğu zaman; şair dedi ki:

Cümâdâ’dan kapkara gecelerde,
Bulut onun **جَواشِنِها**’sında **تَنَخَّعَ** etti.

Ve **النُّخاعةُ**, zamme ile: insanın **النُّخامةِ** gibi tükürdüğü şeydir. Ve “**تَنَخَّع** adam”: **نُخاعتِه**’sini attı. Ve hadiste: “Mescitte **النُّخاعةُ** bir hatadır”; dedi ki: o, ağzın aslından çıkan, **النّخاع**’ın aslına bitişik olan **البَزْقةُ**’dır. İbn Berrî dedi ki: Bazı Basralılardan başka hiç kimse **النُّخاعةُ**’yı **النخامة** menzilesinde kılmadı; hâlbuki hadiste gelmiştir. Ve “**نخَع** hakkımı, **يَنْخَعُ** **نُخُوعاً** ve **نَخِعَ**”: ikrar etti; ve yine “**بَخَعَ**”, **بالياء** ile de; yani boyun eğdi.

Ve “**انْتَخَعَ** falan, toprağından”: ondan uzaklaştı.

Ve **النَّخَعُ**: **الأَزْد**’den bir kabiledir; ve denildi ki: **النَّخَعُ** Yemen’den bir kabiledir; İbrâhîm **النَّخَعِيّ**’nin kavmi.

Ve “Ona **النصِيحةَ** ve **الوِدّ**’ü **نَخَعْتُه**”: ikisini de hâlis kıldım.

Ve **يَنْخَع**: bir yerdir.
