# نخع — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AE%D8%B9/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AE%D8%B9/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نخع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AE%D8%B9.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: نخع

باب العين والخاء مع النون
خنع ، نخع
استعمل من وجوهه : خنع ، نخع
خنع : روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( إنّ أنخعَ الأسماء عند الله أن يتسمَّى الرجلُ باسم مَلِكِ الأملاك ) ، وبعضهم يرويه : ( إن أخنع الأسماء ) . قال أبو عبيد : فمن رواه أنخع أراد : إن أفتلَ الأسماء وأهلكَها له . والنَّخْع هو القتل الشديد ، ومنه النَّخْع للذبيحة ، وهو أن يجوز بالذبح إلى النخاع .
ومن روى ( إن أخنعَ الأسماء ) ، أراد أن أشدَّ الأسماء ذلاًّ وأوضعَها عند الله . والخانع : الذليل الخاضع .
أبو العباس عن سلمة عن الفراء عن الدُّبيرية : يقال للجمل المتَنوِّق مخنَّع وموضَّع .
وأخبرني المنذري عن الصيداويّ عن الرياشيّ : رجل ذو خُنُعات ، إذا كان فيه فساد . وقد خنع فلانٌ إلى الأمر السيّء ، إذا مالَ إليه . ويقال : لقيت فلاناً بخَنْعةٍ فقهرته ، أي لقيتُه بخلاء . ويقال لئن لقيتك بخَنْعة لا تُفلتْ منّي . وأنشد :
تمنّيت أن ألقى فلاناً بخَنْعةٍ
معي صارمٌ قد أحدثَتْه صياقلُه
وقال الليث : الخانع : الفاجر . يقال خَنَع إليها ، إذا مال إليها للفجور . واطّلعتُ منه على خَنْعة ، أي على فَجْرة . وقال الأعشى :
ولا يُرَونَ إلى جارَتهم خُنُعا
وخُنَاعة : قبيلة من هُذيل . والنَّخَع : قبيلة من الأزد .
وقال أبو زيد : خنَع له وإليه ، فهو يَخنع خُنوعاً ، إذا ضَرَعَ له وطلب إليه وليس بأهل أن يَطلُب إليه . وأخنعتْه إليه الحاجةُ ، أي اضطرَّتْه ، والاسم الخُنْعَةُ . واطّلعتُ منه على خُنْعة ، أي فَجْرة .
قلت : يقال خَنَعةٌ وخُنْعة للفجرة .
نخع : وفي الحديث : ( ألاّ لا تخنَعوا الذَّبيحة حتَّى تجِبَ ) . والنَّخْع للذَّبيحة : أن يَعجَل الذابحُ فيبلغ القطعُ إلى النُّخاع .
والنُّخاع فيما أخبر أبو العباس عن ابن الأعرابي : خيطٌ أبيض يكون داخلَ عظم الرقَبة ، ويكون ممتدّاً إلى الصُّلب . والمَنْخَع : مفصِل الفَهْقة بين الرأس والعُنق من باطن .
وقال ابن الأعرابي : يقال نَخَع فلانٌ لي بحقِّي وبَخَع ، بالباء والنون ، إذا أذْعن .
وهكذا حكى أبو عبيد عن أبي زيد . وقال ابن الأعرابي : الناخع : الذي يبيِّن
الأمور . قال : والنِّخاع والنُّخاع : خَيط الفَقَار المتّصل بالدِّماغ .
وتنخَّع السحابُ : إذا قاء ما فيه من المطر .
وقال الشاعر :
وحالكة الليالي من جُمادى
تَنَخَّعَ في جَواشنِها السَّحابُ

### Türkçe

**باب العين والخاء مع النون**
**خنع** ، **نخع**
Kullanılmıştır, vecihlerinden: **خنع** ، **نخع**

**خنع**: Nebî’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu ki şöyle dedi: ( Allah katında isimlerin en **أنخعَ**’ı, adamın **مَلِكِ الأملاك** ismiyle isimlenmesidir ); bazısı onu şöyle rivayet eder: ( isimlerin **أخنع**’ı ). Ebû Ubeyd dedi: Kim onu **أنخع** rivayet ettiyse muradı şudur: isimlerin en bükümlüsü ve onun için en helâk edicisi. Ve **النَّخْع** şiddetli öldürmedir; ondan **النَّخْع** kurbanlık içindir; o da boğazlamayla **النخاع**’a kadar geçmesidir.
Ve kim ( isimlerin **أخنعَ**’ı ) rivayet ettiyse, muradı şudur: Allah katında isimlerin zilletçe en şiddetlisi ve en aşağısı. Ve **الخانع**: zelil, boyun eğen.

Ebû’l-Abbâs, Seleme’den, Ferrâ’dan, **الدُّبيرية**’den: Deveye, salınarak yürüyen (metanavviq) olana **مخنَّع** ve **موضَّع** denir.

Ve bana Münzirî, Saydâvî’den, Riyâşî’den haber verdi: **خُنُعات** sahibi bir adam; onda fesat olduğu zaman. Ve falan kimse kötü işe **خنع** etti; ona meylettiği zaman. Ve denir: Falancayla bir **خَنْعةٍ** ile karşılaştım da onu kahrettim; yani onunla cimrilikle karşılaştım. Ve denir: Andolsun seni bir **خَنْعة** ile karşılayacağım; benden kurtulmayacaksın. Ve inşad etti:
Falanla bir **خَنْعةٍ** ile karşılaşmayı temenni ettim
Yanımda bir keskin kılıç; onu cilacıları yenilemiştir

Leys dedi: **الخانع**: fâcirdir. Denir: Ona **خَنَع** etti; fısk için ona meylettiği zaman. Ve ondan bir **خَنْعة**’a muttali oldum; yani bir fucûra. A‘şâ dedi:
Ve komşularına **خُنُعا** olarak görünmezler

Ve **خُنَاعة**: Hüzeyl’den bir kabiledir. Ve **النَّخَع**: Ezd’den bir kabiledir.

Ebû Zeyd dedi: Ona ve ona doğru **خنَع** etti; o, **خُنوعاً** **يَخنع** eder; ona yalvardığı ve ondan istediği zaman; hâlbuki ondan istenilecek ehil değildir. Ve ihtiyaç onu ona **أخنعتْه**; yani onu mecbur etti; isim **الخُنْعَةُ**’dır. Ve ondan bir **خُنْعة**’a muttali oldum; yani bir fucûra.
Dedim: Fâcirlik için **خَنَعةٌ** ve **خُنْعة** denir.

**نخع**: Ve hadiste: ( Dikkat edin, **الذَّبيحة**’yı **تخنَعوا** etmeyin; ta ki **تجِبَ** ) . Ve **النَّخْع** kurbanlık içindir: boğazlayanın acele etmesi; böylece kesme **النُّخاع**’a ulaşır.

Ve **النُّخاع** hakkında, Ebû’l-Abbâs’ın İbnü’l-A‘râbî’den haber verdiğine göre: boyun kemiğinin içinde bulunan beyaz bir ipliktir; ve sırta kadar uzanmış olur. Ve **المَنْخَع**: iç taraftan baş ile boyun arasındaki **الفَهْقة** eklemidir.

İbnü’l-A‘râbî dedi: Denir: Falan kimse hakkım için **نَخَع** etti ve **بَخَع**; **ب** ile **ن** ile; boyun eğdiği zaman.
Ebû Ubeyd de bunu Ebû Zeyd’den böyle hikâye etti. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الناخع**: işleri açıklayan kimsedir. Dedi: Ve **النِّخاع** ve **النُّخاع**: beyne bitişik omur ipliğidir.

Ve bulut **تنخَّع** etti: içinde olan yağmuru kustuğu zaman.
Şair dedi:
Cümâdâ’dan kapkara geceler
Bulut, zırhlarında **تَنَخَّعَ** etti
