# ندا — Müfredât

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%A7/sozluk/mufredat
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AF%D8%A7/entries/mufredat

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ندا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%A7.md)
- Müfredât: Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

## Madde başı: ندا

- النداء: رفع الصوت وظهوره، وقد يقال ذلك للصوت المجرد، وإياه قصد بقوله: ﴿ومثل الذين كفروا كمثل الذي ينعق بما لا يسمع إلا دعاء ونداء﴾ [البقرة/171] أي: لا يعرف إلا الصوت المجرد دون المعنى الذي يقتضيه تركيب الكلام. ويقال للمركب الذي يفهم منه المعنى ذلك، قال تعالى: ﴿وإذ نادى ربك موسى﴾ [الشعراء/10] وقوله: ﴿وإذا ناديتم إلى الصلاة﴾ [المائدة/ 58]، أي: دعوتم، وكذلك: ﴿إذا نودي للصلاة من يوم الجمعة﴾ [الجمعة/9] ونداء الصلاة مخصوص في الشرع بالألفاظ المعروفة، وقوله: ﴿أولئك ينادون من مكان بعيد﴾ [فصلت/44] فاستعمال النداء فيهم تنبيها على بعدهم عن الحق في قوله: ﴿واستمع يوم يناد المناد من مكان قريب﴾ [ق/41]، ﴿وناديناه من جانب الطور الأيمن﴾ [مريم/52]، وقال: ﴿فلما جاءها نودي﴾ [النمل/8]، وقوله: ﴿إذ نادى ربه نداء خفيا﴾ [مريم/3] فإنه أشار بالنداء إلى الله تعالى؛ لأنه تصور نفسه بعيدا منه بذنوبه، وأحواله السيئة كما يكون حال من يخاف عذابه، وقوله: ﴿ربنا إننا سمعنا مناديا ينادي للإيمان﴾ [آل عمران/ 193] فالإشارة بالمنادي إلى العقل، والكتاب المنزل، والرسول المرسل، وسائر الآيات الدالة على وجوب الإيمان بالله تعالى. وجعله مناديا إلى الإيمان لظهوره ظهور النداء، وحثه على ذلك كحث المنادي. وأصل النداء من الندى. أي: الرطوبة، يقال: صوت ندي رفيع، واستعارة النداء للصوت من حيث إن من يكثر رطوبة فمه حسن كلامه، ولهذا يوصف الفصيح بكثرة الريق، ويقال: ندى وأنداء وأندية، ويسمى الشجر ندى لكونه منه، وذلك لتسمية المسبب باسم سببه وقول الشاعر:
*كالكرم إذ نادى من الكافور*
(الشطر تقدم، وهو للعجاج في ديوانه ص 25.
وهو في مبادئ اللغة ص 150؛ والبصائر 5/23؛ واللسان (كفر)، وقد تقدم في مادة (كفر) )
أي: ظهر ظهور صوت المنادي، وعبر عن المجالسة بالنداء حتى قيل للمجلس: النادي، والمنتدى، والندي، وقيل ذلك للجليس، قال تعالى: ﴿فليدع ناديه﴾ [العلق/17] ومنه سميت دار الندوة بمكة، وهو المكان الذي كانوا يجتمعون فيه. ويعبر عن السخاء بالندى، فيقال: فلان أندى كفا من فلان، وهو يتندى على أصحابه. أي: يتسخى، وما نديت بشيء من فلان أي: ما نلت منه ندى، ومنديات الكلم: المخزيات التي تعرف.

### Türkçe

- **النداء**: sesi yükseltmek ve onun ortaya çıkmasıdır; ve bu, sırf (yalın) ses için de söylenebilir; O’nun şu sözüyle kastettiği de budur: ﴿ومثل الذين كفروا كمثل الذي ينعق بما لا يسمع إلا دعاء ونداء﴾ [البقرة/171], yani: sözün terkibinin gerektirdiği mânâ olmaksızın, yalnızca yalın sesi bilir. Ve mânânın kendisinden anlaşıldığı mürekkeb (bileşik ifade) için de bu söylenir; Yüce Allah dedi: ﴿وإذ نادى ربك موسى﴾ [الشعراء/10] ve O’nun sözü: ﴿وإذا ناديتم إلى الصلاة﴾ [المائدة/ 58], yani: davet ettiniz; yine: ﴿إذا نودي للصلاة من يوم الجمعة﴾ [الجمعة/9]. Ve namazın **نداء**’sı şeriatta bilinen lafızlarla tahsis edilmiştir. O’nun sözü: ﴿أولئك ينادون من مكان بعيد﴾ [فصلت/44]; onlarda **النداء**’nın kullanılması, O’nun şu sözünde hakktan uzaklıklarına dikkat çekmek içindir: ﴿واستمع يوم يناد المناد من مكان قريب﴾ [ق/41], ﴿وناديناه من جانب الطور الأيمن﴾ [مريم/52], ve dedi: ﴿فلما جاءها نودي﴾ [النمل/8]. O’nun sözü: ﴿إذ نادى ربه نداء خفيا﴾ [مريم/3]; burada **النداء** ile Yüce Allah’a işaret etti; çünkü günahları ve kötü hâlleri sebebiyle kendisini O’ndan uzak tasavvur etti; tıpkı azabından korkanın hâli gibi. O’nun sözü: ﴿ربنا إننا سمعنا مناديا ينادي للإيمان﴾ [آل عمران/ 193]; burada **المنادي** ile işaret, akla, indirilen kitaba, gönderilen resule ve Yüce Allah’a iman etmenin vücubuna delâlet eden sair âyetleredir. Ve onu imana çağıran kıldı; **النداء**’nın ortaya çıkışı gibi ortaya çıkması ve çağıranın teşviki gibi ona teşvik etmesi sebebiyle. **النداء**’nın aslı **الندى**’dandır; yani: rutubet. Denir ki: **صوت ندي رفيع** (rutubetli, yüksek bir ses). Ve **النداء**’nın ses için istiâresi, ağzının rutubeti çok olanın sözünün güzel olması cihetindendir; bu yüzden fasih, tükürüğün çokluğu ile vasfedilir. Ve denir: **ندى** ve **أنداء** ve **أندية**. Ve ağaç da ondan (rutubetten) olması sebebiyle **ندى** diye adlandırılır; bu, müsebbebin ismiyle sebebin adlandırılmasıdır. Şairin sözü:
*كالكرم إذ نادى من الكافور*

(Şatr daha önce geçti; ve o, divanında s. 25’te el-Accec’indir. Ve o, **مبادئ اللغة** s. 150’de; **البصائر** 5/23’te; **اللسان** (**كفر**)’de; ve daha önce **(كفر)** maddesinde geçti.)

Yani: çağıranın sesinin ortaya çıkışı gibi ortaya çıktı. Ve **النداء** ile **المجالسة** (birlikte oturma) ifade edildi; hatta meclise **النادي** ve **المنتدى** ve **الندي** denildi. Ve bu, oturana (dosta) da söylendi. Yüce Allah dedi: ﴿فليدع ناديه﴾ [العلق/17]. Bundan dolayı Mekke’de **دار الندوة** adlandırıldı; o, onların içinde toplandıkları yerdir. Ve cömertlik de **الندى** ile ifade edilir; denir ki: falan, falandan daha **أندى كفا** (eli daha ıslak/cömerttir). Ve o, arkadaşlarının üzerine **يتندى**; yani: cömertlik eder. Ve “falandan bir şeyle **ما نديت**” yani: ondan **ندى** elde etmedim. Ve **منديات الكلم**: bilinen rezil ediciler (utandırıcı sözler)dir.
