# ندب (ن-د-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AF%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ن - د - ب
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الدال والنون والباء معهما
ن د ب، ب د ن، ب ن د مستعملات
ندب:
النَّدَبُ: أَثَرُ جُرْحٍ قد أجلَبَ، قال ذو الرُمّة: مَلساء ليس بها خالٌ ولا نَدَبُ والنَّدْبُ: الفَرَسُ الماضي، ونَدُب نَدابةً نقيض بَلُدَ بَلادةً.
والنادِبةُ تندُبُ بالميِّت بحُسن الثَّناء: وافُلاناهُ، واهَناهُ، والنُّدبةُ الاسْمُ.
والنَّدْبُ إن تندُبُ إِنساناً أو قوماً إلى أمر في حَرْبٍ تدعوهم إليه وإلى غيره فيَنْتدبون أي يَتَسارَعون، وانتَدَبوا له من قِبَل أنفسهم من غير أن يُنْدَبوا.
وجُرْحٌ نَديبٌ أي ذو نَدَبٍ.
ورجل نَدْبٌ: أريبٌ لبيبٌ مُتَيَقِّظٌ.
بدن:
البَدَنُ من الجَسَد ما سوى الشَّوَى والرأس.
والبَدَنُ: شِبْه دِرْعٍ إلاّ أنّه قصير قَدْرَ ما يكون على الجَسَد، قصيرُ الكُمَّيْنِ، ويجمَع على أبدان، وقال الله -جلَّ وعزَّ: "فاليومَ نُنَجِّيكَ بِبَدَنِكَ".
وبَدُنَ الرجلُ: صار بَديناً فهو مُبْدِن، ورجل بادِنٌ ومُبَدَّنٌ وامرأة مُبَدَّنةٌ أي سَمينانِ جسيمان. وبَدَّنَ تَبديناً أي أسَنَّ.
والبَدْنةُ: ناقةٌ أو بَقَرةٌ، الذكر والأثنى فيه سواءٌ، يُهدَى إلى مَكَّةَ، والجميع البُدُنُ.
بند:
البَنْدُ دَخيلٌ، ويقال فلانٌ كثيرُ البُنُود أي كثيرُ الحِيَلِ.

والبَنْدُ أيضاً كُلُّ عَلَمٍ من الأعلام للقائد، والجميع البُنود، وتحتَ كُلِّ بَندٍ عشرةُ آلاف رجل، أو أقلُّ أو أكثَرُ، قال:
يا صاحبَ الأعلامِ والبُنودِ

##### Türkçe

باب **الدال** و**النون** و**الباء** معهما
ن د ب، ب د ن، ب ن د مستعملات

**ندب**:
**النَّدَبُ**: iz; (öyle) bir yaranın izi ki (kanı) akıtmıştır; ذو الرُمّة dedi ki:
“Pürüzsüzdür; onda ne ben vardır ne de **نَدَبُ**.”
Ve **النَّدْبُ**: koşup giden at. Ve **نَدُب** **نَدابةً**; **بَلُدَ** **بَلادةً**’nın zıddıdır.

Ve **النادِبةُ** ölüyü güzel övgü ile ağıt yakar: “Vay falancamız!”, “Vay kardeşimiz!”; ve **النُّدبةُ** isimdir.

Ve **النَّدْبُ**: eğer bir insanı yahut bir kavmi savaşta bir işe çağırırsan, onları ona ve başkasına davet edersin; böylece **يَنْتدبون** yani acele ederler; ve kendileri tarafından, **يُنْدَبوا** olmaksızın, onun için **انتَدَبوا**.

Ve **جُرْحٌ نَديبٌ**: yani **نَدَبٍ** sahibi.

Ve **رجل نَدْبٌ**: zeki, anlayışlı, uyanık.

**بدن**:
**البَدَنُ**: bedenden, **الشَّوَى** ve baş dışında olan (kısım).

Ve **البَدَنُ**: zırh benzeri; ancak o, beden üzerinde olan miktar kadar kısa, iki kolu kısa; ve **أبدان** üzerine cem‘ olunur. Ve Allah -yüce ve aziz- dedi ki: “Bugün seni **بِبَدَنِكَ** ile kurtaracağız.”

Ve **بَدُنَ** adam: şişman oldu; artık o **مُبْدِن**’dir. Ve **رجل بادِنٌ** ve **مُبَدَّنٌ** ve **امرأة مُبَدَّنةٌ**: yani iki şişman, iki iri. Ve **بَدَّنَ** **تَبديناً**: yani yaşlandı.

Ve **البَدْنةُ**: dişi deve yahut sığır; onda erkek ile dişi eşittir; Mekke’ye hediye edilir; ve hepsi **البُدُنُ**’dür.

**بند**:
**البَنْدُ** yabancıdır (dâhildir); ve “falanca **البُنُود**’u çoktur” denir; yani hileleri çoktur.

Ve **البَنْدُ** ayrıca kumandan için sancaklardan her bir sancaktır; ve hepsi **البُنود**’dur. Ve her **بَندٍ** altında on bin adam vardır; yahut daha az yahut daha çok. Dedi ki:
“Ey sancakların ve **البُنودِ**’un sahibi!”

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

نَدَبَ الميِّت، أي بكى عليه وعدَّد محاسنه، يَنْدُبُه نَدْباً. والاسم النُدْبَةُ. ونَدَبَهُ لأمرٍ فانْتَدَبَ له، أي دعاه له فأجاب. ورجل نَدْبٌ، أي خفيفٌ في الحاجة. وفرس نَدْبٌ، أي ماضٍ. والنَدَبُ: الخَطَر. قال عروة:
أيَهْلِكُ مُعْـتَـمٌّ وزيدٌ ولـم أقُـمْ		على نَدَبٍ يوماً ولي نَفْسُ مُخْطِرِ
وهما جَدَّاه. وتقول: رمينا نَدَباً، أي رَشْقاً. والنَدَبُ أيضاً: أثر الجرح إذا لم يرتفع عن الجلد. قال الفرزدق:
ومُكَبَّلٍ تَرَكَ الحديدُ بسـاقـهنَدَباً من الرَسَفان في الأحجال

##### Türkçe

**نَدَبَ** **الميِّت**، yani onun üzerine ağladı ve onun güzelliklerini saydı; onu **يَنْدُبُه** **نَدْباً**. İsim: **النُدْبَةُ**.

Ve onu bir iş için **نَدَبَهُ**; derken o, onun için **فانْتَدَبَ**; yani onu ona çağırdı da o icabet etti.

Ve (bir) adam **نَدْبٌ**; yani ihtiyaçta hafif (çevik).

Ve (bir) at **نَدْبٌ**; yani süratle giden.

Ve **النَدَبُ**: tehlike. Urve dedi ki:
أيَهْلِكُ مُعْـتَـمٌّ وزيدٌ ولـم أقُـمْ		على نَدَبٍ يوماً ولي نَفْسُ مُخْطِرِ

Ve ikisi onun iki dedesidir.

Ve dersin ki: **رمينا نَدَباً**; yani atış (salvo) olarak.

Ve **النَدَبُ** ayrıca: yara izi; deriden yükselmediği zaman. Ferazdak dedi ki:
ومُكَبَّلٍ تَرَكَ الحديدُ بسـاقـهنَدَباً من الرَسَفان في الأحجال

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

د ن ب
دنب ، ندب ، بند ، بدن ، دبن : مستعملة .
دبن : أهمله الليث وروى أبو العباس عن ابن الأعرابيّ : الدُّبْنَةُ اللُّقْمَةُ الكبيرةُ وهي الدُّبلة أيضاً .
دنب : أبو عبيد عن الفراء : رجل دِنَّبَةٌ ودنَّابَةٌ ودِنّمةٌ ودِنَّامَةٌ وهو القصير .
وأنشد أبو الهيْثم :
والمرءُ دِنَّبَةٌ في أنْفِه كَزمُ
البند : قال الليث : البَنْدُ : حِيَلٌ مستعملةٌ ، يقال : فلان كثير البُنُود : أي كثير الحِيَل .
قال : والبَنْدُ أيضاً كلُّ عَلَم من الأعلام يكون لِلقائد ، والجَمْع بُنُود يكون مع كل بَنْدٍ عشرةُ آلاف رجل ، أو أقلّ أو أكثر .
وقال شمر : قال : الهُجَيْمِي : البَنْدُ عَلَمُ الفُرْسان .
وأنشد المفضل :
جَاؤُوا يَجُرُّونَ البُنُود جَرّاً
ندب : أبو عبيد : النّدَبُ الأثر .
وقال الليث : هو أثر جُرح قد أجْلَبَ . وقال ذو الرمة :
ملساء ليس بها خالٌ ولا ندَب
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : النَّدْبُ الغلامُ الحارُّ الرَّأس الخفيفُ الروح .
قال : والنَّدَبُ الأثر ، ومنه قول عمر : إياكم ورَضاعَ السَّوْءِ فإنه لا بدَّ مِن أن يَنْتَدِبَ أي يظهرَ يوماً مَّا .
وقال ابن السكيت : هذا رجل نَدْبٌ في الحاجة ، إذا كان خفيفاً فيها .
قال : والندَبُ أثرُ الجُرح إذا لم يرْتَفِع عن الجِلد ، والجميعُ نُدوبٌ وأَنْدَابٌ ، والنّدَبُ الخَطَر أيضاً .
وقال عروة بن الورد :
أَيَهْلِكُ مُعْتَمٌّ وَزَيدٌ وَلم أَقُمْ
على نَدبٍ يوماً ولي نَفْسُ مُخْطِر
مُعْتَمٌّ وزَيدٌ : بَطْنَان مِن بطونِ العرب .
وقال ابن الأعرابي : السّبَقُ والخَطَرُ والنّدَبُ والقَرَعُ والوَجْب كلُّه الذي يُوضع في النِّضال والرهان ، فمن سَبَق أخَذَه ، يقال فيه كلُّه : فَعَّلَ مُشَدداً إذا أخذه .
وقال الليث : النَّدْبُ الفرس الماضي نَقِيضُ البَليد والفِعْل نَدُبَ ندَابَةً والنَّدْبُ أن تدعو النادبةُ بالميتِ بِحُسْنِ الثناء في قولها وافُلانَاه ، واهَناه واسم ذلك الفعل النُّدْبَةُ ، والنّدْبُ أن يَنْدُب إنسانٌ قوماً إلى أمر أو حَرْبٍ أو مَعُونة أي يدعوهم إليه ، فيَنْتدبون له أي يُجيبون ويسارعون . وانتَدب القوم من ذات أنفسهم أيضاً دونَ أن يُنْدَبوا له ، وجُرْحٌ ندِيبٌ أي ذو نَدبٍ .
وقال ابن أم خَزْنَةَ يَصف طَعنَةً :
فإن قَتَلَتْهُ فَلَمْ آله
وإن يَنْجُ مِنها فَجُرحٌ نَدِيب
عمرو عن أبيه : خُذْ ما اسْتَبَضَّ واسْتَضَبَّ وانْتَدَمَ وانْتَدَبَ ودمَعَ ودَمَغَ وأَرْهَفَ وأَرْخَفَ وتَسَنَّى وفَصَّ وإن كانَ يسيراً .
بدن : قال الليث : البَدَن مِن الجسد ما سِوَى الشّوَى والرأْس ، والبَدن شِبْهُ دِرْع إلا أنه قصير قَدر ما يكون على الجَسَد فقط قَصير الكُمَّيْن والجميعُ الأبدان .
وقال الله جلّ وعزّ : ( فَالْيَوْمَ نُنَجِّيكَ بِبَدَنِكَ ) ( يونس : 92 ) .
ثعلب عن ابن الأعرابي : قال : نُنَجِّيك بدِرْعِك ، وذلك أنهم شكُّوا في غَرَقِه فأمر الله البحر أن يقذفه على دَكَّةٍ في البحر بِبَدنِه أي بدرْعِه ، فاستَيْقَنوا حينئذ أنه قد غَرِقَ .
وَفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) قال : ( لا تُبَادروني بالركوع وَلا السجود فإنَّه مهما أسبقْكم به إذا ركعتُ تدْركوني إذا رَفَعْتُ ، ومَهما
أسبقْكم به إذا سَجَدتُ تدركوني به إذا رفعت إنِّي قد بَدُنْت ) هكذا رُوِيَ هذا الحديث : بدُنْتُ .
قال أبو عبيد : قال الأموي : إنما هو قد بَدَّنْتُ يعني كبرْتُ وَأسْنَنْتُ ، يقال : بدَّن الرجل تَبْدينا إذَا أَسَنَّ .
وأنشد :
وكنْتُ خِلْتُ الشَّيْبَ والتبْدِينَا
والهَمَّ مِمَّا يُذْهِلُ القَرِينَا
قال وَأَمَّا قوله : قد بَدُنْتُ فليس له معنى إلا كثرةُ اللحم .
وقال ابن السكِّيت يقال : بَدَنَ الرجل يَبْدُن بَدْناً وبَدَانَة فهو بَادنٌ إذا ضخُم ، وهو رجل بَدَنٌ إذا كان كبيراً .
قال الأسود :
هَلْ لِشبابٍ فاتَ من مَطْلَبِ
أم ما بقاء البَدنِ الأشْيَبِ
وقال الليث : رَجلٌ بادنٌ ومُبَدن وامرأة مُبدنةٌ وهما السمينان ، والمُبدَّنُ المُسِنُّ .
وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( أنه أُتِيَ بِبدَنَاتٍ خَمْسٍ فَطَفِقْنَ يزْدَلِفْنَ بِأَيَّتِهنَّ يَبْدأُ ) .
قال الليث وغيره : البدَنةُ بالهاء تقع على الناقة والبقرة والبعير الذكر مما يجوز في الهَدْيِ ، والأضاحي ، ولا تقع على الشاة ، سميت بَدَنةً لِعِظَمها ، وجمع البَدنة البُدْن .
قال الله تعالى : ( وَالْبُدْنَ جَعَلْنَاهَا لَكُمْ مِّن شَعَائِرِ اللَّهِ ) ( الحج : 36 ) قال الزَّجاج : بَدنَةٌ وبُدْنٌ ، وإنما سميت بَدَنةً لأنها تَبْدُنُ أي تَسْمَن .
أبو عبيد عن أبي زيد : بَدَنَتْ المرأة وبَدُنَتْ بَدْناً قلت : وغيره يقول : بُدْناً وبدَانة على فَعالة أي سَمِنَتْ .

##### Türkçe

د ن ب
**دنب** , **ندب** , **بند** , **بدن** , **دبن** : kullanımdadır.

**دبن** : Leys onu ihmal etti; Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: **الدُّبْنَةُ** büyük lokmadır; o, **الدُّبلة** de (dir).

**دنب** : Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan: **رجل دِنَّبَةٌ** ve **دنَّابَةٌ** ve **دِنّمةٌ** ve **دِنَّامَةٌ**; o, kısa boyludur.
Ebû’l-Heysem inşâd etti:
والمرءُ دِنَّبَةٌ في أنْفِه كَزمُ

**البند** : Leys dedi: **البَنْدُ**: kullanımdaki hilelerdir; denir ki: falan kimse **كثير البُنُود**; yani hileleri çoktur.
Dedi: **البَنْدُ** ayrıca, kumandan için olan sancaklardan her bir sancaktır; çoğulu **بُنُود**; her **بَنْد** ile on bin adam olur; yahut daha az yahut daha çok.
Şemmer dedi: dedi: Hüceymî: **البَنْدُ** süvarilerin sancağıdır.
Mufaddal inşâd etti:
جَاؤُوا يَجُرُّونَ البُنُود جَرّاً

**ندب** : Ebû Ubeyd: **النّدَبُ** izdir.
Leys dedi: o, kabuk bağlamış bir yaranın izidir. Zü’r-Rumme dedi:
ملساء ليس بها خالٌ ولا ندَب

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **النَّدْبُ** başı sıcak, ruhu hafif oğlandır.
Dedi: **النَّدَبُ** izdir; ondan Ömer’in sözü: “Sizi kötü emzirmeden sakındırırım; çünkü mutlaka **يَنْتَدِبَ**; yani bir gün mutlaka ortaya çıkar.”
İbnü’s-Sikkît dedi: Bu, ihtiyaçta **نَدْبٌ** bir adamdır; onda hafif (çevik) olursa.
Dedi: **الندَبُ** deriden yükselmediği zaman yaranın izidir; hepsi **نُدوبٌ** ve **أَنْدَابٌ** (dur); **النّدَبُ** ayrıca tehlikedir.
Urve b. el-Verd dedi:
أَيَهْلِكُ مُعْتَمٌّ وَزَيدٌ وَلم أَقُمْ
على نَدبٍ يوماً ولي نَفْسُ مُخْطِر

**مُعْتَمٌّ** ve **زَيدٌ**: Arapların karınlarından iki karındır.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **السّبَقُ** ve **الخَطَرُ** ve **النّدَبُ** ve **القَرَعُ** ve **الوَجْب**; hepsi, müsabakada ve bahiste konulan şeydir; kim geçerse onu alır; bunların hepsinde denir: onu aldığında, şeddeli olarak **فَعَّلَ**.
Leys dedi: **النَّدْبُ** hızlı giden attır; ağırın zıddıdır; fiil: **نَدُبَ** **ندَابَةً**; **النَّدْبُ**: ağıtçının ölüye, sözünde güzel övgü ile “**وافُلانَاه**”, “**واهَناه**” diye çağırmasıdır; o fiilin adı **النُّدْبَةُ**’dir. **النّدْبُ**: bir insanın bir topluluğu bir işe yahut savaşa yahut yardıma çağırmasıdır; yani onları ona çağırır; onlar da onun için **فيَنْتدبون**; yani cevap verirler ve acele ederler. Kavim, kendiliklerinden de **وانتَدب** eder; kendileri için çağrılmaksızın. Ve **جُرْحٌ ندِيبٌ**; yani **نَدب** sahibi.
İbn Ümm Hazne bir mızrak darbesini vasfederek dedi:
فإن قَتَلَتْهُ فَلَمْ آله
وإن يَنْجُ مِنها فَجُرحٌ نَدِيب

Amr, babasından: **خُذْ** **ما اسْتَبَضَّ** ve **اسْتَضَبَّ** ve **انْتَدَمَ** ve **انْتَدَبَ** ve **دمَعَ** ve **دَمَغَ** ve **أَرْهَفَ** ve **أَرْخَفَ** ve **تَسَنَّى** ve **فَصَّ**; az da olsa.

**بدن** : Leys dedi: **البَدَن** bedenden, **الشّوَى** ve başın dışındaki kısımdır. **البَدن** zırh gibidir; ancak, yalnız beden üzerinde olacak kadar kısadır; iki kolu kısa; çoğulu **الأبدان**.
Allah, aziz ve celîl, dedi: **( فَالْيَوْمَ نُنَجِّيكَ بِبَدَنِكَ )** (Yûnus: 92).
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi: “Seni zırhınla kurtarırız”; bu, onun boğulmasında şüphe ettikleri içindi; Allah denize, onu denizde bir setin üzerine, **بِبَدنِه**; yani zırhıyla, atmasını emretti; o vakit, onun gerçekten boğulduğuna yakîn ettiler.
Ve Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) hadisinde dedi: **( لا تُبَادروني بالركوع وَلا السجود فإنَّه مهما أسبقْكم به إذا ركعتُ تدْركوني إذا رَفَعْتُ ، ومَهما أسبقْكم به إذا سَجَدتُ تدركوني به إذا رفعت إنِّي قد بَدُنْت )**; bu hadis böyle rivayet edildi: **بدُنْتُ**.
Ebû Ubeyd dedi: Emevî dedi: ancak o, **قد بَدَّنْتُ**’dür; yani büyüdüm ve yaşlandım; denir: adam yaşlanınca **بدَّن** eder, **تَبْدينا**.
İnşâd etti:
وكنْتُ خِلْتُ الشَّيْبَ والتبْدِينَا
والهَمَّ مِمَّا يُذْهِلُ القَرِينَا

Dedi: **وَأَمَّا** onun sözü: **قد بَدُنْتُ**; onun için, etin çokluğu dışında bir anlam yoktur.
İbnü’s-Sikkît dedi: denir: adam **بَدَنَ** eder, **يَبْدُن**; **بَدْناً** ve **بَدَانَة**; o, şişmanlayınca **بَادنٌ**’dir; ve büyük olunca **رجل بَدَنٌ**’dir.
Esved dedi:
هَلْ لِشبابٍ فاتَ من مَطْلَبِ
أم ما بقاء البَدنِ الأشْيَبِ

Leys dedi: **رَجلٌ بادنٌ** ve **مُبَدن**; ve kadın **مُبدنةٌ**; ikisi de şişmandır; **المُبدَّنُ** yaşlıdır.
Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) hadisinde: **( أنه أُتِيَ بِبدَنَاتٍ خَمْسٍ فَطَفِقْنَ يزْدَلِفْنَ بِأَيَّتِهنَّ يَبْدأُ )**.
Leys ve başkaları dedi: **البدَنةُ** (ه ile) hedyde ve kurbanlarda caiz olan şeylerden, deveye ve ineğe ve erkek deveye vâki olur; koyuna vâki olmaz; büyüklüğünden dolayı **بَدَنةً** diye adlandırıldı; **البَدنة**’nin çoğulu **البُدْن**’dür.
Allah Teâlâ dedi: **( وَالْبُدْنَ جَعَلْنَاهَا لَكُمْ مِّن شَعَائِرِ اللَّهِ )** (Hac: 36). Zecâc dedi: **بَدنَةٌ** ve **بُدْنٌ**; ancak ona **بَدَنةً** denildi; çünkü o **تَبْدُنُ**; yani semirir.
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: kadın **بَدَنَتْ** ve **بَدُنَتْ**; **بَدْناً**. Dedim: başkası **بُدْناً** ve **بدَانة** (der); **فَعالة** vezninde; yani semirdi.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والدال وما يثلثهما)
(ندر)  النون والدال والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على سُقوط شيءٍ أو إسقاطه. ونَدَر الشّيءُ: سقط. قال الهُذَلي([1]):
وإذا الكُماةُ تَنادَرُوا طعنَ الكُلَى *** نَدْرَ البِكَارةِ في الجزاء المُضْعَفِ([2])أي أُهدِرت دماؤُهم كما تُنْدَر البِكارة في الدِّية.
وأنا ألقى فلاناً في النَّدْرة والنَّدَرة([3])، إذا كنت تلقاه في الأيام، فكأنَّ تلك اللقاءة كانت ندرت، أي سقطتْ. وضَربَه على رأْسه فندَرَتْ عينُه، أي خَرجَتْ من موضِعها. وقولهم: الأندريّ، ما نُراه عربيَّاً، لكنَّهم يقولون: الأندْرَون: الفتيان يجتمعون من مَواضِعَ شتّى. ويُنشِدون قولَ عمرو:
* ولا تُبقِي خُمورَ الأندرينا([4]) *
وقال قوم: الأندِرين: قرية. ويقولون: الأندرِيّ: الحَبْل([5]).
وأنشد:
* كأنَّه أندريٌّ مسَّهُ بللُ *
والأندر: البَيدر، قاله الخليل.
(ندس)  النون والدال والسين أصلٌ صحيح يدلُّ على مِثل النَّزْك([6]) والطَّعن. يقولون: المُنادَسَة بالرماح: المطاعَنَة. والنَّدْس: الطَّعن. قال الكميت:
ونحنُ صبَحْنا آلَ نجران غارةً *** تميمَ بنَ مرٍّ والرِّماحَ النَّوادسا([7])ومن الباب النَّدُس: الرّجل الفَطِن، وكذلك السَّريع السَّمْع للصوت الخفِيّ. والقياس في هذه الكلمات قريب. وكذلك نَدَسْتُ به الأرضَ، إذا صرعتَه. ونَدَسْتُ* الشيءَ عن الطريق: نحَّيتُه. وإلا وقد ضربته([8]).
(ندص)  النون والدال والصاد كلمةٌ إن صحّت. يقولون: نَدَصَتْ عَينُه: جَحَظت ونَدَرت.
(ندغ)  النون والدال والغين كلمةٌ إن صحّت فإنها تدلُّ على شِبْه الطَّعن والنَّخس. يقال: ندَغَه: طعنه. وندَغْتُ الصبيَّ: دغْدَغْته. ويقولون: النُّدْغَة: البياض في آخِر الظّفر، وكأنَّه شيءٌ أثَّر في شيء.
(ندف)  النون والدال والفاء كلمةٌ صحيحة، وهي شِبهُ النَّفْش للشَّيء بآلة. وندفتُ القُطنَ بالمِندف. ويُحمل عليها فيقال: ندفتِ الدّابَّةُ في سيرِها ندفاً، وهو سرعةُ رَجْعِ يديها. والنَّدْف في الحَلب: أن تفطُرَ([9]) الضَّرَّةَ بإِصبعك: ونَدَفَت السّماءُ بمطرٍ مثل نَطَفت. والنُّدفة: القليل من اللَّبَن، كأنَّه قُطنةٌ قد نُدِفَت.
(ندل)  النون والدال واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على نَقْلٍ واضطراب. يقولون: نَدَلتُ الشيءَ ندلاً، إذا نَقلتَه. قالوا: واشتقاق المِنديل منه. ويقولون: النَّدْل: الاختلاس. قال:
* فَنَدْلاً زُرَيْقُ المالَ ندلَ الثَّعالبِ([10]) *
والمُنَوْدِل: الشيخ الكبير، سمِّي بذلك لاضطرابه. ونَوْدَلَتْ خُصياه: استرخَتا.
ومما شذَّ عن الباب إن صحَّ: النَّدْل، يقال إنَّه الوسَخ: ولا يُبنَى منه فِعل.
(ندم)  النون والدال والميم كلمةٌ تدلُّ على تَفَكُّنٍ لشيءٍ قد كان([11]). يقال: ندِم عليه نَدَماً ونَدامةً. وشَرِيبُ الرّجلِ: مُنادِمُهُ ونديمُه([12]). وقال ناسٌ: المنادمة مقلوب المدامنة، وذلك إدمان الشَّراب. وفيه نظر. وناسٌ يقولون: كان الشَّرِيبانِ يكونُ من أحدهما بعضُ ما يُنْدَم عليه، فلذلك سمِّيا نديمين.
(نده)  النون والدال والهاء كلمةٌ تدلُّ على زَجْر ومنع. يقال: نَدَهْتُ البعيرَ عن الحوض، أي زجَرتُه. ونَدَهتُ الإبلَ: سُقْتُها مجتمعة. ويقولون للمطَلَّقة: اذهَبِي فلا أنْدَهُ سَرْبَكِ([13]).
وشذَّ عنه النُّدْهة([14]): كثرة المال. قال:
* ولا مالهُم ذو نَدْهَة فَيَدُونِي([15]) *
(ندي)  النون والدال والحرف المعتل يدلُّ على تجمُّع، وقد يدلُّ على بللٍ في الشَّيء.
الأوّل النَّادي والنّدِيّ: المجلس يَنْدُو القومُ حوالَيْه؛ وإذا تفرَّقوا فليس بَندِيّ. ومنه دار النَّدْوةِ بمكّة، لأنَّهم كانوا يَنْدُون فيها، أي يجتمعونَ ونادَيتُه: جالَستُه في الندِيّ. قال:
فتىً لو يُنادِي الشّمسَ ألقت قِناعَها *** أو القَمَر السَّارِي لألقَى المقالدا([16])ونَدوة الإبل: أن تندُوَ من المشرب إلى المرعى القريبِ منه ثم تعودَ إلى الماء من يَومها أو غَدِها. وكذلك تَندُو من الحَمْضِ إلى الخَلَّة. وأندى إبلَه، من هذا.
والأصل الآخَر النَّدَى من البلل، معروف. يقال ندى وأنداء، وجاء أندِيةٌ، وهي شاذَّة. وربَّما عبَّروا عن الشَّحم بالنَّدَى. وهو أنْدَى من فلانٍ، أي أكثر خيراً منه. وما نَدِيَتْ كفِّي لفلانٍ بشيءٍ يكرهه. قال النَّابغة:
ما إن نَدِيتُ بشيء أنت تكرهُه *** إذنْ فلا رفَعتْ سوطِي إليَّ يدِي([17])وهو يتندَّى على أصحابه، أي يتَسخَّى([18]).
ومن الباب نَدَى الصَّوتِ: بُعْدُ مذهبِه. وهو أندى صوتاً منه، أي أبعد. قال:
فقلت ادعِي وأدْعُ فإنَّ أندَى *** لصوتٍ أن ينادِيَ داعيانِ([19])إذا هُمِز تغيَّر إلى شيءٍ يدلُّ على طرائقَ وآثار. والنُّدْأة: طريقةٌ من الشَّحم مخالفةٌ لِلَوْن اللَّحم. والنُّدْأة: قوس قُزَح، والحمرة التي تكون في الغَيم نحو الشَّفَق. ونَدَأْت اللَّحمَ في المَلَّة: دفنتُه حتَّى يَنضَج. قال أبو بكر([20]): وهو النَّدِئ مثل الطَّبيخ.
(ندب)  النون والدال والباء ثلاثُ كلماتٍ: أحداها الأثَر، والثانية الْخَطَر، والثالثة تدلُّ على خفّة*ٍ في شيء.
فالأوَّل النَّدَب: أثَر الجُرْح، والجمع أنداب، وذلك إذا لم يرتفع عن الجلد.
والثاني: النَّدَب: الخَطَر. وأنْدَبَ نَفْسَه: خاطَرَ بها. قال:
............... ولم أقُمْ *** على نَدَبٍ يوماً ولي نفس مُخْطِرِ([21])والأصل الثالث رجلٌ نَدْبٌ: خفيف. والنَّدْب: الفَرَس الماضي. وعندنا أنّ النَّدْبَ في الأمر قريبٌ من هذا؛ لأنَّ الفقهاء يقولون: إنَّ النَّدْب ما ليس بفرض. وإن كان هذا صحيحاً فلأن الحال فيه خفيفة.
ومما ليس من هذا الباب نَدْبُ النّادِبَةِ الميتَ بحُسْن الثَّناء عليه. والنَّدْبُ: أن تدعُوَ القومَ إلى الأمر، فانتدَبوا هم.
(ندح)  النون والدال والحاء كلمةٌ تدلُّ على سَعَةٍ في الشَّيء. من ذلك النَّدْح: الأرض الواسعة، والجمع أنداح. ومنها قولهم: لك عنه مندوحةٌ، أي سَعَة وفُسْحة. قال الخليل: وأرض مندوحة: بعيدةٌ واسعة. وإنَّه لفي نَُدْحَةٍ([22]) من الأرض، أي سَعَة وفُسْحَة. والله أعلم بالصواب.
--------------ـــ
([1]) هو أبو كبير الهذلي. ديوان الهذليين (2: 108) واللسان (ندر).
([2]) في الديوان: "تعاوروا".
([3]) وكذا في المجمل واللسان. واقتصر القاموس على لغة الفتح.
([4]) أول بيت في معلقة عمرو بن كلثوم. وصدره:
* ألا هبّي بصحنك فاصبحينا *
([5]) في الأصل: "الخبل"، وفي المجمل "الجبل"، صوابهما ما أثبت من اللسان والقاموس. وفيهما: "الأندري: الحبل الغليظ. وأنشد صاحب اللسان للبيد:
* ممر ككر الأندري شتيم *
([6]) النَّـزك: الطعن بالنيزك، وهو الرمح الصغير.
([7]) أنشده في المجمل واللسان (ندس).
([8]) كذا. وفي المجمل: "وندست به الأرض، إذا صرعته".
([9]) يقال فطر الناقة يفطرها: حلبها بالسبابة والإبهام. في الأصل: "تنظر". وفي المجمل: "تقطر"، صوابهما من القاموس. ولم يرد الندف بهذا المعنى في اللسان.
([10])  البيت لأعشى همدان، وقيل لجرير. العيني (2: 46). وصدره:
* على حين ألهى الناس جل أمورهم *
([11])  التفكن: التندم والتأسف.
([12])  في الأصل: "وشربت الرجل منادمه ونديمة"، تحريف.
([13])  لا أنده سربك، أي لا أحفظ عليك مالك ولا أرد إبلك عن مذهبها.
([14])  بفتح النون وضمها.
([15])  البيت لجميل في اللسان (نده). وصدره:
* فكيف ولا توفي دماؤهم دمي *
([16]) للأعشى في ديوانه 49 واللسان (ندى).
([17]) ديوان النابغة 25 واللسان (ندى). ورواية الديوان:
* ما قلت من سيء مما أتيت به *
([18]) في الأصل: "ينتحى"، صوابه في المجمل واللسان.
([19]) البيت لدثار بن شيبان النمري كما في اللسان (ندى) وتنبيه البكري 100. وجاء اسمه محرفاً في اللسان "مدثار". ونسبه القالي في (2: 90) إلى الفرزدق، وهو خطأ. ونسب أيضاً إلى الحطيئة وليس في ديوانه. ونسب في المفصل 248 لربيعة بن جشم، والصواب أنه لدثار. وانظر مجالس ثعلب 524.
([20]) الجمهرة (3: 290).
([21]) وكذا ورد الاستشهاد بهذا القدر في المجمل. وتمامه "أيهلك معتم وزيد". والبيت لعروة ابن الورد في ديوانه 93 واللسان (ندب). ومعتم وزيد: بطنان من بطونهم.
([22])  بضم النون وفتحها.

ـ

##### Türkçe

(**باب النون والدال وما يثلثهما**)
(**ندر**)  **النون** ve **الدال** ve **الراء** sahih bir asıldır; bir şeyin düşmesine yahut onu düşürmeye delâlet eder. Ve **نَدَر الشّيءُ**: düştü. **الهُذَلي** dedi:
وإذا الكُماةُ تَنادَرُوا طعنَ الكُلَى *** نَدْرَ البِكَارةِ في الجزاء المُضْعَفِ
yani: kanları, diyet içinde **البِكارة**’nın düşürülmesi gibi heder edildi.

Ve ben falanı **النَّدْرة** ve **النَّدَرة** içinde karşılarım, eğer onu günlerde karşılıyorsan; sanki o karşılaşma **ندرت** olmuştu, yani düştü. Ve onu başına vurdu da gözü **ندَرَتْ**; yani yerinden çıktı. Ve onların sözü: **الأندريّ**; onu Arapça görmüyoruz, lâkin onlar derler: **الأندْرَون**: çeşitli yerlerden toplanan delikanlılar. Ve Amr’ın sözünü okurlar:
* ولا تُبقِي خُمورَ الأندرينا *
Ve bir kavim dedi: **الأندِرين**: bir köydür. Ve derler: **الأندرِيّ**: iptir.
Ve okudu:
* كأنَّه أندريٌّ مسَّهُ بللُ *
Ve **الأندر**: harman yeridir; bunu **الخليل** söyledi.

(**ندس**)  **النون** ve **الدال** ve **السين** sahih bir asıldır; **النَّزْك** ve saplama gibi şeye delâlet eder. Derler: mızraklarla **المُنادَسَة**: karşılıklı saplamadır. Ve **النَّدْس**: saplamadır. **الكميت** dedi:
ونحنُ صبَحْنا آلَ نجران غارةً *** تميمَ بنَ مرٍّ والرِّماحَ النَّوادسا
Ve babdandır: **النَّدُس**: zeki adam; aynı şekilde gizli sesi çabuk işiten. Ve kıyas bu kelimelerde yakındır. Ve aynı şekilde **نَدَسْتُ** onunla yeri, eğer onu yere serdiysen. Ve **نَدَسْتُ** şeyi yoldan: onu uzaklaştırdım. Yoksa, hâlbuki onu vurdun.

(**ندص**)  **النون** ve **الدال** ve **الصاد** bir kelimedir; eğer sahihse. Derler: **نَدَصَتْ عَينُه**: fırladı ve **نَدَرت**.

(**ندغ**)  **النون** ve **الدال** ve **الغين** bir kelimedir; eğer sahihse, saplama ve dürtme benzerine delâlet eder. Denir: **ندَغَه**: onu sapladı. Ve **ندَغْتُ الصبيَّ**: onu gıdıkladım. Ve derler: **النُّدْغَة**: tırnağın sonunda beyazlık; sanki bir şey bir şeyde iz bırakmış gibidir.

(**ندف**)  **النون** ve **الدال** ve **الفاء** sahih bir kelimedir; ve o, bir aletle şeyin kabartılmasına benzer. Ve **ندفتُ القُطنَ بالمِندف**. Ve onun üzerine hamledilir de denir: binek, yürüyüşünde **ندفاً** ile **ندفت**; o, iki elinin geri dönüşünün süratidir. Ve sağımda **النَّدْف**: parmağınla memeyi **أن تفطُرَ**; ve gök, **نَطَفت** gibi bir yağmurla **نَدَفَت**. Ve **النُّدفة**: sütün azı; sanki **نُدِفَت** edilmiş bir pamuktur.

(**ندل**)  **النون** ve **الدال** ve **اللام** sahih bir asıldır; nakle ve çalkantıya delâlet eder. Derler: **نَدَلتُ الشيءَ ندلاً**: eğer onu naklettiysen. Dediler: **المِنديل**’in iştikakı ondandır. Ve derler: **النَّدْل**: aşırmadır. Dedi:
* فَنَدْلاً زُرَيْقُ المالَ ندلَ الثَّعالبِ *
Ve **المُنَوْدِل**: büyük ihtiyar; çalkantısından dolayı böyle adlandırıldı. Ve **نَوْدَلَتْ خُصياه**: gevşediler.
Ve babdan şâz olanlardan, eğer sahihse: **النَّدْل**; denir ki o, pistir; ve ondan fiil bina edilmez.

(**ندم**)  **النون** ve **الدال** ve **الميم** bir kelimedir; olmuş bir şey için **تَفَكُّنٍ**’e delâlet eder. Denir: **ندِم عليه نَدَماً ونَدامةً**. Ve adamın içki arkadaşı: **مُنادِمُهُ** ve **نديمُه**. Ve bir kimseler dedi: **المنادمة** ters çevrilmiş **المدامنة**’dir; bu da içkiyi müdavim kılmaktır. Ve bunda bakış vardır. Ve bir kimseler der: iki içki arkadaşı, ikisinden birinden, kendisine pişman olunacak şeyin bir kısmı olurdu; bu yüzden ikisine **نديمين** denildi.

(**نده**)  **النون** ve **الدال** ve **الهاء** bir kelimedir; azarlamaya ve men etmeye delâlet eder. Denir: **نَدَهْتُ البعيرَ عن الحوض**: yani onu azarladım. Ve **نَدَهتُ الإبلَ**: onları toplu halde sürdüm. Ve boşanmış kadına derler: **اذهَبِي فلا أنْدَهُ سَرْبَكِ**.
Ve ondan şâz oldu **النُّدْهة**: malın çokluğu. Dedi:
* ولا مالهُم ذو نَدْهَة فَيَدُونِي *

(**ندي**)  **النون** ve **الدال** ve illetli harf toplanmaya delâlet eder; ve şeyde ıslaklığa da delâlet edebilir.
Birincisi **النَّادي** ve **النّدِيّ**: meclistir; kavim onun çevresinde **يَنْدُو**; ayrıldıklarında ise **بَندِيّ** değildir. Ondandır: Mekke’de **دار النَّدْوةِ**; çünkü onlar orada **يَنْدُون** idi, yani toplanırlardı. Ve **نادَيتُه**: onu **الندِيّ** içinde oturup konuştum. Dedi:
فتىً لو يُنادِي الشّمسَ ألقت قِناعَها *** أو القَمَر السَّارِي لألقَى المقالدا
Ve develerin **نَدوة**’si: suluktan ona yakın otlağa **تندُوَ** etmesi, sonra gününde yahut ertesi gününde suya dönmesidir. Ve aynı şekilde **تَندُو** eder: **الحَمْضِ**’dan **الخَلَّة**’ye. Ve **أندى** develerini; bundan.
Ve diğer asıl: ıslaklıktan **النَّدَى**; bilinir. Denir: **ندى** ve **أنداء**; ve **أندِيةٌ** geldi; o şâzdır. Ve bazen yağı **النَّدَى** ile ifade ettiler. Ve o, falandan daha **أنْدَى**’dır; yani ondan daha çok hayırdır. Ve elim falana, hoşlanmadığı bir şeyle **نَدِيَتْ** olmadı. **النَّابغة** dedi:
ما إن نَدِيتُ بشيء أنت تكرهُه *** إذنْ فلا رفَعتْ سوطِي إليَّ يدِي
Ve o, arkadaşlarına karşı **يتندَّى** eder; yani **يتَسخَّى** eder.
Ve babdandır: **نَدَى الصَّوتِ**: gidişinin uzaklığı. Ve o, ondan daha **أندى صوتاً**’dır; yani daha uzaktır. Dedi:
فقلت ادعِي وأدْعُ فإنَّ أندَى *** لصوتٍ أن ينادِيَ داعيانِ
Eğer hemzelenirse, yollara ve izlere delâlet eden bir şeye değişir. Ve **النُّدْأة**: et renginden farklı bir yağ yoludur. Ve **النُّدْأة**: gökkuşağıdır; ve bulutta şafak tarafında olan kızıllıktır. Ve **نَدَأْت اللَّحمَ في المَلَّة**: onu pişinceye kadar gömdüm. **أبو بكر** dedi: ve o, pişmiş gibi olan **النَّدِئ**’dir.

(**ندب**)  **النون** ve **الدال** ve **الباء** üç kelimedir: birincisi izdir, ikincisi tehlikedir, üçüncüsü bir şeyde hafifliğe delâlet eder.
Birincisi **النَّدَب**: yaranın izi; çoğulu **أنداب**; bu, deriden yükselmediği zaman.
İkincisi: **النَّدَب**: tehlikedir. Ve **أنْدَبَ نَفْسَه**: onunla tehlikeye attı. Dedi:
............... ولم أقُمْ *** على نَدَبٍ يوماً ولي نفس مُخْطِرِ
Üçüncü asıl: **رجلٌ نَدْبٌ**: hafif. Ve **النَّدْب**: koşup giden attır. Ve bizim yanımızda, işte **النَّدْب** bununla yakındır; çünkü fakihler derler: **النَّدْب** farz olmayan şeydir. Ve eğer bu sahihse, bunun sebebi, hâlin onda hafif olmasıdır.
Ve bu babdan olmayanlardandır: **نَدْبُ النّادِبَةِ الميتَ** ona güzel övgü ile. Ve **النَّدْبُ**: kavmi işe çağırmandır; onlar da **فانتدَبوا**.

(**ندح**)  **النون** ve **الدال** ve **الحاء** bir kelimedir; şeyde genişliğe delâlet eder. Ondan **النَّدْح**: geniş yer; çoğulu **أنداح**. Ve ondandır onların sözü: **لك عنه مندوحةٌ**; yani genişlik ve ferahlık. **الخليل** dedi: ve **أرض مندوحة**: uzak, geniştir. Ve o, yerden bir **نَُدْحَةٍ** içindedir; yani genişlik ve ferahlık. Ve Allah doğruyu daha iyi bilir.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن د ب
به ندب من الجرح وندوب وأنداب‏.‏
قال‏:‏ على طليح عضّها الأقتاب فهي بها من عضّها أنداب وضربه فأندبه‏:‏ أثّر بجلده‏.‏
وندب لكذا وإلى كذا فانتدب له وفلان مندوب لأمر عظيم ومندّب له‏.‏
وأهل مكّة يسمّون الرسل إلى دار الخلافة‏:‏ المندّبة‏.‏
وتكلّم فانتدب له فلان إذا عارضه‏.‏
وندبت الميّت النّادبة والنّوادب وأطلن النّدبة‏.‏
ورجل ندب إذا ندب لأمر خف له وأراك ندباً في الحوائج‏.‏
وقد ندبت ندابة‏.‏
وفرس ندب‏:‏ ماض‏.‏
ويقول أهل النّضال‏:‏ ندبنا يوم كذا أي انتدابنا للرّمي‏.‏
وبينهم ندب‏:‏ خطر ورهان ومنه‏:‏ أقام فلان على ندب‏:‏ على خطر وأندب نفسه‏:‏ أخطرها‏.‏
قال عروة بن الورد‏:‏ أيهلك معتم وزيد ولم أقم على ندبٍ يوماً ولي نفس مخطر ومن المجاز‏:‏ أضرّت به الحاجة فأندبته إنداباً شديداً أي أثرت فيه‏:‏ وما ندبني إلى ما فعلت إلا النصح لك‏.‏

##### Türkçe

ن د ب
Onunla yaradan **ندب** ve **ندوب** ve **أنداب** olur.
Dedi ki:
“Üzerinde **طليح** (deve) vardır; **الأقتاب** onu ısırdı; o da onunla, onun ısırmasından **أنداب**dır.”
Ve onu vurdu da onu **أندبه**: derisinde iz bıraktı.
Ve **ندب** şu şeye ve şu şeye; böylece o, onun için **انتدب** oldu; ve falan kimse büyük bir iş için **مندوب**tur ve onun için **مندّب**tir.
Ve Mekke ehli, hilâfet yurduna (gönderilen) elçilere: **المندّبة** derler.
Ve konuştu da falan kimse ona karşı çıktıysa, onun için **انتدب** oldu.
Ve ölüyü **النّادبة** ve **النّوادب** **ندبت**; ve **النّدبة**yi uzattılar.
Ve bir adam **ندب**dur; bir iş için çağrıldığında ona hafif gelir; ve seni ihtiyaçlarda **ندباً** görüyorum.
Ve gerçekten **ندابة** **ندبت**.
Ve bir at **ندب**: süratle giden.
Ve ok atma ehli der ki: “Şu gün **ندبنا**” yani atış için bizim **انتداب**ımız.
Ve aralarında **ندب** vardır: tehlike ve bahis; ve ondandır: falan kimse bir **ندب** üzerinde durdu: bir tehlike üzerinde; ve kendisini **أندب** etti: onu tehlikeye attı.
Urve b. el-Verd dedi ki:
“**معتم** ve Zeyd helâk olur mu, hâlbuki ben bir gün bile bir **ندبٍ** üzerinde durmadım; ve benim, tehlikeye atılan bir nefsim vardır.”
Ve mecazdandır: ihtiyaç ona zarar verdi de onu şiddetli bir **إنداباً** ile **أندبته**; yani onda iz bıraktı: “Beni yaptığım şeye **ندبني** eden, ancak sana nasihattir.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

النَّدَبَةُ: أَثَرُ الجُرْح إِذا لم يَرْتَفِعْ عن الجلد، والجمع نَدَبٌ، وأَنْدابٌ ونُدُوبٌ: كلاهما جمع الجمع؛ وقيل: النَّدَبُ واحد، والجمع أَنْدابٌ ونُدُوبٌ، ومنه قول عمر، رضي اللّه عنه: إِياكم ورَضاعَ السَّوْءِ، فإِنه لا بُدَّ من أَن يَنْتَدِبَ أَي يَظْهَرَ يوماً ما؛ وقال الفرزدق: ومُكَبَّلٍ، تَرَك الـحَديدُ بساقِهِ *  نَدَباً من الرَّسَفانِ في الأَحجالِ وفي حديث موسى، على نبينا وعليه الصلاة والسلام: وإِنَّ بالـحَجَر نَدَباً سِتَّـةً أَو سبعةً مِن ضربه إِياه؛ فَشَبَّه أَثر الضرب في الـحجَر بأَثر الجَرْح. وفي حديث مُجاهد: أَنه قرأَ سِـيماهُمْ في وُجوههم من أَثر السُّجود؛ فقال: ليس بالنَّدَب، ولكنه صُفْرَةُ الوَجْهِ والخُشُوعُ؛ واستعاره بعضُ الشعراء للعِرْضِ، فقال: نُبِّئْتُ قافيةً قِـيلَتْ، تَناشَدَها *  قومٌ سأَتْرُكُ، في أَعْراضِهِم، نَدَبا أَي أَجْرَحُ أَعْراضَهم بالهجاءِ، فيُغادِرُ فيها ذلك الجَرْحُ نَدَباً. \<ص:754>
ونَدِبَ جُرْحُه نَدَباً، وأَنْدَبَ: صَلُبَتْ نَدَبَتُه. وجُرْحٌ نَديبٌ: مَنْدُوبٌ. وجُرْحٌ نَديبٌ أَي ذو ندَبٍ؛ وقال ابن أُم حَزْنَةَ يَصِفُ طَعْنة: فإِن قَتَلَتْه، فلَم آلهُ *  وإِنْ يَنْجُ منها، فَجُرْحٌ نَديبْ ونَدِبَ ظَهْرُه نَدَباً ونُدوبةً، فهو نَدِبٌ: صارت فيه نُدُوبٌ. وأَنْدَبَ بظَهْره وفي ظَهْره: غادرَ فيه نُدوباً.
ونَدَبَ الميتَ أَي بكى عليه، وعَدَّدَ مَحاسِنَه، يَنْدُبه نَدْباً؛ والاسم النُّدْبةُ، بالضم. ابن سيده: ونَدَبَ الميت بعد موته من غير أَن يُقَيِّد ببكاء، وهو من النَّدَب للجراح، لأَنه احْتِراقٌ ولَذْعٌ من الـحُزْن.
والنَّدْبُ: أَن تَدْعُوَ النادِبةُ الميتَ بحُسْنِ الثناءِ في قولها: وافُلاناهْ !واهَناه! واسم ذلك الفعل: النُّدْبةُ، وهو من أَبواب النحو؛ كلُّ شيءٍ في نِدائه وا! فهو من باب النُّدْبة. وفي الحديث: كلُّ نادِبةٍ كاذِبةٌ، إِلاَّ نادِبةَ سَعْدٍ؛ هو من ذلك، وأَن تَذْكُرَ النائحةُ الميتَ بأَحسن أَوصافه وأَفعاله. ورجل نَدْبٌ: خَفِـيفٌ في الحاجة، سريعٌ، ظَريف، نَجِـيبٌ؛ وكذلك الفرس، والجمع نُدوبٌ ونُدَباءُ، توهموا فيه فَعِـيلاً، فكسَّروه على فُعَلاء، ونظيره سَمْحٌ وسُمَحاء؛ وقد نَدُبَ نَدابةً، وفرس نَدْبٌ. الليث: النَّدْبُ الفرسُ الماضي، نقيض البَليدِ. والنَّدْبُ: أَن يَنْدُبَ إِنسانٌ قوماً إِلى أَمر، أَو حَرْبٍ، أَو مَعُونةٍ أَي يَدْعُوهم إِليه، فَيَنْتَدِبُون له أَي يُجِـيبونَ ويُسارِعُون. ونَدَبَ القومَ إِلى الأَمْر يَنْدُبهم نَدْباً: دعاهم وحَثَّهم. وانْتَدَبُوا إِليه: أَسْرَعُوا؛ وانْتَدَبَ القومُ من ذوات أَنفسهم أَيضاً، دون أَن يُنْدَبُوا له. الجوهري: ندَبَه للأَمْر فانْتَدَبَ له أَي دَعاه له فأَجاب. وفي الحديث: انْتَدَبَ اللّهُ لمن يَخْرُجُ في سبيله أَي أَجابه إِلى غُفْرانه.يقال: نَدَبْتُه فانْتَدَبَ أَي بَعَثْتُه ودَعَوْتُه فأَجاب.
وتقول: رَمَيْنا نَدَباً أَي رَشْقاً؛ وارْتَمَى نَدَباً أَو نَدَبَيْنِ أَي وَجْهاً أَو وَجْهَيْنِ. ونَدَبُنا يومُ كذا أَي يومُ انْتِدابِنا للرَّمْي. وتكلَّم فانْتَدَبَ له فلانٌ أَي عارَضَه. والنَّدَبُ: الخَطَرُ. وأَنْدَبَ نَفْسَه وبنفسه: خاطَر بهما؛ قال عُرْوة بنُ الوَرْد: أَيَهْلِكُ مُعْتَمٌّ وزَيْدٌ، ولم أَقُمْ *  على نَدَبٍ، يوماً، ولي نَفْسُ مُخْطِر مُعْتَمٌّ وزيدٌ: بَطْنانِ من بُطُونِ العرب، وهما جَدَّاه (1) (1 قوله «وهما جداه» مثله في الصحاح وقال الصاغاني هو غلط وذلك أن زيداً جدّه ومعتم ليس من أجداده وساق نسبهما.) . وقال ابن الأَعرابي: السَّبَقُ، والخَطَرُ، والنَّدَبُ، والقَرَعُ، والوَجْبُ: كُلُّه الذي يُوضَعُ في النِّضال والرِّهانِ، فمن سَبَقَ أَخذه؛ يقال فيه كُلِّه: فَعَّلَ مُشَدَّداً إِذا أَخذه. أَبو عمرو: خُذْ ما اسْتَبَضَّ، واسْتَضَبَّ، وانْتَدَمَ، وانْتَدَبَ، ودَمَع، ودَمَغ، وأَوْهَفَ، وأَزْهَفَ، وتَسَنَّى، وفَصَّ وإِن كان يسيراً. والنَّدَبُ: قبيلة.
ونَدْبةُ، بالفتح: اسم أُم خُفافِ بن نَدْبةَ السُّلَمِـيّ، وكانت سَوْداءَ حَبَشِـيَّةً. ومَنْدُوبٌ: فرس أَبي طلحة زيد بن سَهْل، رَكِـبَه سيدُنا رسولُ اللّه، صلى اللّه عليه وسلم، فقال فيه: إِنْ وجَدْناه لَبَحْراً. وفي الحديث: كان له فرس يقال له الـمَنْدُوبُ أَي المطلوب، وهو من النَّدَبِ، \<ص:755>
وهو الرَّهْنُ الذي يُجْعَل في السِّباقِ؛ وقيل سمي به لِنَدَبٍ كان في جِسْمه، وهي أَثَرُ الجُرْح.

##### Türkçe

**النَّدَبَةُ**: yaranın izi; deriden yükselip kalkmadığı zaman; çoğulu **نَدَبٌ**; ve **أَنْدابٌ** ile **نُدُوبٌ**: ikisi de çoğulun çoğuludur; ve denildi ki: **النَّدَبُ** tektir, çoğul **أَنْدابٌ** ve **نُدُوبٌ**dur. Ondandır Ömer’in, Allah ondan razı olsun, sözü: “Kötü emzirmeden sakının; çünkü mutlaka **يَنْتَدِبَ** (yani bir gün mutlaka ortaya çıkar)”; ve Ferazdak dedi:
ومُكَبَّلٍ، تَرَك الـحَديدُ بساقِهِ *  نَدَباً من الرَّسَفانِ في الأَحجالِ
Ve Musa’nın, nebîmizin ve onun üzerine salât ve selâm olsun, hadîsinde: “Ve taşta, onun onu vurmasından, altı yahut yedi **نَدَباً** vardır”; böylece taşta vuruş izini, yarada yaranın izine benzetti. Ve Mücâhid’in hadîsinde: onun “**سِـيماهُمْ في وُجوههم من أَثر السُّجود**”u okuduğu; dedi ki: “**بالنَّدَب** değildir; fakat yüzün sarılığı ve huşûdur.” Ve bazı şairler onu ırz için ödünç aldı, şöyle dedi:
نُبِّئْتُ قافيةً قِـيلَتْ، تَناشَدَها *  قومٌ سأَتْرُكُ، في أَعْراضِهِم، نَدَبا
Yani: onları hiciv ile ırzlarını yaralarım; böylece o yara, onda bir **نَدَباً** olarak bırakır.

\<ص:754>
Ve **نَدِبَ** yarası **نَدَباً**; ve **أَنْدَبَ**: onun **نَدَبَتُه** sertleşti. Ve **جُرْحٌ نَديبٌ**: **مَنْدُوبٌ**. Ve **جُرْحٌ نَديبٌ** yani **ندَبٍ** sahibi; ve İbn Ümm Hazne bir mızrak darbesini vasfederek dedi:
فإِن قَتَلَتْه، فلَم آلهُ *  وإِنْ يَنْجُ منها، فَجُرْحٌ نَديبْ
Ve **نَدِبَ** sırtı **نَدَباً** ve **نُدوبةً**; o hâlde o **نَدِبٌ**dir: onda **نُدُوبٌ**lar oldu.
Ve **أَنْدَبَ** sırtında ve sırtının içinde: onda **نُدُوباً**lar bıraktı.
Ve **نَدَبَ** ölüyü: yani onun için ağladı ve onun güzelliklerini saydı; onu **يَنْدُبه** **نَدْباً**; isim **النُّدْبةُ**dur, zamme ile. İbn Sîde: ve **نَدَبَ** ölüyü, ölümünden sonra, ağlama ile kayıtlamaksızın; ve o, yaralar için olan **النَّدَب**dendir; çünkü o, hüzünden bir yanma ve yakıcı acıdır.
Ve **النَّدْبُ**: ağıtçının ölüyü, sözünde güzel övgü ile çağırmandır: “وافُلاناهْ !واهَناه!”; o fiilin adı: **النُّدْبةُ**dur; ve o, nahiv bablarındandır; nidâsında “وا!” bulunan her şey, **النُّدْبة** babındandır. Ve hadîste: “Her **نادِبةٍ** yalancıdır; ancak Sa‘d’ın **نادِبة**si müstesna”; o, bundandır; ve ağıt yakanın ölüyü, onun en güzel vasıfları ve fiilleriyle anmasıdır. Ve **رجل نَدْبٌ**: ihtiyaçta hafif, hızlı, zarif, soylu; at da böyledir; çoğulu **نُدوبٌ** ve **نُدَباءُ**dur; onda **فَعِـيلاً** vehmettiler de onu **فُعَلاء** üzerine kırdılar; benzeri **سَمْحٌ** ve **سُمَحاء**dır. Ve **نَدُبَ** **نَدابةً**; ve **فرس نَدْبٌ**. Leys: **النَّدْبُ** geçmiş (koşan) attır; **البَليدِ**in zıddıdır. Ve **النَّدْبُ**: bir insanın bir kavmi bir işe, yahut savaşa, yahut yardıma **يَنْدُبَ** etmesidir; yani onları ona çağırır; böylece onlar onun için **فَيَنْتَدِبُون** ederler; yani cevap verirler ve acele ederler.
Ve **نَدَبَ** kavmi işe, onları **يَنْدُبهم** **نَدْباً**: onları çağırdı ve teşvik etti.
Ve **انْتَدَبُوا** ona: acele ettiler; ve kavim, kendi kendilerinden de **انْتَدَبَ** ettiler; yani onun için **يُنْدَبُوا** edilmeksizin. Cevherî: onu iş için **ندَبَه** de o onun için **فانْتَدَبَ** etti; yani onu ona çağırdı da o cevap verdi. Ve hadîste: “Allah, kendi yolunda çıkan kimse için **انْتَدَبَ** etti”; yani onu bağışlamasına cevap verdi. Denilir: onu **نَدَبْتُه** de o **فانْتَدَبَ** etti; yani onu gönderdim ve çağırdım da o cevap verdi.
Ve dersin: “**رَمَيْنا نَدَباً**” yani bir atış; ve “**ارْتَمَى نَدَباً** yahut **نَدَبَيْنِ**” yani bir defa yahut iki defa. Ve “**نَدَبُنا** falan gündür” yani ok atmaya **انْتِداب**ımızın günü. Ve konuştu da falan kimse ona **فانْتَدَبَ** etti; yani ona karşı çıktı. Ve **النَّدَبُ**: tehlike. Ve **أَنْدَبَ** kendisini ve kendisiyle: onunla tehlikeye attı; Urve b. el-Verd dedi:
أَيَهْلِكُ مُعْتَمٌّ وزَيْدٌ، ولم أَقُمْ *  على نَدَبٍ، يوماً، ولي نَفْسُ مُخْطِر
**مُعْتَمٌّ** ve **زيدٌ**: Arapların karınlarından iki karındır; ve ikisi onun iki dedesidir (1)
(1 “Ve ikisi onun iki dedesidir” sözü: Sıhâh’ta da böyledir; Sâğânî dedi ki: bu yanlıştır; çünkü Zeyd onun dedesidir, Mu‘tem ise onun dedelerinden değildir; ve ikisinin nesebini sevk etti.)
Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **السَّبَقُ** ve **الخَطَرُ** ve **النَّدَبُ** ve **القَرَعُ** ve **الوَجْبُ**: hepsi, ok atışması ve bahis için konulan şeydir; kim öne geçerse onu alır; bunların hepsinde denilir: onu aldığı zaman şeddeli **فَعَّلَ**. Ebû Amr: “Az da olsa, **اسْتَبَضَّ** ettiği, ve **اسْتَضَبَّ** ettiği, ve **انْتَدَمَ** ettiği, ve **انْتَدَبَ** ettiği, ve **دَمَع** ettiği, ve **دَمَغ** ettiği, ve **أَوْهَفَ** ettiği, ve **أَزْهَفَ** ettiği, ve **تَسَنَّى** ettiği, ve **فَصَّ** ettiği şeyi al.”
Ve **النَّدَبُ**: bir kabiledir.
Ve **نَدْبةُ**, fetha ile: Sülemî **نَدْبةَ** b. Hufâf’ın annesinin adıdır; ve o siyah Habeşî idi.
Ve **مَنْدُوبٌ**: Ebû Talha Zeyd b. Sehl’in atıdır; seyyidimiz Resûlullah, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, ona bindi de onun hakkında dedi ki: “Onu mutlaka bir deniz bulduk.” Ve hadîste: onun **الـمَنْدُوبُ** denilen bir atı vardı; yani istenen; ve o, **النَّدَبِ**dendir,
\<ص:755>
ve o, yarışta konulan rehindir; ve denildi ki: bedeninde bir **نَدَبٍ** bulunduğu için onunla adlandırıldı; ve o, yaranın izidir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%A8/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن د ب * * نَدَبَ * الميت بكى عليه وعدَّد محاسنه وبابه نصر والاسم * النُّدْبَةُ * بالضم و * نَدَبَهُ * لأمر * فانْتَدَبَ * له أي دعاه له فأَجاب ورجل * نَدْبٌ * بوزن ضرب أي خفيف في الحاجة

##### Türkçe

* **ن د ب** * * **نَدَبَ** * ölünün ardından ağladı ve onun güzel vasıflarını saydı; babı **نصر**’dır. İsim: * **النُّدْبَةُ** * (ضم ile). Ve: * **نَدَبَهُ** * bir iş için; bunun üzerine * **فانْتَدَبَ** * onun için; yani onu bunun için çağırdı da o da icabet etti. Ve bir adam: * **نَدْبٌ** * (vezni **ضرب** üzere); yani ihtiyaçta hafif (çabuk).

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الندبة بفتح فسكون، كذا في النسخة، وهو صريح إطلاقه. والصواب أنه بالتحريك في معنى: أثر الجرح الباقي على الجلد إذا لم يرتفع عنه. ج: ندب بفتح فسكون، كذا في نسختنا. قال شيخنا. هو أيضا بالتحريك، اسم جنس جمعى لندبة، كشجر وشجرة، وأنداب، وندوب، بالضم، كلاهما جمع الجمع. وقيل: الندب واحد، والجمع أنداب وندوب، كذا في اللسان وقال شيخنا: وأما الثاني فهو جمع لندب، كشجر وأشجار، وندوب شاذ أو هو جمع لندب ساكن الوسط على ما في بعض الأشعار ضرورة. وندب الجرح، كفرح، ندبا: صلبت ندبته، بفتح فسكون، على ما في النسخ، وقد تقدم أن الصواب فيه بالتحريك، كأندب، فيه. ندب الظهر، يندب، ندبا بالتحريك وندوبة، وندوبا، بالضم فيهما، فهو نديب، كذا في النسخ. وفي اللسان: فهو ندب، كفرح: صارت فيه ندوب، بالضم، جمع ندب، وهو الأثر وجرح نديب: مندوب، وجرح نديب: ذو نديب. وقال ابن أم حزنة يصف طعنة، واسمه ثعلبة بن عمرو:
  فإن قتلـتـه فـلـم آلـه                      وإن ينج منها فجرح نديب وأندب بظهره، وفي ظهره: غادر فيه ندوبا. وفي الصحاح: الندب: أثر الجرح إذا لم يرتفع عن الجلد، قال الفرزدق.

  ومكبل ترك الحديد بسـاقـه                      ندبا من الرسفان في الأحجال وفي حديث موسى، عليه الصلاة والسلام:  وإن بالحجر ندبا ستة أو سبعة من ضربه إياه  ؛فشبه أثر الضرب في الحجر بأثر الجرح. وفي حديث مجاهد:  أنه قرأ  سيماهم في وجوههم من أثر السجود  فقال ليس بالندب، ولكنه صفرة الوجه والخشوع  واستعاره بعض الشعراء للعرض، فقال:
  نبئت قافية قيلت تنـاشـدهـا                      قوم سأترك في أعراضهم ندبا

  أي: أجرح أعراضهم بالهجاء، فيغادر فيها ذلك الجرح ندبا. وندبه إلى الأمر، كنصر، يندبه، ندبا: دعاه وحثه. والندب: أن يندب إنسان قوما إلى أمر أو حرب أو معونة، أي: يدعوهم إليه، فينتدبون له، أي: يجيبون ويسارعون. وقال الجوهري: يقال: ندبه للأمر، فانتدب له؛ أي دعاه له، فأجاب. ندبه إلى أمر: وجهه إليه. وفي الأساس: ندب لكذا، أو إلى كذا، فانتدب له، وفلان مندوب لأمر عظيم، ومندب له. وأهل مكة يسمون الرسل إلى دار الخلافة: المندبة. ومن المجاز: أضرت به الحاجة فأندبته إندابا شديدا: أي أثرت فيه. وما ندبني إلى ما فعلت إلا النصح لك ندب الميت بعد موته، هكذا قاله ابن سيده، من غير أن يقيد ببكاء، وهو من الندب الجراح، لأنه احتراق ولذع من الحزن. وفي الصحاح، ندب الميت: بكاه وعبارة الجوهري: بكى عليه وعدد محاسنه وأفعاله، يندبه، ندبا، والاسم الندبة، بالضم. وفي المحكم: الندب: أن تدعو النادبة الميت بحسن الثناء في قولها: وافلاناه: واهناه: واسم ذلك الفعل الندبة. وهو من أبواب النحو: كل شيء في ندائه واو. فهو من باب الندبة. وفي الحديث:  كل نادبة، كاذبة إلا نادبة سعد  ، هو من ذلك، وأن تذكر النائحة الميت بأحسن أوصافه وأفعاله. وفي المصباح: ندبت المرأة الميت، من باب قتل وهي نادبة، والجمع، نوادب، لأنه كالدعاء؛ فإنها تعدد محاسنه، كأنه يسمعها.قال شيخنا: ففيه أن الندبة خاصة بالنساء، وأن إطلاقها على تعداد محاسن الميت، كالمجاز، من، ندبه إلى الأمر: إذا دعاه إليه، وكلاهما صرح به جماعة. ثم قال: الندبة: مأخوذة من الندب، وهو الأثر، فكأن النادب يذكر أثر من مضى ويشبه أن يكون من الندب، وهو الخفة، ورجل ندب: أي خفيف كما يأتي. والندبة إنما وضعت تخفيفا، فهي ثلاثة اشتقاقات انتهى.
 والمندوب: المستحب، كذا حققه الفقهاء. وفي الحديث  كان له فرس يقال له المندوب  أي المطلوب، وهو من الندب: وهو الرهن الذي يجعل في السباق، وقيل: سمى به لندب كان في جسمه، وهو أثر الجرح كذا في اللسان. مندوب، بلا لام: اسم فرس أبي طلحة زيد بن سهل الأنصاري، القائل: أنا أبو طلحة وأسمي زيد ركبه سيدنا رسول الله صلى الله تعالى عليه وسلم، فقال فيه: وإن - كما في الصحاح -وجدناه لبحرا، وفي رواية : إن وجدناه بحرا . مندوب أيضا: اسم فرس مسلم بن ربيعة الباهلي. مندوب: ع كانت لهم فيه وقعة، وله يوم يسمى باسمه. والندب: الرجل الخفيف في الحاجة، السريع الظريف النجيب وكذلك الفرس. وفي الأساس: رجل ندب: إذا ندب، أي وجه، لأمر عظيم خف له. وأراك ندبا في الحوائج. ج: ندوب بالضم، وهو مقيس، وندباء، بالضم مع المد: توهموا فيه فعيلا، فكسروه على فعلاء، ونظيره سمح وسمحاء. وقد ندب، كظرف، يندب، ندابة: خف في العمل. نقله الصاغاني. وفرس ندب: قال الليث: الندب: الفرس الماضي، نقيض البليد. رمينا ندبا، بالتحريك، وهو الرشق بكسر الراء وفتحها. بينهم ندب، وهو الخطر، والرهان. ومنه أقام فلان على ندب على خطر، قال عروة بن الورد
  أيهلك معـتـم وزيد ولـم أقـم                      على ندب يوما ولي نفس مخطر

  معتم وزيد: بطنان من بطون العرب، وهما جداه. وجدت، في هامش نسخ الصحاح، ما نصه: بخط الأزهري: أتهلك معتم وزيد، بالتاء المثناة. وقال: إنهما قبيلتان. وفي لسان العرب: السبق، والخطر، والندب، والقرع، والوجب: كله الذي يوضع في النضال والرهان، فمن سبق، أخذه؛ يقال فيه كله: فعل، مشددا، إذا أخذه. الندب: قبيلة من الأزد، وهو الندب بن الهون، منها أبو عمرو بشر بن جرير، وفي بعض نسخ الأنساب: حرب، بدل جرير، عن ابن عمرو وابي سعيد ورافع بن خديج، وعنه الحمادان: ابن سلمة، وابن زيد، ضعفه أحمد وأبو زرعة وابن معين ومحمد بن عبد الرحمن، نقلهما الصاغاني. يقول أهل النضال: ندبنا يوم كذا: أي يوم ابتدائنا للرمى. وندبة، كحمزة، مولاة ميمونة بنت الحارث الهلالية، زوج النبي، صلى الله عليه وسلم، لها صحبة ذكرت في حديث لعائشة، رضي الله عنها. روى، عن معمر ضم نونها أيضا، ورواه يونس عن ابن شهاب، بضم الموحدة وفتح الدال تشديد التحتية، نقله الحافظ. والحسن بن ندبة، وهي أمه. وأبوه حبيب: محدث. والندبة، بفتح فسكون، من كل حافر وخف: التي لا تثبت على حالة. وفي التكملة: على سيرة واحدة. نقله الصاغاني. وعربي ندبة، بالضم، أي فصيح منطيق وخفاف، كغراب، بن ندبة، بالضم: اسم أمه، وكانت سوداء حبشية، ويفتح، عليه وأقتصر الجوهري. صحابي، وهو أحد أغربة العرب، كما تقدم، وأبوه عمير ابن الحارث السلمى. وباب المندب: مرسى ببحر اليمن، قال ياقوت: هو من ندبت الإنسان لأمر: إذا دعوته إليه والموضع الذي يندب إليه مندب، سمى بذلك لما كان يندب إليه في عمل. وهو اسم ساحل مقابل لزبيد باليمن وهو جبل مشرف، ندب بعض الملوك إليه الرجال حتى قدوه بالمعاول، لأنه كان حاجزا ومانعا للبحر عن ان ينبسط بأرض اليمن، فأراد بعض الملوك، فيما بلغني، أن يغرق عدوه، فقد هذ الجبل، وأنفذه إلى أرض اليمن، فغلب على بلدان كثيرة وقرى، وأهلك أهلها، وصار منه بحر اليمن الحائل بين أرض اليمن والحبشة، والآخذ إلى عيذاب وقصير إلى مقابل قوص. انتهى. قلت : والملك هو الإسكندر الرومي. ويحيط بهذا المرسى جبل عظيم، يقال له السقوطرى وإليه ينسب الصبر الجيد. ومنه إلى المخا مسافة يومين أو أكثر، وبينه وبين عدن ثلاث مراحل ضربه، فأندبه: أثر بجلده. وأندبه الكلم أي الجرح: إذا أثر فيه، قال حسان بن ثابت :
  لو يدب الحولي من ولد الذر                      عليها لأندبتها الـكـلـوم أندب نفسه، وأندب بها: خاطر بها، نقله الصاغاني.

  وفي الحديث:  انتدب الله لمن خرج في سبيله لا يخرجه إلا إيمان بي، وتصديق برسلي، أن أرجعه بما نال من أجر أو غنيمة، أو أدخله الجنة  . رواه أبو هريرة ورفعه. أي أجابه إلى غفرانه، يقال: ندبته، فانتدب، أي: بعثته ودعوته، فأجاب أو ضمن، وتكفل له، أو سارع بثوابه وحسن جزائه، من قولهم ينتدبون له: أي يجيبون ويسارعون. وانتدبو إليه: أسرعوا. وانتدب القوم من ذوات أنفسهم أيضا دون أن يندبوا له، أو أوجب تفضلا: أي حقق، وأحكم أن ينجز له ذلك نقله ابن الأثير. انتدب فلان لفلان عند تكلمه: عارضه في كلامه. قولهم: خذ ما انتدب، وانتدم، واستبض، واستضب، وأوهب وتسنى: أي نض، قاله أبو عمرو ورجل مندبى، كهندبى، بكسر الدال المهملة فيهما وفتحهما مقصورا خفيف في الحاجة، سريع لقضائها فهو كقولك رجل ندب. ومما يستدرك عليه: ما ورد في قول عمر، رضي الله عنه  إياكم ورضاع السوء فإنه لا بد من أن ينتدب؛ أي: يظهر يوما ما. وارتمى ندبا، أو ندبين: أي وجها، أو وجهين. والندابتان: من شيات الخيل، مذمومتان. وذو المندب، من ملوك الحبشة. ونديبة، كسفينة: قرية بمصر من أعمال البحيرة. والمندوب: الرسول بلغة مكة.

##### Türkçe

**الندبة** fetha ile sonra sükûn ile; nüshada böyle, ve onun mutlak olarak kullanılışı sarihdir. Doğrusu, hareket ile, şu mânâdadır: deriden kalkmadığı zaman deride kalan yara izi. Çoğulu: **ندب** fetha ile sonra sükûn ile; nüshamızda böyle. Şeyhimiz dedi: O da hareket iledir; **ندبة** için cem‘î cins ismidir; **شجر** ve **شجرة** gibi. Ve **أنداب** ve **ندوب** (ikincisi) damme iledir; ikisi de cem‘u’l-cem‘dir. Ve denildi: **الندب** tekildir; cem‘i **أنداب** ve **ندوب**dur; **اللسان**’da böyle. Şeyhimiz dedi: İkincisine gelince, o, **ندب**’in cem‘idir; **شجر** ve **أشجار** gibi; ve **ندوب** şâzdır yahut bazı şiirlerdeki üzere, zaruret olarak ortası sâkin olan **ندب**’in cem‘idir. Ve **ندب**’in (yani) yara: **كفرح** (vezninde), **ندبا**: onun **ندبة**si katılaştı; fetha ile sonra sükûn ile; nüshalarda olan üzere. Ve onda doğrusunun hareket ile olduğu, daha önce geçti; onda, **أندب** gibi. **ندب**’in (yani) sırt: **يندب**; **ندبا** hareket ile, ve **ندوبة** ve **ندوبا** (ikisi de) damme ile; o hâlde o **نديب**dir; nüshalarda böyle. **اللسان**’da: o hâlde o **ندب**dir, **كفرح**: onda **ندوب** (damme ile) oldu; **ندب**’in cem‘idir; ve o, izdir. Ve **جرح نديب**: **مندوب** (olan). Ve **جرح نديب**: **نديـب** sahibi. İbn Ümm Hazne, bir mızrak darbesini vasfederken dedi; adı Sa‘lebe b. ‘Amr’dır:

  فإن قتلـتـه فـلـم آلـه                      وإن ينج منها فجرح نديب

Ve sırtında **أندب** oldu, ve sırtında: onda **ندوبا** bıraktı. **الصحاح**’ta: **الندب**: deriden kalkmadığı zaman yara izi. el-Ferazdak dedi:

  ومكبل ترك الحديد بسـاقـه                      ندبا من الرسفان في الأحجال

Mûsâ hadîsinde, عليه الصلاة والسلام:  **وإن بالحجر ندبا ستة أو سبعة من ضربه إياه**  ; böylece taşta darbenin izini, yaradanın izine benzetti. Mücâhid hadîsinde:  onun  **سيماهم في وجوههم من أثر السجود**  okuduğu; sonra dedi: **ليس بالندب، ولكنه صفرة الوجه والخشوع**. Bazı şairler onu ırz için istiâre etti; dedi ki:
  نبئت قافية قيلت تنـاشـدهـا                      قوم سأترك في أعراضهم ندبا

Yani: hiciv ile ırzlarını yaralarım; böylece o yara, onda **ندبا** olarak kalır. Ve onu işe çağırdı: **كنصر**; **يندبه**; **ندبا**: onu çağırdı ve teşvik etti. Ve **الندب**: bir insanın bir kavmi bir işe yahut savaşa yahut yardıma **يندب** etmesidir; yani onları ona çağırır; böylece onlar onun için **ينتدبون** ederler; yani icabet ederler ve acele ederler. el-Cevherî dedi: denilir: onu işe **ندبه** etti; böylece o, onun için **انتدب** etti; yani onu ona çağırdı; o da cevap verdi. Onu bir işe **ندبه** etti: onu ona yöneltti. **الأساس**’ta: **ندب** etti şuna, yahut şuna; böylece o, onun için **انتدب** etti; ve falan, büyük bir iş için **مندوب**tur, ve ona **مندب**dir. Mekke ehli, hilâfet diyarına giden elçilere: **المندبة** derler. Mecazdan: ihtiyaç ona zarar verdi de onu şiddetli bir **إندابا** ile **أندبته** etti: yani onda tesir etti. Ve beni yaptığım şeye sevk eden, ancak sana nasihattir. Ölü, ölümünden sonra **ندب** edildi; İbn Sîde böyle dedi; ağlama ile kayıtlamaksızın. Ve o, yaraların **الندب**’indendir; çünkü o, hüzünden yanma ve yakmadır. **الصحاح**’ta: ölü **ندب** edildi: ona ağladı. el-Cevherî’nin ibaresi: ona ağladı ve onun güzelliklerini ve fiillerini saydı; onu **يندبه** eder; **ندبا**; isim **الندبة**dir, damme ile. **المحكم**’de: **الندب**: **النادبة**’nin ölüyü güzel övgü ile çağırmasıdır; sözünde: **وافلاناه**: **واهناه**: ve o fiilin adı **الندبة**dir. Ve o, nahiv bablarındandır: nidâsında vâv bulunan her şey; o hâlde o, **الندبة** babındandır. Hadîste:  **كل نادبة، كاذبة إلا نادبة سعد**  ; o, bundandır; ve ağıtçının ölüyü en güzel vasıfları ve fiilleriyle anmasıdır. **المصباح**’ta: kadın ölüyü **ندبت** etti; **قتل** babındandır; ve o, **نادبة**dir; cem‘i **نوادب**dir; çünkü o, dua gibidir; zira o, onun güzelliklerini sayar; sanki o, onu işitiyormuş gibi. Şeyhimiz dedi: Onda, **الندبة**’nin kadınlara mahsus olduğu vardır; ve onun, ölünün güzelliklerini saymaya ıtlakı, mecaz gibidir; **ندبه إلى الأمر**’den: onu ona çağırdığı zaman; ve ikisini de bir cemaat tasrih etti. Sonra dedi: **الندبة**: **الندب**’den alınmıştır; ve o, izdir; sanki **النادب**, geçenin izini zikreder. Ve benzer ki o, **الندب**’dendir; ve o, hafifliktir; ve **رجل ندب**: yani hafif; geleceği üzere. Ve **الندبة** ancak hafifletme için vaz‘ olunmuştur; böylece o, üç اشتقاقtır; bitti.

Ve **المندوب**: müstehabdır; fukahâ böyle tahkik etti. Hadîste:  **كان له فرس يقال له المندوب**  yani istenen; ve o, **الندب**’dendir: ve o, yarışta konulan rehindir. Ve denildi: bedeninde bulunan bir **ندب** sebebiyle onunla adlandırıldı; ve o, yara izidir; **اللسان**’da böyle. **مندوب** (lâmsız): Ebû Talha Zeyd b. Sehl el-Ensârî’nin atının adıdır; “Ben Ebû Talha’yım ve adım Zeyd’dir” diyen. Efendimiz Resûlullah صلى الله تعالى عليه وسلم ona bindi; sonra onun hakkında dedi: ve - **الصحاح**’ta olduğu üzere - onu mutlaka bir deniz bulduk; ve bir rivayette: onu bir deniz bulduk. **مندوب** ayrıca: Müslim b. Rabî‘a el-Bâhilî’nin atının adıdır. **مندوب**: ‘Ayn; onların onda bir vak‘ası vardı; ve onun adıyla adlandırılan bir günü vardır. Ve **الندب**: ihtiyaçta hafif olan, süratli, zarif, necip adamdır; ve aynı şekilde attır. **الأساس**’ta: **رجل ندب**: **ندب** edildiği zaman; yani yöneltildiği zaman; büyük bir iş için ona hafif geldi. Ve seni hacetlerde **ندبا** görüyorum. Çoğulu: **ندوب** damme ile; ve o, kıyasîdir. Ve **ندباء**: damme ile, med ile; onda **فعيلا** vehmettiler; böylece onu **فعلاء** üzerine kırdılar; benzeri **سمح** ve **سمحاء**dır. Ve o, **كظرف**: **يندب**; **ندابة**: işte hafif oldu. es-Sâgânî onu nakletti. Ve **فرس ندب**: el-Leys dedi: **الندب**: giden attır; ağırın zıddıdır. **رمينا ندبا**: hareket ile; ve o, **الرشق**tır; **الراء**’nın kesriyle ve fethasıyla. Aralarında **ندب** vardır; ve o, tehlike ve bahistir. Ondan: falan, bir **ندب** üzere, bir tehlike üzere ikamet etti. ‘Urve b. el-Verd dedi:
  أيهلك معـتـم وزيد ولـم أقـم                      على ندب يوما ولي نفس مخطر

**معتم** ve **زيد**: Arapların karınlarından iki karın; ve ikisi onun iki dedesidir. Ve **الصحاح** nüshalarının hâmişinde, lafzı şu olanı buldum: **الأزهري**’nin hattıyla: “**معتم** ve **زيد** helâk olur mu?”, **بالتاء المثناة** ile. Ve dedi: “İkisi iki kabiledir.” Ve **لسان العرب**’da: **السبق** ve **الخطر** ve **الندب** ve **القرع** ve **الوجب**: hepsi, **النضال** ve **الرهان**da konulan şeydir; kim öne geçerse onu alır; bunların hepsi hakkında: “**فعل**” denir, şeddeli olarak, onu aldığı zaman. **الندب**: **الأزد**’den bir kabiledir; o da **الندب بن الهون**’dur; ondan **أبو عمرو بشر بن جرير** vardır; ve **الأنساب**’ın bazı nüshalarında **جرير** yerine **حرب** vardır; **ابن عمرو** ve **ابي سعيد** ve **رافع بن خديج**’den; ve ondan iki **الحمادان**: **ابن سلمة** ve **ابن زيد**; onu **أحمد** ve **أبو زرعة** ve **ابن معين** ve **محمد بن عبد الرحمن** zayıf saydı; ikisini **الصاغاني** nakletti. **النضال** ehli der ki: “**ندبنا** filân gün”: yani ok atmaya başlamamızın günü. Ve **ندبة** ( **حمزة** gibi), **ميمونة بنت الحارث الهلالية**’nin mevlâsı; o, Peygamber’in eşi, صلى الله عليه وسلم; onun sohbeti vardır; **عائشة**’den, رضي الله عنها, bir hadiste zikredilmiştir. **معمر**’den rivayet etti: onun **نون**’unu da zamme ile; ve onu **يونس** **ابن شهاب**’dan, **بضم الموحدة وفتح الدال تشديد التحتية** ile rivayet etti; **الحافظ** nakletti. Ve **الحسن بن ندبة**; **ندبة** onun annesidir. Babası **حبيب**: muhaddistir. Ve **الندبة** (fetha sonra sükûn ile), her **حافر** ve **خف**ten: hâl üzere sabit kalmayan (dişi)dir. Ve **التكملة**’de: tek bir gidişat üzere. **الصاغاني** nakletti. Ve **ندبة** Arap (kimse), zamme ile: yani fasih, konuşkan. Ve **خفاف** ( **غراب** gibi) **بن ندبة**, zamme ile: annesinin adıdır; ve fetha ile de gelir; **الجوهري** ona (zamme ile olana) iktisar etti. Sahabîdir; ve daha önce geçtiği üzere Arapların **أغربة**lerinden biridir; babası **عمير ابن الحارث السلمى**’dir. Ve **باب المندب**: Yemen denizinde bir demirleme yeridir; **ياقوت** dedi: o, “**ندبت** insanı bir işe”den gelir: ona çağırdun mu; ve kendisine çağrılan yer **مندب**’dir; bir işte kendisine çağrılır olduğundan dolayı bununla adlandırıldı. Ve o, Yemen’de **زبيد**’in karşısında bir sahil adıdır; ve o, yüksek bir dağdır; bazı krallar ona adamları çağırdı; ta ki onu kazmalarla yonttular; çünkü o, Yemen toprağı üzerinde denizin yayılmasına engel ve mâni idi; bazı krallar, bana ulaştığına göre, düşmanını boğmak istedi; bu dağı yardı ve onu Yemen toprağına geçirdi; böylece birçok belde ve köye galip geldi, halkını helâk etti; ve ondan, Yemen toprağı ile Habeşistan arasındaki engelleyici Yemen denizi oldu; ve **عيذاب**’a ve **قصير**’e, **قوص**’un karşısına doğru giden (deniz) oldu. Bitti. Dedim ki: kral, Rum **الإسكندر**’dir. Ve bu demirleme yerini büyük bir dağ kuşatır; ona **السقوطرى** denir; ve iyi **الصبر** ona nisbet edilir. Ve oradan **المخا**’ya mesafe iki gün veya daha fazladır; ve onunla **عدن** arasında üç merhale vardır. “**ضربه**”, sonra “**أندبه**”: derisinde iz bıraktı. Ve **أندبه** **الكلم** yani yara: onda iz bıraktığı zaman; **حسان بن ثابت** dedi:
  لو يدب الحولي من ولد الذر                      عليها لأندبتها الـكـلـوم
**أندب** kendisini; ve **أندب** onunla: onunla tehlikeye attı; **الصاغاني** nakletti.

Ve hadiste: “Allah, kendi yolunda çıkan kimse için **انتدب** etti; onu ancak bana iman ve resullerimi tasdik çıkarmış olmak üzere; onu, elde ettiği ecir veya ganimetle geri döndürmemi, yahut onu cennete sokmamı.” **أبو هريرة** rivayet etti ve onu merfû kıldı. Yani onu mağfiretine icabet ettirdi; denir ki: “**ندبته** de **فانتدب**”: yani onu gönderdim ve onu çağırdım; o da icabet etti; yahut (Allah) ona (bunu) garanti etti ve kefil oldu; yahut sevabıyla ve güzel karşılığıyla acele etti; onların “ona **ينتدبون**” sözünden: yani icabet ederler ve acele ederler. Ve “ona **انتدبو**”: acele ettiler. Ve kavim, kendilerine mahsus bir istekle de **انتدب** ederler; ayrıca ona çağrılmaksızın; yahut bir lütuf olarak vacip kıldı: yani gerçekleştirdi ve sağlamlaştırdı ki ona bu yerine getirilsin; **ابن الأثير** nakletti. “Falan, falana konuşması sırasında **انتدب** etti”: sözünde ona karşı çıktı. Onların sözü: “Al, **انتدب** ettiğini, ve **انتدم** ettiğini, ve **استبض** ettiğini, ve **استضب** ettiğini, ve **أوهب** ve **تسنى**”: yani **نض**; bunu **أبو عمرو** söyledi. Ve **مندبى** adam, **هندبى** gibi; ikisinde de **الدال المهملة**’nin kesresiyle ve fethasıyla; kısaltılmış, hafif: ihtiyaçta, onu gidermede hızlıdır; bu, “**ندب** adam” demen gibidir. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **عمر**’ün, رضي الله عنه, sözünde gelen: “Kötü emzirmeden sakının; çünkü mutlaka **ينتدب** eder”; yani bir gün mutlaka ortaya çıkar. Ve “**ندبا**” yahut “**ندبين**” olarak ok attı: yani bir yüze, yahut iki yüze. Ve **الندابتان**: atların nişanlarından; ikisi de yerilmiştir. Ve **ذو المندب**: Habeşistan krallarındandır. Ve **نديبة** ( **سفينة** gibi): Mısır’da **البحيرة** amellerinden bir köydür. Ve **المندوب**: Mekke diliyle elçidir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَدَبَهُ لِلْأَمْرِ
1 نَدَبَهُ لِلْأَمْرِ ذ , (S,) or اِلَى الأَمْرِ, aor. نَدُبَ , (Msb, K,) inf. n. نَدْبٌ; (Msb, TA;) and ↓ انتدبه للامر; this latter verb being used transitively as well as intransitively; (Msb;) He, or it, called, summoned, or invited, him to the thing; (S, Msb, K;) and instigated, incited, or urged, him to it: (K.) i. e., to war, succour, &c. (TA.) ― -b2- [You say,] مَا نَدَبَنِى اِلَى مَا فَعَلْتُ اِلَّا النُّصْحُ لَكَ (tropical:) Nothing incited me to do what I have done but sincerity towards thee. (TA.) ― -b3- نَدَبَهُ اِلَى أَمْرٍ, [and لِأَمْرٍ; and ↓ ندّبهُ; (see مَنْدُوبٌ;)] He sent him to do a thing. (K.) ― -b4- نَدَبَ المَيِّتَ, (aor. نَدُبَ , inf. n. نَدْبٌ, S,) (tropical:) He wailed for, wept for, or deplored the loss of, the dead man, and enumerated his good qualities and actions. (S, K.) نَدَبُتِ الميّب (tropical:) She (a wailing woman) called upon the dead man, praising him, and saying وَافُلَانَاهُ and وَاهَنَاهُ, Alas for such a one! and Alas for thee! (M) or she, as it were, called upon the dead man, enumerating his good qualities and actions, as though he heard her. (Msb.) It is said that the action is peculiarly that of women; and that the verb is derived from نَدَبَهُ, “ he called him ” to do a thing; or from نَدَبٌ, “ a scar, ” because the wailer mentions the memorials of him who has gone; or perhaps from نَدْبٌ, “ lightness, or activity. ” (MF.) -A2- نَدِبَ, aor. نَدَبَ , (inf. n. نَدَبٌ, TA;) and ↓ اندب; It (a wound) had a hardened scar, such as is termed نَدَبَة. (K.) ― -b2- نَدِبَ, aor. نَدَبَ , inf. n. نَدَبٌ [so accord. to the TA, agreeably with analogy; but in the CK and a MS. copy, نَدْبٌ; whence, and from the form of the latter of the two inf. ns. here following, it seems not improbable that the verb may be also written نَدَبَ;] and نُدُوبَةٌ and نُدُوبٌ, It (the back) had upon it scars, such as are termed نُدُوب. (K.) -A3- نَدُبَ, aor. نَدُبَ , inf. n. نَدَابَةٌ, TA,) He was light, or active, (and quick, TA,) in the accomplishment of affairs, or wants: he was clever, ingenious, or acute in mind; excellent. (K.)

ندّب
2 ندّب ذ He took, got, or won, a bet, wager, or stake. (L.) ― -b2- See 1.

اندبهُ
4 اندبهُ ذ It (a wound) made, or left, a scar upon him. (K.) ― -b2- He made a scar upon his skin. (TA.) ― -b3- See بَدَبٌ. ― -b4- اندب بِظَهْرِهِ, and فى ظهره, He, or it, left scars (نُدُوب) upon his back. (TA.) ― -b5- أَنْدَبَتْهُ الحَاجَةُ اِنْدَابًا شَدِيدًا (tropical:) The thing, or want, made a severe impression upon him. (TA.) ― -b6- اندب نَفْسَهُ, and بِنَفْسِهِ, He exposed himself to peril. (K.) -A2- See 1.

انتدب لَهُ
8 انتدب لَهُ ذ He answered, or complied with, or obeyed, his call, summons, or invitation, (S,) and hastened to him, when called to war, succour, &c. (TA.) ― -b2- انتدب اللّٰهُ لِمَنْ خَرَجَ فِى سَبِيلِهِ (occurring in a trad., TA,) God answereth his prayer for forgiveness [who goeth forth to fight for the sake of his religion]: or is surety, or guarantee, for him: or hasteneth to grant him a good recompense: or graciously maketh his completion of that [recompense] to him necessary and sure. (K.) ― -b3- انتدبوا اِلَيْهِ They hastened to him, either at his call, or summons, or of their own accord. (TA.) ― -b4- خُذْ مَا انتدب Take thou what is easily attainable; what offers itself without difficulty: (AA, K:) as also ما انتدم. (TA.) ― -b5- See 1 -A2- انتدب لَهُ He opposed him in his speech. (K.) -A3- اِيَّاكُمْ وَرِضَاعَ السَّوْءِ فَاِنَّهُ لَا بُدَّ مِنْ أَنْ يَنْتَدِبَ Beware of giving your children to a bad nurse; for it [that is the evil consequence, or the bad qualities that will be acquired,] will inevitably appear some day. Said by 'Omar. (TA.)

نَدْبٌ
نَدْبٌ ذ A man who is light, or active, (and quick, TA,) in the accomplishment of an affair, or a want; (S, K;) as also ↓ مِنْدَبَى (K) and ↓ مِنْدِبَى: (TA:) a man who, when he is sent to accomplish a great, or an important, affair, finds it light to him: (A:) clever, ingenious, or acute in mind; excellent: pl. نُدُوبٌ and نُدَبَاءُ: (K:) the former agreeable with analogy; the latter formed from the imaginary sing. نَدِيبٌ; like سُمَحَاءُ, pl. of سَمْحٌ. (TA.) ― -b2- نَدْبٌ, as applied to a horse, Sharp-spirited; (Lth, S;) contr. of بَلِيدٌ (Lth) excellent. (TA.) ― -b3- نَدْبٌ Lightness, or activity. (MF.) ― -b4- أَرَاكَ نَدْبًا فِى الحَوَائِجِ [I see thee to be clever in accomplishing affairs, or wants. (A.) -A2- See نَدَبٌ.

نَدَبٌ
نَدَبٌ ذ , (S, K,) and, by poetical licence, ↓ نَدْبٌ, (MF,) The scar, (S,) or scars, (K,) of a wound, (S, K,) not rising above the surrounding skin: (S:) accord. to the K, pl. نَدَبَةٌ [which is written in several MS. copies of the K نَدْبَةٌ; and so in the CK; but this, accord. to the TA, is incorrect;] but it is a coll. gen. n., of which the n. un. is نَدَبَةٌ, like as شَجَرَةٌ is that of شَجَرٌ: (MF:) pl. أَنْدَابٌ and نُدُوبٌ: (K:) the former of نَدَبٌ agreeably with analogy: the latter dev. with respect to analogy; or pl. of نَدْبٌ. (MF.) ― -b2- نَدَبٌ is also applied, in a trad., to the (tropical:) Marks made by Moses' smiting the stone [from which, thereupon, water flowed forth]; these marks being thus likened to the scars of wounds. (TA.) ― -b3- نَدَبٌ is also employed to signify (tropical:) Scars upon men's reputation. A poet says,
قَوْمٌ سَأَتْرُكُ فِى أَعْرَاضِهِمْ نَدَبَا
 A people upon whose reputation I will leave scars, the effects of my satires. (TA.) -A2- نَدَبٌ The direction in which one shoots an arrow or arrows: syn. رِشْقٌ. (So in the S and the CK and several MS. copies of the K: in other copies, رَشْقٌ The act of shooting an arrow or arrows. Both these readings are correct accord. to the TA. See below.) اِرْتَمَى نَدَبًا أَوْ نَدَبَيْنِ He shot an arrow or arrows in one direction or in two directions: syn. وَجْهًا أَوْ وَجْهَيْنِ. (TA.) ― -b2- نَدَبُنَا يَوْمَ كَذَا (said by those who are to contend at a shooting-match, TA,) The day of our commencing shooting shall be such a day. (K.) This confirms the assertion in the TA, that نَدَبٌ is syn. with رَشْقٌ, as well as with رِشْقٌ. In the Turk. K, in the place of يَوْمَ ابْتِدَائِنَا, we find يوم انْتِدَابِنَا; and Freytag adopts the latter reading; but I find no other authority for it.] ― -b3- نَدَبٌ A bet, wager, stake, or thing wagered; what is staked at a shooting match, or a race, and taken by the winner: (S, * K, * L:) pl. أَنْدَابٌ. (Msb.) So in the following phrases. ― -b4- بَيْنَهُمْ نَدَبٌ [Between them is a bet, or wager]. ― -b5- أَقَامَ فُلَانٌ عَلَى نَدَبٍ [Such a one stood to a bet, wager, or stake]. (TA.) ― -b6- 'Orweh says,
أَيَهْلِكُ مُعْتَمٌّ وَزَيْدٌ وَلَمْ أُقِمْ
عَلَى نَذَبٍ يَوْمًا وَلِى نَفْسُ مُخْطِرِ
[Shall Moatemm and Zeyd perish, and I not stand to a stake, some day, when I have the soul of one who makes his life a stake to his adversary and sallies forth against him?] These two were his ancestors. (S.) Or, accord. to Az, who reads أَتَهْلِكُ, they were two tribes. (TA.)

نَدِبٌ
نَدِبٌ ذ : see نَدِيبٌ.

نَدْبَةٌ
نَدْبَةٌ ذ [a fem. epithet] Any camel's foot, or hoof, [meaning any camel, or hoofed beast,] that does not remain in one state. (K.)

نُدْبَةٌ
نُدْبَةٌ ذ , a subst., A call; a summons; an invitation to do a thing. (Msb.) ― -b2- نُدْبَةٌ: a subst., (tropical:) The act of wailing for, weeping for, lamenting, or deploring the loss of, one who is dead, as described in the explanations of نَدَبَ الميّت, and بَدَبَتْه. (S, K, M, Msb.) ― -b3- [هَآءُ النَّدْبَةِ The ه of lamentation]. -A2- عَرَبِىٌّ نُدْبَةٌ An Arabian of chaste speech; (K;) eloquent. (TA.)

نَدِيبٌ
نَدِيبٌ ذ , (K,) or ↓ نَدِبٌ, (L,) A back having upon it scars, such as are termed نُدُوب: (L, K:) the former epithet is also applied in the same sense to a wound: and, so applied, is also explained by the word مَنْدُوبٌ: (TA:) [app. meaning that will be wailed for, or deplored; i. e., fatal].

نَادِبَةٌ
نَادِبَةٌ ذ (tropical:) A wailing woman; or one wailing for, weeping for, or deploring the loss of, one who is dead, as described in the explanations of نَدَبَ الميّت, and نَدَبَتْهُ: (M, Msb:) pl. نَوَادِبُ. (Msb.)

النَّدَّابَتَانِ
النَّدَّابَتَانِ ذ a name given to Two bad marks in horses. (TA.)

مَنْدَبٌ
مَنْدَبٌ ذ A place to which one is called, summoned, or invited. Hence بَابُ المَنْدَبِ [The Strait Bلb el-Mendeb, or The Strait of the Place of Summons:] so called because a certain king summoned a number of men to break through the mountain there, which originally opposed a barrier to the sea, in order to drown his enemy; and this they did, thus overwhelming with the waters many cities and towns with their inhabitants, and forming the sea which intervenes between El-Yemen and Abyssinia, and which extends to 'Eydhلb and Kuseyr [&c.]. (Yaakoot.) This king was Alexander the Greek! (TA.) [It is probable that the appearance of the Strait gave rise to this story, and thus to its name: but it is also probable that the name may signify The Strait of the Place of Wailing for the Dead; as many perish who go forth from it.]

مَنْدَبَى
مَنْدَبَى ذ and مِنْدِبَى: see نَدْبٌ.

مُنَدَّبٌ
مُنَدَّبٌ ذ : see مَنْدُوبٌ.

مَنْدُوبٌ
مَنْدُوبٌ ذ One sent to do a thing; a messenger; an envoy; an ambassador. (TA.) ― -b2- فُلَانٌ مَنْدُوبٌ لِأَمْرٍ عَظِيمٍ, and لَهُ ↓ مُنَدَّبٌ, Such a one is sent to do a great thing; or to perform an important affair. (A.) ― -b3- ↓ مُنَدَّبَةٌ an appellation, given by the people of Mekkeh to their Envoys, or ambassadors, to the palace of the Khaleefeh. (TA.) ― -b4- مَنْدُوبٌ Desired; sought; sought after; as the name of a certain horse it is thus explained: from نَدَبٌ, as signifying “ a pledge that is given on the occasion of a race. ” (L.) ― -b5- مَنْدُوبٌ: see نَدَبَ الميّت: A thing bewailed, [or complained of as painful,] with the exclamation of يَا or وَا. O! or Alas! (KT.) [The name of the thing thus bewailed, or complained of, has always an ا of prolongation and ه annexed to it, or the ا only.] ― -b6- مَنْدُوبٌ, originally مَنْدُوبٌ اِلَيْهِ, A thing to the performance of which one is called, summoned, or invited: (Msb:) [hence,] approved: (K:) a signification verified by the doctors of practical law: (TA:) a thing the doing of which is more excellent than the leaving it undone, in the eye of the prescriber of the law, but which it is allowable to leave undone. (KT.) [Freytag, in quoting the original words, omits فِعْلُهُ before راجحًا.]

##### Türkçe

نَدَبَهُ لِلْأَمْرِ
1 **نَدَبَهُ لِلْأَمْرِ** ذ, (S,) yahut **اِلَى الأَمْرِ**, muzâri‘i **نَدُبَ**, (Msb, K,) mastarı **نَدْبٌ**; (Msb, TA;) ve ↓ **انتدبه للامر**; bu son fiil hem müteaddî hem lâzım olarak kullanılır; (Msb;) O, yahut o (şey), onu o şeye çağırdı, davet etti; (S, Msb, K;) ve onu ona kışkırttı, sevk etti, yahut ona teşvik etti: (K.) yani savaşa, yardıma, vb. (TA.) ― -b2- [Sen dersin ki,] **مَا نَدَبَنِى اِلَى مَا فَعَلْتُ اِلَّا النُّصْحُ لَكَ** (mecaz:) Yaptığım şeyi yapmaya beni, sana karşı içtenlikten başka hiçbir şey sevk etmedi. (TA.) ― -b3- **نَدَبَهُ اِلَى أَمْرٍ**, [ve **لِأَمْرٍ**; ve ↓ **ندّبهُ**; (**مَنْدُوبٌ**’a bak;)] O, onu bir şeyi yapmaya gönderdi. (K.) ― -b4- **نَدَبَ المَيِّتَ**, (muzâri‘i **نَدُبَ**, mastarı **نَدْبٌ**, S,) (mecaz:) O, ölü için ağıt yaktı, onun için ağladı, yahut ölünün kaybına hayıflandı; ve onun iyi vasıflarını ve fiillerini saydı. (S, K.) **نَدَبُتِ الميّب** (mecaz:) O (ağıtçı kadın), ölüyü çağırdı; onu övüyor ve **وَافُلَانَاهُ** ve **وَاهَنَاهُ** diyordu: “Falanca için yazık!” ve “Sana yazık!” (M) yahut sanki o, ölüyü çağırdı; onun iyi vasıflarını ve fiillerini saydı; sanki o onu işitiyordu. (Msb.) Denilmiştir ki bu fiil özellikle kadınların fiilidir; ve fiilin **نَدَبَهُ**’dan, “onu bir şeyi yapmaya çağırdı”dan; yahut **نَدَبٌ**’dan, “bir yara izi”nden türediği; çünkü ağıtçı, gidip gidenin hatıralarını zikreder; yahut belki **نَدْبٌ**’dan, “hafiflik yahut çeviklik”ten. (MF.)

-A2- **نَدِبَ**, muzâri‘i **نَدَبَ**, (mastarı **نَدَبٌ**, TA;) ve ↓ **اندب**; O (yara), **نَدَبَة** diye adlandırılan türden katılaşmış bir iz sahibi oldu. (K.) ― -b2- **نَدِبَ**, muzâri‘i **نَدَبَ**, mastarı **نَدَبٌ** [TA’ya göre, kıyasa uygun olarak böyledir; fakat CK’de ve bir yazma nüshada **نَدْبٌ**; buradan ve burada ardından gelen iki mastarın ikincisinin şekilden, fiilin **نَدَبَ** diye de yazılmasının uzak ihtimal olmadığı anlaşılır;] ve **نُدُوبَةٌ** ve **نُدُوبٌ**, O (sırt), üzerinde **نُدُوب** diye adlandırılan türden izler taşıdı. (K.)

-A3- **نَدُبَ**, muzâri‘i **نَدُبَ**, mastarı **نَدَابَةٌ**, TA,) O, işlerin yahut ihtiyaçların yerine getirilmesinde hafif/çevik idi (ve hızlı, TA); zihinde zeki, ince anlayışlı yahut keskin idi; mükemmel idi. (K.)

ندّب
2 **ندّب** ذ O, bir bahis, kumar, yahut ortaya konan payı aldı, elde etti, yahut kazandı. (L.) ― -b2- 1’e bak.

اندبهُ
4 **اندبهُ** ذ O (yara), onda bir iz yaptı yahut bıraktı. (K.) ― -b2- O, onun derisinde bir iz yaptı. (TA.) ― -b3- **بَدَبٌ**’a bak. ― -b4- **اندب بِظَهْرِهِ**, ve **فى ظهره**, O, yahut o (şey), onun sırtında **نُدُوب** (izler) bıraktı. (TA.) ― -b5- **أَنْدَبَتْهُ الحَاجَةُ اِنْدَابًا شَدِيدًا** (mecaz:) Şey, yahut ihtiyaç, onda şiddetli bir tesir bıraktı. (TA.) ― -b6- **اندب نَفْسَهُ**, ve **بِنَفْسِهِ**, O, kendisini tehlikeye maruz bıraktı. (K.) -A2- 1’e bak.

انتدب لَهُ
8 **انتدب لَهُ** ذ O, onun çağrısına, davetine yahut çağırmasına icabet etti, yahut uydu, yahut itaat etti, (S,) ve savaşa, yardıma, vb. çağrıldığında ona koştu. (TA.) ― -b2- **انتدب اللّٰهُ لِمَنْ خَرَجَ فِى سَبِيلِهِ** (bir rivayette geçer, TA,) Allah, O’nun yolunda çıkan kimse için bağışlanma duasına icabet eder: yahut ona kefil olur: yahut ona güzel bir karşılığı vermeye koşar: yahut o [karşılığın] tamamlanmasını ona gerekli ve kesin kılar. (K.) ― -b3- **انتدبوا اِلَيْهِ** Onlar, ya onun çağrısıyla yahut davetiyle, yahut kendiliklerinden ona koştular. (TA.) ― -b4- **خُذْ مَا انتدب** Sen, kolay elde edileni al; zorluk olmaksızın kendini sunanı: (AA, K:) bunun gibi **ما انتدم**. (TA.) ― -b5- 1’e bak. -A2- **انتدب لَهُ** O, konuşmasında ona karşı çıktı. (K.) -A3- **اِيَّاكُمْ وَرِضَاعَ السَّوْءِ فَاِنَّهُ لَا بُدَّ مِنْ أَنْ يَنْتَدِبَ** Kötü bir sütanneye çocuklarınızı emzirtmekten sakının; çünkü o [yani kötü sonuç yahut kazanılacak kötü huylar] mutlaka bir gün ortaya çıkacaktır. Ömer tarafından söylenmiştir. (TA.)

نَدْبٌ
**نَدْبٌ** ذ Bir işin yahut bir ihtiyacın yerine getirilmesinde hafif/çevik (ve hızlı, TA) olan adam; (S, K;) bunun gibi ↓ **مِنْدَبَى** (K) ve ↓ **مِنْدِبَى**: (TA:) büyük yahut önemli bir işi yerine getirmeye gönderildiğinde onu kendisine hafif bulan adam: (A:) zihinde zeki, ince anlayışlı yahut keskin; mükemmel: çoğulu **نُدُوبٌ** ve **نُدَبَاءُ**: (K:) birincisi kıyasa uygundur; ikincisi, hayalî tekil **نَدِيبٌ**’den yapılmıştır; **سُمَحَاءُ** gibi, **سَمْحٌ**’ın çoğulu. (TA.) ― -b2- **نَدْبٌ**, ata nispetle: Keskin ruhlu; (Lth, S;) **بَلِيدٌ**’in zıddı (Lth); mükemmel. (TA.) ― -b3- **نَدْبٌ** Hafiflik yahut çeviklik. (MF.) ― -b4- **أَرَاكَ نَدْبًا فِى الحَوَائِجِ** [Seni işlerin yahut ihtiyaçların yerine getirilmesinde zeki görüyorum.] (A.) -A2- **نَدَبٌ**’a bak.

نَدَبٌ
**نَدَبٌ** ذ, (S, K,) ve şiir zaruretiyle ↓ **نَدْبٌ**, (MF,) Yaranın izi (S) yahut izleri, (K,) (S, K,) çevredeki derinin üstüne yükselmeyen: (S:) K’ya göre çoğulu **نَدَبَةٌ** [K’nın birkaç yazma nüshasında **نَدْبَةٌ** yazılmıştır; CK’de de böyledir; fakat bu, TA’ya göre yanlıştır;] fakat o, tekil-cins isimdir; bunun isim birimi **نَدَبَةٌ**’dir; tıpkı **شَجَرَةٌ**’nin **شَجَرٌ**’un isim birimi olması gibi: (MF:) çoğulu **أَنْدَابٌ** ve **نُدُوبٌ**: (K:) birincisi kıyasa uygun olarak **نَدَبٌ**’un çoğuludur; ikincisi kıyasa göre aykırı türemiştir; yahut **نَدْبٌ**’un çoğuludur. (MF.) ― -b2- **نَدَبٌ** bir rivayette (mecaz:) Musa’nın taşa vurmasının meydana getirdiği izlere de uygulanır; bu izler, böylece yaraların izlerine benzetilmiştir. (TA.) ― -b3- **نَدَبٌ** ayrıca (mecaz:) insanların itibarındaki izler anlamında da kullanılır. Bir şair der ki,
قَوْمٌ سَأَتْرُكُ فِى أَعْرَاضِهِمْ نَدَبَا
Bir kavim ki, onların itibarlarında hicivlerimin etkileri olarak izler bırakacağım. (TA.)

-A2- **نَدَبٌ** Bir ok yahut oklar atılan yön: eş anlamlısı **رِشْقٌ**. (S’de ve CK’de ve K’nın birkaç yazma nüshasında böyledir: diğer nüshalarda **رَشْقٌ** “bir ok yahut oklar atma fiili”. Bu iki okunuşun ikisi de TA’ya göre doğrudur. Aşağıya bak.) **اِرْتَمَى نَدَبًا أَوْ نَدَبَيْنِ** O, bir yönde yahut iki yönde ok yahut oklar attı: eş anlamlısı **وَجْهًا أَوْ وَجْهَيْنِ**. (TA.) ― -b2- **نَدَبُنَا يَوْمَ كَذَا** (ok atma müsabakasında yarışacak olanların söylediği, TA,) Ok atmaya başlamamızın günü şu gün olacaktır. (K.) Bu, TA’da **نَدَبٌ**’un **رَشْقٌ** ile de, **رِشْقٌ** ile de eş anlamlı olduğu iddiasını teyit eder. Türk. K’da **يَوْمَ ابْتِدَائِنَا** yerine **يوم انْتِدَابِنَا** buluruz; ve Freytag ikinci okunuşu benimser; fakat ben bunun için başka bir dayanak bulmuyorum.] ― -b3- **نَدَبٌ** Bir bahis, kumar, ortaya konan pay, yahut bahis konusu edilen şey; ok atma müsabakasında yahut yarışta ortaya konan ve kazananın aldığı şey: (S, * K, * L:) çoğulu **أَنْدَابٌ**. (Msb.) Aşağıdaki ibarelerde böyledir. ― -b4- **بَيْنَهُمْ نَدَبٌ** [Aralarında bir bahis yahut kumar vardır]. ― -b5- **أَقَامَ فُلَانٌ عَلَى نَدَبٍ** [Falanca bir bahis, kumar yahut pay üzerine durdu]. (TA.) ― -b6- ‘Orweh der ki,
أَيَهْلِكُ مُعْتَمٌّ وَزَيْدٌ وَلَمْ أُقِمْ
عَلَى نَذَبٍ يَوْمًا وَلِى نَفْسُ مُخْطِرِ
[Mu‘temm ve Zeyd helâk olacak da ben, bir gün, hasmına karşı canını ortaya koyan ve ona karşı çıkıp giden kimsenin nefsi bende iken, bir pay üzerine durmayacak mıyım?] Bu ikisi onun ataları idi. (S.) Yahut Az’a göre, **أَتَهْلِكُ** okuyan Az’a göre, onlar iki kabile idi. (TA.)

نَدِبٌ
**نَدِبٌ** ذ: **نَدِيبٌ**’e bak.

نَدْبَةٌ
**نَدْبَةٌ** ذ [müennes bir sıfat] Bir hâl üzere kalmayan her deve ayağı yahut toynağı, [yani her deve yahut toynaklı hayvan]. (K.)

نُدْبَةٌ
**نُدْبَةٌ** ذ, bir isim, Bir çağrı; bir davet; bir şeyi yapmaya çağırma. (Msb.) ― -b2- **نُدْبَةٌ**: bir isim, (mecaz:) **نَدَبَ الميّت** ve **بَدَبَتْه** açıklamalarında anlatıldığı üzere, ölü olan kimse için ağıt yakma, onun için ağlama, matem tutma yahut kaybına hayıflanma fiili. (S, K, M, Msb.) ― -b3- [**هَآءُ النَّدْبَةِ** Ağıt **ه**’si]. -A2- **عَرَبِىٌّ نُدْبَةٌ** İfadesi temiz bir Arap; (K;) fasih. (TA.)

نَدِيبٌ
**نَدِيبٌ** ذ, (K,) yahut ↓ **نَدِبٌ**, (L,) Üzerinde **نُدُوب** diye adlandırılan izler bulunan bir sırt: (L, K:) birinci sıfat, aynı anlamda yaraya da uygulanır: ve böyle uygulandığında **مَنْدُوبٌ** kelimesiyle de açıklanır: (TA:) [görünüşe göre anlamı: kendisi için ağıt yakılacak yahut kaybına hayıflanılacak; yani öldürücü].

نَادِبَةٌ
**نَادِبَةٌ** ذ (mecaz:) Ağıtçı kadın; yahut **نَدَبَ الميّت** ve **نَدَبَتْهُ** açıklamalarında anlatıldığı üzere, ölü olan kimse için ağıt yakan, onun için ağlayan yahut kaybına hayıflanan kadın: (M, Msb:) çoğulu **نَوَادِبُ**. (Msb.)

النَّدَّابَتَانِ
**النَّدَّابَتَانِ** ذ Atlarda iki kötü nişana verilen bir ad. (TA.)

مَنْدَبٌ
**مَنْدَبٌ** ذ Kişinin çağrıldığı, davet edildiği yahut çağırıldığı yer. Buradan **بَابُ المَنْدَبِ** [Çağrı Yerinin Boğazı: Bâb el-Mendeb Boğazı:] şöyle adlandırılmıştır: çünkü belli bir kral, düşmanını boğmak için, başlangıçta denize engel olan oradaki dağı yarmaları için bir grup adamı çağırdı; onlar da bunu yaptılar; böylece sularla birçok şehir ve kasabayı halklarıyla birlikte bastılar; ve Yemen ile Habeşistan arasına giren ve ‘Eydhâb’a ve Kuseyr’e kadar uzanan denizi meydana getirdiler [&c.]. (Yaakoot.) Bu kral Yunanlı İskender idi! (TA.) [Boğazın görünüşünün bu hikâyeye, böylece adına sebep olması muhtemeldir: fakat adın “ölüler için ağıt yakma yeri boğazı” anlamına gelmesi de muhtemeldir; zira ondan çıkanların birçoğu helâk olur.]

مَنْدَبَى
**مَنْدَبَى** ذ ve **مِنْدِبَى**: **نَدْبٌ**’a bak.

مُنَدَّبٌ
**مُنَدَّبٌ** ذ: **مَنْدُوبٌ**’a bak.

مَنْدُوبٌ
**مَنْدُوبٌ** ذ Bir şeyi yapmaya gönderilen; bir ulak; bir elçi; bir büyükelçi. (TA.) ― -b2- **فُلَانٌ مَنْدُوبٌ لِأَمْرٍ عَظِيمٍ**, ve **لَهُ** ↓ **مُنَدَّبٌ**, Falanca büyük bir şey için gönderilmiştir; yahut önemli bir işi yerine getirmek için. (A.) ― -b3- ↓ **مُنَدَّبَةٌ** Mekke halkının, halifenin sarayına giden elçilerine yahut büyükelçilerine verdikleri bir lakap. (TA.) ― -b4- **مَنْدُوبٌ** Arzulanan; istenen; aranan; arzu edilen; belli bir atın adı olarak böyle açıklanır: **نَدَبٌ**’dan, “yarış münasebetiyle verilen bir rehin” anlamında. (L.) ― -b5- **مَنْدُوبٌ**: **نَدَبَ الميّت**’e bak: **يَا** yahut **وَا** nidasıyla ağıt yakılan [yahut acı verici diye şikâyet edilen] şey. (KT.) [Böyle ağıt yakılan yahut şikâyet edilen şeyin adı, daima uzatma **ا**’sı ve ona ekli **ه** taşır; yahut yalnız **ا**.] ― -b6- **مَنْدُوبٌ**, aslında **مَنْدُوبٌ اِلَيْهِ**, Yapılmasına çağrılan, davet edilen yahut çağırılan şey: (Msb:) [buradan,] uygun görülmüş: (K:) amelî fıkıh âlimlerince doğrulanan bir anlam: (TA:) şâri‘in nazarında yapılması, terk edilmesinden daha üstün olan; fakat terk edilmesi caiz olan şey. (KT.) [Freytag, asıl sözleri naklederken **فِعْلُهُ**’yu **راجحًا**’dan önce düşürür.]

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَدَب
نَدَب U ( n. ac. نَدْب 1 ),
a.  Eulogized, bewailed, deplored ( one dead ).

b.  [ acc. &  La or Ila ], Invited, summoned to; encouraged to.

c.  [ La ], Sent against.

نَدِبَ
نَدِبَ A ( n. ac. نَدَب 4 ),
a.  Healed, cicatrized ( wound ).

b.  ( n. ac. نَدَب 4 ,  نُدُوْب 27 ,  نُدُوْبَة 27t ), Was marked, scarred.

نَدُبَ
نَدُبَ U ( n. ac. نَدَاْبَة 22t ),
a.  Was alert, clever &c.

نَدَّبَ
نَدَّبَ II ,
a.  see I (b) .

b.  Won a wager.

أَنْدَبَ
أَنْدَبَ IV ,
a.  see ( نَدِبَ ) ( a ).

b.  Scarred.

c.  [ acc. or Bi ], Jeoparded, imperilled ( himself ).

اِنْتَدَبَ
اِنْتَدَبَ VIII
a.  [ La ], Responded to.

b.  [ La ], Contradicted.

c.  [ acc. &  La ],  see I (b) .

d.  Called; chose.

e.  Was fit, competent.

f.  [ La ], Was impelled to.

نَدْب
نَدْب 1 , ( pl. نُدُوْب 27 ,  نُدَبَآءُ 43 ),
a.  Sharp, acute, clever, ingenious; active, alert, nimble.

b.  Swift, fleet; mettlesome, high-spirited.

c.  Nimbleness, activity.

d.  see 1t (a) .

نَدْبَة
نَدْبَة 1t , ( pl. نُدُوْب 27 ,  أَنْدَاْب 38 ),
a.  Scar.

b.  fem. of نَدْب 1 .

نُدْبَة
نُدْبَة 3t ,
a.  Elegy, lament, epicedium; lamentation.

b.  Call, summons, convocation.

c.  Eloquent ( Arab ).

نَدَب
نَدَب 4 , ( pl. نَدَبَة 4t ,  نُدُوْب 27 ,  أَنْدَاْب 38 ),
a.  see 1t (a) .

b.  Shooting, archery.

c.  Wager; shooting-prize.

d.  Grave matter.

نَدِب
نَدِب 5 ,
a.  see 25 (a) .

مَنْدَب
مَنْدَب 17 , ( pl. مَنَاْدِبُ 44 ),
a.  Lament; lamentation, wailing; tears.

مِنْدَبَى
مِنْدَبَى 20ya ,
a.  Prompt, expeditious.

نَاْدِب
نَاْدِب 21 ,
a.  Mourner, wailer.

نَاْدِبَة
نَاْدِبَة 21t , ( pl. نَوَاْدِبُ 41 ),
a.  Wailing-woman.

نَدِيْب
نَدِيْب 25 ,
a.  Scarred, marked.

b.  Mortal ( wound ).

نَدَّاْبَة
نَدَّاْبَة 28t
a.  [ coll. ], Wailing-woman.

نَدڤبَ
N. P. نَدڤبَ I ,
a.  Messenger; envoy, ambassador.

b.  Bewept, bewailed, lamented.

c.  Desired.

d.  Approved.

اِنْتَدَبَ
N. Ac. اِنْتَدَبَ VIII ,
a.  Summons; invitation; appeal; invocation.

مُنَدَّبَة
مُنَدَّبَة
a.  Envoys.

بَاب المَنْدَب
بَاب المَنْدَب
a.  The strait of Babel-mandab.

##### Türkçe

نَدَب
**نَدَب** U (mastar: **نَدْب** 1),
a. (bir ölüyü) övdü, ağıt yaktı, hayıflandı.

b. [mef‘ûl & **لِ** veya **إِلَى** ile], (bir şeye) davet etti, (bir şeye) çağırdı; (bir şeye) teşvik etti.

c. [**لِ** ile], (birinin) üzerine gönderdi.

نَدِبَ
**نَدِبَ** A (mastar: **نَدَب** 4),
a. (yara) iyileşti, kabuk bağladı.

b. (mastar: **نَدَب** 4, **نُدُوْب** 27, **نُدُوْبَة** 27t), izli oldu, yara izi kaldı.

نَدُبَ
**نَدُبَ** U (mastar: **نَدَاْبَة** 22t),
a. uyanık oldu, zeki oldu vb.

نَدَّبَ
**نَدَّبَ** II,
a. I (b)’ye bak.

b. bir bahsi kazandı.

أَنْدَبَ
**أَنْدَبَ** IV,
a. (**نَدِبَ**) (a)’ya bak.

b. iz bıraktı.

c. [mef‘ûl veya **بِ** ile], (kendini) tehlikeye attı, (kendini) tehlikeye soktu.

اِنْتَدَبَ
**اِنْتَدَبَ** VIII
a. [**لِ** ile], icabet etti.

b. [**لِ** ile], karşı çıktı.

c. [mef‘ûl & **لِ** ile], I (b)’ye bak.

d. çağırdı; seçti.

e. uygun oldu, ehil oldu.

f. [**لِ** ile], (bir şeye) sevk olundu.

نَدْب
**نَدْب** 1, (çoğulu: **نُدُوْب** 27, **نُدَبَآءُ** 43),
a. keskin, zeki, kurnaz; faal, uyanık, çevik.

b. hızlı, atik; coşkun, yüksek ruhlu.

c. çeviklik, faaliyet.

d. 1t (a)’ya bak.

نَدْبَة
**نَدْبَة** 1t, (çoğulu: **نُدُوْب** 27, **أَنْدَاْب** 38),
a. yara izi.

b. **نَدْب** 1’in müennesi.

نُدْبَة
**نُدْبَة** 3t,
a. mersiye, ağıt, mersiye; ağıt yakma.

b. çağrı, davet, toplanma çağrısı.

c. beliğ (Arap).

نَدَب
**نَدَب** 4, (çoğulu: **نَدَبَة** 4t, **نُدُوْب** 27, **أَنْدَاْب** 38),
a. 1t (a)’ya bak.

b. atıcılık, okçuluk.

c. bahis; atış ödülü.

d. ağır iş.

نَدِب
**نَدِب** 5,
a. 25 (a)’ya bak.

مَنْدَب
**مَنْدَب** 17, (çoğulu: **مَنَاْدِبُ** 44),
a. ağıt; ağıt yakma, feryat; gözyaşları.

مِنْدَبَى
**مِنْدَبَى** 20ya,
a. çabuk, süratli.

نَاْدِب
**نَاْدِب** 21,
a. ağıtçı, feryat eden.

نَاْدِبَة
**نَاْدِبَة** 21t, (çoğulu: **نَوَاْدِبُ** 41),
a. ağıtçı kadın.

نَدِيْب
**نَدِيْب** 25,
a. izli, işaretli.

b. öldürücü (yara).

نَدَّاْبَة
**نَدَّاْبَة** 28t
a. [cem‘î], ağıtçı kadın.

نَدڤبَ
Özel ad: **نَدڤبَ** I,
a. elçi; temsilci, sefir.

b. üzerine ağlanmış, ağıt yakılmış, mersiye söylenmiş.

c. arzuladı.

d. uygun gördü.

اِنْتَدَبَ
Mastar: **اِنْتَدَبَ** VIII,
a. çağrı; davet; müracaat; nida.

مُنَدَّبَة
**مُنَدَّبَة**
a. elçiler.

بَاب المَنْدَب
**بَاب المَنْدَب**
a. Babü’l-Mendeb boğazı.
