# نخ (ن-خ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AE
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AE

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ن - خ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AE/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الخاء والنون
خن ، نخ : مستعملان .
خن : قال اللَّيثُ : خَنَّ يَخِنُّ خَنِيناً ، وهو :
بكاء المرأة تَخِنُّ في بكائها دون
الانتخاب .
قال : والخَنِينُ : الضَّحِك إذا أظهره
الإنسان فخرج جافياً ، يقال : خَنَّ يَخِنُّ
خَنِيناً ، فإذا أخرج صوتاً رقيقاً فهو الرَّنِين ،
فإذا أخفاه فهو الهَنِين .
وقال غيره : الهنين مثل الأنين ، يقال : أَنَّ
وهَنَّ بمعنى واحد .
قال الليث : والْخُنَانُ في الإبل كالزُّكام في
الناس ، يقال : خُنَّ البعير فهو مَخْنُونٌ ،
والْخُنَانُ داء يأخذ الطيْرُ في حُلُوقِها ،
يقال : طائر مَخْنُونٌ .
والخُنَّةُ ضرْبٌ من الغُنَّة ، كأَنَّ الكلام يرجع
إلى الخياشيم ، يقال : امرأة خَنَّاءُ وغَنَّاءُ ،
وفيها مَخَنَّةٌ .
وأخبرني المُنْذِرِيُّ ، عن أحمد بن يحيى ،
عن ابن الأعرابيِّ : قال : النَّشيج من الفم ،
والخَنِينُ من الأنف ، وكذلك النَّخِير .
قال : والمخَنَّةُ وسطُ الدار ، والمخَنَّةُ
الفِنَاءُ ، والمخنَّةُ الحُرَمُ ، والمخَنَّةُ مَضِيق
الوادي ، والمَخَنَّةُ مَصَبُّ الماء من التَّلْعَة
إلى الوادي ، والمخَنَّةُ فُوَّهَةُ الطريق ،
والمَخَنَّةُ المَحَجَّةُ البَيِّنَة ، والمخَنَّةُ طرَف
الأنف .
قال : وروى الشَّعْبِيُّ أن الناس لمَّا قَدِمُوا
البصرة قالَتْ بنو تَمِيم لعائشةَ : هل لكِ في
الأحْنَفِ ؟ فقالت : لا ، ولكن كونوا على
مَخَنَّتِهِ .
وأخبرني المُنْذِرِيُّ عن المُبَرَّد أنه قال :
الغُنَّةُ أن تُشْرِبَ الحرفَ صوت الخَيْشومِ .
قال : والْخُنَّةُ أشد منها .
وقال الليث : الْخَنْخَنَةُ ألا يُبَيِّنُ الكلامَ
فيُخَنْخِن في خياشيمه ، وأنشد :
خَنْخَنَ لي في قَوْلِه سَاعَةً
وَقَالَ لي شَيْئاً فَلَمْ أَسْمَع
وقال النَّابِغَةُ الجَعْدِيُّ :
فَمَنْ يَحْرِصْ عَلَى كِبَري فإِنِّي
مِنَ الشُّبَّانِ أَيَّامَ الْخُنانِ
قال الأصمعي : كان الْخُنَانُ داء يأخذ
الإبل في مناخرها ، وتُمَوِّت منه وصار
ذلك تاريخاً لهم ، قال : والْخُنانُ داء يأخذ
الناس ، وقال جَرِيرٌ :
وَأَكْوِي النَّاظِرِينَ مِنَ الْخُنَانِ
وقال غيره : رجل مِخَنٌّ : إذا كان طويلاً ،
وقال الراجزُ :
لَمَّا رَآه جَسْرَباً مِخَنَّا
أقْصَرَ عَنْ حَسْنَاءَ وَارْثَعَنَّا
أي استرخى عنها .
ويقال للطويل : مَخْنٌ أيضاً - بفتح الميم
وجزم الخاء -
وقال بعضهم : خَنَنْتُ الجِذع بالفأس خَنًا :
إذا قَطَعْتُهُ .
قلت : وهذا حَرْفٌ مُريب ، وصوابه عندي :
جَثَثْتُ الجِذع جَثّاً ، فأَمَّا خَنَنْتُ بمعنى
قَطَعْتُ فما سمعتُه .
اللَّحْيَانِيُّ : رجل مجْنون مَخْنون مَحْنون
وقد أُجَنَّة الله وأَحَنَّه وأُخَنَّه بمعنى واحد .
عمرو عن أبيه قال : الْخِنُّ : السفينة
الفارغة .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الرُّبَاحُ
القِرْدُ ، وهو الحَوْدَل ، ويقال لصوته :
الْخَنْخَنَةُ ولضحكه : الْقَحْقَحَةُ .
وقال شمر : خَنَّ خَنِيناً في البكاء : إذا ردَّد
البكاء في الخياشيم .
وقال الفَصِيحُ من أعراب بني كِلاَب :
الْخَنِينُ سُدَدٌ في الخياشيم ، والْخُنَانُ منه ،
وقد خَنْخَن الرجل : إذا أَخْرَجَ الكلام من
أنفه .
وقال أبو عمرو : الخَنِينُ يكون من
الضحك الجافي أيضاً .
نخ : رُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ) ( لَيْسَ فِي
النَّخَّةِ صدقة ) ( .
قال أبو عبيد : قال أبو عبيدة : النَّخَّةُ
الرقيق .
قال : وقال الفراء : النَّخَّةُ أن يأخذ
المُصَدِّق ديناراً بعد فراغه من الصدقة ،
وأنشدنا :
عَمِّي الَّذي مَنَعَ الدِّينَارَ ضَاحِيَةً
دِينَارَ نَخَّةِ كَلْبٍ وَهْوَ مَشْهُودُ
وقال الليث : النَّخَّةُ والنُّخَّةُ _ لغتان _ اسمٌ
جامعٌ للحُمُرِ .
وقال أبو العباس : اختلف الناس في
النَّخَّةِ ، فقال قوم : النَّخَّةُ : الرقيق من
الرجال والنساء ، وقال قوم : الحمير ،
وقال قوم : البقر العوامل ، وقال قوم :
الإبل العوامل ، وقال قوم : النَّخَّةُ الربا ،
وقال قوم : النَّخَّةُ : الرِّعاء ، وقال قوم :
النَّخَّةُ : الجَمَّالُونَ ، وقال بعضهم : يقال لها
في البادية : النُّخَّةُ : _ بضم النون _ .
قال أبو العباس : واختار ابن الأعرابيمن
هذه الأقاويل النَّخةُ : الحميرُ .
قال : ويقال لها : الكُسْعَة .
وقال أبو سَعيد : كل دابَّة استعمِلت من
إبل وبقر وحَمِير رقيق فهي نَخَّةٌ ونُخَّةٌ ،
وإنما نَخَّخَها استعمالُها .
وقال الرَّاجِزُ يصف حادِيَيْنِ للإبل :
لا تَضْرِبا ضَرْباً ونُخَّا نَخَّا
ما تَرَك النَّخُّ لَهُنَّ مُخَّا
قال : وإذا قهر رجل قوماً فاستأْدَاهُمْ
ضَرِيبَةً صاروا نُخَّةً له .
قال : وقوله :
دِينَارَ نَخَّةِ كلْبٍ وهْوَ مشْهُودُ
كان أَخْذَ الضَّرِيبةِ من كلْبٍ نَخّاً لهم _ أي
استعمالاً .
قال : والنَّخُّ أَنْ تقول لِسَيِّقَتِكَ وأنت
تحثُّها : إخْ إخْ ، فهذا النَّخُّ .
قلت : وسمعت غير واحد من العرب
يقول : نَخْنَخْ بالإبل أي ازْجُرْها بقولك :
إخْ إخْ ، حتى تَبْرُك .
وقال الليث : النَّخْنَخَةُ من قولك : أَنَخْتُ
الإبل فاستناخت ، أي بَركَتْ ، وَنَخْنَخْتُها
فَتَنَخْنَخَتْ : من الرَّجْز ، وأما الإنَاخةُ فهو
الإبراك ، لم يُشْتَقَّ من حكاية صَوْتٍ ، ألا
ترى أن الفحل يَستنيخُ الناقةَ فَتَنَخْنَخُ له ؟ .
والنَّخُّ أن تُناخَ النَّعَم قريبةً من المُصَدِّقِ
حتى يُصدِّقَها ، وأنشد :
أَكْرِمْ أَمِيرَ الْمُؤمنين النَّخَّا
قال : والنَّخُّ من الزَّجْر من قولك : إخْ إخْ ،
يقال : نَخَّ بها نَخّاً شديداً ، ونَخَّةً شديدة ،
وهو التَّأْنيخُ أيضاً .
وقال ابن شُمَيْل : يقال : هذه نخَّةُ بني
فلان أي عَبِيدُ بني فلان .
ثعلب عن ابن الأعرابي : نَخْنَخَ إذا سار
سيراً شديداً ، ويقال : هذا من نُخِّ قلبي
وَنُخَاخَةِ قلبي : ومن مُخِّ قلبي _ أي من
صافيه .

##### Türkçe

باب **الخاء** ve **النون**
**خن** , **نخ** : ikisi de kullanımdadır.
**خن** : **اللَّيثُ** dedi: **خَنَّ يَخِنُّ خَنِيناً** , o:
kadının ağlamasında **الانتخاب** olmaksızın ağlamasında **تَخِنُّ** etmesidir.
Dedi: ve **الخَنِينُ**: insan onu açığa vurduğunda, kaba olarak çıktığında gülmektir; denir: **خَنَّ يَخِنُّ خَنِيناً**; eğer ince bir ses çıkarırsa o **الرَّنِين**’dir; eğer onu gizlerse o **الهَنِين**’dir.
Ve başkası dedi: **الهنين** **الأنين** gibidir; denir: **أَنَّ** ve **هَنَّ** bir tek mânâ üzeredir.
**الليث** dedi: ve **الْخُنَانُ** develerde, insanlarda **الزُّكام** gibidir; denir: **خُنَّ** deve, o hâlde o **مَخْنُونٌ**’dur; ve **الْخُنَانُ** kuşun boğazlarında yakalayan bir hastalıktır; denir: **طائر مَخْنُونٌ**.
Ve **الخُنَّةُ** **الغُنَّة**’den bir türdür; sanki söz **الخياشيم**’e döner; denir: **امرأة خَنَّاءُ** ve **غَنَّاءُ**; ve onda **مَخَنَّةٌ** vardır.
Ve bana **المُنْذِرِيُّ** haber verdi, **أحمد بن يحيى**’dan, **ابن الأعرابيِّ**’den: dedi: **النَّشيج** ağızdandır, **الخَنِينُ** burundandır; ve aynı şekilde **النَّخِير**.
Dedi: ve **المخَنَّةُ** evin ortasıdır; ve **المخَنَّةُ** avludur; ve **المخنَّةُ** harem(ler)dir; ve **المخَنَّةُ** vadinin darlığıdır; ve **المَخَنَّةُ** **التَّلْعَة**’den vadiye suyun döküldüğü yerdir; ve **المخَنَّةُ** yolun ağzıdır; ve **المَخَنَّةُ** apaçık ana yoldur; ve **المخَنَّةُ** burnun ucudur.
Dedi: ve **الشَّعْبِيُّ** rivayet etti ki insanlar Basra’ya geldiklerinde **بنو تَمِيم** Âişe’ye dedi: **الأحْنَفِ** hakkında senin için var mı? O da dedi: hayır; fakat onun **مَخَنَّتِهِ** üzerinde olun.
Ve bana **المُنْذِرِيُّ** **المُبَرَّد**’den haber verdi ki dedi:
**الغُنَّةُ** harfe **الخَيْشومِ** sesini içirmendir.
Dedi: ve **الْخُنَّةُ** ondan daha şiddetlidir.
Ve **الليث** dedi: **الْخَنْخَنَةُ** sözün açıklanmaması, böylece **خياشيمه**’de **يُخَنْخِن** etmesidir; ve inşad etti:
خَنْخَنَ لي في قَوْلِه سَاعَةً
وَقَالَ لي شَيْئاً فَلَمْ أَسْمَع
Ve **النَّابِغَةُ الجَعْدِيُّ** dedi:
فَمَنْ يَحْرِصْ عَلَى كِبَري فإِنِّي
مِنَ الشُّبَّانِ أَيَّامَ الْخُنانِ
**الأصمعي** dedi: **الْخُنَانُ** develeri burun deliklerinde yakalayan bir hastalıktı; ondan ölürlerdi ve bu onlara bir tarih oldu; dedi: ve **الْخُنانُ** insanları yakalayan bir hastalıktır; ve **جَرِيرٌ** dedi:
وَأَكْوِي النَّاظِرِينَ مِنَ الْخُنَانِ
Ve başkası dedi: **رجل مِخَنٌّ**: uzun olduğunda.
Ve **الراجزُ** dedi:
لَمَّا رَآه جَسْرَباً مِخَنَّا
أقْصَرَ عَنْ حَسْنَاءَ وَارْثَعَنَّا
yani ondan gevşedi.
Ve uzuna **مَخْنٌ** da denir — mîm’in fethi ve **الخاء**’ın cezmi ile —
Ve bazısı dedi: **خَنَنْتُ الجِذع بالفأس خَنًا**: onu kestiğimde.
Dedim: ve bu şüpheli bir harftir; doğrusu benim yanımda: **جَثَثْتُ الجِذع جَثّاً**; ama **خَنَنْتُ** “kestim” mânâsında, onu işitmedim.
**اللَّحْيَانِيُّ**: **رجل مجْنون مَخْنون مَحْنون**; ve Allah onu **أُجَنَّة** etti, ve onu **أَحَنَّه** etti, ve onu **أُخَنَّه** etti: bir tek mânâ üzeredir.
**عمرو** babasından: dedi: **الْخِنُّ**: boş gemidir.
**ثعلب** **ابن الأعرابي**’den: dedi: **الرُّبَاحُ** maymundur; o **الحَوْدَل**’dir; ve onun sesine **الْخَنْخَنَةُ** denir; ve gülmesine **الْقَحْقَحَةُ**.
Ve **شمر** dedi: ağlamada **خَنَّ خَنِيناً**: ağlamayı **الخياشيم**’de tekrarladığında.
Ve **الفَصِيحُ** Beni Kilâb bedevilerinden dedi: **الْخَنِينُ** **الخياشيم**’de bir tıkanıklıktır; ve **الْخُنَانُ** ondandır; ve adam **خَنْخَن** etmiştir: sözü burnundan çıkardığında.
Ve **أبو عمرو** dedi: **الخَنِينُ** kaba gülmeden de olur.

**نخ** : Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu ki dedi: ) ( **لَيْسَ فِي النَّخَّةِ صدقة** ) ( .
**أبو عبيد** dedi: **أبو عبيدة** dedi: **النَّخَّةُ**: ince/zayıf olan.
Dedi: ve **الفراء** dedi: **النَّخَّةُ** sadakadan boşaldıktan sonra **المُصَدِّق**’in bir dinar almasıdır; ve bize inşad edildi:
عَمِّي الَّذي مَنَعَ الدِّينَارَ ضَاحِيَةً
دِينَارَ نَخَّةِ كَلْبٍ وَهْوَ مَشْهُودُ
Ve **الليث** dedi: **النَّخَّةُ** ve **النُّخَّةُ** — iki lehçe — eşekler için toplayıcı bir isimdir.
Ve **أبو العباس** dedi: insanlar **النَّخَّةِ** hakkında ihtilaf etti; bir kavim dedi: **النَّخَّةُ**: erkek ve kadınlardan ince/zayıf olan; ve bir kavim dedi: eşekler; ve bir kavim dedi: çalışan sığırlar; ve bir kavim dedi: çalışan develer; ve bir kavim dedi: **النَّخَّةُ** ribadır; ve bir kavim dedi: **النَّخَّةُ**: çobanlardır; ve bir kavim dedi: **النَّخَّةُ**: deve sürücüleridir; ve bazısı dedi: ona çölde **النُّخَّةُ** denir — **النون**’un zammı ile —.
**أبو العباس** dedi: ve **ابن الأعرابي** bu sözlerden **النَّخةُ**: eşeklerdir (sözünü) seçti.
Dedi: ve ona **الكُسْعَة** denir.
Ve **أبو سَعيد** dedi: deve, sığır ve eşeklerden kullanılmış her binek, ince/zayıf ise o **نَخَّةٌ** ve **نُخَّةٌ**’dir; onu **نَخَّخَ** eden ancak onun kullanılmasıdır.
Ve **الرَّاجِزُ** develer için iki hâdîyi vasfederek dedi:
لا تَضْرِبا ضَرْباً ونُخَّا نَخَّا
ما تَرَك النَّخُّ لَهُنَّ مُخَّا
Dedi: ve bir adam bir kavmi kahreder de onlardan bir vergi isterse, ona **نُخَّةً** olurlar.
Dedi: ve onun sözü:
دِينَارَ نَخَّةِ كلْبٍ وهْوَ مشْهُودُ
Kelb’den vergi alışı, onlara **نَخّاً** idi — yani kullanma idi.
Dedi: ve **النَّخُّ** şudur: sen sevk ettiğine, onu dürterken: **إخْ إخْ** demendir; işte bu **النَّخُّ**’tur.
Dedim: ve Araplardan birden fazlasını işittim, derlerdi: **نَخْنَخْ** develerle, yani onlara: **إخْ إخْ** sözünle bağır, ta ki çöksünler.
Ve **الليث** dedi: **النَّخْنَخَةُ** senin sözünden: **أَنَخْتُ الإبل** develeri çöktürdüm de **فاستناخت** çöktüler; yani çöktüler; ve **وَنَخْنَخْتُها فَتَنَخْنَخَتْ**: recez’dendir; ama **الإنَاخةُ** ise çöktürmedir; bir ses taklidinden türetilmemiştir; görmez misin ki erkek deve dişi deveyi **يَستنيخُ** eder de o onun için **فَتَنَخْنَخُ** eder?
Ve **النَّخُّ** şudur: **النَّعَم**’ın **المُصَدِّقِ**’e yakın çöktürülmesi, ta ki onu sadaka olarak alsın; ve inşad etti:
أَكْرِمْ أَمِيرَ الْمُؤمنين النَّخَّا
Dedi: ve **النَّخُّ** **الزَّجْر**’dendir, senin sözünden: **إخْ إخْ**; denir: onunla şiddetli **نَخّاً** etti, ve şiddetli bir **نَخَّةً**; ve o **التَّأْنيخُ** da olur.
Ve **ابن شُمَيْل** dedi: denir: bu, falan oğullarının **نخَّةُ**’sidir; yani falan oğullarının köleleridir.
**ثعلب** **ابن الأعرابي**’den: **نَخْنَخَ**: şiddetli bir yürüyüşle yürüdüğünde; ve denir: bu, kalbimin **نُخِّ**’ündendir ve kalbimin **نُخَاخَةِ**’sindendir: ve kalbimin **مُخِّ**’ündendir — yani onun safından.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AE/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون وما بعدها في المضاعف والمطابق)
(نأ)  النون والهمزة أصلٌ يدلُّ على ضَعف في الشيء. فالنَّأنأة: الضَّعف. ورجلٌ نأناءٌ، إذا كان ضعيفاً. قال امرؤ القيس:
لعمركَ ما سعدٌ بِخُلَّة آثمٍ *** ولا نأْنأٍ عِند الحفاظِ ولا حَصِرْ([1])قال أبو زيد في كتاب الهمز([2]): نأنأت رأيي نأنأةً، إذا خلَّطت فيه([3]).
(نب)  النون والباء كلمتان. نَبَّ التَّيس نبيباً: صوَّتَ عند السِّفاد. والأُنبوب: ما بين كلِّ عُقدتينِ من رُمحٍ وغيرِه.
(نث)  النون والثاء أصلٌ صحيح يدلُّ على نَشْر شيءٍ وانتشاره. ونثُّ الحديثِ: إفشاؤُه. وجاء فلانٌ يَنِثُّ سِمَناً، كأنّه يتصبَّب سِمَناً. وفي الحديث: "يجيءُ أحدهم ينِثُّ كما ينِثّ الحَمِيتُ".
(نج)  النون والجيم أصلٌ صحيح يدلُّ على تحرُّكٍ واضطرابٍ، وشِبه ذلك. فالنَّجْنَجَة: الجَوْلة عند الفَزَع. يقال نَجْنَجُوا. والنَّجنجة: ترديد الرأي. وتَنَجْنَجوا: أصافُوا([4]) في الموضع الذي أربَعوا فيه ثم عزَموا على تحضُّر المِياه. وتَنَجنَج لحمُه: استرخَى. ونَجَّت القُرحَة: سالت.
(نح)  النون والحاء كلمةٌ يُحكَى بها صوت. فالتَّنحنُح معروف. [و] النَّحيح: صوت يردِّده الإنسان في جَوفه. وحكِيت كلمةٌ ما ندري كيف صِحتها. وليس لها قياس. يقولون: ما أنا بِنَحيح النَّفس عن كذا، أي طيِّب النَّفسِ([5]).
(نخ)  النون والخاء أصلٌ صحيح، غير أنَّه مُخْتَلفٌ في تأويله، وهو النُخَّة في حديث النبيِّ صلَّى الله عليه وآله وسلم: "ليس في الجَبْهة ولا في النَُّخّة صدقة([6])". قالوا النَّخّة: الرَّقيق. وقال الفرّاء: النخة أن يأخذ المصَدِّق ديناراً بعد فَراغه من الصَّدقةِ لنفسه. واللَّفظ لا يقتضي هذا، ولعلَّ لَفظ الذي رواه الفراء: "ولا نخّة([7])" وأنشد:
عمّي الذي مَنَع الدِّينارَ ضاحيةً *** دينارَ نَخَّةِ كلبٍ وهو مشهودُ([8])ويقال النخَّة: الحمير، وهي بفتح النون وضمها. وقال أبو بكر([9]): تَنَخْنَخ البعيرُ: بَرك ثم مكَّن لثَفناته في الأرض.
(ند)  النون والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على شُرودٍ وفراق. وندَّ البعير نَدَّاً ونُدوداً: ذهَبَ على وجهه شارداً. ومن الباب النِدُّ والنَّديد: الذي ينادُّ في الأمر، أي يأتي برأيٍ غيرِ رأيِ صاحبِه. قال:
لئلاَّ يكونَ السَّندرِيُّ نديدتِي *** وأشْتُمَ أعْماماً عُموماً عَماعِما([10])والنَّدُّ فيما ذكر ابنُ دريد: التَّلُّ المرتفِع في السماء([11])، ويكون هذا قريباً من قياسه. والنِّدُّ من الطِّيب ليس عربياً.
(نز)  النون والزاء أصلٌ صحيح يدلُّ على خِفَّة وقِلّة. من ذلك الظَّلِيمُ النَّزُّ: الذي لا يكاد يستقرُّ في مكان. والنّزُّ: الرَّجُل الخفيف الذكيّ، وكذا النَّاقة النَّزَّة. ومنه النَّزُّ، وهو ما تحلَّبَ من الأرض من ماء. وأنَزَّت الأرض: صارت ذاتَ نَزّ. وسمِّيَ نَزَّاً لقِلّته وَخِفَّة أمرِه.
(نس)  النون والسين أصلٌ صحيح له معنيان: أحدهما نوعٌ من السَّوْق، والآخر قِلّة في الشيء ويُختصّ به الماء.
فالأوَّل نَسَّ إبلَه ينُسُّها نَسَّاً: ساقها.
والثاني قولهم: نسَّت القطاةُ: عَطِشت. ويقال لمَكَّة النَّاسَّة، لقلّة الماء بها. ونَسَّتِ الخُبْزةُ نَسّاً: يبست. ونسّت الجُمَّة: تشعَّثَت([12])، وذلك لِقلّة الدُّهن فيها. ويقال للبَلَل الذي يكون برأس العود إذا أُوقِدَ: النَّسِيسة، وبه تشَبَّهُ بقيّةُ النّفْس. قال: ويقال له النَّسيس.
(نش)  النون والشين ليس بشيء، وإنَّما يُحكَى به صوتٌ. منه النَّشِيش: صوت الماء وغيرِه إذا غُلِيَ. ومنه أرضٌ نَشِيشَة([13])، *إذا كانت مِلحةً لا تُنبت، وأرض نَشَّاشَة([14]). ومنه نَشَّ الغديرُ: أخَذَ ماؤُه في النُّضوب.
(نص)  النون والصاد أصلٌ صحيح يدلُّ على رَفعٍ وارتفاعٍ وانتهاء في الشّيء. منه قولُهم نَصَّ الحديث إلى فلان: رفَعَه إليه. والنَّصُّ في السَّير أرفَعُه. يقال: نَصْنَصْتُ ناقتي([15]). وسيرٌ نصٌّ ونَصِيص. ومِنَصَّة العروس منه أيضاً. وبات فلانٌ منتَصَّاً على بعيره، أي مُنْتَصِباً. ونصُّ كلِّ شيء: مُنتهاه. وفي حديث عليٍّ عليه السلام: "إذا بلَغَ النساء نَصَّ الحِقاق([16])"، أي إذا بلَغْنَ غايةَ الصِّغَر وصِرنَ في حدِّ البُلوغ. والحِقَاقُ: مصدر المُحاقَّة، وهي أن يقول بعضُ الأولياء: أنا أحقُّ بها، وبعضُهم: أنا أحقّ. ونصَصْت الرّجُل: استقصيتُ مسألتَه عن الشَّيء حتَّى تَستخرِجَ ما عنده. وهو القياس، لأنَّك تبتغي بلوغَ النِّهاية. ومن هذه الكلمة [النَّصنصة]: إثبات البعير رُكبتَيه في الأرض إذا هَمَّ بالنُّهوض. والنَّصنصة: التَّحريك. والنُّصَّة. القُصَّة من شَعر الرّأس، وهي على موضعٍ رفيع.
(نض)  النون والضاد أصلانِ صحيحان أحدُهما يدلُّ على تيسيرِ الشَّيء وظُهورِه، والثاني على جنسٍ من الحركة.
الأوَّل: قولُ العرب: خذ ما نَضَّ لك من دَينٍ، أي تَيسَّر. وفلانٌ يستنضُّ مالَ فلانٍ، أي يأخذه كما تيسَّر. والنَّضيض من الماء: القَليل. فأمّا النَّاضُّ من المال فيقال: هو ما له مادَّةٌ وبقاء، ويقال بل هو ما كانَ عَيناً. وإلى هذا يذهب الفُقهاءُ في الناضّ.
(نط)  النون والطاء. يقولون النّطانِط من الرِّجال: الطِّوال، الواحد نَطْنَاط، ونطنطت الشَّيء: مددتَه.
(نع)  النون والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على مَيلٍ واضطراب. ويقال للشَّيء إذا مالَ واضطرب: تنَعنعَ. والنُّعنُع: الهَنُ المسترخي. والنُّعنُعِ: الطَّويل من الرِّجال المضطرِب الخَلْق. ويقولون: تَنَعنَعَ منّا، أي تباعَدَ. قال ذو الرُّمة:
* النازحُ المتنعنِعُ([17]) *
(نغ)  النون والغين كلمةٌ تدلُّ على بَعض الأعضاء. والنَّغانغ: لَحَمَاتٌ تكون في الحَلْق عند اللَّهاة، الواحد نُغْنُغ. قال جرير:
غَمزَ ابنُ مُرّةَ يا فرزدقُ كينَها *** غَمْز الطبيبِ نغانغَ المعذورِ([18])وقد تسمَّى الزَّوائدُ في باطن الأُذنين النَّغانغ.
(نف)  النون والفاء كلمةٌ واحدة، هي النَّفنَف: الهواء. وكلُّ مهوىً بينَ شيئينِ نَفنف. قال الشَّاعر([19]):
تُعلَّقُ في مثل السَّوارِي سيوفُنا *** وما بينَها والكعِب غَوْطٌ نفانِفُ([20])(نق)  النون والقاف أُصَيلٌ يدلُّ على صوتٍ من الأصوات. ونقَّت الضَّفادع: صوّتت، وهي النَّقَّاقة. وكذلك الدَّجاجة تُنقنِقُ للبيض. وقد يقال ذلك للنقاقة والنِّقْنِقُ: الظَّليم، لأنه يُنَقنِق.
ومما شذَّ عن الباب نقنقَتِ العينُ: غارت.
(نم)  النون والميم أصلٌ صحيح له معنيان: أحدهما إظهار شيءٍ وإبرازُه، والآخر لونٌ من الألوان.
فالأوَّل ما حكاه الفراء، يقال: إبلٌ نمَّة([21]): لم يَبْقَ في أجوافها الماء والنَّمَّام منه، لأنَّه لا يُبقي الكلام في جوفِه. ورجلٌ نَمَّام. ويقولون: أسْكَتَ الله نَامَّتَه([22]): ما ينمُّ عليه من حركته. والنَّميمة: الصَّوت والهَمْس، لأنَّهما يَنُِمّان على الإنسان. ومنه النَّمَّام: رَيحانٌ يدلُّ عليه رائحتُه. ومنه قولهم: ما بها نُمِّيٌّ، أي أحد، كأنهما يريدون ذو حركة تدلُّ عليه. وقولهم للفلس: نُمِّيٌّ ليس عربيَّاً([23]).
والأصل الآخر النَّمنَمة: مُقارَبَة الخطوط. والنُِّمنُِم: البياض يكون على الأظفار، الواحد نُِمنُِمة.
--------------ـــ
([1]) ديوان امرئ القيس 138 واللسان (نأنأ)، يمدح به سعد بن الضباب الإيادي.
([2]) كتاب الهمز لأبي زيد 5-6.
([3]) في كتاب الهمز: "إذا خلطت فيه تخلطاً فلم تبرمه".
([4]) في الأصل: "أصابوا"، صوابه في المجمل.
([5]) في الأصل: "أي طبت النفس"، تحريف. وفي المجمل: "ويقال ما هو بنحنح النفس عنه" أي لا تطيب نفسه عنه.
([6]) أورد الحديث في اللسان (جبه) وفسر الجبهة بأنها الخيل.
([7]) كذا وردت العبارة في الأصل.
([8]) أنشده في اللسان (نخخ، ضحا). وقد سبق في ضحى.
([9]) الجمهرة (1: 141).
([10]) البيت للبيد في ديوانه 44 طبع فيينا 1881. وأنشده ابن الأنباري في الأضداد 19 وثعلب في مجالسه 635 وصاحب اللسان (سندر، ندد، عمم) والسندري هذا هو السندري بن عيساء، وعيساء أمه. انظر كتاب من نسب إلى أمه من الشعراء في نوادر المخطوطات 85.
([11]) الجمهرة (1: 76) وقال هو وصاحب اللسان: "لغة يمانية".
([12]) في الأصل: "الحمة تشقت"، صوابه في المجمل.
([13]) في الأصل: "نشنشة"، تحريف، صوابه من القاموس.
 ([14])وكذا في المجمل، ويقال "نشناشة" أيضاً.
([15]) النصنصة: التحريك والقلقلة، وأكثر ما تستعمل في البعير لازمة، يقال نصنص البعير ونصنص الرجل. والمألوف أن يقال نصصت البعير، بالمضاعف لا المطابق.
([16]) تمام الحديث: "فالعصبة أولى"، أي أولى بها من الأم.
([17]) البيت بتمامه كما في الديوان 351 واللسان (نعع):
على مثلها يدنو البعيد ويبعد الـ *** قريب ويطوي النازح المتنعنع
 ([18]) سبق إنشاد البيت في (دغر، عذر، كين).
([19]) هو مسكين الدارمي، كما في الحيوان (6: 494)، ولم ينسبه غيره.
([20]) استشهد بعجزه في اللسان (غوط 240). والبيت شاهد للنحويين في كثرة العطف على الضمير المخفوض بدون إعادة الجار. ونحوه قوله:
فاليوم قربت تهجونا وتشتمنا *** فاذهب فما بك والأيام من عجب
          انظر شرح الأشموني للألفية في

##### Türkçe

(باب **النون** وما بعدها في المضاعف والمطابق)

(**نأ**)  **النون** ve **الهمزة**; şeyde bir zayıflığa delâlet eden bir asıldır. Şu hâlde **النَّأنأة**: zayıflıktır. Ve **رجلٌ نأناءٌ**, zayıf olduğu zaman. İmru’ul-Kays dedi:
لعمركَ ما سعدٌ بِخُلَّة آثمٍ *** ولا نأْنأٍ عِند الحفاظِ ولا حَصِرْ([1])قال أبو زيد في كتاب الهمز([2]): **نأنأت** رأيي **نأنأةً**، رأyimde karıştırdığım zaman([3]).

(**نب**)  **النون** ve **الباء** iki kelimedir. **نَبَّ** teke **نبيباً**: çiftleşme sırasında ses çıkardı. Ve **الأُنبوب**: her iki boğum arasındaki şeydir; mızraktan ve başkasından.

(**نث**)  **النون** ve **الثاء**; bir şeyin yayılması ve yayılıp dağılması üzerine delâlet eden sahih bir asıldır. Ve **نثُّ الحديثِ**: onu ifşâ etmektir. Ve falan kimse **يَنِثُّ سِمَناً** olarak geldi; sanki yağ akıtıyor gibidir. Hadiste: “يجيءُ أحدهم **ينِثُّ** كما **ينِثّ** الحَمِيتُ”.

(**نج**)  **النون** ve **الجيم**; hareket ve çalkantı ve bunun benzeri üzerine delâlet eden sahih bir asıldır. Şu hâlde **النَّجْنَجَة**: korku anında dolaşmadır. **نَجْنَجُوا** denir. Ve **النَّجنجة**: görüşü tekrarlamaktır. Ve **تَنَجْنَجوا**: konakladıkları yerde yazı([4]) ettiler, sonra sulara yönelmeye azmettiler. Ve **تَنَجنَج** eti: gevşedi. Ve **نَجَّت** yara: aktı.

(**نح**)  **النون** ve **الحاء**; onunla bir sesin taklit edildiği bir kelimedir. Şu hâlde **التَّنحنُح** mâlûmdur. [Ve] **النَّحيح**: insanın iç boşluğunda tekrarladığı sestir. Bir kelime rivayet edildi; sıhhatinin nasıl olduğunu bilmiyoruz. Ve onun için kıyas yoktur. Derler: **ما أنا بِنَحيح النَّفس عن كذا**, yani iyi gönüllü([5]).

(**نخ**)  **النون** ve **الخاء**; sahih bir asıldır; ancak onun te’vilinde ihtilâf edilmiştir. O da, Peygamber’in sallallahu aleyhi ve âlihî ve sellem hadîsindeki **النُخَّة**’dir: “ليس في **الجَبْهة** ولا في **النَُّخّة** صدقة([6])”. Dediler: **النَّخّة**: ince (zayıf) olandır. Ve Ferrâ dedi: **النخة**; sadaka tahsildarının, sadakadan boşaldıktan sonra kendisi için bir dinar almasıdır. Lafız bunu gerektirmez; ve belki Ferrâ’nın rivayet ettiği lafız: “ولا **نخّة**([7])”dir. Ve şu beyti okudu:
عمّي الذي مَنَع الدِّينارَ ضاحيةً *** دينارَ نَخَّةِ كلبٍ وهو مشهودُ([8])Ve denir: **النخَّة**: eşeklerdir; ve o, **النون**’un fethası ve zammıyla olur. Ve Ebû Bekir([9]) dedi: **تَنَخْنَخ** deve: çöktü, sonra diz nasırlarını yere yerleştirdi.

(**ند**)  **النون** ve **الدال**; kaçış ve ayrılık üzerine delâlet eden sahih bir asıldır. Ve **ندَّ** deve **نَدَّاً** ve **نُدوداً**: başıboş gidip kaçtı. Ve bu bâbdan **النِدُّ** ve **النَّديد**: işte karşı gelendir; yani sahibinin görüşünden başka bir görüş getirendir. Dedi:
لئلاَّ يكونَ السَّندرِيُّ نديدتِي *** وأشْتُمَ أعْماماً عُموماً عَماعِما([10])Ve İbn Düreyd’in zikrettiğine göre **النَّدُّ**: gökte yükselmiş tepedir([11]); ve bu, onun kıyasına yakın olur. Ve güzel kokudan **النِّدُّ** Arapça değildir.

(**نز**)  **النون** ve **الزاء**; hafiflik ve azlık üzerine delâlet eden sahih bir asıldır. Bundan **الظَّلِيمُ النَّزُّ**: neredeyse bir yerde durmayan olandır. Ve **النّزُّ**: hafif, zeki adamdır; ve aynı şekilde **النَّاقة النَّزَّة**. Ve ondan **النَّزُّ**: yerden sudan sızıp çıkan şeydir. Ve **أنَزَّت** yer: **نَزّ** sahibi oldu. Ve onun azlığı ve işinin hafifliği sebebiyle **نَزَّاً** diye adlandırıldı.

(**نس**)  **النون** ve **السين**; iki mânâsı olan sahih bir asıldır: birincisi sevkten bir tür; ikincisi şeyde bir azlık olup suya mahsus kılınır.
Birincisi: **نَسَّ** develerini **ينُسُّها نَسَّاً**: onları sürdü.
İkincisi: onların sözü: **نسَّت القطاةُ**: susadı. Ve Mekke’ye **النَّاسَّة** denir; orada suyun azlığından dolayı. Ve **نَسَّتِ الخُبْزةُ نَسّاً**: kurudu. Ve **نسّت الجُمَّة**: dağınık oldu([12]); bu, içindeki yağın azlığındandır. Ve odun başında yakıldığı zaman bulunan ıslaklığa: **النَّسِيسة** denir; ve onunla canın kalıntısı benzetilir. Dedi: ve ona **النَّسيس** denir.

(**نش**)  **النون** ve **الشين** bir şey değildir; ancak onunla bir ses taklit edilir. Ondan **النَّشِيش**: suyun ve başkasının kaynadığı zaman sesi. Ve ondan **أرضٌ نَشِيشَة**([13])، *tuzlu olup bitirmediği zaman; ve **أرض نَشَّاشَة**([14]). Ve ondan **نَشَّ** gölcük: suyu çekilmeye başladı.

(**نص**)  **النون** ve **الصاد**; yükseltme, yükselme ve şeyde sona erme üzerine delâlet eden sahih bir asıldır. Ondan onların sözü: **نَصَّ الحديث** إلى falan: onu ona yükseltti (isnad etti). Ve yürüyüşte **النَّصُّ**: onun en yükseğidir. Denir: **نَصْنَصْتُ ناقتي**([15]). Ve yürüyüş: **نصٌّ** ve **نَصِيص**. Ve gelinin **مِنَصَّة**’si de ondandır. Ve falan, devesi üzerinde **منتَصَّاً** olarak geceledi; yani dikilmiş olarak. Ve her şeyin **نصُّ**’u: onun sonudur. Ali aleyhisselâm hadîsinde: “إذا بلَغَ النساء **نَصَّ الحِقاق**([16])”; yani küçüklüğün sonuna ulaşıp bulûğ sınırına girdikleri zaman. Ve **الحِقَاقُ**: **المُحاقَّة**’nin masdarıdır; o da bazı velîlerin “ben ona daha hak sahibiyim” demesi, bazılarının da “ben daha hak sahibiyim” demesidir. Ve **نصَصْت** adamı: onda olanı çıkarıncaya kadar onu şey hakkında sorgusunu sonuna kadar yaptım. Ve bu kıyastır; çünkü sen nihâyete ulaşmayı istersin. Ve bu kelimeden [**النَّصنصة**]: deve kalkmaya niyetlendiği zaman dizlerini yere sabitlemesidir. Ve **النَّصنصة**: hareket ettirmedir. Ve **النُّصَّة**: baş saçından perçemdir; ve o, yüksek bir yer üzerindedir.

(**نض**)  **النون** ve **الضاد**; iki sahih asıldır: birincisi şeyin kolaylaşması ve ortaya çıkması üzerine, ikincisi bir hareket cinsi üzerine delâlet eder.
Birincisi: Arapların sözü: borçtan sana **نَضَّ** olanı al; yani kolaylaştı. Ve falan, falanın malını **يستنضُّ**; yani kolaylaştığı gibi alır. Ve sudan **النَّضيض**: az olandır. Ama maldan **النَّاضُّ** için denir ki: o, maddesi ve bekası olan şeydir; ve denir ki: bilakis o, ayn (nakit) olandır. Fakihler **الناضّ** hakkında buna giderler.

(**نط**)  **النون** ve **الطاء**. Derler: erkeklerden **النّطانِط**: uzunlar; teki **نَطْنَاط**. Ve **نطنطت** şeyi: onu uzattım.

(**نع**)  **النون** ve **العين**; meyil ve çalkantı üzerine delâlet eden sahih bir asıldır. Ve şeye meyledip çalkantılı olduğu zaman: **تنَعنعَ** denir. Ve **النُّعنُع**: gevşek **الهَنُ**’dir. Ve **النُّعنُعِ**: erkeklerden uzun, yaratılışı çalkantılı olandır. Ve derler: bizden **تَنَعنَعَ**; yani uzaklaştı. Zü’r-Rumme dedi:
* النازحُ المتنعنِعُ([17]) *

(**نغ**)  **النون** ve **الغين**; bazı uzuvlara delâlet eden bir kelimedir. Ve **النَّغانغ**: küçük et parçalarıdır; küçük dil yanında boğazda olur; teki **نُغْنُغ**. Cerîr dedi:
غَمزَ ابنُ مُرّةَ يا فرزدقُ كينَها *** غَمْز الطبيبِ نغانغَ المعذورِ([18])Ve iç kulakların içinde bulunan fazlalıklara da **النَّغانغ** adı verilir.

(**نف**)  **النون** ve **الفاء** tek bir kelimedir; o da **النَّفنَف**: havadır. Ve iki şey arasındaki her boşluk **نَفنف**’tir. Şair([19]) dedi:
تُعلَّقُ في مثل السَّوارِي سيوفُنا *** وما بينَها والكعِب غَوْطٌ نفانِفُ([20])

(**نق**)  **النون** ve **القاف**; seslerden bir ses üzerine delâlet eden küçük bir asıldır. **نقَّت** kurbağalar: ses çıkardılar; ve onlar **النَّقَّاقة**’dır. Ve aynı şekilde tavuk yumurta için **تُنقنِقُ** eder. Ve **النقاقة** ve **النِّقْنِقُ** için de söylenir: devekuşudur; çünkü o **يُنَقنِقُ** eder.
Ve bâbdan şâz olanlardan: **نقنقَتِ العينُ**: çöktü (içe girdi).

(**نم**)  **النون** ve **الميم**; iki mânâsı olan sahih bir asıldır: birincisi bir şeyi ortaya çıkarma ve belirgin kılma; ikincisi renklerden bir renktir.
Birincisi: Ferrâ’nın naklettiği şeydir; denir: **إبلٌ نمَّة**([21]): karınlarında su kalmadı. Ve ondan **النَّمَّام**; çünkü o, sözü karnında bırakmaz. Ve **رجلٌ نَمَّام**. Ve derler: Allah onun **نَامَّتَه**’ini sustursun([22]): hareketinden kendisiyle belli olan şeyi. Ve **النَّميمة**: sestir ve fısıltıdır; çünkü ikisi insan üzerine delâlet eder. Ve ondan **النَّمَّام**: reyhandır; kokusu ona delâlet eder. Ve ondan onların sözü: onda **نُمِّيٌّ** yok; yani hiç kimse; sanki kendisine delâlet eden hareket sahibi (kimse) demek isterler. Ve fels’e “**نُمِّيٌّ**” demeleri Arapça değildir([23]).
Diğer asıl: **النَّمنَمة**: çizgileri birbirine yaklaştırmadır. Ve **النُِّمنُِم**: tırnaklar üzerinde bulunan beyazlıktır; teki **نُِمنُِمة**.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AE/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَخَّ
1 نَخَّ ذ , [aor., accord. to analogy, نَخِ٣َ ,] inf. n. نَخٌّ; (S, K;) and ↓ نَخْنَخَ; (IAar, K;) He went, or journeyed, vehemently. (IAar, S, K.) ― -b2- نَخَّ, aor. نَخُ٣َ , (L,) inf. n. نَخَّ, (S, L,) He drove, and urged, and chid, camels: (L:) he drove vehemently. (Th, S.) ― -b3- نَخَّ بِالاِبِلِ, (Lth,) [aor. نَخُ٣َ ,] inf. n. نَخٌّ; (Lth, K;) and بِهَا ↓ نَخْنَخَ; (AM;) and نَخْنَخَهَا; (Lth;) He chid the camels by the cry of اِخّْ اِخّْ (or اِخْ اِخْ, as in the CK and a MS. copy of the K: in the L written once اخّ اخّ, and twice اخْ اخْ:) in order that they might lie down upon their breasts, with folded legs: (Lth, AM, L, K:) you say نَخَّ بِهَا نَخًّا شَدِيدًا, and نَخَّةً شَدِيدَةً, he did so vehemently. (Lth.) ― -b4- Also, ↓ نخنخ, (inf. n. نَخْنَخَةٌ, Lth,) He made a camel to lie down upon its breast, with folded legs- (IAar, Lth, S, K.) ― -b5- نَخَّ الاِبِلَ, and نَخَّ بِهَا, [aor. نَخُ٣َ ,] inf. n. نَخٌّ, He made the camels to lie down near by the collector of the alms required by the law, called صَدَقَة, that he might take them in payment of those alms. (L.)

R. Q. 1  see 1.

تَنَخْنَخَ
R. Q. 2 تَنَخْنَخَ ذ It (a camel) lay down upon its breast, with its legs folded. (Lth, S, K.) ― -b2- Also, تنخنخت She, (a camel,) lying upon her breast, with her legs folded, raised her breast from the ground. (L.)

نَخٌّ
نَخٌّ ذ , [originally an inf. n., then used in the sense of a pass. part. n.,] Camels that are made to lie down near by the collector of the alms required by the law, called صَدَقَة, that he may take them in payment of those alms. (S, K.)

نُخٌّ
نُخٌّ ذ and ↓ نُخَاخَةٌ (in the CK نَخَاخَةٌ) i. q. مُخٌّ [Marrow, &c.]. (K.) ― -b2- هٰذَا مِنْ نُخِّ قَلْبِى, and قَلْبِى ↓ نخاخةِ, i. q. من مُحِّ قلبى, and مُخَّتِهِ, q. v. (TA.)

نَخَّةٌ
نَخَّةٌ ذ or ↓ نُخَّةٌ or ↓ نِخَّةٌ, as occurring in the following words of a trad., لَيْسَ فِى النخّةِ صَدَقَةٌ, [No alms are required by the law in the case of ....,] is variously explained. (TA.) It is said that نَخَّةٌ signifies Slaves, (AO, Az, S, K,) men and women: (AO, Az:) also, a [single] male slave: (ISh:) also, working bulls or cows; (S, K;) and so نُخَّةٌ: (K:) Th says that this is the correct meaning, because it is from نَخٌّ, signifying the “ act of driving vehemently; ” and Ks says that this is its meaning, but that it is only نُخَّةٌ, with damm: (S:) also, asses, حُمُرٌ, [in the CK, خَمْرٌ,] (IAar, L, K,) collectively; (L;) and so نُخَّةٌ (L, K) and نِخَّةٌ: (K:) also, [animals] reared in houses or tents: (K:) also, whatever are employed in labour, of camels, and bulls or cows, and asses, and slaves; as also نُخَّةٌ: (Aboo-Sa'eed:) also, pastors; and so نُخَّةٌ: also, drivers, leaders, or attendants, of camels: (K:) also, the taking of a deenلr for himself by the collector of the alms required by the law, called صَدَقَة, (S, K,) after he has finished receiving those alms: (S:) also, the deenلr itself so taken is thus called. (K.) In all these senses the word نخّة is explained in the above trad. (TA.)

نُخَّةٌ
نُخَّةٌ ذ and نِخَّةٌ: see نَخَّةٌ throughout.

نُخَاخَةٌ
نُخَاخَةٌ ذ : see نُخٌّ.

##### Türkçe

**نَخَّ**
1 **نَخَّ** ذ , [muzâri‘, kıyasa göre, **نَخِ٣َ**,] mastar ismi **نَخٌّ**; (S, K;) ve ↓ **نَخْنَخَ**; (IAar, K;) O, şiddetle gitti yahut yolculuk etti. (IAar, S, K.) ― -b2- **نَخَّ**, muzâri‘i **نَخُ٣َ**, (L,) mastar ismi **نَخَّ**, (S, L,) O, develeri sürdü, sevk etti ve azarladı: (L:) şiddetle sürdü. (Th, S.) ― -b3- **نَخَّ بِالاِبِلِ**, (Lth,) [muzâri‘i **نَخُ٣َ**,] mastar ismi **نَخٌّ**; (Lth, K;) ve بِهَا ↓ **نَخْنَخَ**; (AM;) ve **نَخْنَخَهَا**; (Lth;) O, develeri, bacakları katlı olarak göğüsleri üzerine çöksünler diye **اِخّْ اِخّْ** (yahut CK’de ve K’nın bir yazma nüshasında olduğu üzere **اِخْ اِخْ**: L’de bir kere اخّ اخّ, iki kere de اخْ اخْ yazılmıştır:) nidasıyla azarladı: (Lth, AM, L, K:) **نَخَّ بِهَا نَخًّا شَدِيدًا**, ve **نَخَّةً شَدِيدَةً** dersin; yani bunu şiddetle yaptı. (Lth.) ― -b4- Yine, ↓ **نخنخ**, (mastar ismi **نَخْنَخَةٌ**, Lth,) O, bir deveyi bacakları katlı olarak göğsü üzerine çöktürdü- (IAar, Lth, S, K.) ― -b5- **نَخَّ الاِبِلَ**, ve **نَخَّ بِهَا**, [muzâri‘i **نَخُ٣َ**,] mastar ismi **نَخٌّ**, O, şer‘an gerekli olan ve **صَدَقَة** denilen zekâtı toplayan kimsenin yanında, o zekâtın bedeli olarak onları alması için, develeri çöktürdü. (L.)

R. Q. 1  bkz. 1.

**تَنَخْنَخَ**
R. Q. 2 **تَنَخْنَخَ** ذ O (bir deve) bacakları katlı olarak göğsü üzerine çöktü. (Lth, S, K.) ― -b2- Yine, **تنخنخت** O (dişi deve), bacakları katlı olarak göğsü üzerinde yatarken, göğsünü yerden kaldırdı. (L.)

**نَخٌّ**
**نَخٌّ** ذ , [aslında bir mastar ismi iken, sonra edilgen ism-i mef‘ûl manasında kullanılmıştır,] Şer‘an gerekli olan ve **صَدَقَة** denilen zekâtı toplayan kimsenin yanında, o zekâtın bedeli olarak alması için çöktürülen develer. (S, K.)

**نُخٌّ**
**نُخٌّ** ذ ve ↓ **نُخَاخَةٌ** (CK’de **نَخَاخَةٌ**) **مُخٌّ** ile aynı manadadır [ilik, vb.]. (K.) ― -b2- **هٰذَا مِنْ نُخِّ قَلْبِى**, ve قَلْبِى ↓ **نخاخةِ**, **من مُحِّ قلبى**, ve **مُخَّتِهِ** ile aynı manadadır; bkz. (TA.)

**نَخَّةٌ**
**نَخَّةٌ** ذ yahut ↓ **نُخَّةٌ** yahut ↓ **نِخَّةٌ**, aşağıdaki bir hadis lafzında vârid olduğu üzere, **لَيْسَ فِى النخّةِ صَدَقَةٌ**, [.... hakkında şer‘an zekât gerekmez,] çeşitli şekillerde açıklanmıştır. (TA.) Denilmiştir ki **نَخَّةٌ** köleler demektir, (AO, Az, S, K,) erkek ve kadın: (AO, Az:) yine, tek bir erkek köle: (ISh:) yine, iş öküzleri yahut inekleri; (S, K;) ve böylesi **نُخَّةٌ**: (K:) Th der ki bu doğru manadır; çünkü bu, “şiddetle sürme fiili”ni ifade eden **نَخٌّ**dendir; ve Ks der ki bu onun manasıdır, fakat o ancak damme ile **نُخَّةٌ**dur: (S:) yine, eşekler, **حُمُرٌ**, [CK’de, **خَمْرٌ**,] topluca; (IAar, L, K,) (L;) ve böylesi **نُخَّةٌ** (L, K) ve **نِخَّةٌ**: (K:) yine, evlerde yahut çadırlarda beslenen [hayvanlar]: (K:) yine, develerden, iş öküzlerinden yahut ineklerinden, eşeklerden ve kölelerden, çalıştırılan her ne varsa; ve yine **نُخَّةٌ**: (Aboo-Sa'eed:) yine, çobanlar; ve böylesi **نُخَّةٌ**: yine, develerin sürücüleri, sevk edicileri yahut hizmetçileri: (K:) yine, **صَدَقَة** denilen şer‘î zekâtı toplayanın, o zekâtı aldıktan sonra, kendisi için bir dinar alması: (S, K,) zekâtı almayı bitirdikten sonra: (S:) yine, böyle alınan dinarın kendisine de bu ad verilir. (K.) Bu manaların hepsinde **نخّة** kelimesi, yukarıdaki hadiste açıklanmıştır. (TA.)

**نُخَّةٌ**
**نُخَّةٌ** ذ ve **نِخَّةٌ**: baştan sona **نَخَّةٌ**’ye bak.

**نُخَاخَةٌ**
**نُخَاخَةٌ** ذ : **نُخٌّ**’e bak.
