# ندد (ن-د-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AF%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Öbek öbek develer demektir

- Harfler: ن - د - د
- Kur'an'da: 6 geçiş · 6 ayet · 1 sîga
- 9 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [أَنْدَادًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%AF/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%86%D9%92%D8%AF%D9%8E%D8%A7%D8%AF%D9%8B%D8%A7.md) | أَفْعَالًا | Denkler | 6 | 6 | [2:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%AF/ayet/2:22.md) |

## Mücavir kökler — 56 mücavir (76 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 5 ortak ayet · G² 25 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
2. [متع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…
3. [خول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Hal bir işte çalışanları gözetleyen kimsedir
4. [فرش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B4.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Feraş Suyun kuruduktan sonra toprak üzerinde bıraktığı…
5. [ندم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · “Redm” kumaşa dikilen yama, “nedm” arkadaş, içki…
6. [عنق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Onların boyunları
7. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Hufre, çukur demektir
8. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 5 ortak ayet · G² 7 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
9. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Biribirini kesen yoldur
10. [غلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Ğille, İç gömlek demektir
11. [ضلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%84%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
12. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Ateş demektir
13. [بني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Yapı demektir
14. [نوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Nöbet kelimesinden gelmiştir
15. [ثمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Meyve demektir
16. [مكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Sinek kapan bitki demektir
17. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
18. [صير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Dönüşüm yeri
19. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
20. [نسي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Çadırın kurulduğu yer demektir
21. [قوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Kuvvet
22. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
23. [سرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Serer üstüne oturulan kanepe türü divandır
24. [ضعف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Katlanmış deri demektir
25. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Su yosunudur
26. [مسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ona dokundu
27. [موه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Su
28. [ضرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir
29. [قلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Az
30. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
31. [ليل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…
32. [حبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
33. [صحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş…
34. [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Sicim bağıdır
35. [نهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
36. [جزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…
37. [رزق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B2%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Üzüm demektir
38. [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Yumruk demektir
39. [نعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
40. [دون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Dane, inek yavrusuna denir
41. [كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Yaşlı adamdır
42. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
43. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
44. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Dağın sivri noktası demektir
45. [خلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
46. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Murar acı bir ağacın adıdır
47. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
48. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Ribve, tümsek demektir
49. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Nezle” konaklama yeri demektir
50. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Önce
51. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Zalimler
52. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
53. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
54. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Kevn, tepe demektir
55. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Yemm” durgun akan su demektir
56. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ندد |
| Yapı | Üçlü (müzaaf) |
| Özel Durum | Mükerrer / aynü'l-fiil ve lâmü'l-fiil harfleri aynı |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md), [شبه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%87.md), [كفأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%A3.md) |
| Zıt Kök | [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Sürüden veya bütünden kopup ürkerek bağımsızlaşma, ayrışarak karşı durma |
| Çekirdek Özet 2 | Allah’a denk, alternatif veya rakip kılınan sahte otorite ve ortaklar |
| Çekirdek Özet 3 | Tevhid ekseninden koparak üretilen ontolojik ve sosyo-politik sahte denklik merkezleri |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca taştan putlara indirgeyip sevgi ve itaatte üretilen modern denkleri görmezden gelme tehlikesi |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ند | Çıkıntı yapma, ayrışarak öne fırlama, asıl gövdeden kopup belirginleşme ve ses veya hareketle tebarüz etme | د | Kopma ve fırlama hareketine süreklilik, direnç ve karşıtlık katılarak müstakil bir cephe, hasım veya rakip denklik oluşturulmuştur |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | Balık veya tohum; hareketlilik, fırlama, ayrışma | Asıl topluluktan fırlayıp öne atılmayı ve kendi başına hareketlenmeyi temsil eder |
| د | Kapı; geçit, yönelme, karşıya geçiş | Bütünün sınırını aşıp ayrı bir alana ve yöne geçmeyi gösterir |
| د | Kapı; geçit, yönelme, karşıya geçiş | İkinci kapı imgesiyle ayrışma pekişir, karşıt bir sınır ve dikilmiş bağımsız bir cephe oluşur |
| ندد | Bütünden fırlayıp ayrışarak karşısına dikilme, sınır oluşturup denk bir karşıtlık kurma | Asıl gövdeden veya hiyerarşiden kopup kendi başına bağımsızlaşarak ona denk bir muhatap ve rakip gibi karşıya dikilme hareketini simgeler |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Devenin ürküp sürüden kaçması, başını alıp asıl topluluktan ayrılması ve itaatten çıkıp tek başına gitmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde kaderin kaçınılmazlığını ve hiçbir şeyin ondan savuşup kurtulamayacağını anlatmak üzere kullanılmıştır: قضى على الناس أمرا لا نداد له / عنهم وقد أخذ الميثاق واعتقدا |
| Erken Arapça kullanım | Bir nesneye özünde benzemekle birlikte ona zıtlaşan, onunla boy ölçüşen ve onun karşısına rakip olarak dikilen denk varlık |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, el-Müfredât.

### Sami etimolojik katman

Arapça ندد kökü, Sami dil ailesinde asıldan kopma, dağılma, kaçış ve buna bağlı olarak bağımsız bir varlık gösterip karşıya geçme matrisiyle irtibatlıdır. Kökün biliteral çekirdeği olan ses ve hareket ayrışması, Akkadca gibi kadim Doğu Sami kollarında nadû (fırlatmak, terk etmek, düşürmek) fiilinde benzer bir kopuş ve merkezden uzaklaşma dinamiğiyle izlenebilir. Batı Sami sahasında ve Süryanicede ned (ürkmek, sarsılmak, titreşerek yerinden oynamak) kökü, fiziksel ayrışma ve merkezden savrulma imgesini aynen muhafaza eder. Arapça bu kökü çift yönlü işletmiştir: İlk düzlemde devenin sürüden ürküp tek başına kaçması (fiziksel ayrılma), ikinci düzlemde ise bu ayrışan varlığın bütüne alternatif bir cephe açarak hasım veya denk (ontolojik ve fonksiyonel karşıtlık) haline gelmesidir. İbranicedeki nadad (kaçmak, uzaklaşmak, gezinmek) biçimi de asıl merkezden savrulmayı doğrudan doğrulamaktadır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisānü’l-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Sürüden kaçan devenin başkaldırıp tekilleşmesinden rakip ve denk anlamının doğması | Fiziksel ürkme ve ayrışma eylemi, kavramsal alanda merkeze karşı konumlanan denkliğe evrilmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice nadad (kaçmak), Süryanice ned (sarsılmak, ürkmek), Akkadca nadû (terk etmek, fırlatmak) | Hareketin merkezden kopup uzaklaşması semantik çekirdeği Sami havzasında ortaktır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik kök katmanında savrulma ve yer değiştirme bildiren n-d dizgeleri | Geniş ailede bağımsız hareketlenme ve ayrışma göstergeleriyle sınırlı fonetik paralellikler | Muhtemel |

Kaynak: Dictionnaire des racines sémitiques, Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon, Lisānü’l-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ندد | Anlamlı | Sürüden kopma, kaçma, denk ve rakip olma | Bütünden ayrılıp bağımsız bir karşıt güç veya eşdeğer odak oluşturma | Hedef kök; Kur'an'da çoğul isim kalıbında yer alır |
| دند | Anlamlı | Alçak sesle mırıldanma, uğultu çıkarma | Arıların vızıltısı veya anlaşılmayan fısıltılı konuşma hali | Kur'an'da geçmez; hafif ses ve titreşim çekirdeği taşır |
| [ددن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AF%D9%86.md) | Anlamlı | Oyun, eğlence, oyalayıcı nesne | Vakti zayi eden çocukça meşgale ve geçici dünya oyunu | Kur'an'da geçmez; kök içi zayıflama ile anlamsal gevşeme |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ندد | Merkez | Denk kılma, rakip koşma | Yalnızca benzerlik değil, karşıtlık ve rekabet içeren alternatif otorite | Karşı koyan, hasımlık eden veya yerine konulan eşdeğer |
| [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) | Komşu | Nitelik ve biçimde eşitlik | Şekil, sıfat veya mahiyette tam bir benzeşme ve örnek teşkil etme | Bir şeyin doğrudan suret veya vasıf benzeri olması |
| [شبه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%87.md) | Komşu | Görünüşte benzeşme, karışma | Niteliklerin birbirine benzemesi sebebiyle zihinde doğan ayrım güçlüğü | Ayırt edilemeyecek derecede benzerlik ve muğlaklık |
| [كفأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%A3.md) | Komşu | Güçte ve tartıda denklik | Karşılıklı ağırlık ve güç dengesi bakımından birbirini karşılama | Ehliyet, denge ve karşılıklılık ekseninde eşitlik |
| [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) | Zıt | Bir ve tek olma | Eşsiz, ortaksız, benzeri ve zıddı bulunmayan mutlak teklik hali | Hiçbir karşıtı, dengi veya alternatifi bulunmama durumu |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ندد | Denk, hasım, alternatif eşdeğer | Sürüden kopup karşıya dikilen, zıddı veya dengi olarak konulan varlık | Kesin |
| Latince | aemulus, par | Rakip, hasım dengi, eşit | aemulus kökün hem denklik hem de kıskanç rekabet ve hasımlık boyutunu tam karşılar | Güçlü |
| İngilizce | peer, rival, counterpart | Akran, hasım, muadil odak | rival rekabet ve çatışma yönünü, counterpart ise işlevsel ikame yönünü verir | Kesin |
| Almanca | Rivale, Ebenbürtiger | Rakip güç, boy ölçüşen denk | Ebenbürtiger güç denkliğini, Rivale ise çatışmacı alternatifliği taşır | Güçlü |
| Fransızca | rival, pendant | Rakip, karşıt muadil | Yalnızca şeklî benzerlik değil, karşıt bir otorite olma iddiasını içerir | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Grand Robert.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَنْدَادًا | Kozmik yaratılışta ve rubûbiyyette ortak sayılan sahte tanrılar | Yerin, göğün ve insanın yaratılışı bağlamında Allah'a denk tutulan nesneler ve putlar (Bakara [2:22](https://lisan.digital/tr/ayet/2:22.md), Fussilet [41:9](https://lisan.digital/tr/ayet/41:9.md)) |
| أَنْدَادًا | Mutlak sevgi ve itaatte Allah'a eşitlenen beşeri odaklar | İnsanların Allah'ı sever gibi sevdiği, emirlerine bağlandığı liderler ve merciiler (Bakara [2:165](https://lisan.digital/tr/ayet/2:165.md)) |
| أَنْدَادًا | Hidayet yolunu kesmek için üretilen ideolojik ve doktriner alternatifler | Toplumu hak yoldan saptırmak amacıyla meşrulaştırılan sahte nizamlar ve tanrısal otoriteler (İbrâhîm [14:30](https://lisan.digital/tr/ayet/14:30.md), Zümer [39:8](https://lisan.digital/tr/ayet/39:8.md)) |
| أَنْدَادًا | Sosyal baskı ve kandırma mekanizmasıyla dayatılan müstekbir merciler | Zayıf bırakılanların ahirette müstekbirlere karşı savunma yaparken andıkları zorba otoriteler (Sebe [34:33](https://lisan.digital/tr/ayet/34:33.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Şirk ve tevhid bahsi | Allah'ın zâtında, sıfatlarında ve fiillerinde bir niddi bulunup bulunamayacağı meselesi | Allah'a zıtlaşıp O'nun mülkünde hak iddia eden mutlak imkânsız denk |
| Fıkıh | İbadet ve itaatin tahsisi | Hüküm koymada ve itaatte haramı helal kılan mercilerin konumu | Teşri yetkisini gasbederek ilahi hükme alternatif ihdas eden güçler |
| Tefsir | Şirkin mahiyeti analizi | أنداد lafzının yalnızca somut putlar mı yoksa itaat edilen reisler mi olduğu | Maddi heykellerden itaatte ortak koşulan önderlere doğru semantik genişleme |
| Hadis | Şirkin en büyük günah oluşu | En büyük günahın seni yaratmışken Allah'a bir nidd koşman olduğu beyanı | Yaratıcılık karşısında nankörce üretilen alternatif denklik ve sahte eş |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhidin ihlali | Sahte ilah ve tapınma odağı | İlahi sevgi ve tazimi bölerek parçalama | Kulun kalbinde Allah ile yarışan mutlak bağlılık nesnesi oluşturur | Kesin |
| İlmi | Hakikat tasavvuru | Dogmatik alternatif otorite | Delilsiz kabullerle vahyin yerini alma | Hakikatin tekil kaynağı yerine keyfî ve otoriter bilgi mercileri diker | Güçlü |
| Siyasi | Meşruiyet ve egemenlik | Mutlak buyurucu tiran / rejim | İlahi adalete meydan okuyan hegemonya | Toplumu kendi emirlerine mutlak itaate zorlayarak ilahi iradeye rakip olur | Kesin |
| İktisadi | Mülkiyet ve rızık | Mülkü mutlak sahiplenen güç | Rızkın asıl kaynağını perdeleme | Nimetin Allah'tan geldiğini unutturup tekelci dağıtım mekanizmalarını rableştirir | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Zıt kutup / karşıt faz (anti-phase / rival node) | Bir sistemde ana kaynağın ürettiği kuvvete ters yönde aynı büyüklükte direnç gösteren karşıt düğüm noktası | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Rakip iktidar odağı (counter-hegemony / peer rivalry) | Hiyerarşik bir yapıda meşru otoriteye karşı kendi otonomisini ilan ederek tebaayı kendine bağlayan paralel güç | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca geçmiş kavimlerin taş ve ahşaptan oyduğu heykellere hasredip arkaik bir şirk biçimi saymak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Mutlak itaatin, sevginin, teşri yetkisinin ve yönelişin Allah'tan gayrı herhangi bir lider, ideoloji veya nefse yöneltilmesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Çağdaş insanın ideolojilere, siyasi figürlere ve seküler kurumlara gösterdiği şirke varan bağlılıkları tevhid dışı görememek |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın şirk tanımının sadece ontolojik bir tanrı kabulü değil, pratik bir sevgi, itaat ve otorite paylaşımı olduğunu ortaya koyar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yaratılış nimetlerinin sayıldığı tevhid ayetlerinde, ahiretteki lider-tâbi hesaplaşmalarında ve kalpteki mutlak sevginin konu edildiği yerlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Şirki sadece 'ikinci bir yaratıcıya inanmak' sanan sığ bakışı yıkar; Allah'a inandığı halde hayatın sevk ve idaresinde başka mercileri denk tutan pratik şirki ifşa eder. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Sürüden veya asıl gövdeden ürküp kaçarak bağımsızlaşan ve sürüye karşı tek başına dikilen devenin hareketi.
- Soyut anlam: Bir varlığa hem ontolojik hem de fonksiyonel olarak benzerlik taslayıp onun karşısında rakip, hasım ve alternatif bir otorite merkezi olma iddiası.
- Sistematik karşılık: Mutlak hakikatin ve meşru otoritenin karşısına inşa edilen, bağlılıkları ve itaati kendi üzerine çeken gayrimeşru paralel denklik kutbu.
- LaTeX modeli: $$R = \{ x \in U \mid x \neq O \land f(x) \sim f(O) \land \mu(x) \parallel \mu(O) \}$$
- LaTeX açıklaması:

Modelde $U$ evrensel sistemi, $O$ mutlak otorite ve hakikat kaynağını (merkezi) temsil eder. $R$ ise üretilen denkler kümesidir. Bu kümenin elemanı olan her $x$ nesnesi, ontolojik olarak $O$'dan ayrı ve gayrı ($x \neq O$) olmasına rağmen, fonksiyonel olarak O'ya eşdeğerlik iddiası taşır ($f(x) \sim f(O)$) ve sisteme uygulanan nihai itaat ve bağlılık yöneliminde ($ \mu $) merkeze paralel/alternatif bir çekim alanı kurar ($\mu(x) \parallel \mu(O)$). Böylece asıl merkezden saparak karşı kutup oluşturan yapay denklik sembolize edilir.

## Geçtiği ayetler (6 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AF%D8%AF/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%AF/ayet/2:22.md) — أَنْدَادًا

الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ فِرَاشًا وَالسَّمَاءَ بِنَاءً وَأَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَرَاتِ رِزْقًا لَكُمْ فَلَا تَجْعَلُوا لِلَّهِ أَنْدَادًا وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ

Meal (IK): O ki; yeryüzünü sizin için bir döşek, göğü de bir bina yaptı. Gökten su indirip onunla türlü türlü meyvelerden sizin için rızık çıkardı. O halde bile bile Allah’a eşler koşmayınız.

### [Bakara 2:165](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%AF/ayet/2:165.md) — أَنْدَادًا

وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَتَّخِذُ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَنْدَادًا يُحِبُّونَهُمْ كَحُبِّ اللَّهِ وَالَّذِينَ آمَنُوا أَشَدُّ حُبًّا لِلَّهِ وَلَوْ يَرَى الَّذِينَ ظَلَمُوا إِذْ يَرَوْنَ الْعَذَابَ أَنَّ الْقُوَّةَ لِلَّهِ جَمِيعًا وَأَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعَذَابِ

Meal (IK): İnsanlardan kimi de Allah’dan başkasını O’na emsal edinir, Allah’ı sever gibi onları severler. İman edenlerin, Allah sevgisi ise, daha fazladır. Zulmedenler azabı görecekleri zaman; bütün kuvvetin Allah’a ait olduğunu ve Allah’ın pek çetin azabı bulunduğunu keşki bilselerdi.

### [İbrahim 14:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%AF/ayet/14:30.md) — أَنْدَادًا

وَجَعَلُوا لِلَّهِ أَنْدَادًا لِيُضِلُّوا عَنْ سَبِيلِهِ قُلْ تَمَتَّعُوا فَإِنَّ مَصِيرَكُمْ إِلَى النَّارِ

Meal (IK): Onlar; Allah’ın yolundan saptırmak için O’na eşler koşmuşlardı. Yaşayın bakalım, varacağınız yer şüphesiz ateş olacaktır, de.

### [Sebe 34:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%AF/ayet/34:33.md) — أَنْدَادًا

وَقَالَ الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا بَلْ مَكْرُ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ إِذْ تَأْمُرُونَنَا أَنْ نَكْفُرَ بِاللَّهِ وَنَجْعَلَ لَهُ أَنْدَادًا وَأَسَرُّوا النَّدَامَةَ لَمَّا رَأَوُا الْعَذَابَ وَجَعَلْنَا الْأَغْلَالَ فِي أَعْنَاقِ الَّذِينَ كَفَرُوا هَلْ يُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Güçsüz sayılanlar da, büyüklük taslayanlara dediler ki: Haydi, gece ve gündüzün (işiniz) hilekarlıktı. Hani siz, bizim Allah’a küfretmemizi ve O’na eşler koşmamızı emrediyordunuz. Azabı gördüklerinde ettiklerine içleri yandı. Ve küfretmiş olanların boyunlarına demir halkalar vurduk. Yapmakta olduklarından başkasıyla mı, cezalandırılacaklardı.

### [Zümer 39:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%AF/ayet/39:8.md) — أَنْدَادًا

وَإِذَا مَسَّ الْإِنْسَانَ ضُرٌّ دَعَا رَبَّهُ مُنِيبًا إِلَيْهِ ثُمَّ إِذَا خَوَّلَهُ نِعْمَةً مِنْهُ نَسِيَ مَا كَانَ يَدْعُو إِلَيْهِ مِنْ قَبْلُ وَجَعَلَ لِلَّهِ أَنْدَادًا لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِهِ قُلْ تَمَتَّعْ بِكُفْرِكَ قَلِيلًا إِنَّكَ مِنْ أَصْحَابِ النَّارِ

Meal (IK): İnsana bir sıkıntı dokunduğu zaman Rabbına yönelerek O’na yalvarır. Sonra O, kendi katından ona bir nimet verince; önceden O’na yalvarmış olduğunu unutuverir. Ve Allah’ın yolundan saptırmak için O’na eşler koşar. De ki: Küfrünle biraz eğlenedur. Muhakkak ki sen, ateş yaranındansın.

### [Fussilet 41:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%AF/ayet/41:9.md) — أَنْدَادًا

قُلْ أَئِنَّكُمْ لَتَكْفُرُونَ بِالَّذِي خَلَقَ الْأَرْضَ فِي يَوْمَيْنِ وَتَجْعَلُونَ لَهُ أَنْدَادًا ذَلِكَ رَبُّ الْعَالَمِينَ

Meal (IK): De ki: Siz mi yeri iki günde yaratanı inkar ediyor ve O’na eşler koşuyorsunuz? Alemlerin Rabbı işte O’dur.

## Sözlükler (9)

### ★ Akevler Sözlüğü

Öbek öbek develer demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الدال والنون
د ن، ن د يستعملان
دن:
الدَّنُّ ما عَظُم من الرَّواقيد كهيئةِ الحُبِّ، إلاّ أنّه طويل مُستَوى الصَّنْعةِ في أسفله كهيئةِ قَوْنَس البَيْضةِ.
والدَّنينُ والدَّنينةُ: أصوات النَّحْل والزَّنابير ونحوها وأنشد: لدَنْدَنة النَّحل في الخَشرَم والدَّنْدَنةُ من هَيْنَمةِ الكلام الذي لا يُفهَم.
والدِّنْدِنْ: أصولُ الشَّجَر البالي، وجمعه دَنادِن.
ند:
النِّدُّ: ما كانَ مثل الشيءِ يُضادُّه في أموره.
والنَّديد والنِّدُّ سَواءٌ، وجمع النِّدِّ أنْدادٌ.
ونَدَّ البعيرُ نُدوداً انفرَدَ واستَعْصَى، وأَنَدْتُ البعيرَ فنَدَّ.
ويوم التَّناد: يومُ التَّناص أي يُنادي بعضُهم بعضاً، أصحابُ الجنةِ أصحابَ النارِ، وقُرِىءَ يوم التنادِّ بتشديد الدال أي يَندِّون فيَنْفِرون، هكذا في بعض التفسير.
والتَّنديد: أن تُنَدِّدَ بإنسانٍ أي تُسمعَ الناسَ بعًيوبه وتَشتِمَه.
ويَنْدَد: اسم موضع، قال:
لو كنت بالشَّرْوَيْنِ شَرْوَى يَنْدَدِ
والنَّدُّ: ضَرْبٌ من الدُّخْنِة من غير فِعْلٍ.

##### Türkçe

باب **الدال** و**النون**
**د ن**، **ن د** kullanılırlar.

**دن**:
**الدَّنُّ**: **الحُبِّ** heyeti gibi, **الرَّواقيد**den büyüyen şeydir; ancak o, uzun, alt tarafında sanatı düz, yumurtanın **قَوْنَس**u heyeti gibidir.
**الدَّنينُ** ve **الدَّنينةُ**: arıların, eşek arılarının ve benzerlerinin sesleridir. Ve inşad etti:
**لدَنْدَنة** النَّحل في الخَشرَم
Ve **الدَّنْدَنةُ**: anlaşılmayan sözün **هَيْنَمة**sindendir.
**والدِّنْدِنْ**: eskimiş ağacın kökleridir; cem‘i **دَنادِن**dir.

**ند**:
**النِّدُّ**: bir şeyin misli olup, işlerinde ona zıt olan şeydir.
**النَّديد** ve **النِّدُّ** eşittir; **النِّدِّ**in cem‘i **أنْدادٌ**dur.
Deve **نَدَّ** eder, **نُدوداً**: ayrıldı ve inat etti; ben deveyi **أَنَدْتُ** ettim, o da **نَدَّ** etti.
**ويوم التَّناد**: **التَّناص** günüdür; yani onların bazısı bazısına nida eder: cennet ehli, ateş ehline. Ve **يوم التنادِّ** diye **الدال**ın şeddelenmesiyle okundu; yani onlar **يَندِّون** da ürküp kaçarlar; bazı tefsirde böyledir.
**والتَّنديد**: bir insanı **تُنَدِّدَ** etmen; yani insanlara onun ayıplarını işittirmen ve ona sövmen.
**ويَنْدَد**: bir yer adıdır; dedi ki:
لو كنت بالشَّرْوَيْنِ شَرْوَى يَنْدَدِ
**والنَّدُّ**: fiil olmaksızın **الدُّخْنِة**den bir tür darbedir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

نَدَّ البعيرُ يَنِدُّ نَدًّا ونِداداً ونُدوداً: نَفَرَ وذهبَ على وجهه شارداً. ومنه قرأ بعضهم: "يَوْمَ التَنادِّ". والنَدُّ: التلُّ المرتفع في السماء. والنَدُّ من الطِيبِ ليس بعربي. والنِدُّ بالكسر: المِثلُ والنظير، وكذلك النَديدُ والنَديدَةُ. ويقال: نَدَّدَ به، أي شهره وسمَّع به.

##### Türkçe

**نَدَّ** deve **يَنِدُّ** **نَدًّا** ve **نِداداً** ve **نُدوداً**: ürktü ve başıboş, şaşkın olarak kendi yönü üzere gitti. Bundan dolayı bazıları şöyle okudu: "يَوْمَ **التَنادِّ**".

Ve **النَدُّ**: gökte (ufukta) yüksekçe tepe.

Ve **النَدُّ** güzel kokudan (bir tür) Arapça değildir.

Ve kesre ile **النِدُّ**: benzer ve denk; yine **النَديدُ** ve **النَديدَةُ** (da böyledir).

Ve denilir: **نَدَّدَ** onunla; yani onu teşhir etti ve onunla (hakkında) duyurdu.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%AF/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- نديد الشيء: مشاركه في جوهره، وذلك ضرب من المماثلة؛ فإن المثل يقال في أي مشاركة كانت، فكل ند مثل، وليس كل مثل ندا، ويقال: نده ونديده ونديدته، قال تعالى: ﴿فلا تجعلوا لله أندادا﴾ [البقرة/22]، ﴿ومن الناس من يتخذ من دون الله أندادا﴾ [البقرة/165]، ﴿وتجعلون له أندادا﴾ [فصلت/9] وقرئ: (يوم التناد) [غافر/32] (وهي قراءة شاذة، قرأ بها ابن عباس والضحاك والأعرج وأبو صالح بتشديد الدال. انظر: البصائر 5/31) أي: يند بعضهم من بعض. نحو: ﴿يوم يفر المرء من أخيه﴾ [عبس/34].

##### Türkçe

- **نديد** şey: onun cevherinde ortaklık; bu, benzerlikten bir türdür; çünkü **المثل** her ne ortaklık olursa olsun söylenir; böylece her **ند** bir **مثل**dir, fakat her **مثل** bir **ند** değildir. Ve denilir: **نده** ve **نديده** ve **نديدته**. Yüce Allah dedi: ﴿فلا تجعلوا لله **أندادا**﴾ [البقرة/22]، ﴿ومن الناس من يتخذ من دون الله **أندادا**﴾ [البقرة/165]، ﴿وتجعلون له **أندادا**﴾ [فصلت/9]. Ve okundu: (يوم **التناد**) [غافر/32] (ve o, şâz bir kıraattir; onunla İbn عباس ve الضحاك ve الأعرج ve أبو صالح **الدال**’ı şeddeli kılarak okumuştur. Bak: البصائر 5/31); yani: onların bazısı bazısından **يند** eder. Şu gibi: ﴿يوم يفر المرء من أخيه﴾ [عبس/34].

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

نَدَّ البعير يَنِدُّ نُدوداً إِذا شَردَ . و نَدّتِ الإِبلُ تَنِدُّ نَداً و نَدِيداً و نِداداً و نُدُودا و تَنادَّتْ : نَفَرتْ وذهبت شُرُوداً فمضَتْ على وجوهها . وناقة نَدُودٌ : شرود وقول الشاعر : قَضَى على الناسِ أَمْراً لا نِدادَ لَه عَنْهُمْ وقد أَخَذَ المِيثاقَ واعْتَقَدا معناه : أَنه لا يَنِدُّ عنهم ولا يَذْهَبُ . وفي الحديث : فَنَدَّ بعيرٌ منها أَي شَرَد وذَهَبَ على وَجْهه . ويَوْمُ التَّنادِ : يَوْمُ القِيامةِ لما فيه من الانزعاج إِلى الحشر وفي التنزيل : ﴿يومَ التنادِ يَومَ تُوَلُّون مُدْبِرين﴾ قال الأَزهري : القرّاء على تخفيف الدال من التناد وقرأَ الضحاك وحده يوم التنادِّ بتشديد الدال قال أَبو الهيثم : هو من نَدَّ البعير نِداداً أَي شَرَدَ . قال : ويكون التناد بتخفيف الدال من ندّ فلَيَّنوا تشديد الدال وجعلوا إِحدى الدالين ياء ثم حذفوا الياء كما قالوا دِيوان ودِيباجٌ ودِينارٌ وقِيراط والأَصل دِوَّان ودِبّاجٌ وقرّاطٌ ودِنّارٌ قال : والدليل على ذلك جمعهم إِياها دَواوينَ وقَراريطَ ودَبابيجَ ودَنانِير قال : والدليل على صحة قراءة من قرأَ التنادّ بتشديد الدال قوله : يوم تولّون مدبرين . وقال ابن سيده : وأَما قراءة من قرأَ يوم التناد فيجوز أَن يكون من مُحَوَّلِ هذا الباب فحول للياء لتعتدل رؤوس الآي ويجوز أَن يكون من النداء وحذف الياء أَيضاً لمثل ذلك . وإِبل نَدَدٌ : متفرّقة كَرَفَضٍ اسم للجمع وقد أَنَدَّها و نَدَّدَها . وقال الفارسي : قال بعضهم : نَدَّتِ الكلمة شَذَّت وليست بقوية في الاستعمال أَلا ترى أَن سيبويه يقول : شَذَّ هذا ولا يقول نَدَّ وطير يَنادِيدُ و أَنادِيدُ متفرقةٌ قال : كأَنَّما أَهلُ حُجْرٍ يَنظرون مَتَى يَرَوْنَني خارجاً طَيْرٌ يَنادِيدُ ويقال : ذهب القومُ يَنادِيدُ و أَنادِيدَ إِذا تفرّقوا في كل وجه . و نَدَّدَ بالرجل : أَسْمَعَه القبيح وصرح بعيونه يكون في النظم والنثر . أَبو زيد : نَدَّدْتُ بالرجل تَنْدِيداً وسمَّعت به تسميعاً إِذا أَسمعْتَه القبيح وشتمته وشَهَّرْته وسمَّعْت به و التَّنْدِيدُ : رفع الصوت قال طرفة : لِهَجْسٍ خَفِيٌّ أَو لِصوتِ مُنَدَّدِ والصوتُ المُنَدَّدُ : المُبالَغُ في النِّداء . و النِّدُّ بالكسر : المثل والنظير والجمع أَندادٌ وهو النَّدِيدُ و النَّدِيدَةُ قال لبيد : لكَي لا يكون السَّنْدَرِيُّ نَدِيدَتي وأَجْعَلَ أَقْواماً عُمُوماً عَماعِما وفي كتابه لِأُكَيْدِرَ وخَلْعِ الأَنْدادِ والأَصنامِ : الأَنْدَادُ جمع نِدَ بالكسر وهو مثل الشيء الذي يُضادُّه في أُموره و يُنادُّه أَي يخالفه ويريد بها ما كانوا يَتخذونه آلهة من دون ا تعالى الله . وفي التنزيل العزيز : ﴿واتخذوا من دون الله أَنْداداً﴾ قال الأَخفش : النِّدُّ الضِّدُّ والشِّبْهُ . وقوله : يجعلون أَنْداداً أَي أَضداداً وأَشباهاً . ويقال : نِدُّ فلان و نَدِيدُه و نَدِيدَتُه أَي مِثْلُه وشَبَهُه . وقال أَبو الهيثم : يقال للرجل إِذا خالفك فأَردت وجهاً تذهب به ونازعك في ضِدِّه : فلان نِدِّي و نَدِيدي للذي يريد خلافَ الوجه الذي تريد وهو مستقِلٌّ من ذلك بمثل ما تستَقِلُّ به قال حسان : أَتَهْجُوهُ ولَسْتَ له بِنِدٌّ فَشَرُّكُما لِخَيْرِكُما الفِدَاءُ أَي لست له بمثل في شيء من معانيه . ويقال : نَادَدْتُ فلاناً إِذا خالفته . ابن شميل : يقال فلانة نِدُّ فلانة وخَتَنُها وتِرْبُها . قال : ولا يقال فلانة نِدُّ فلان ولا ختنُ فلان فَتُشَبِّهُها به . و النِّدُّ و النَّدُّ : ضَرْب من الطيب يُدَخَّن به قال ابن دريد : لا أَحسب النَّدَّ عربيّاً صحيحاً . قال الليث : النَّدُّ ضَرْب من الدُّخْنَة . وقال أَبو عمرو بن العلاء يقال لعنبر : النَّدُّ وللبَقَّم : العَنْدمُ وللمِسْك : الفتيق . و النَّدُّ : التَّلُّ المرتفعُ في السماء لغة يمانية . و يَنْدَد : موضع وقيل : هي من أَسماء مدينة النبي . و مَنْدَد : بلد قال ابن سيده : وأُراه جرى في فك التضعيف مجرى مَحْبَب للعلمية . قال : ولم أَجعله من باب مَهْدَدٍ لعدم قال ابن الأَحمر : وللشَّيْخ تَبْكِيه رُسومٌ كأَنَّما تَراوَحها العَصْرَيْنِ أَرواحُ مَنْدَد

##### Türkçe

**نَدَّ** deve **يَنِدُّ** **نُدوداً**: eğer kaçıp ürkerse.

Ve develer **نَدّتِ الإِبلُ** **تَنِدُّ** **نَداً** ve **نَدِيداً** ve **نِداداً** ve **نُدُودا** ve **تَنادَّتْ**: ürktü ve kaçıp gitti; ürkek kaçışlar hâlinde gitti; böylece yüzleri üzere (doğruca) yürüyüp gitti.

Ve **ناقة نَدُودٌ**: kaçak (ürkek).

Şairin sözü:
قَضَى على الناسِ أَمْراً لا نِدادَ لَه
عَنْهُمْ وقد أَخَذَ المِيثاقَ واعْتَقَدا

Onun mânâsı: onun, onlardan kaçmaması ve gitmemesidir.

Ve hadiste: “**فَنَدَّ** onun devesi” yani kaçtı ve yüzü üzere gitti.

Ve **يَوْمُ التَّنادِ**: kıyamet günü; onda haşre doğru huzursuzlanma bulunduğu için.

Ve tenzilde: ﴿يومَ **التنادِ** يَومَ تُوَلُّون مُدْبِرين﴾.

Ezherî dedi: kurrâ, **التناد**’dan **الدال**’ın hafifletilmesi (şeddesiz) üzeredir; Dahhâk tek başına **يوم التنادِّ** diye **الدال**’ı şeddeli okudu.

Ebû’l-Heysem dedi: o, **نَدَّ البعير نِداداً**’dandır; yani kaçtı.

Dedi: ve **التناد** **الدال**’ın hafifletilmesiyle **ندّ**’dendir; böylece **الدال**’ın şeddesini yumuşattılar ve iki **الدال**’dan birini **ياء** yaptılar; sonra **الياء**’ı da sildiler; nitekim **دِيوان** ve **دِيباجٌ** ve **دِينارٌ** ve **قِيراط** dedikleri gibi; aslında **دِوَّان** ve **دِبّاجٌ** ve **قرّاطٌ** ve **دِنّارٌ**dır.

Dedi: bunun delili, onları **دَواوينَ** ve **قَراريطَ** ve **دَبابيجَ** ve **دَنانِير** diye cem‘ etmeleridir.

Dedi: **التنادّ**’ı **الدال**’ı şeddeli okuyan kimsenin kıraatinin sahihliğine delil, onun sözü: “**يوم تولّون مدبرين**”dir.

İbn Sîde dedi: **يوم التناد** diye okuyan kimsenin kıraatine gelince; bu babın dönüştürülmüşünden olması câizdir; âyet başlarının dengeli olması için **ياء**’a çevrilmiştir; ve **النداء**’dan olması da câizdir; yine bunun benzeri için **الياء**’ın hazfiyle.

Ve **إِبل نَدَدٌ**: dağınık; **كَرَفَضٍ** cem‘ için bir isimdir; ve onu **أَنَدَّها** ve **نَدَّدَها** (dağıttı).

Fârisî dedi: bazısı dedi ki: **نَدَّتِ الكلمة**: şâz oldu; ve kullanılışta kuvvetli değildir; görmüyor musun ki Sîbeveyh “**شَذَّ** bu” der de “**نَدَّ**” demez.

Ve **طير يَنادِيدُ** ve **أَنادِيدُ**: dağınık.

Dedi:
كأَنَّما أَهلُ حُجْرٍ يَنظرون مَتَى يَرَوْنَني خارجاً
طَيْرٌ يَنادِيدُ

Ve denir: kavim **يَنادِيدُ** ve **أَنادِيدَ** gitti; eğer her yöne dağılırlarsa.

Ve **نَدَّدَ بالرجل**: ona çirkini işittirdi ve ayıplarını açıkça söyledi; nazımda ve nesirde olur.

Ebû Zeyd: **نَدَّدْتُ بالرجل تَنْدِيداً** ve onunla **سمَّعت به تسميعاً**: eğer ona çirkini işittirir, ona söver, onu teşhir eder ve onunla **سمَّعْت به** (ayıbını yayarsan).

Ve **التَّنْدِيدُ**: sesi yükseltmektir.

Tarafe dedi:
لِهَجْسٍ خَفِيٌّ أَو لِصوتِ مُنَدَّدِ

Ve **الصوتُ المُنَدَّدُ**: nidâda mübalağa edilendir.

Ve **النِّدُّ** (kesre ile): misal ve nazirdir; cem‘i **أَندادٌ**dur; ve o, **النَّدِيدُ** ve **النَّدِيدَةُ**dur.

Lebîd dedi:
لكَي لا يكون السَّنْدَرِيُّ نَدِيدَتي
وأَجْعَلَ أَقْواماً عُمُوماً عَماعِما

Ve onun (Peygamberin) **أُكَيْدِرَ**’e mektubunda: “**وخَلْعِ الأَنْدادِ والأَصنامِ**”.

**الأَنْدَادُ**: **نِدَ**’in (kesre ile) cem‘idir; o, işlerinde ona zıt olan ve ona **يُنادُّه** yani ona muhalefet eden şeyin benzeridir; bununla, Allah’tan başka ilâhlar olarak edindikleri şeyleri kasteder; Allah yücedir.

Ve aziz tenzilde: ﴿واتخذوا من دون الله **أَنْداداً**﴾.

Ahfeş dedi: **النِّدُّ**: zıttır ve benzerliktir.

Ve onun sözü: “**يجعلون أَنْداداً**” yani zıtlar ve benzerler kılarlar.

Ve denir: falanın **نِدُّ**’ü ve **نَدِيدُه** ve **نَدِيدَتُه**; yani onun misli ve benzeridir.

Ebû’l-Heysem dedi: adam için, eğer sana muhalefet ederse ve sen bir yüz (yön) istersen ki onunla gidesin; o da onun zıddında seninle çekişirse: falan benim **نِدِّي**’m ve **نَدِيدي**’mdir; senin istediğin yönün hilâfını isteyen kimsedir; ve o, bundan, senin ondan müstakil olduğun gibi müstakildir.

Hassân dedi:
أَتَهْجُوهُ ولَسْتَ له بِنِدٌّ
فَشَرُّكُما لِخَيْرِكُما الفِدَاءُ

Yani: onun mânâlarından hiçbir şeyde ona misal değilsin.

Ve denir: **نَادَدْتُ فلاناً**: eğer ona muhalefet edersem.

İbn Şümeyl: denir: falanca kadın, falanca kadının **نِدُّ**’üdür ve **خَتَنُها**’dır ve **تِرْبُها**’dır.

Dedi: “falanca kadın falanca erkeğin **نِدُّ**’üdür” denmez; ne de “falanca erkeğin **ختنُ**’udur”; böylece onu ona benzetmiş olursun.

Ve **النِّدُّ** ve **النَّدُّ**: tütsülenilen bir çeşit güzel kokudur.

İbn Düreyd dedi: **النَّدَّ**’in sahih Arapça olduğunu sanmıyorum.

Leys dedi: **النَّدُّ**: bir çeşit **الدُّخْنَة**’dir.

Ebû Amr b. el-Alâ dedi: anbere **النَّدُّ** denir; **البَقَّم**’a **العَنْدمُ**; miske **الفتيق**.

Ve **النَّدُّ**: gökte yükselmiş tepe; Yemen lehçesi.

Ve **يَنْدَد**: bir yerdir; ve denildi ki: o, Peygamber şehrinin isimlerindendir.

Ve **مَنْدَد**: bir beldedir.

İbn Sîde dedi: onu, ilmiyye sebebiyle, şeddeyi çözme hususunda **مَحْبَب**’in yürüdüğü yola girmiş görürüm.

Dedi: onu **مَهْدَدٍ** babından kılmadım; yokluk sebebiyle.

İbn el-Ahmer dedi:
وللشَّيْخ تَبْكِيه رُسومٌ كأَنَّما
تَراوَحها العَصْرَيْنِ أَرواحُ مَنْدَد

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%AF/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن د د * * نَدَّ * البعير يَنِدُّ بالكسر * نَدًا * بالفتح و * نِدَادا * بالكسر و * نُدُودا * بالضم نفر وذهب على وجهه شاردا ومنه قرأ بعضهم ﴿يوم التَّنَادِّ﴾ بتشديد الدال و * نَدُّ * الطيب غير عربي و * النِّدُّ * بالكسر المِثْل والنظير وكذا * النَّدِيدُ * و * النَّدِيدَةُ * قال لُبيد % لكِي لا يكون السَّندري نديدتي % قلت السندري ش

##### Türkçe

* ن د د * * نَدَّ * deve, kesre ile **يَنِدُّ** (şeklinde) **نَدًا** fetha ile ve **نِدَادا** kesre ile ve **نُدُودا** damme ile: ürktü ve gitti; yüzü üzere başıboş kaçmış olarak. Ondandır ki bazısı ﴿**يوم التَّنَادِّ**﴾ diye okudu; **الدال**’ı şeddeli (olarak). Ve **نَدُّ** (olan) güzel koku Arapça değildir. Ve **النِّدُّ** kesre ile: benzer ve denk; aynı şekilde **النَّدِيدُ** ve **النَّدِيدَةُ**. Lübeyd dedi:

لكِي لا يكون السَّندري نديدتي

Dedim: es-senderî ş...

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

ند البعير يند، من حد ضرب، ندا، بالفتح، ونديدا وندودا، بالضم، وندادا بالكسر، وهو ناد، إذا شرد ونفر وذهب على وجهه شاردا، كما في المصباح، وجمع الناد نداد، كقائم وقيام، وفي اللسان: ندت الإبل وتنادت: ذهبت شرودا فمضت على وجوهها، وقال الشاعر:
  قضى على الناس أمرا لانداد لهعنهم وقد أخذ الميثاق واعتقدا والند، بالفتح: طيب أي معروف، وعلى الفتح اقتصر الجوهري والفيومي وغيرهما، ويكسر، كما في المحكم وغيره، وهو ضرب من الطيب يدخن به، وفي الصحاح أنه عود يتبخر به وقال جماعة: هو الغالية، وقال الليث: هو ضرب من الدخنة، وقال الزمخشري في ربيع الأبرار: الند: مصنوع، وهو العود المطري بالمسك والعنبر والبان، أو هو العنبر، قال أبو عمرو بن العلاء: يقال للعنبر الند، وللبقم: العندم، وللمسك: الفتيق، وفي الصحاح أنه ليس بعربي، وقال ابن دريد: لا أحسب الند عربيا صحيحا، قال شيخنا، وكلام كثير من أئمة اللغة صريح في أنه عربي، وقد جاء في كلام العرب القدماء، وأنشد للاحوص:
  أم من جليدة وهنا شبت النارودونها من ظلام الليل أستار
  إذا خبت أوقدت بالند واستعرت                      ولـم يكـن عـطـرهـا قـسـط وأظـــفـــار وقال العرجي:
  تشب متون الجمر بالند تارةوبالعنبر الهندي فالعرف ساطع

  ثم قال: قلت: ووجوده في كلام الفصحاء، لا ينافي أنه معرب، وكأن المعترضين على الجوهري فهموا من المعرب المولد، وهو الذي لا يوجد في كلام العرب لأنه استعمله المولدون بعد العرب. الند: التل المرتفع في السماء، لغة يمانية. الند الأكمة العظيمة من طين، وهذا أخص من التل. ند: حصن باليمن أظنه من عمل صنعاء، قاله ياقوت. الند بالكسر: المثل والنظير، أنداد، وظاهره ترادف الند والمثل، ونقل شيخنا عن القاضي زكريا على البيضاوي: ند الشيء: مشاركه في الجوهر، ومثله: مشاركه في أي شيء كان. فالند أخص مطلقا، وقال غيره، ند الشيء ما يسد مسده. وفي المصباح: الند: المثل، كالنديد، ولا يكون الند إلا مخالفا، وجمعه أنداد، كحمل وأحمال، والنديد ندداء. والنديدة مثل النديد، ندائد، قال لبيد:
  لكيلا يكون السندري نديدتـي                      وأجعل أقواما عموما عماعما وفي كتابه لأكيدر وخلع الأنداد والأصنام قال ابن الأثير: هو جمع ند، بالكسر، وهو مثل الشيء الذي يضاده في أموره ويناده، أي يخالفه، ويريد بها ما كانوا يتخذونه من دون الله آلهة، تعالى الله عن ذلك. وقال الأخفش: الند: الضد والشبه، وقوله  أندادا أي أضدادا وأشباها، ويقال ند فلان ونديده ونديدته، أي مثله وشبهه، وقال أبو الهيثم: يقال للرجل إذا خالفك فأردت وجها تذهب به ونازعك في ضده: فلان ندي ونديدي، للذي يريد خلاف الوجه الذي تريد وهو مستقل من ذلك بمثل ما تستقل به. قال حسان:
  أتهجوه ولست لـه بـنـد                      فشر كما لخير كما الفداء أي لست له بمثل في شيء من معانيه، وهي، وفي بعض النسخ هو الأولى الصواب وهو مأخوذ من قول ابن شميل قال: يقال: فلانة ند فلانة، وختنها، وتربها. قال: ولا يقال ند فلان ولا ختن فلان فتشبهها به. وندد به تنديدا: صرح بعيوبه، يكون في النظم والنثر ندد به: أسمعه القبيح، قال أبو زيد: نددت بالرجل تنديدا، وسمعت به تسميعا، إذا أسمعته القبيح وشتمته وشهرته وسمعت به. يقال ليس له ناد، أي رزق كأنه يعني الناطق من المال، إذ تقدم ند البعير فهو ناد، وجمعه نداد. وإبل ندد، محركة كرفض، اسم للجميع، أي متفرقة، وقد أندها ونددها. يقال ذهبوا أناديد وتناديد وفي بعض النسخ بالياء التحتية بدل المثناة، إذا تفرقوا في كل وجه وكذلك طير أناديد ويناديد، قال:
  كأنما أهل حجر ينظرون متى                      يرونني خارجا طير ينـاديد

  والتناد: التفرق والتنافر، ومنه سمي يوم القيامة يوم التناد، لما فيه من الانزعاج إلى الحشر وفي التنزيل  يوم التناد، يوم تولون مدبرين  قال الأزهري: القراء على تخفيف الدال وقرأ به أي بالتشديد ابن عباس وجماعة، وفي التهذيب: وقرأ الضحاك وحده يوم التناد بالتشديد، قال أبو الهيثم: هو من ند البعير ندادا، إذا شرد، قال: والدليل على صحة قراءة من قرأ بالتشديد قوله  يوم تولون مدبرين  ونقل شيخنا عن العناية أثناء سورة غافر أنه يقال: ندا إذا اجتمع، ومنه النادي ويوم التناد، فجعله على الضد مما ذكره المصنف. إذا يكون المعنى على ذلك: يوم الاجتماع لا التفرق، وصوبه جماعة. انتهى. قلت: وهذا من غرائب التفسير، وقال ابن سيده: وأما قراءة من قرأ  يوم التناد  فيجوز أن يكون من محول هذا الباب فحول للياء لتعتدل رؤوس الآي. ويندد كجعفر: نقله الصاغاني، قيل: هي اسم مدينة النبي صلى الله عليه وسلم. وناددته: خالفته، ومنه أخذ الند، كما قاله أبو الهيثم، وتقدم. ومما يستدرك عليه: ناقة ندود: شرود. وقال الفارسي: قال بعضهم: ندت الكلمة: شذت، وليست بقوية في الاستعمال، ألا ترى أن سيبويه يقول: شذ هذا، ولا يقول: ند: والتنديد: رفع الصوت. والمندد من الأصوات: المبالغ في النداء، قال طرفة:
  لهجس خفي أو لصوت مندد ومندد بلد، قال ابن سيده: وأراه جرى في فك التضعيف مجرى محبب للعلمية، قال: ولم أجعله من باب مهدد لعدم م ن د قال ابن أحمر:
  وللشيخ تبكيه رسوم كـأنـمـا                      تراوحها العصرين أرواح مندد

##### Türkçe

**ند** deve, şiddetli vurmanın keskinliğinden dolayı, **يند**; **ندا** (fetha ile), **نديدا** ve **ندودا** (damma ile) ve **ندادا** (kesra ile); ve o **ناد**’dır; eğer ürküp kaçarsa ve ürküp nefret ederse ve başıboş kaçak olarak kendi hâline giderse; **المصباح**’ta olduğu gibi. Ve **الناد**’ın çoğulu **نداد**’dır; **قائم** ve **قيام** gibi. Ve **اللسان**’da: **ندت الإبل** ve **تنادت**: kaçaklar olarak gittiler; böylece başıboş olarak kendi hâllerine gittiler. Ve şair dedi ki:
  İnsanlar üzerine, kendisine **لانداد** olmayan bir iş hükmetti; onlardan; hâlbuki mîsâkı almış ve bağlamıştı.

Ve **الند** (fetha ile): güzel koku, yani bilinen. Ve fetha üzere **الجوهري** ve **الفيومي** ve başkaları iktisar etti. Ve kesra ile de olur; **المحكم** ve başkalarında olduğu gibi. Ve o, onunla tütsü yapılan güzel kokudan bir türdür. Ve **الصحاح**’ta: onunla buhur yapılan bir **عود**dur. Ve bir cemaat dedi: o **الغالية**’dir. Ve **الليث** dedi: o, **الدخنة**’dan bir türdür. Ve **الزمخشري** **ربيع الأبرار**’da dedi: **الند**: yapılmış olandır; ve o, misk ve amber ve **البان** ile yağmurlu **العود**dur; yahut o **العنبر**’dir. **أبو عمرو بن العلاء** dedi: **العنبر**’e **الند** denir; ve **البقم**’a: **العندم**; ve miske: **الفتيق**. Ve **الصحاح**’ta: o Arapça değildir. Ve **ابن دريد** dedi: **الند**’in sahih Arapça olduğunu sanmıyorum. Şeyhimiz dedi: ve dil imamlarının çoğunun sözü, onun Arapça olduğuna açıkça delalet eder; ve Arapların eski sözlerinde gelmiştir. Ve **الاحوص**’tan okundu:
  **أم من جليدة وهنا شبت النارودونها من ظلام الليل أستار**
  **إذا خبت أوقدت بالند واستعرت                      ولـم يكـن عـطـرهـا قـسـط وأظـــفـــار**

Ve **العرجي** dedi:
  **تشب متون الجمر بالند تارةوبالعنبر الهندي فالعرف ساطع**

Sonra dedi: Dedim: onun fasihlerin sözünde bulunması, onun **معرب** olmasına aykırı değildir. Ve sanki **الجوهري**’ye itiraz edenler, **المعرب**’dan **المولد**’i anladılar; o da Arapların sözünde bulunmayan şeydir; çünkü onu Araplardan sonra **المولدون** kullanmıştır.

**الند**: gökte yüksek tepe; Yemen dili.

**الند**: çamurdan büyük **أكمة**; ve bu, tepeden daha özeldir.

**ند**: Yemen’de bir hisar; onu San‘a işinden sanıyorum; **ياقوت** söyledi.

**الند** (kesra ile): misal ve nazîr; **أنداد**. Ve zahiri, **الند** ile **المثل**’in eşanlamlılığıdır. Ve şeyhimiz, **القاضي زكريا**’dan **البيضاوي** üzerine nakletti: **ند الشيء**: cevherde ona ortak olanı; ve **مثله**: herhangi bir şeyde ortak olanı. Böylece **الند** mutlak olarak daha özeldir. Ve başkası dedi: **ند الشيء** onun yerini tutanı kapatandır. Ve **المصباح**’ta: **الند**: misal; **كالنديد**. Ve **الند** ancak muhalif olur. Ve onun çoğulu **أنداد**; **حمل** ve **أحمال** gibi. Ve **النديد**’in çoğulu **ندداء**. Ve **النديدة** **النديد** gibidir; **ندائد**. **لبيد** dedi:
  **لكيلا يكون السندري نديدتـي                      وأجعل أقواما عموما عماعما**

Ve onun **أكيدر**’e mektubunda: **وخلع الأنداد والأصنام**. **ابن الأثير** dedi: o, **ند**’in çoğuludur (kesra ile); ve o, işlerinde ona zıt olan ve ona **يناده** olan şeyin misalidir; yani ona muhalefet eder. Ve bununla, Allah’tan başka edindikleri ilahları kasteder; Allah bundan yücedir.

Ve **الأخفش** dedi: **الند**: zıt ve benzer. Ve onun sözü **أندادا** yani zıtlar ve benzerler. Ve denir: **ند** falan ve **نديده** ve **نديدته**; yani onun misli ve benzeri. Ve **أبو الهيثم** dedi: bir adama, sana muhalefet ederse ve onunla gideceğin bir yön murat edersen ve onun zıddında seninle çekişirse: falan benim **ندي**’m ve **نديدي**’mdir; senin istediğin yönün hilafını isteyen kimse için; ve o, bundan, senin bağımsız olduğun gibi bir misliyle bağımsızdır. **حسان** dedi:
  **أتهجوه ولست لـه بـنـد                      فشر كما لخير كما الفداء**

Yani: onun için, mânalarının hiçbirinde bir misal değilsin. Ve o, bazı nüshalarda **هو**; ve o, daha evla olan doğrudur. Ve o, **ابن شميل**’in sözünden alınmıştır; dedi ki: denir: falanca kadın, falanca kadının **ند**’idir; ve onun **ختن**’idir; ve onun **ترب**’idir. Dedi ki: falan erkeğin **ند**’i denmez ve falan erkeğin **ختن**’i denmez; böylece onu ona benzetirsin.

Ve **ندد به** **تنديدا**: ayıplarını açıkça söyledi; nazımda ve nesirde olur. **ندد به**: ona çirkini işittirdi. **أبو زيد** dedi: **نددت بالرجل تنديدا** ve **سمعت به تسميعا**; eğer ona çirkini işittirirsen ve ona söversen ve onu teşhir edersen ve onunla **سمعت** edersen.

Denir: onun **ناد**’ı yoktur; yani rızık; sanki maldan konuşan olanı kastediyor; zira **ند البعير** geçti; o hâlde o **ناد**’dır; ve onun çoğulu **نداد**.

Ve **إبل ندد**; harekeli, **رفض** gibi; hepsi için isimdir; yani dağınık. Ve onu **أندها** ve **نددها**.

Denir: **ذهبوا أناديد وتناديد**; ve bazı nüshalarda, ikilinin yerine alttaki **ياء** ile; eğer her yöne dağılırlarsa. Ve aynı şekilde: **طير أناديد ويناديد**. Dedi ki:
  **كأنما أهل حجر ينظرون متى                      يرونني خارجا طير ينـاديد**

Ve **التناد**: dağılma ve birbirinden ürkme. Ve ondan, kıyamet günü **يوم التناد** diye adlandırıldı; onda haşre doğru huzursuzluk olduğundan. Ve tenzilde: **يوم التناد، يوم تولون مدبرين**. **الأزهري** dedi: kurrâ, **الدال**’ın hafifletilmesi üzeredir; ve **ابن عباس** ve bir cemaat onu, yani şeddeli olarak okudu. Ve **التهذيب**’te: **الضحاك** tek başına **يوم التناد**’ı şeddeli okudu. **أبو الهيثم** dedi: o, **ند البعير ندادا**’dandır; eğer kaçarsa. Dedi ki: şeddeli okuyan kimsenin kıraatinin sahihliğine delil, onun sözü: **يوم تولون مدبرين**.

Ve şeyhimiz, **العناية**’dan **سورة غافر** esnasında nakletti ki: denir: **ندا**; eğer toplandıysa. Ve ondan **النادي** ve **يوم التناد**. Böylece onu, musannifin zikrettiğinin zıddı üzerine yaptı. O hâlde, bunun üzerine mânâ: toplanma günü, dağılma değil. Ve bir cemaat onu isabetli gördü. Bitti. Dedim: ve bu, tefsirin gariplerindendir.

Ve **ابن سيده** dedi: ama **يوم التناد** okuyan kimsenin kıraatine gelince; bu babın **محول**’ünden olması caizdir; böylece âyet başlarının dengeli olması için **الياء**’ya çevrildi.

Ve **يندد**; **جعفر** gibi: onu **الصاغاني** nakletti. Denildi: o, Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) şehrinin adıdır.

Ve **ناددته**: ona muhalefet ettim. Ve ondan **الند** alındı; **أبو الهيثم**’in dediği gibi; ve geçti.

Ve ondan istidrâk olunanlardandır: **ناقة ندود**: kaçak.

Ve **الفارسي** dedi: bazısı dedi: **ندت الكلمة**: şâz oldu; ve kullanılışta kuvvetli değildir. Görmüyor musun ki **سيبويه** der: **شذ هذا**; ve **ند** demez.

Ve **التنديد**: sesi yükseltmek.

Ve seslerden **المندد**: çağırmada aşırı olan. **طرفة** dedi:
  **لهجس خفي أو لصوت مندد**

Ve **مندد** bir beldedir. **ابن سيده** dedi: ve onu, ilmiyetten dolayı, şeddeli olanı çözme babında, **محبب**’in yürüdüğü gibi yürümüş görüyorum. Dedi ki: ve onu **مهدد** babından yapmadım; **م ن د**’nin yokluğundan dolayı. **ابن أحمر** dedi:
  **وللشيخ تبكيه رسوم كـأنـمـا                      تراوحها العصرين أرواح مندد**

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَدَّ
نَدَّ I ( n. ac. نَدّ 1 ,  نَدَد 4 ,  نِدَاْد 23 ,  نَدِيْد 25 ,  نُدُوْد 27 ),
a.  Ran away, shied, bolted ( camel ).

b.  Assembled.

c.  Was irregular.

d.  see VI .

نَدَّدَ
نَدَّدَ II
a.  [ Bi ], Defamed; disgraced, exposed.

b.  [ Bi ], Published, divulged.

c.  Couched ( lance ).

d.  see IV .

نَاْدَدَ
نَاْدَدَ III ,
a.  Opposed, oppugned.

أَنْدَدَ
أَنْدَدَ IV ,
a.  Dispersed, scattered.

تَنَاْدَدَ
تَنَاْدَدَ VI ,
a.  Dispersed, fled.

نَدّ
نَدّ 1 ,  P. ,
a.  Ambergris; scent.

b.  Hill; mound, tumulus.

c.  .  see 2 (b) .

نَدِّيّ
نَدِّيّ 1yi ,
a.  Odour.

نِدّ
نِدّ 2 ,
a.  see 1 (a) .

b.  ( pl. أَنْدَاْد 38 ), Like; equal, fellow.

c.  Opponent, rival.

d.  Image; similitude; idol.

نَدَد
نَدَد 4 ,
a.  see 64 .

نَاْدِد
نَاْدِد 21 , ( pl. نَدَد 4 ,  نِدَاْد 23 ),
a.  see 26 .

b.  Vanquished.

نَدِيْد
نَدِيْد 25 , ( pl. نُدَدَآءُ 43 ),
a.  see 2 (b) .

نَدِيْدَة
نَدِيْدَة 25t , ( pl. نَدَاْئِدُ 46 ),
a.  fem. of نَدِيْد 25 .

نَدُوْد
نَدُوْد 26 ,
a.  Shying, bolting ( camel ). - تَنَاْدِيْد 64 ,  أَنَاْدِيْدُ 69 , Dispersed, scattered.

نَدَّدَ
N. P. نَدَّدَ II ,
a.  Loud, high-pitched ( voice ).

يَوْم التَّنَادِّ
يَوْم التَّنَادِّ
a.  The day of judgment.

لَيْس لَهُ نَادّ
لَيْس لَهُ نَادّ
a.  He has not any means of subsistence.

##### Türkçe

نَدَّ
**نَدَّ** I ( n. ac. **نَدّ** 1 ,  **نَدَد** 4 ,  **نِدَاْد** 23 ,  **نَدِيْد** 25 ,  **نُدُوْد** 27 ),
a. (deve) kaçtı, ürktü, şahlandı.

b. Toplandı.

c. Düzensiz oldu.

d. VI’ya bak.

نَدَّدَ
**نَدَّدَ** II
a. [ Bi ], kötüledi; rezil etti, açığa vurdu.

b. [ Bi ], yayımladı, ifşa etti.

c. (mızrağı) kınladı.

d. IV’e bak.

نَاْدَدَ
**نَاْدَدَ** III ,
a. Karşı koydu, muaraza etti.

أَنْدَدَ
**أَنْدَدَ** IV ,
a. Dağıttı, saçtı.

تَنَاْدَدَ
**تَنَاْدَدَ** VI ,
a. Dağıldı, kaçtı.

نَدّ
**نَدّ** 1 ,  P. ,
a. Amber; koku.

b. Tepe; tümsek, tümülüs.

c. 2 (b)’ye bak.

نَدِّيّ
**نَدِّيّ** 1yi ,
a. Koku.

نِدّ
**نِدّ** 2 ,
a. 1 (a)’ya bak.

b. ( pl. **أَنْدَاْد** 38 ), benzer; eşit, denk.

c. Rakip, hasım.

d. Suret; benzerlik; put.

نَدَد
**نَدَد** 4 ,
a. 64’e bak.

نَاْدِد
**نَاْدِد** 21 , ( pl. **نَدَد** 4 ,  **نِدَاْد** 23 ),
a. 26’ya bak.

b. Yenilmiş.

نَدِيْد
**نَدِيْد** 25 , ( pl. **نُدَدَآءُ** 43 ),
a. 2 (b)’ye bak.

نَدِيْدَة
**نَدِيْدَة** 25t , ( pl. **نَدَاْئِدُ** 46 ),
a. **نَدِيْد** 25’in müennesi.

نَدُوْد
**نَدُوْد** 26 ,
a. (deve) ürkek, şahlanan. - **تَنَاْدِيْد** 64 ,  **أَنَاْدِيْدُ** 69 , dağılmış, saçılmış.

نَدَّدَ
N. P. **نَدَّدَ** II ,
a. Yüksek sesli, tiz (ses).

يَوْم التَّنَادِّ
**يَوْم التَّنَادِّ**
a. Kıyamet günü.

لَيْس لَهُ نَادّ
**لَيْس لَهُ نَادّ**
a. Onun hiçbir geçim vasıtası yoktur.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%AF/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

ندد
نَدَّ - يَنِدُّ - نِدّ - أَنْدَاد
نَدَّ - يَنِدُّ +كائن + كائناً: يكافئه ويماثله في جوهره وفعله ويختلف عنه في صورته وهيئته
نِدّ - النِدّ: اسم فعل بمعنى مفعول من " نَدَّ - يَنِدُّ  ": الكائن الذي يكافئ آخر في جوهره وفعله، ويختلف عنه في صورته وهيئته
أَنْدَاد: جمع " نِدّ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التشابه والتماثل، ضد الاختلاف والتمايز والتفريق"، وهي:
صَنَا - يَصْنُوْ (صَنَى - يَصْنِي)، مَثَلَ - يَمْثُلُ، شَكَلَ - يَشْكُلُ، نَدَّ - يَنِدُّ، شَبِهَ - يَشْبَهُ، ضَهِئَ - يَضْهَأُ
أنداد
 	﴿الذي جعل لكم الأرض فراشا والسماء بناء وأنزل من السماء ماء فأخرج به من الثمرات رزقا لكم فلا تجعلوا لله أنداداوأنتم تعلمون(22)﴾ البقرة ﴿قل أئنكم لتكفرون بالذي خلق الأرض في يومين وتجعلون له أندادا ذلك رب العالمين (9)﴾ فصلت
 	﴿وجعلوا لله أندادا ليضلوا عن سبيله قل تمتعوا فإن مصيركم إلى النار(30)﴾ إبراهيم ﴿وإذا مس الإنسان ضر دعا ربه منيبا إليه ثم إذا خوله نعمة منه نسي ما كان يدعو إليه من قبل وجعل لله أندادا ليضل عن سبيله قل تمتع بكفرك قليلا إنك من أصحاب النار(8)﴾ الزمر
 	﴿ومن الناس من يتخذ من دون الله أندادا يحبونهم كحب الله والذين آمنوا أشد حبا لله ولو يرى الذين ظلموا إذ يرون العذاب أن القوة لله جميعا وأن الله شديد العذاب(165)﴾ البقرة ﴿وقال الذين استضعفوا للذين استكبروا بل مكر الليل والنهار إذ تأمروننا أن نكفر بالله ونجعل له أندادا وأسروا الندامة لما رأوا العذاب وجعلنا الأغلال في أعناق الذين كفروا هل يجزون إلا ما كانوا يعملون(33)﴾ سبأ
جاء في التفسير : أنداد : آلهة من دون الله يعبدونها - شركاء - أمثالاً من الأصنام
مختار الصحاح
● [ندد] ن د د: نَدَّ البعير يَنِدُّ بالكسر نَدًا بالفتح و نِدَادا بالكسر و نُدُودا بالضم نفر وذهب على وجهه شاردا ومنه قرأ بعضهم ﴿يوم التَّنَادِّ﴾ بتشديد الدال و نَدُّ الطيب غير عربي و النِّدُّ بالكسر المِثْل والنظير وكذا النَّدِيدُ و النَّدِيدَةُ قال لُبيد لكِي لا يكون السَّندري نديدتي قلت السندري شاعر
الراغب
ندد
- نديد الشيء: مشاركه في جوهره، وذلك ضرب من المماثلة؛ فإن المثل يقال في أي مشاركة كانت، فكل ند مثل، وليس كل مثل ندا، ويقال: نده ونديده ونديدته، قال تعالى: }فلا تجعلوا لله أندادا﴿[البقرة/22]،﴾ومن الناس من يتخذ من دون الله أندادا﴿[البقرة/165]،﴾وتجعلون له أندادا﴿[فصلت/9] وقرئ: (يوم التناد) [غافر/32] (وهي قراءة شاذة، قرأ بها ابن عباس والضحاك والأعرج وأبو صالح بتشديد الدال. انظر: البصائر 5/31) أي: يند بعضهم من بعض. نحو:﴾يوم يفر المرء من أخيه{ [عبس/34].
لسان العرب:
مقاييس اللغة:
(ند) النون والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على شُرودٍ وفراق. وندَّ البعير نَدَّاً ونُدوداً: ذهَبَ على وجهه شارداً. ومن الباب النِدُّ والنَّديد: الذي ينادُّ في الأمر، أي يأتي برأيٍ غيرِ رأيِ صاحبِه. قال:
لئلاَّ يكونَ السَّندرِيُّ نديدتِي *** وأشْتُمَ أعْماماً عُموماً عَماعِما([10])
والنَّدُّ فيما ذكر ابنُ دريد: التَّلُّ المرتفِع في السماء([11])، ويكون هذا قريباً من قياسه. والنِّدُّ من الطِّيب ليس عربياً.
القاموس المحيط:
نَدَّ البَعيرُ يَنِدُّ نَدًّا ونَديداً ونُدوداً ونِداداً شَرَدَ ونَفَرَ. والنَّدُّ طِيبٌ م، ويُكْسَرُ، أو العَنْبَرُ، والتَّلُّ المُرْتَفِعُ، والْأَكَمَةُ العظيمَةُ من طِينٍ، وحِصْنٌ باليمنِ، وبالكسر المِثْلُ، ج أنْدادٌ، كالنَّديدِ،
ج: نُدَداءُ، والنَّديدَةُ ج: نَدائِدُ، وهي نِدُّ فُلانَةَ، ولا يقالُ: نِدُّ فُلانٍ. ونَدَّدَ به: صَرَّحَ بِعُيوبِهِ، وأسْمَعَه القَبيحَ. وليسَ له نادٌّ، أي: رِزْقٌ، وإِبِلٌ نَدَدٌ، محركةً: مُتَفَرِّقَةٌ، وأنَدَّها ونَدَّدَها. وذَهَبُوا أنادِيدَ وتَناديدَ: تَفَرَّقُوا في كُلِّ وجْهٍ. والتَّنادُّ: التَّفَرُّقُ، والتَّنافُرُ، ومنه: " يومَ التَّنادِّ " ، وقَرأ بهِ ابنُ عَبَّاسٍ وجَماعَةٌ. ويَنْدَدُ: ع، ومَدينةُ النبي صلى الله عليه وسلم. ونادَدْتُهُ: خالَفْتُهُ.
تاج العروس:
ن د د
نَدَّ البَعِيرُ يَنِدُّ من حدّ ضَرَب نَدًّا بالفتح ونَدِيداً ونُدُوداً بالضَّمّ ونِدَاداً بالكسر وهو نَادٌّ إِذا شَرَدَ ونَفَرَ وذَهَب على وَجْهِه شَارِداً كما في المصباح وجمعُ النَّادِّ نِدَادٌ كقائمٍ وقيَامٍ وفي اللسان : نَدَّت الإِبلُ وتَنَادَّتْ : ذَهَبَتْ شُرُوداً فَمَضَتْ على وُجوهِها وقال الشاعر :
" قَضَى عَلَى النَّاسِ أَمْراً لانِدَادَ لَهُعَنْهُمْ وقَدْ أَخَذَ المِيثَاقَ وَاعْتَقَدَا والنَّدُّ بالفتح : طِيبٌ أَي معروف وعلى الفَتْح اقتصر الجوهريُّ والفَيُّوميُّ وغيرُهما ويكسر كما في المحكم وغيرِه وهو ضَرْبٌ من الطِّيبِ يُدَخِّن به وفي الصحاح أنه عود يتبخر به وقال جماعةٌ : هو الغَالِيَةٌ وقال اللّيث : هو ضَرْبٌ من الدُّخْنَة وقال الزَّمخشريُّ في ربيع الأَبرار : النَّدُّ : مَصنُوعٌ وهو العُودُ المُطَرَّي بالمِسْك والعَنْبَرِ والبَانِ أَو هو العَنْبَرُ قال أَبو عمرو بن العلاءِ : يقال للعَنْبَرِ النَّدُّ وللبَقَّمِ : العَنْدَمُ وللمِسْك : الفَتِيقُ وفي الصّحاح أَنه ليس بِعَربِيٍّ وقال ابنُ دُريد : لا أَحْسَب النَّدَّ عَرَبيًّا صَحِيحاً قال شيخُنَا وكلامُ كثيرٍ من أَئمَّةِ اللُّغَةِ صِريحٌ في أَنه عربيٌّ وقد جاءَ في كلام العَرب القُدَمَاءِ وأَنشد للاَحْوَص :
" أَمْ مِنْ جُلَيْدَةَ وَهْناً شَبَّتِ النَّارُودُونَهَا مِنْ ظَلامِ اللَّيْلِ أَسْتَارُ
إِذا خَبَتْ أَوقِدَتْ بالنَّدِّ واسْتَعَرتْ ... ولَمْ يَكُنْ عِطْرَها قُسْطٌ وأَظْفَارُ وقال العَرْجِيّ :
" تُشَبُّ مُتُونُ الجَمْرِ بِالنَّدِّ تَارَةًوبِالعَنْبَرِ الهِنْدِيِّ فالعَرْفُ سَاطِعُ
ثم قال : قلت : ووجودُه في كلامِ الفُصَحاءِ لا يُنَافِي أَنَّه مُعَرَّب وكأَنّ المُعْتَرِضين على الجَوْهَرِيّ فَهِمُوا مِن المُعَرَّب المولد وهو الذي لا يُوجَد في كلام العَرَبِ لأَنه استعمَلَه المُوَلَّدُونَ بعدَ العَربِ . النَّدُّ : التَّلُّ المُرْتَفِع في السَّمَاءِ لُغَةٌ يَمانِيَة . النَّدُّ الأَكَمَةُ العَظيمةُ من طِينٍ وهذا أَخَصُّ من التَّلَّ . نَدٌّ : حِصْنٌ باليَمَنِ أَظنُّه من عَمَلِ صَنْعَاءَ قاله ياقوت . النِّدُّ بالكسر : المِثْلُ والنَّظِيرُ أَنْدَادٌ وظاهِرُه تَرَادُفُ النِّدِّ والمِثْلِ ونقَلَ شيخُنَا عن القاضِي زكرِيَا عَلَى البيضاوِيّ : نِدُّ الشْيءِ : مُشَارِكُه في الجَوْهَر ومِثْلُه : مُشارِكُه في أَيِّ شْيءٍ كان . فالنِّدُّ أَخصُّ مُطلقاً وقال غيره نِدُّ الشيء ما يَسُدُّ مَسَدَّه . وفي المصباح : النِّدُّ : المِثْلُ كالنَّدِيدِ ولا يكون النِّدُّ إِلا مُخَالِفاً وجمعُه أَنْدَادٌ كحِمْل وأَحْمَالٍ والنَّدِيد نُدَدَاءُ . والنَّدِيدَةُ مثلُ النَّدِيد نَدائِدُ قال لَبِيدٌ :
لِكَيْلاَ يَكُونَ السَّنْدَرِيُّ نَدِيدَتِي ... وأَجْعَل أَقْوَاماً عُمُوماً عَمَاعِمَا وفي كتابه لأُكَيْدِرٍ وخَلَعَ الأَنْدَادَ والأَصْنَامَ قال ابنُ الأَثِير : هو جَمْعُ نِدٍّ بالكسر وهو مِثْلُ الشْيءِ الذي يُضَادُّه في أُمورِه ويُنَادُّه أَي يُخَالِفُه ويُريد بها ما كانوا يَتَّخذونه مِن دُونِ الله آلِهَةً تَعَالى اللهُ عن ذلك . وقال الأَخفشُ : النِّدُّ : الضِّدُّ والشِّبْه وقوله " أَنْدَاداً أَي أَضْدَاداً وأَشْبَاهاً ويقال نِدُّ فلانٍ ونَدِيدُه ونَدِيدَتُه أَي مِثْلُه وشِبْهُهُ وقال أَبو الهَيْثم : يقال للرجل إِذا خَالَفَكَ فأَرَدْت وَجْهاً تَذْهَبُ به ونَازَعك في ضِدِّه : فُلاَنٌ نِدِّي ونَدِيدِي للذي يُرِيدُ خِلاَفَ الوَجْهِ الذي تُرِيدُ وهو مُسْتَقِلٌّ من ذلك بِمِثْلِ ما تَسْتَقِلُّ به . قال حَسَّان :
أَتَهْجُوهُ ولَسْتَ لَهُ بِنِدٍّ ... فَشَرُّ كُمَا لِخَيْرِ كُمَا الفِدَاءُ أَي لَسْتَ له بِمِثْلٍ في شيْءٍ مِن مَعانيه وهي وفي بعض النسخ هو الأُولَى الصوابُ وهو مأْخوذ من قَوْلِ ابن شُمَيْلٍ قال : يُقَال : فُلانَةُ نِدُّ فُلانَةَ وخَتَنُها وتِرْبُها . قال : ولا يُقَال نِدُّ فُلانٍ ولا خَتَنُ فُلانٍ فَتُشَبِّههَا به . ونَدَّدَ به تَنْدِيداً : صَرَّح بِعُيُوبِهِ يكون في النَّظْمِ والنَّثْر نَدَّدَ به : أَسْمَعَه القَبِيحَ قال أَبو زَيدٍ : نَدَّدْت بالرَّجُلِ تَنْدِيداً وسَمَّعْتُ به تَسْمِيعاً إِذا أَسْمَعْتَه القَبِيحَ وشَتَمْتَه وشَهَّرْتَه وسَمَّعْتَ به . يقال ليس له نَادٌّ أَي رِزْقٌ كأَنه يَعْنِي النَّاطِقَ مِن المالِ إِذ تَقدَّم نَدَّ البَعِيرُ فهو نَادٌّ وجَمْعُه نِدَادٌ . وإِبلٌ نَدَد مُحَرَّكَةً كرَفَضٍ اسمٌ للجَميعِ أَي مُتَفَرِّقَةٌ وقد أَنَدَّها ونَدَّدَهَا . يقال ذَهَبُوا أَنَاديدَ وتَنَادِيدَ وفي بعض النُّسخ بالياءِ التحتيةِ بدل المُثَنَّاة إِذا تَفَرَّقُوا في كُلِّ وَجْهٍ وكذلك طَيْرٌ أَنَادِيدُ ويَنَادِيدُ قال :
كَأَنَّمَا أَهْلُ حُجْرٍ يَنْظُرُونَ مَتَى ... يَرَوْنَنِي خَارِجاً طَيْرٌ يَنَادِيدُ
والتَّنَادُّ : التَّفَرُّقُ والتَّنَافُرُ ومنه سُمِّيَ يوم القيامة يَوْم التَّنَادِّ لما فيه من الانزِعَاجِ إِلى الحَشْرِ وفي التنزيل " يَوْمَ التَّنَادِ يَوْمَ تُوَلُّونَ مُدْبِرِينَ " قال الأَزهريُّ : القُرَّاءُ على تَخْفِيف الدالِ وَقَرَأَ به أَي بالتشديد ابنُ عَبَّاسٍ وجَمَاعَةٌ وفي التهذيب : وقَرَأَ الضَّحّاكُ وحده يَوْمَ التَّنَادِّ بالتشديد قال أَبو الهَيثم : هو من نَدَّ البعيرُ نِدَاداً إِذا شَرَدَ قال : والدليلُ على صِحَّةِ قِرَاءَةِ مَن قَرَأَ بالتشديدِ قوله " يَوْم تُوَلُّونَ مُدْبِرِينَ " ونقل شيخُنَا عن العناية أَثناءَ سورة غَافِر أَنه يقال : نَدَا إِذا اجْتَمَع ومنه النَّادِي ويوم التَّنَادِ فجَعَلَه على الضِّدِّ مما ذَكَرَه المُصًنَّف . إِذا يكون المَعْنَى على ذلك : يوم الاجْتِمَاعِ لا التَّفَرُّق وصَوَّبه جَماعَةٌ . انتهى . قلت : وهذا من غرائِبِ التفسير وقال ابنُ سِيده : وأَما قِرَاءَة من قَرَأَ " يَوْمَ التَّنَادِ " فيجوز أَن يَكُونَ مِن مُحَوَّلِ هذا البابِ فحوَّل للياءِ لِتَعْتدِلَ رُؤُوس الآيِ . ويَنْدَدُ كجَعْفَرٍ : نقله الصاغَانيُّ قيل : هي اسم مَدِينَة النَّبيِّ صلى اللهُ عَليه وسلَّمَ . ونَادَدْتُه : خَالَفْتُه ومنه أُخِذ النِّدُّ كما قاله أَبو الهَيْثَمِ وتقدَّمَ . ومما يستدرك عليه : نَاقَةٌ نَدُودٌ : شَرُود . وقال الفارسيُّ : قال بعضُهم : نَدَّتِ الكَلِمَةُ : شَذَتْ وليستْ بِقَوِيَّةٍ في الاستعمالِ أَلا تَرَى أَن سِيبويْهِ يقول : شَذَّ هذا ولا يقول : نَدَّ : والتَّنْدِيد : رَفْعُ الصَّوتِ . والمُنَدَّد من الأَصواتِ : المُبَالَغُ في النِّدَاءِ قالَ طَرَفة :
" لِهَجْسٍ خَفِيٍّ أَوْ لِصَوْتٍ مُنَدَّدِ ومَنْدَدُ بَلَدٌ قال ابنُ سِيدَه : وأَرَاه جَرَى في فَكِّ التضعِيفِ مَجْرَى مَحْبَبٍ لِلعَلَميَّة قال : ولم أَجعلْه من باب مَهْدَدٍ لعَدمِ م ن د قال ابنُ أَحْمَر :
وللشَّيْخ تَبْكِيهِ رُسُومٌ كَأَنَّمَا ... تَرَاوَحَهَا العَصْرَيْنِ أَرْوَاحُ مَنْدَدِ

##### Türkçe

ندد
**نَدَّ - يَنِدُّ - نِدّ - أَنْدَاد**
Pazartesi, 14 Şubat/Şubat 2011 09:58 yazar: Administrator
**نَدَّ - يَنِدُّ** +bir varlık +bir varlığı: özünde ve fiilinde ona denk olur ve ona benzer; suretinde ve heyetinde ondan ayrılır.
**نِدّ - النِدّ**: “**نَدَّ - يَنِدُّ**”den mef‘ûl manasında fiil ismi: özünde ve fiilinde başka bir varlığa denk olan, suretinde ve heyetinde ondan ayrılan varlık.
**أَنْدَاد**: “**نِدّ**”in çoğulu.
Ve lafız, “benzerlik ve aynılık; ayrılık, temâyüz ve tefrîkin zıddı” lafızlar grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**صَنَا - يَصْنُوْ (صَنَى - يَصْنِي)، مَثَلَ - يَمْثُلُ، شَكَلَ - يَشْكُلُ، نَدَّ - يَنِدُّ، شَبِهَ - يَشْبَهُ، ضَهِئَ - يَضْهَأُ**

أنداد
	﴿Sizin için yeri döşek, göğü bina kılan; gökten su indirip onunla size rızık olarak meyvelerden çıkaran O’dur; öyleyse siz bilip dururken Allah’a **أندادا** kılmayın (22)﴾ البقرة ﴿De ki: Siz, yeri iki günde yaratana gerçekten küfreder misiniz ve O’na **أندادا** kılar mısınız? İşte bu, âlemlerin Rabbidir (9)﴾ فصلت
	﴿Allah’a **أندادا** kıldılar ki O’nun yolundan saptırsınlar; de ki: faydalanın; çünkü dönüşünüz ateşedir (30)﴾ إبراهيم ﴿İnsana bir zarar dokunduğunda Rabbine yönelerek O’na dua eder; sonra O, kendisinden ona bir nimet verince, daha önce O’na dua ettiği şeyi unutur ve Allah’a **أندادا** kılar ki O’nun yolundan saptırsın; de ki: küfrünle azıcık faydalan; şüphesiz sen ateş ehlindensin (8)﴾ الزمر
	﴿İnsanlardan kimi, Allah’tan başka **أندادا** edinir; onları Allah’ı sever gibi severler; iman edenler ise Allah’a sevgi bakımından daha şiddetlidir; zulmedenler azabı gördükleri vakit, kuvvetin tümünün Allah’a ait olduğunu ve Allah’ın azabının şiddetli olduğunu bir görselerdi (165)﴾ البقرة ﴿Zayıf düşürülenler, büyüklük taslayanlara dedi ki: Hayır; gece ve gündüz tuzağı; hani siz bize Allah’a küfretmemizi ve O’na **أندادا** kılmamızı emrediyordunuz; azabı gördüklerinde pişmanlığı gizlediler; küfredenlerin boyunlarına halkalar koyduk; ancak yaptıklarıyla mı cezalandırılırlar? (33)﴾ سبأ

Tefsirde geldi: **أنداد**: Allah’tan başka ilâhlar; onlara ibadet ederler – ortaklar – putlardan emsaller.

مختار الصحاح
● [ندد] ن د د: **نَدَّ** deve **يَنِدُّ** (kesre ile) **نَدًا** (fetha ile) ve **نِدَادا** (kesre ile) ve **نُدُودا** (damme ile): ürktü ve yüzü üzere başıboş gidip gitti; bundan dolayı bazısı ﴿يوم **التَّنَادِّ**﴾ (dâl’ı şeddeli) okudu. Ve **نَدُّ** (güzel koku) Arapça değildir. Ve **النِّدُّ** (kesre ile): misil ve nazîr; aynı şekilde **النَّدِيدُ** ve **النَّدِيدَةُ**. Lübid dedi ki:
لَكِي لا يكون السَّندري نديدتي
Dedim: **السندري** bir şairdir.

الراغب
ندد
- **نديد** bir şey: onun özünde ona ortak olması; bu, benzerliğin bir türüdür; çünkü **المثل** her ne ortaklık olursa olsun söylenir; böylece her **ند** bir **مثل**dir; fakat her **مثل** bir **ندا** değildir. Ve denir: **نده** ve **نديده** ve **نديدته**. Yüce Allah dedi ki: }فلا تجعلوا لله **أندادا**﴿[البقرة/22]،﴾ومن الناس من يتخذ من دون الله **أندادا**﴿[البقرة/165]،﴾وتجعلون له **أندادا**﴿[فصلت/9]. Ve (يوم التناد) [غافر/32] diye okundu (bu şâz bir kıraattir; İbn عباس, الضحاك, الأعرج ve أبو صالح dâl’ı şeddeli olarak onunla okudu. Bak: البصائر 5/31): yani, bazısı bazısından **يند** eder. Şu gibi:﴾يوم يفر المرء من أخيه{ [عبس/34].

لسان العرب:
مقاييس اللغة:
(**ند**) **النون** ve **الدال**: sahih bir asıl; başıboş kaçış ve ayrılığa delâlet eder. Ve **ندَّ** deve **نَدًّا** ve **نُدوداً**: yüzü üzere başıboş gidip gitti. Ve babdan **النِدُّ** ve **النَّديد**: işte **ينادُّ** eden; yani sahibinin görüşünden başka bir görüşle gelen. Dedi ki:
لئلاَّ يكونَ السَّندرِيُّ نديدتِي *** وأشْتُمَ أعْماماً عُموماً عَماعِما([10])
Ve **النَّدُّ** hakkında, İbn دريد’in zikrettiğine göre: gökte yükselmiş tepe([11]); bu, onun kıyasına yakın olur. Ve **النِّدُّ** güzel kokudan Arapça değildir.

القاموس المحيط:
**نَدَّ** deve **يَنِدُّ** **نَدًّا** ve **نَديداً** ve **نُدوداً** ve **نِداداً**: başıboş kaçtı ve ürktü. Ve **النَّدُّ**: güzel koku; müzekker; ve kesrelenir; yahut amber; ve yükselmiş tepe; ve büyük tümsek; çamurdan büyük tepe; ve Yemen’de bir hisar. Ve kesre ile: misil; çoğulu **أنْدادٌ**; **النَّديد** gibi; çoğulu: **نُدَداءُ**. Ve **النَّديدَةُ** çoğulu: **نَدائِدُ**; ve o, falancanın kadınının **نِدّ**idir; “falancanın erkeğinin **نِدّ**i” denmez. Ve **نَدَّدَ** onunla: ayıplarını açıkladı ve ona çirkini işittirdi. Ve onun **نادّ**ı yoktur: yani rızık. Ve **إِبِلٌ نَدَدٌ** (harekeli): dağınık. Ve onu **أنَدَّ** etti ve onu **نَدَّدَ** etti. Ve “**أنادِيدَ** ve **تَناديدَ** gittiler”: her yöne dağıldılar. Ve **التَّنادُّ**: dağılma ve nefretleşme; bundan: “**يومَ التَّنادِّ**”; İbn عباس ve bir cemaat onunla okudu. Ve **يَنْدَدُ**: bir yer adı; ve Peygamber’in şehri صلى الله عليه وسلم. Ve **نادَدْتُهُ**: ona muhalefet ettim.

تاج العروس:
ن د د
**نَدَّ** deve **يَنِدُّ** (حدّ **ضَرَب** babından) **نَدًّا** (fetha ile) ve **نَدِيداً** ve **نُدُوداً** (damme ile) ve **نِدَاداً** (kesre ile); ve o, **نَادٌّ**dur: başıboş kaçıp ürküp yüzü üzere başıboş gittiğinde; المصباح’ta olduğu gibi. Ve **النَّادِّ**ın çoğulu **نِدَادٌ**dur; **قائم** ve **قيَام** gibi. Ve لسان’da: **نَدَّت** develer ve **تَنَادَّتْ**: başıboş gidip yüzleri üzere yürüyüp gittiler. Şair dedi ki:
" قَضَى عَلَى النَّاسِ أَمْراً لانِدَادَ لَهُعَنْهُمْ وقَدْ أَخَذَ المِيثَاقَ وَاعْتَقَدَا
Ve **النَّدُّ** (fetha ile): güzel koku; yani bilinen. Fetha üzere الجوهريُّ ve الفَيُّوميُّ ve başkaları iktisar etti; ve المحكم ve başkasında olduğu gibi kesrelenir; ve o, onunla tütsülenilen güzel kokudan bir türdür. Ve الصحاح’ta: onunla buhur yapılan bir ağaçtır. Ve bir cemaat dedi ki: o, **الغَالِيَةٌ**dır. Ve اللّيث dedi ki: o, **الدُّخْنَة**dan bir türdür. Ve الزَّمخشريُّ, ربيع الأَبرار’da dedi ki: **النَّدُّ**: yapılmış olandır; o, misk, amber ve ban ile yumuşatılmış ud’dur; yahut o, amberdir. أبو عمرو بن العلاءِ dedi ki: ambere **النَّدُّ** denir; **البَقَّم**e: **العَنْدَمُ**; miske: **الفَتِيقُ**. Ve الصحاح’ta: Arapça değildir. Ve İbn دُريد dedi ki: **النَّدَّ**in sahih Arapça olduğunu sanmıyorum. Şeyhimiz dedi ki: dil imamlarının çoğunun sözü, onun Arapça olduğunda sarihtir; Arapların eskilerinin sözünde gelmiştir. Ve الأَحْوَص’tan şu beyit okundu:
" أَمْ مِنْ جُلَيْدَةَ وَهْناً شَبَّتِ النَّارُودُونَهَا مِنْ ظَلامِ اللَّيْلِ أَسْتَارُ
إِذا خَبَتْ أَوقِدَتْ بالنَّدِّ واسْتَعَرتْ ... ولَمْ يَكُنْ عِطْرَها قُسْطٌ وأَظْفَارُ
Ve العَرْجِيّ dedi ki:
" تُشَبُّ مُتُونُ الجَمْرِ بِالنَّدِّ تَارَةًوبِالعَنْبَرِ الهِنْدِيِّ فالعَرْفُ سَاطِعُ
Sonra dedi ki: Dedim: fasihlerin sözünde bulunması, onun mu‘arreb olmasına aykırı değildir; sanki الجَوْهَرِيّ’ye itiraz edenler, mu‘arrebden “müvelled”i anladılar; o da Arapların sözünde bulunmayan, çünkü onu Araplardan sonra müvelledler kullanmış olandır. **النَّدُّ**: gökte yükselmiş tepe; Yemen lehçesi. **النَّدُّ**: çamurdan büyük tümsek; bu, tepeden daha özeldir. **نَدٌّ**: Yemen’de bir hisar; onu صنعاء amelinden sanıyorum; bunu ياقوت söyledi. **النِّدُّ** (kesre ile): misil ve nazîr; çoğulu **أَنْدَادٌ**. Zâhiri, **النِّدّ** ile **المِثْل**in teradüfüdür. Şeyhimiz, القاضي زكرِيَا’dan البيضاوِي üzerine nakletti: **نِدُّ** bir şey: özde ona ortak olan; ve **مِثْلُه**: her ne şey olursa olsun ona ortak olan. Böylece **النِّدُّ** mutlak olarak daha özeldir. Başkası dedi ki: bir şeyin **نِدُّ**i, onun yerini doldurandır. Ve المصباح’ta: **النِّدُّ**: misil; **النَّدِيد** gibi; ve **النِّدُّ** ancak muhalif olarak olur. Ve çoğulu **أَنْدَادٌ**; **حِمْل** ve **أَحْمَالٍ** gibi. Ve **النَّدِيد**: **نُدَدَاءُ**. Ve **النَّدِيدَةُ**: **النَّدِيد** gibi; çoğulu **نَدائِدُ**. Lübid dedi ki:
لِكَيْلاَ يَكُونَ السَّنْدَرِيُّ نَدِيدَتِي ... وأَجْعَل أَقْوَاماً عُمُوماً عَمَاعِمَا
Ve onun (Peygamber’in) أُكَيْدِر’e kitabında: “**الأَنْدَادَ**ı ve **الأَصْنَامَ**ı çıkardı.” İbn الأَثِير dedi ki: o, **نِدّ**in (kesre ile) cem‘idir; o, bir şeyin mislidir; işlerinde ona zıtlık eder ve ona **يُنَادُّه**; yani ona muhalefet eder; bununla, Allah’tan başka edindikleri ilâhları kasteder; Allah bundan yücedir. Ve الأَخفشُ dedi ki: **النِّدُّ**: zıt ve benzer. Ve “**أَنْدَاداً**” sözü: yani zıtlar ve benzerler. Ve denir: falancanın **نِدُّ**i ve **نَدِيدُه** ve **نَدِيدَتُه**: yani onun misli ve benzeri. Ve أبو الهَيْثم dedi ki: bir adam sana muhalefet ettiğinde ve sen bir yön istemişken seni ondan çevirmek istediğinde ve onun zıddında seninle çekiştiğinde: “falanca benim **نِدِّي**m ve **نَدِيدِي**mdir”; senin istediğin yönün hilâfını isteyen kimse için; ve o, bundan, senin istiklâl ettiğin gibi bir misille istiklâl edicidir. Hassân dedi ki:
أَتَهْجُوهُ ولَسْتَ لَهُ بِنِدٍّ ... فَشَرُّ كُمَا لِخَيْرِ كُمَا الفِدَاءُ
Yani: onun için, manalarının hiçbirinde bir misil değilsin. Ve bazı nüshalarda “هو الأُولَى”dır; doğru olan odur; ve bu, İbn شُمَيْل’in sözünden alınmıştır. Dedi ki: denir: falanca kadın, falanca kadının **نِدُّ**idir; ve onun damadı; ve yaşıtı. Dedi ki: “falancanın erkeğinin **نِدُّ**i” denmez; “falancanın damadı” da denmez; böylece onu onunla benzetirsin. Ve **نَدَّدَ** onunla **تَنْدِيداً**: ayıplarını açıkladı; nazımda ve nesirde olur. **نَدَّدَ** onunla: ona çirkini işittirdi. أبو زَيدٍ dedi ki: **نَدَّدْتُ** adamla **تَنْدِيداً** ve onunla **سَمَّعْتُ** **تَسْمِيعاً**: ona çirkini işittirdiğinde, ona sövdüğünde, onu teşhir ettiğinde ve onunla duyurduğunda. Denir: onun **نَادٌّ**ı yoktur: yani rızık; sanki maldan “konuşan”ı kastediyor; zira daha önce “**نَدَّ** deve; o hâlde o **نَادٌّ**dur” geçti; ve çoğulu **نِدَادٌ**dur. Ve **إِبلٌ نَدَد** (harekeli), **رَفَضٍ** gibi: cemî‘ için isim; yani dağınık; ve onu **أَنَدَّ** etti ve onu **نَدَّدَ** etti. Denir: “**أَنَاديدَ** ve **تَنَادِيدَ** gittiler”; bazı nüshalarda, ikilinin yerine alttaki **الياء** ile: her yöne dağıldıklarında. Ve aynı şekilde: **طَيْرٌ أَنَادِيدُ** ve **يَنَادِيدُ**. Dedi ki:
كَأَنَّمَا أَهْلُ حُجْرٍ يَنْظُرُونَ مَتَى ... يَرَوْنَنِي خَارِجاً طَيْرٌ يَنَادِيدُ
Ve **التَّنَادُّ**: dağılma ve nefretleşme; bundan dolayı kıyamet günü, onda haşre doğru huzursuzluk bulunduğu için **يَوْم التَّنَادِّ** diye adlandırıldı. Ve تنزيل’de: " **يَوْمَ التَّنَادِ** يَوْمَ تُوَلُّونَ مُدْبِرِينَ " . الأَزهريُّ dedi ki: kurrâ, dâl’ı hafifletme üzeredir; ve onu, yani şeddeli olarak, İbn عباس ve bir cemaat okudu. Ve التهذيب’de: الضَّحّاك tek başına “**يَوْمَ التَّنَادِّ**”i şeddeli okudu. أبو الهَيثم dedi ki: bu, “**نَدَّ** deve **نِدَاداً**”dan; başıboş kaçtığında. Dedi ki: şeddeli okuyan kimsenin kıraatinin sahihliğine delil, “**يَوْم تُوَلُّونَ مُدْبِرِينَ**” sözüdür. Şeyhimiz, العناية’den, غَافِر sûresi esnasında nakletti: denir: **نَدَا**: toplandı; bundan **النَّادِي** ve **يوم التَّنَادِ**; böylece onu, musannifin zikrettiğinin zıddı üzerine yaptı. O hâlde mana buna göre olur: toplanma günü; dağılma değil. Ve bir cemaat onu doğru saydı. Bitti. Dedim: bu, tefsirin gariplerindendir. Ve İbn سِيده dedi ki: “**يَوْمَ التَّنَادِ**” okuyan kimsenin kıraatine gelince: bu babın muhawwelinden olabilir; âyet başları dengelensin diye **الياء**ya çevirdi. Ve **يَنْدَدُ** (جعفر gibi): الصاغَانيُّ nakletti; denildi: o, Peygamber’in şehrinin adı, صلى الله عليه وسلم. Ve **نَادَدْتُه**: ona muhalefet ettim; bundan **النِّدُّ** alındı; أبو الهَيْثَم’in dediği gibi; ve geçti. Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **نَاقَةٌ نَدُودٌ**: başıboş kaçan. Ve الفارسيُّ dedi ki: bazısı dedi: **نَدَّتِ الكَلِمَةُ**: şâz oldu; ve kullanımda kuvvetli değildir; görmüyor musun ki سِيبويْهِ: “**شَذَّ** bu” der ve “**نَدَّ**” demez. Ve **التَّنْدِيد**: ses yükseltmektir. Ve seslerden **المُنَدَّد**: nidâda mübalağa edilendir. طَرَفة dedi:
" لِهَجْسٍ خَفِيٍّ أَوْ لِصَوْتٍ مُنَدَّدِ
Ve **مَنْدَدُ** bir beldedir. İbn سِيدَه dedi ki: onu, alem oluş sebebiyle, **مَحْبَبٍ**in gidişi gibi, teşdîdin çözülmesinde yürümüş görüyorum. Dedi ki: onu, **مَهْدَدٍ** babından yapmadım; **م ن د**nin yokluğu sebebiyle. İbn أَحْمَر dedi ki:
وللشَّيْخ تَبْكِيهِ رُسُومٌ كَأَنَّمَا ... تَرَاوَحَهَا العَصْرَيْنِ أَرْوَاحُ مَنْدَدِ
