# ندر (ن-د-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AF%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ن - د - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الدال والراء والنون معهما
د ر ن، ر د ن، ن د ر، ر ن د، د ن ر، ن ر د مستعملات
درن:
الدَّرَنُ: تَلَطُّخُ الوَسَخُ، وثَوْبٌ دَرِنٌ وأَدْرنُ داخِلٌ عليه ويجوز في الشِّعْر قال رؤبة يمدح رجلاً:
إِنِ امرُؤٌ دَغْمَرَ لونَ الأَدْرَنِ
سَلِمتَ عِرْضاً ثوبُه لم يُدْكَنِ
والفِعلُ دَرِنَ يدرَنُ.
والدَّرينُ: اليَبيسُ الحَوْلِيُّ، ويقال: ما في الأرض من اليَبيس إلاّ الدُّرانةُ.
والدُّرَيْنةُ: الأَحمَقُ بلغة ناسٍ من أهل الكوفة.
ودُرّانة على فُعْلانة: من أسماء الجَواري.
ردن:
الرُّدْنُ: مُقَدَّمُ كُمِّ القميص.
والأُرْدُنٌّ: أرضٌ بالشام، وقيل: هو نَهْرٌ بالحَجر بينَ تِيهِ بني إسرائيلَ وبينَ أرض الشام.
والرّادِنيُّ من الإِبِل: ما جَعُدَ وَبَرُه، وهو منها كريمٌ جميلٌ يضرِبُ إلى السَّواد شيئاً.
ولَيْلٌ مُرْدِن، أي مظلمٌ.
وعَرَقٌ مُرْدِن:ٌ قد نَمَّسَ الجَسَدَ كلَّه.
والرَّدَنُ: الخَزُّ ويقال: الحرير.
رند:
الرَّنْدُ: ضربٌ من العُود يُدخَّنُ به.
ندر:
نَدَرَ الشيء إذا سَقَطَ، وإنَّما يقال ذلك لشيءٍ من بينِ شيءٍ أو من جَوف شيءٍ، وكذلك نَوادِر الأشياء تَنْدُر.
والأنْدَرِيُّ، والجميع الأَنَدرُون، وهم الفِتيانُ الذينَ يجتمعُونَ من مَواضعَ شَتَّى، قال
ولا تُبقى خُمُورَ الأَنْدَرينا
وقيلَ: الأَنُدَرُ موضعٌ، وهي قرية أبي عُبَيد الوَزير.
ويقال: إنما يكون ذلك في النُّدْرة بعدَ النُّدْرة أي الأحيان، وكذلك الخَطيئةِ بعد الخطيئة.
والأندَرُ: البَيْدَرُ في لغة أهل الشام.
ويقال للرجل إذا خَضَفَ: نَدَرَ بها.
دنر:
دَنَّرَ وَجْهُ فلانٍ إذا أَشرَقَ وتَلأَلأَ.
ودِينارُ مُدَنَّرُ أي مضروبٌ ديناراً.
ويِرْذَوْنٌ مُدَنَّرُ اللَّوْنِ أي أشهَبُ على مَتنَيْه وعَجُزه سَوادٌ مستديرٌ يخالِطُه شُهْبَهٌ.
نرد:
النَّرْدُ: الكَعْبُ الذي يُلْعَبُ به.
ومن لعِبَ بالنَّرْد فكأنّما غَمَسَ يَدَيْهِ في لَحْمِ الخِنزيرِ.

##### Türkçe

باب **الدال** ve **الراء** ve **النون** onlarla birlikte

**د ر ن**، **ر د ن**، **ن د ر**، **ر ن د**، **د ن ر**، **ن ر د** kullanımdadırlar.

**درن**:
**الدَّرَنُ**: pisliğin bulaşması; ve **ثَوْبٌ دَرِنٌ** ve **أَدْرنُ** (pislik) onun içine girmiştir; şiirde caiz olur. Rü’be bir adamı överek dedi ki:
إِنِ امرُؤٌ دَغْمَرَ لونَ **الأَدْرَنِ**
سَلِمتَ عِرْضاً ثوبُه لم يُدْكَنِ
Fiil **دَرِنَ** **يدْرَنُ**’dur.
**والدَّرينُ**: yıllık kurumuş (şey); ve denir ki: yerde kurumuştan hiçbir şey yoktur, ancak **الدُّرانةُ**.
**والدُّرَيْنةُ**: Kûfe ehlinden bir topluluğun dilinde ahmak.
**ودُرّانة** **على فُعْلانة**: câriyelerin isimlerindendir.

**ردن**:
**الرُّدْنُ**: gömleğin kol ağzının önü.
**والأُرْدُنٌّ**: Şam’da bir yer; ve denildi ki: o, Benî İsrâîl’in Tîh’i ile Şam toprağı arasında **الحَجر**’de bir nehirdir.
**والرّادِنيُّ** develerden: tüyü kıvırcık olan; ve o, onlardan değerli, güzel (olan)dır; biraz siyahlığa meyleder.
**ولَيْلٌ مُرْدِن**: yani karanlık.
**وعَرَقٌ مُرْدِن**: bütün bedeni nemlendirmiş (ter).
**والرَّدَنُ**: **الخَزُّ**; ve denir ki: ipek.

**رند**:
**الرَّنْدُ**: onunla tütsülenilen ağaçtan bir tür.

**ندر**:
**نَدَرَ** şey, düştüğü zaman; ancak bu, bir şeyin arasından yahut bir şeyin içinden (düşen) bir şey için söylenir; aynı şekilde şeylerin **نَوادِر**’i **تَنْدُر**.
**والأنْدَرِيُّ**; çoğulu **الأَنَدرُون**; onlar, çeşitli yerlerden toplanan delikanlılardır; dedi ki:
ولا تُبقى خُمُورَ **الأَنْدَرينا**
Ve denildi: **الأَنُدَرُ** bir yerdir; ve o, vezir Ebû Ubeyd’in köyüdür.
Ve denir ki: bu ancak **النُّدْرة**’den sonra **النُّدْرة**’de olur; yani vakitler; aynı şekilde hatadan sonra hata (da).
**والأندَرُ**: Şam ehlinin dilinde harman yeri.
Ve bir adama, çakıl taşıyla (taşlayıp) vurduğu zaman denir: onunla **نَدَرَ**.

**دنر**:
**دَنَّرَ** falanın yüzü, parladığı ve ışıldadığı zaman.
Ve **دِينارُ مُدَنَّرُ**: yani dinar olarak basılmış.
Ve **يِرْذَوْنٌ مُدَنَّرُ اللَّوْنِ**: yani iki sırtında ve sağrısında karışan yuvarlak bir siyahlık bulunan, iki yanında kır (renkli).

**نرد**:
**النَّرْدُ**: onunla oynanan zar.
Ve kim **بالنَّرْد** oynarsa, sanki iki elini domuz etine batırmış gibidir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

نَدَرَ الشيءُ يَنْدُرُ نَدْراً: سقط وشذّ، ومنه النوادِرُ. وأنْدَرَهُ غيره، أي أسقطه. يقال: أَنْدَرَ من الحساب كذا. وضرب يدَه بالسيف فأَنْدَرَها. وقولُ الشاعر:
وإذا الكُماةُ تَنادَروا طَعْنَ الكُلـىنَدْرَ البِكارةِ في الجزاءِ المُضْعَفِ
يقول: أهدرت دماؤهُمْ كما تُنْدَرُ البِكارةُ في الدِيَةِ، وهي جمع بَكْرٍ من الإبل. وقولهم: لقيته في النَدْرَةِ والنَدَرَةِ، أي فيما بين الأيام، وكذلك لقيته في النَدَرى، بالتحريك. وإنْ شئت: لقيته في نَدَرى، بلا ألف ولام. والأَنْدَرُ: البَيْدَرُ، والجمع الأَنادِرُ.

##### Türkçe

**نَدَرَ** şey **يَنْدُرُ** **نَدْراً**: düştü ve aykırı oldu; bundan **النوادِرُ** (nadir olanlar)dır. Ve başkası onu **أَنْدَرَهُ**, yani onu düşürdü. Denir: hesaptan şunu bunu **أَنْدَرَ**. Ve elini kılıçla vurdu da onu **فأَنْدَرَها**. Şairin sözü:
وإذا الكُماةُ تَنادَروا طَعْنَ الكُلـىنَدْرَ البِكارةِ في الجزاءِ المُضْعَفِ
Der ki: onların kanları, diyette **البِكارةُ** düşürülür gibi heder edildi; o, develerden **بَكْرٍ**’ın çoğuludur. Ve onların sözleri: onu **النَدْرَةِ** ve **النَدَرَةِ** içinde gördüm; yani günlerin arasında olan şeyde; yine bunun gibi, onu harekeli olarak **النَدَرى** içinde gördüm. Ve istersen: onu elif ve lâm olmaksızın **نَدَرى** içinde gördüm. Ve **الأَنْدَرُ**: **البَيْدَرُ**’dır; çoğulu **الأَنادِرُ**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

د ر ن
دنر ، ردن ، رند ، ندر ، نرد : ( مستعملة ) .
( درن ) : قال الليث : الدَّرَنُ تَلَطُّخ الوَسَخ ، وثوب دَرِنٌ وأدْرَنُ أي وسخ .
قال رؤبة يمدح رجلاً :
إنِ امرُؤٌ دَغْمَرَ لَوْنَ الأدْرَنِ
سَلِمْتَ عِرْضاً ثَوْبُه لم يَدْكَنِ
أبو عبيد عن الأصمعيّ : كلُّ حُطام شَجر أو حَمْضٍ أو أَحرار بَقْل ، فهو الدَّرين إذا قَدُم .
وقال الليث : اليَبيسُ الحَوْليُّ هو الدَّرين . ويقال : ما في الأرض من اليَبيسِ إلا الدُّرَانَةُ . قال : وناس من أهل الكوفة يسمون الأحمق دُرَيْنَة .
وقال الليث : دُرَّانةُ اسم من أسماء الجواري وهو فُعْلانه . قلت : النون في درَّانة إن كانت أَصْلية فهي فُعْلالَة من الدَّرَنِ ، فإن كانت غير أصلية فهي فُعْلانَة من الدُّر أو الدَّر ، كما قالوا : قُرَّان من القُرِّ أو من القَرِين .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : فلان إدْرَوْنُ شَرَ وطِمِرُّ شَرَ إذا كان نهاية في الشَّر .
وقال شمر : والإدْرَوْنُ الأصْلُ ، وقال القُلاّخُ :
ومِثْلُ عَتَّابِ رَدَدْناه إلَى
إدْرَوْنِهِ ولُؤْمِ أصِّهِ على
الرَّغم مَوْطُوء الحصى مُذَلَّلاَ
قال : وإدْرَوْنُ الدَّابة آرِيُه . قلت : ومن جعل الهمز في إدْرَوْن فاءَ المثال فهي رُباعية ، مثل فِرْعَون وبِرْذَوْن .
دنر : قال الليث : يقال : دَنَّرَ وجهُ الرجل إذا تَلأْلأَ وأشْرَقَ ، ودينار مُدَنَّر أي مَضروبٌ ، وبِرْذَوْنٌ مُدَنَّر اللون أَشْهَبُ على مَتْنَيْهِ وعَجُزِهِ سَوَادٌ مُسْتَدِيرٌ يُخَالِطُهُ شُبْهَة .
وقال أبو عبيد : المدَنَّر من الخيل الذي به نُكَتٌ فوق البَرَشِ .
وقال أبو الهيثم : أصل دينار دِنّارٌ فقلبت إحدى النونين ياءً ولذلك جُمع على دنانير مثل قِيراط أصله قرّاطٌ وديباج أصله دِبّاج .
ويقال : دُنِّر الرجلُ فهو مُدَنّر ، إذا كثرت دنانيره .
ردن : الليث : الرُّدْنُ مقَدَّم كمِّ القميص .
عمرو عن أبيه : الرُّدْن الكمّ .
أبو عبيد عن أبي عمرو : الرَّدَنُ الخَزّ . وقال في قوله :
كَشَقِّ القَرَارِيِّ ثَوْبَ الرَّدَنْ
قال : الردَنُ الخزّ الأصفر .
وقال الليث : الأُرْدُنّ أرض بالشام .
وقال ابن السكيت : الأُرْدُنّ النُّعاسُ
الغالبُ وأنشد :
قد أخذَتْنِي نَعْسَةٌ أُرْدُنُّ
قال : وبه سميت الأُرْدُنُّ البَلَدُ .
وقال الليث : الرادِنِيُّ مِن الإبل ما جَعُدَ وَبَرُه ، وهو منها كريم جميل يَضْرِبُ إلى السَّواد قليلاً .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : إذا خالَطَ حُمْرَةَ البعير صُفْرَةٌ كالْوَرْسِ قيل : جَمَلٌ رادِنِيٌّ وناقة رَادِنيَّةٌ .
وقال الليث : ليلٌ مُرْدِنٌ ، أي مُظْلِمٌ . وعَرَق مَرْدونٌ قد نَمَّسَ الجَسَد كلَّه ، وأمَّا قول أبي دُوَاد الإيادي :
أَسْأَدَتْ ليلةً ويوماً فلما
دَخَلَتْ في مُسَرْبَخٍ مَرْدُونِ
فإن بعضهم قال : أراد بالمردُون المردوم فأبدل من الميم نوناً . والمسَرْبَخُ الواسعُ ، وقال بعضهم : المَرْدُومَ الموصول .
وقال شمر : المرْدُون المنْسُوجُ . قال : والرَّدَنُ الغَزْلُ أراد بقوله : في مُسربخٍ مَرْدون الأرضَ التي فيها السَّراب . وقيل : الرَّدَنُ الغَزْل الذي ليس بمستقيم .
رند ( نرد ) : أبو عبيد عن أبي عبيدة : الرَّنْد شَجَرٌ طَيِّبٌ من شجر البادية ، قال : وربما سمّوا عودَ الطيب الذي يُتَبَخَّر به رَنْداً ، وأنكر أن يكون الرّنْدُ الآس .
وروى أبو عمرو عن أبي العباس أحمد بن يحيى أنه قال : الرَّنْد الآسُ عند جماعة أهل اللغة ، إلا أن عمرو الشيباني وابن الأعرابي فإنهما قالا : الرَّندَ الْحَنوَة وهو طيب الرائحة . قلت : والرند عند أهل البحرين شبه جُوالِقٍ واسع الأسفل مخروط الأعْلَى يُسَفُّ من خَوصِ النَّخل ، ثم يُخَيَّط ويُضْرب بالشُّرْطِ المفتولة من الليف حتى يَتَمَتَّن فيقوم قائماً ، ويُعَرى بِعُرًى وثيقةٍ ينقل فيه الرُّطب أيّام الْخِراف ، يُحمل منه رَنْدان على الجمل القويّ ، ورَأَيت هَجَرياً يقول له : النَّرْد وكأنه مقلوب ، ويقال له : القَرْنة أيضاً ، وأما النّرد الذي يتقامر به فليس بعربيَ وهو مُعرب .
ندر : قال الليث : يقال : نَدَر الشيء إذا سقَط ؛ وإنما يقال ذلك لشيءٍ يَسْقُط من بين شيءٍ أو مِن جوف شيء ؛ وكذلك نوادرُ الكلام يَنْدِرُ .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : النَّدْرَةُ الخَصْفَةُ بالعَجَلَة وفي الحديث : أن رجلاً نَدَر في مجلسِ عمرَ فأمر القومَ بالتَّطهُّر لئلا يخجل النادرُ .
ويقال نَدَر الرجلُ : إذا مات ، وقال ساعدة الهُذَليّ :
كلانا وإنْ طالَ أيامُه سينْدُر عن شَزَنٍ مُدْحِضِ .
سينْدُرُ : سيموت ، والنَّدْرةُ القطعة من
الذهب أو الفِضة توجد في المعدن .
وقال الليث : الأنْدِرِيّ ويجمع الأندرين ، يقال : هُمْ الفتيان الذين يجتمعون من مواضع شتى وأنشد :
ولا تُبقي خُمَور الأنْدَرِينا
عمرو عن أبيه : الأنْدَرِيُّ : الحبْلُ الغليظ وقال لبيد :
مُمَرٍ كَكَرِّ الأنْدَرِيِّ شَتِيم
وقال الليث : الأنْدَر : البَيْدَر شَاميَّة ، ويقال للرجل إذا خَضَفَ : نَدَر بها ، وقيل : الأنْدرُ قرية بالشام فيها كروم ؛ وكأنه على هذا المعنى أراد خمور الأنْدريِّينَ خفِّفَتْ ياءٌ النِّسبة كما تقول الأشعرِين بمعنى الأشعرِيِّينَ إنما يكون ذلك في النَّدْرة بَعْد النَّدْرَة إذا كان في الأحايين مرة ، وكذلك الخطيئةُ بعد الخطيئةِ .

##### Türkçe

د ر ن
دنر ، ردن ، رند ، ندر ، نرد : (kullanılan) .

( **درن** ) : Leys dedi: **الدَّرَنُ** pisliğin bulaşıp lekelenmesidir; **ثوب دَرِنٌ** ve **أدْرَنُ** yani pis.

Rü’be bir adamı överek dedi:
إنِ امرُؤٌ دَغْمَرَ لَوْنَ الأدْرَنِ
سَلِمْتَ عِرْضاً ثَوْبُه لم يَدْكَنِ

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: Ağaç kırıntısı yahut **حَمْضٍ** yahut otların serbest (yabani) olanlarından her türlü döküntü; o, eskidiği zaman **الدَّرين**’dir.

Leys dedi: Bir yıllık kuru olan, o **الدَّرين**’dir. Ve denir: Yerde kuru olandan hiçbir şey yoktur; ancak **الدُّرَانَةُ** vardır. Dedi: Kûfe ehlinin bir kısmı ahmağa **دُرَيْنَة** der.

Leys dedi: **دُرَّانةُ** cariyelerin adlarından bir addır; o **فُعْلانه**’dir. Dedim: **درَّانة**’deki **النون** eğer aslî ise, o **الدَّرَنِ**’den **فُعْلالَة**’dır; eğer aslî değilse, o **الدُّر** yahut **الدَّر**’den **فُعْلانَة**’dır; nitekim **قُرَّان** dediler: **القُرِّ**’den yahut **القَرِين**’den.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Falan **إدْرَوْنُ شَرَ** ve **طِمِرُّ شَرَ**’dır; şerde nihayet (en uç) olduğu zaman.

Şemmer dedi: **الإدْرَوْنُ** asıldır. Ve **القُلاّخُ** dedi:
ومِثْلُ عَتَّابِ رَدَدْناه إلَى
إدْرَوْنِهِ ولُؤْمِ أصِّهِ على
الرَّغم مَوْطُوء الحصى مُذَلَّلاَ

Dedi: **إدْرَوْنُ** binitin **آرِيُه**’sidir. Dedim: Kim **إدْرَوْن**’da hemzeyi misâlin fâ’sı kılarsa, o dörtlüdür; **فِرْعَون** ve **بِرْذَوْن** gibi.

دنر : Leys dedi: Denir: **دَنَّرَ وجهُ الرجل**; adamın yüzü parıldayıp aydınlandığı zaman. Ve **دينار مُدَنَّر** yani basılmıştır. Ve **بِرْذَوْنٌ مُدَنَّر اللون**: sırtının iki yanında ve sağrısında, içine bir benzerlik karışan, yuvarlak bir siyahlık bulunan, kırçıl.

Ebû Ubeyd dedi: Atlardan **المدَنَّر**; üzerinde, benekliliğin üstünde noktalar bulunan (attır).

Ebû’l-Heysem dedi: **دينار**’ın aslı **دِنّارٌ**’dır; iki **النون**’dan biri **ياء**’ya çevrildi; bu yüzden **قِيراط** (aslında **قرّاطٌ**) ve **ديباج** (aslında **دِبّاج**) gibi, **دنانير** üzere çoğul yapıldı.

Ve denir: **دُنِّر الرجلُ فهو مُدَنّر**; dinarları çoğaldığı zaman.

ردن : Leys: **الرُّدْنُ** gömleğin kol ağzının ön tarafıdır.

Amr, babasından: **الرُّدْن** kol (yen)dir.

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **الرَّدَنُ** ipektir (**الخَزّ**). Ve şu sözünde:
كَشَقِّ القَرَارِيِّ ثَوْبَ الرَّدَنْ
Dedi: **الردَنُ** sarı ipektir.

Leys dedi: **الأُرْدُنّ** Şam’da bir arazidir.

İbnü’s-Sikkît dedi: **الأُرْدُنّ** galip gelen uyuklamadır; ve okudu:
قد أخذَتْنِي نَعْسَةٌ أُرْدُنُّ
Dedi: Bununla **الأُرْدُنّ** beldesi adlandırıldı.

Leys dedi: Develerden **الرادِنِيُّ**; tüyü kıvırcık olan (devedir); o, onlardan değerli, güzel olup azıcık siyaha çalar.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: Devenin kızıllığına safranîlik, **الْوَرْسِ** gibi karıştığı zaman: **جَمَلٌ رادِنِيٌّ** ve **ناقة رَادِنيَّةٌ** denir.

Leys dedi: **ليلٌ مُرْدِنٌ**; yani karanlık. Ve **عَرَق مَرْدونٌ**; bütün bedeni benek benek etmiş (ter). Ebû Duvâd el-İyâdî’nin sözüne gelince:
أَسْأَدَتْ ليلةً ويوماً فلما
دَخَلَتْ في مُسَرْبَخٍ مَرْدُونِ
Bazıları dedi: **المردُون** ile **المردوم**’u kastetti; **الميم**’den **نون**’a bedel yaptı. Ve **المسَرْبَخُ** geniş olandır. Bazıları dedi: **المَرْدُومَ** bitişik olandır.

Şemmer dedi: **المرْدُون** dokunmuş olandır. Dedi: **الرَّدَنُ** ipliktir; “**في مُسربخٍ مَرْدون**” sözüyle serabın bulunduğu yeri kastetti. Ve denildi: **الرَّدَنُ** düzgün olmayan ipliktir.

رند ( نرد ) : Ebû Ubeyd, Ebû Ubeyde’den: **الرَّنْد** çöl ağaçlarından hoş (kokulu) bir ağaçtır. Dedi: Bazen, onunla tütsülenilen hoş koku çubuğuna **رَنْداً** adını verirler. Ve **الرّنْدُ**’ün **الآس** olmasını inkâr etti.

Ebû Amr, Ebû’l-Abbâs Ahmed b. Yahyâ’dan rivayet etti: Dedi ki: Dil ehlinin bir topluluğu katında **الرَّنْد** **الآس**’tır; ancak Amr eş-Şeybânî ve İbnü’l-A‘râbî; ikisi dedi ki: **الرَّندَ** **الْحَنوَة**’dur ve o hoş kokuludur. Dedim: Bahreyn ehli katında **الرند**; altı geniş, üstü konik, hurma yaprağı lifinden örülen, sonra dikilen ve liften bükülmüş şeritlerle vurulup sağlamlaştırılan, böylece dik durur hâle gelen; sağlam halkalarla donatılan; **الرُّطب**’un (yaş hurmanın) **الْخِراف** günlerinde taşındığı bir şeye benzer; güçlü deve üzerinde ondan iki **رَنْدان** taşınır. Ve Hecerli birini ona **النَّرْد** derken gördüm; sanki ters çevrilmiş gibidir. Ve ona **القَرْنة** da denir. Kumar oynanan **النّرد** ise Arapça değildir; o, Arapçalaştırılmıştır.

ندر : Leys dedi: Denir: **نَدَر الشيء**; düştüğü zaman. Ancak bu, bir şeyin iki şey arasından yahut bir şeyin içinden düşmesi için söylenir. Ve sözün **نوادرُ**’i de **يَنْدِرُ**.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **النَّدْرَةُ** acele ile yapılan yama (yamalama)dır. Ve hadiste: Bir adam Ömer’in meclisinde **نَدَر** etti; kavme, **النادرُ** utanmasın diye temizlenmeyi emretti.

Ve denir: **نَدَر الرجلُ**; öldüğü zaman. Sâ‘ide el-Hüzelî dedi:
كلانا وإنْ طالَ أيامُه سينْدُر عن شَزَنٍ مُدْحِضِ .
**سينْدُرُ**: ölecek. Ve **النَّدْرةُ**; madende bulunan altın yahut gümüş parçasıdır.

Leys dedi: **الأنْدِرِيّ**; ve **الأندرين** üzere çoğul yapılır. Denir: Onlar, çeşitli yerlerden toplanıp bir araya gelen delikanlılardır. Ve okudu:
ولا تُبقي خُمَور الأنْدَرِينا

Amr, babasından: **الأنْدَرِيُّ** kalın iptir. Lebîd dedi:
مُمَرٍ كَكَرِّ الأنْدَرِيِّ شَتِيم

Leys dedi: **الأنْدَر**; Şamca **البَيْدَر**’dir. Ve bir adama, yama yaptığı zaman: onunla **نَدَر** etti, denir. Ve denildi: **الأنْدرُ** Şam’da bağları bulunan bir köydür. Sanki bu mânaya göre **خمور الأنْدريِّينَ**’i kastetti; nisbet **ياء**’sı hafifletildi; senin “**الأشعرِين**” demen gibi, **الأشعرِيِّينَ** mânasında. Bu ancak nadirlikte, nadirlikten sonra; bazen ara sıra bir defa olduğu zaman olur; ve aynı şekilde **الخطيئةُ**’den sonra **الخطيئةِ**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والدال وما يثلثهما)
(ندر)  النون والدال والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على سُقوط شيءٍ أو إسقاطه. ونَدَر الشّيءُ: سقط. قال الهُذَلي([1]):
وإذا الكُماةُ تَنادَرُوا طعنَ الكُلَى *** نَدْرَ البِكَارةِ في الجزاء المُضْعَفِ([2])أي أُهدِرت دماؤُهم كما تُنْدَر البِكارة في الدِّية.
وأنا ألقى فلاناً في النَّدْرة والنَّدَرة([3])، إذا كنت تلقاه في الأيام، فكأنَّ تلك اللقاءة كانت ندرت، أي سقطتْ. وضَربَه على رأْسه فندَرَتْ عينُه، أي خَرجَتْ من موضِعها. وقولهم: الأندريّ، ما نُراه عربيَّاً، لكنَّهم يقولون: الأندْرَون: الفتيان يجتمعون من مَواضِعَ شتّى. ويُنشِدون قولَ عمرو:
* ولا تُبقِي خُمورَ الأندرينا([4]) *
وقال قوم: الأندِرين: قرية. ويقولون: الأندرِيّ: الحَبْل([5]).
وأنشد:
* كأنَّه أندريٌّ مسَّهُ بللُ *
والأندر: البَيدر، قاله الخليل.
(ندس)  النون والدال والسين أصلٌ صحيح يدلُّ على مِثل النَّزْك([6]) والطَّعن. يقولون: المُنادَسَة بالرماح: المطاعَنَة. والنَّدْس: الطَّعن. قال الكميت:
ونحنُ صبَحْنا آلَ نجران غارةً *** تميمَ بنَ مرٍّ والرِّماحَ النَّوادسا([7])ومن الباب النَّدُس: الرّجل الفَطِن، وكذلك السَّريع السَّمْع للصوت الخفِيّ. والقياس في هذه الكلمات قريب. وكذلك نَدَسْتُ به الأرضَ، إذا صرعتَه. ونَدَسْتُ* الشيءَ عن الطريق: نحَّيتُه. وإلا وقد ضربته([8]).
(ندص)  النون والدال والصاد كلمةٌ إن صحّت. يقولون: نَدَصَتْ عَينُه: جَحَظت ونَدَرت.
(ندغ)  النون والدال والغين كلمةٌ إن صحّت فإنها تدلُّ على شِبْه الطَّعن والنَّخس. يقال: ندَغَه: طعنه. وندَغْتُ الصبيَّ: دغْدَغْته. ويقولون: النُّدْغَة: البياض في آخِر الظّفر، وكأنَّه شيءٌ أثَّر في شيء.
(ندف)  النون والدال والفاء كلمةٌ صحيحة، وهي شِبهُ النَّفْش للشَّيء بآلة. وندفتُ القُطنَ بالمِندف. ويُحمل عليها فيقال: ندفتِ الدّابَّةُ في سيرِها ندفاً، وهو سرعةُ رَجْعِ يديها. والنَّدْف في الحَلب: أن تفطُرَ([9]) الضَّرَّةَ بإِصبعك: ونَدَفَت السّماءُ بمطرٍ مثل نَطَفت. والنُّدفة: القليل من اللَّبَن، كأنَّه قُطنةٌ قد نُدِفَت.
(ندل)  النون والدال واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على نَقْلٍ واضطراب. يقولون: نَدَلتُ الشيءَ ندلاً، إذا نَقلتَه. قالوا: واشتقاق المِنديل منه. ويقولون: النَّدْل: الاختلاس. قال:
* فَنَدْلاً زُرَيْقُ المالَ ندلَ الثَّعالبِ([10]) *
والمُنَوْدِل: الشيخ الكبير، سمِّي بذلك لاضطرابه. ونَوْدَلَتْ خُصياه: استرخَتا.
ومما شذَّ عن الباب إن صحَّ: النَّدْل، يقال إنَّه الوسَخ: ولا يُبنَى منه فِعل.
(ندم)  النون والدال والميم كلمةٌ تدلُّ على تَفَكُّنٍ لشيءٍ قد كان([11]). يقال: ندِم عليه نَدَماً ونَدامةً. وشَرِيبُ الرّجلِ: مُنادِمُهُ ونديمُه([12]). وقال ناسٌ: المنادمة مقلوب المدامنة، وذلك إدمان الشَّراب. وفيه نظر. وناسٌ يقولون: كان الشَّرِيبانِ يكونُ من أحدهما بعضُ ما يُنْدَم عليه، فلذلك سمِّيا نديمين.
(نده)  النون والدال والهاء كلمةٌ تدلُّ على زَجْر ومنع. يقال: نَدَهْتُ البعيرَ عن الحوض، أي زجَرتُه. ونَدَهتُ الإبلَ: سُقْتُها مجتمعة. ويقولون للمطَلَّقة: اذهَبِي فلا أنْدَهُ سَرْبَكِ([13]).
وشذَّ عنه النُّدْهة([14]): كثرة المال. قال:
* ولا مالهُم ذو نَدْهَة فَيَدُونِي([15]) *
(ندي)  النون والدال والحرف المعتل يدلُّ على تجمُّع، وقد يدلُّ على بللٍ في الشَّيء.
الأوّل النَّادي والنّدِيّ: المجلس يَنْدُو القومُ حوالَيْه؛ وإذا تفرَّقوا فليس بَندِيّ. ومنه دار النَّدْوةِ بمكّة، لأنَّهم كانوا يَنْدُون فيها، أي يجتمعونَ ونادَيتُه: جالَستُه في الندِيّ. قال:
فتىً لو يُنادِي الشّمسَ ألقت قِناعَها *** أو القَمَر السَّارِي لألقَى المقالدا([16])ونَدوة الإبل: أن تندُوَ من المشرب إلى المرعى القريبِ منه ثم تعودَ إلى الماء من يَومها أو غَدِها. وكذلك تَندُو من الحَمْضِ إلى الخَلَّة. وأندى إبلَه، من هذا.
والأصل الآخَر النَّدَى من البلل، معروف. يقال ندى وأنداء، وجاء أندِيةٌ، وهي شاذَّة. وربَّما عبَّروا عن الشَّحم بالنَّدَى. وهو أنْدَى من فلانٍ، أي أكثر خيراً منه. وما نَدِيَتْ كفِّي لفلانٍ بشيءٍ يكرهه. قال النَّابغة:
ما إن نَدِيتُ بشيء أنت تكرهُه *** إذنْ فلا رفَعتْ سوطِي إليَّ يدِي([17])وهو يتندَّى على أصحابه، أي يتَسخَّى([18]).
ومن الباب نَدَى الصَّوتِ: بُعْدُ مذهبِه. وهو أندى صوتاً منه، أي أبعد. قال:
فقلت ادعِي وأدْعُ فإنَّ أندَى *** لصوتٍ أن ينادِيَ داعيانِ([19])إذا هُمِز تغيَّر إلى شيءٍ يدلُّ على طرائقَ وآثار. والنُّدْأة: طريقةٌ من الشَّحم مخالفةٌ لِلَوْن اللَّحم. والنُّدْأة: قوس قُزَح، والحمرة التي تكون في الغَيم نحو الشَّفَق. ونَدَأْت اللَّحمَ في المَلَّة: دفنتُه حتَّى يَنضَج. قال أبو بكر([20]): وهو النَّدِئ مثل الطَّبيخ.
(ندب)  النون والدال والباء ثلاثُ كلماتٍ: أحداها الأثَر، والثانية الْخَطَر، والثالثة تدلُّ على خفّة*ٍ في شيء.
فالأوَّل النَّدَب: أثَر الجُرْح، والجمع أنداب، وذلك إذا لم يرتفع عن الجلد.
والثاني: النَّدَب: الخَطَر. وأنْدَبَ نَفْسَه: خاطَرَ بها. قال:
............... ولم أقُمْ *** على نَدَبٍ يوماً ولي نفس مُخْطِرِ([21])والأصل الثالث رجلٌ نَدْبٌ: خفيف. والنَّدْب: الفَرَس الماضي. وعندنا أنّ النَّدْبَ في الأمر قريبٌ من هذا؛ لأنَّ الفقهاء يقولون: إنَّ النَّدْب ما ليس بفرض. وإن كان هذا صحيحاً فلأن الحال فيه خفيفة.
ومما ليس من هذا الباب نَدْبُ النّادِبَةِ الميتَ بحُسْن الثَّناء عليه. والنَّدْبُ: أن تدعُوَ القومَ إلى الأمر، فانتدَبوا هم.
(ندح)  النون والدال والحاء كلمةٌ تدلُّ على سَعَةٍ في الشَّيء. من ذلك النَّدْح: الأرض الواسعة، والجمع أنداح. ومنها قولهم: لك عنه مندوحةٌ، أي سَعَة وفُسْحة. قال الخليل: وأرض مندوحة: بعيدةٌ واسعة. وإنَّه لفي نَُدْحَةٍ([22]) من الأرض، أي سَعَة وفُسْحَة. والله أعلم بالصواب.
--------------ـــ
([1]) هو أبو كبير الهذلي. ديوان الهذليين (2: 108) واللسان (ندر).
([2]) في الديوان: "تعاوروا".
([3]) وكذا في المجمل واللسان. واقتصر القاموس على لغة الفتح.
([4]) أول بيت في معلقة عمرو بن كلثوم. وصدره:
* ألا هبّي بصحنك فاصبحينا *
([5]) في الأصل: "الخبل"، وفي المجمل "الجبل"، صوابهما ما أثبت من اللسان والقاموس. وفيهما: "الأندري: الحبل الغليظ. وأنشد صاحب اللسان للبيد:
* ممر ككر الأندري شتيم *
([6]) النَّـزك: الطعن بالنيزك، وهو الرمح الصغير.
([7]) أنشده في المجمل واللسان (ندس).
([8]) كذا. وفي المجمل: "وندست به الأرض، إذا صرعته".
([9]) يقال فطر الناقة يفطرها: حلبها بالسبابة والإبهام. في الأصل: "تنظر". وفي المجمل: "تقطر"، صوابهما من القاموس. ولم يرد الندف بهذا المعنى في اللسان.
([10])  البيت لأعشى همدان، وقيل لجرير. العيني (2: 46). وصدره:
* على حين ألهى الناس جل أمورهم *
([11])  التفكن: التندم والتأسف.
([12])  في الأصل: "وشربت الرجل منادمه ونديمة"، تحريف.
([13])  لا أنده سربك، أي لا أحفظ عليك مالك ولا أرد إبلك عن مذهبها.
([14])  بفتح النون وضمها.
([15])  البيت لجميل في اللسان (نده). وصدره:
* فكيف ولا توفي دماؤهم دمي *
([16]) للأعشى في ديوانه 49 واللسان (ندى).
([17]) ديوان النابغة 25 واللسان (ندى). ورواية الديوان:
* ما قلت من سيء مما أتيت به *
([18]) في الأصل: "ينتحى"، صوابه في المجمل واللسان.
([19]) البيت لدثار بن شيبان النمري كما في اللسان (ندى) وتنبيه البكري 100. وجاء اسمه محرفاً في اللسان "مدثار". ونسبه القالي في (2: 90) إلى الفرزدق، وهو خطأ. ونسب أيضاً إلى الحطيئة وليس في ديوانه. ونسب في المفصل 248 لربيعة بن جشم، والصواب أنه لدثار. وانظر مجالس ثعلب 524.
([20]) الجمهرة (3: 290).
([21]) وكذا ورد الاستشهاد بهذا القدر في المجمل. وتمامه "أيهلك معتم وزيد". والبيت لعروة ابن الورد في ديوانه 93 واللسان (ندب). ومعتم وزيد: بطنان من بطونهم.
([22])  بضم النون وفتحها.

ـ

##### Türkçe

(**باب النون والدال وما يثلثهما**)
(**ندر**)  **النون** ve **الدال** ve **الراء** sahih bir asıldır; bir şeyin düşmesine yahut onu düşürmeye delâlet eder. Ve **نَدَر الشّيءُ**: düştü. **الهُذَلي** dedi:
وإذا الكُماةُ تَنادَرُوا طعنَ الكُلَى *** نَدْرَ البِكَارةِ في الجزاء المُضْعَفِ
yani: kanları, diyet içinde **البِكَارة**’nın düşürülmesi gibi heder edildi.

Ve ben falanı **النَّدْرة** ve **النَّدَرة** içinde karşılarım; günlerde onu karşılıyor olduğun zaman; sanki o karşılaşma nadir olmuş, yani düşmüş gibi. Ve onu başına vurdu da gözü **فندَرَتْ**; yani yerinden çıktı. Ve onların sözü: **الأندريّ**; onu Arapça görmüyoruz; lâkin onlar derler: **الأندْرَون**: çeşitli yerlerden toplanan delikanlılar. Ve Amr’ın sözünü okurlar:
* ولا تُبقِي خُمورَ الأندرينا *
Ve bir kavim dedi: **الأندِرين**: bir köydür. Ve derler: **الأندرِيّ**: **الحَبْل**.

Ve okudu:
* كأنَّه أندريٌّ مسَّهُ بللُ *
Ve **الأندر**: harman yeri; bunu **الخليل** söyledi.

(**ندس**)  **النون** ve **الدال** ve **السين** sahih bir asıldır; **النَّزْك** ve mızraklama benzerine delâlet eder. Derler: mızraklarla **المُنادَسَة**: karşılıklı mızraklaşma. Ve **النَّدْس**: mızraklama. **الكميت** dedi:
ونحنُ صبَحْنا آلَ نجران غارةً *** تميمَ بنَ مرٍّ والرِّماحَ النَّوادسا
Ve babdandır **النَّدُس**: zeki adam; aynı şekilde gizli sesi çabuk işiten. Ve kıyas bu kelimelerde yakındır. Yine **نَدَسْتُ** onunla yeri; onu yere serdiğin zaman. Ve **نَدَسْتُ** şeyi yoldan: onu uzaklaştırdım. Yoksa, onu vurmuş oldum.

(**ندص**)  **النون** ve **الدال** ve **الصاد** bir kelimedir; eğer sahihse. Derler: **نَدَصَتْ عَينُه**: fırladı ve **نَدَرت**.

(**ندغ**)  **النون** ve **الدال** ve **الغين** bir kelimedir; eğer sahihse, mızraklama ve dürtme benzerine delâlet eder. Denir: **ندَغَه**: onu mızrakladı. Ve **ندَغْتُ الصبيَّ**: onu gıdıkladım. Ve derler: **النُّدْغَة**: tırnağın sonunda beyazlık; sanki bir şey bir şeyde iz bırakmış gibi.

(**ندف**)  **النون** ve **الدال** ve **الفاء** sahih bir kelimedir; bir aletle bir şeyi kabartma benzeridir. Ve **ندفتُ القُطنَ بالمِندف**. Ve bunun üzerine hamledilir de denir: binek hayvanı yürüyüşünde **ندفاً** ile **ندفت**; o, iki elinin hızlı geri dönüşüdür. Ve sağımda **النَّدْف**: parmağınla memeyi **أن تفطُرَ**; ve gök, **نَطَفت** gibi bir yağmurla **نَدَفَت**. Ve **النُّدفة**: az miktar süt; sanki **نُدِفَت** bir pamuk gibidir.

(**ندل**)  **النون** ve **الدال** ve **اللام** sahih bir asıldır; nakle ve çalkantıya delâlet eder. Derler: **نَدَلتُ الشيءَ ندلاً**: onu naklettiğin zaman. Dediler: **المِنديل**’in iştikakı ondandır. Ve derler: **النَّدْل**: aşırma. Dedi:
* فَنَدْلاً زُرَيْقُ المالَ ندلَ الثَّعالبِ *
Ve **المُنَوْدِل**: büyük ihtiyar; çalkantısından dolayı böyle adlandırıldı. Ve **نَوْدَلَتْ خُصياه**: ikisi gevşedi.

Ve babdan şâz olanlardan, eğer sahihse: **النَّدْل**; onun pislik olduğu söylenir; ve ondan fiil bina edilmez.

(**ندم**)  **النون** ve **الدال** ve **الميم** bir kelimedir; olmuş bir şey için düşünmeye delâlet eder. Denir: **ندِم عليه نَدَماً ونَدامةً**. Ve adamın içki arkadaşı: **مُنادِمُهُ** ve **نديمُه**. Ve bazı insanlar dedi: **المنادمة** ters çevrilmiş **المدامنة**’dir; bu da içkiyi müdavim kılmaktır. Bunda bakış vardır. Ve insanlar der: iki içki arkadaşından birinden, pişman olunacak şeyin bir kısmı olurdu; bu yüzden ikisine **نديمين** denildi.

(**نده**)  **النون** ve **الدال** ve **الهاء** bir kelimedir; azarlamaya ve men etmeye delâlet eder. Denir: **نَدَهْتُ البعيرَ عن الحوض**: yani onu azarladım. Ve **نَدَهتُ الإبلَ**: onları toplu halde sürdüm. Ve boşanmış kadına derler: git; **فلا أنْدَهُ سَرْبَكِ**.

Ve ondan şâz olan **النُّدْهة**: mal çokluğu. Dedi:
* ولا مالهُم ذو نَدْهَة فَيَدُونِي *

(**ندي**)  **النون** ve **الدال** ve illetli harf, toplanmaya delâlet eder; ve şeyde ıslaklığa da delâlet edebilir.

Birincisi **النَّادي** ve **النّدِيّ**: meclis; kavim onun çevresinde **يَنْدُو**; ayrıldıkları zaman **بَندِيّ** değildir. Ondandır: Mekke’de **دار النَّدْوةِ**; çünkü onlar orada **يَنْدُون** idi, yani toplanırlardı. Ve **نادَيتُه**: onu **الندِيّ** içinde oturup konuştum. Dedi:
فتىً لو يُنادِي الشّمسَ ألقت قِناعَها *** أو القَمَر السَّارِي لألقَى المقالدا
Ve develerin **نَدوة**’si: suluktan ona yakın otlağa **تندُو**ması, sonra aynı gününde yahut ertesi gününde suya dönmesidir. Ve yine **الحَمْض**’dan **الخَلَّة**’ye **تَندُو**. Ve **أندى** develerini; bu (mânâ)dan.

Ve diğer asıl: ıslaklıktan **النَّدَى**; bilinir. Denir: **ندى** ve **أنداء**; ve **أندِيةٌ** geldi; bu şâzdır. Ve bazen yağı **النَّدَى** ile ifade ettiler. Ve o, falandan daha **أنْدَى**dır; yani ondan daha çok hayır sahibidir. Ve elim falan için, onun hoşlanmadığı bir şeyle **نَدِيَتْ** olmadı. **النَّابغة** dedi:
ما إن نَدِيتُ بشيء أنت تكرهُه *** إذنْ فلا رفَعتْ سوطِي إليَّ يدِي
Ve o, arkadaşlarına karşı **يتندَّى** eder; yani **يتَسخَّى** eder.

Ve babdandır **نَدَى الصَّوتِ**: gidişinin uzaklığı. Ve o, ondan daha **أندى صوتاً**dır; yani daha uzaktır. Dedi:
فقلت ادعِي وأدْعُ فإنَّ أندَى *** لصوتٍ أن ينادِيَ داعيانِ
Hemzelendiği zaman, yollara ve izlere delâlet eden bir şeye değişir. Ve **النُّدْأة**: etin rengine muhalif bir yağ yolu. Ve **النُّدْأة**: gökkuşağı; ve bulutta şafak tarafında bulunan kızıllık. Ve **نَدَأْت اللَّحمَ في المَلَّة**: onu pişinceye kadar gömüp bıraktım. **أبو بكر** dedi: o, pişmiş yemek gibi olan **النَّدِئ**’dir.

(**ندب**)  **النون** ve **الدال** ve **الباء** üç kelimedir: birincisi iz; ikincisi tehlike; üçüncüsü bir şeyde hafifliğe delâlet eder.

Birincisi **النَّدَب**: yaranın izi; çoğulu **أنداب**; bu, deriden yükselmediği zaman olur.

İkincisi: **النَّدَب**: tehlike. Ve **أنْدَبَ نَفْسَه**: onunla tehlikeye atıldı. Dedi:
............... ولم أقُمْ *** على نَدَبٍ يوماً ولي نفس مُخْطِرِ
Ve üçüncü asıl: **رجلٌ نَدْبٌ**: hafif. Ve **النَّدْب**: koşup giden at. Ve bizim yanımızda, işte **النَّدْب** bunun yakınıdır; çünkü fakihler derler: **النَّدْب** farz olmayan şeydir. Eğer bu sahihse, bunun sebebi, onda hâlin hafif olmasıdır.

Ve bu babdan olmayanlardandır: ağıtçının ölüyü, ona güzel övgü ile **نَدْبُ** etmesi. Ve **النَّدْب**: kavmi işe çağırmandır; onlar da **فانتدَبوا**.

(**ندح**)  **النون** ve **الدال** ve **الحاء** bir kelimedir; şeyde genişliğe delâlet eder. Ondan **النَّدْح**: geniş arazi; çoğulu **أنداح**. Ve ondandır onların sözü: onun hakkında senin için **مندوحةٌ** vardır; yani genişlik ve ferahlık. **الخليل** dedi: **أرض مندوحة**: uzak, geniş. Ve o, yerden bir **نَُدْحَةٍ** içindedir; yani genişlik ve ferahlık. Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.
--------------ـــ
([1]) O, **أبو كبير الهذلي**’dir. **ديوان الهذليين** (2: 108) ve **اللسان** (**ندر**).
([2]) Divanda: "تعاوروا".
([3]) **المجمل** ve **اللسان**’da da böyledir. **القاموس** fetha diliyle yetindi.
([4]) **عمرو بن كلثوم**’un muallakasının ilk beyti. Ve sadrı:
* ألا هبّي بصحنك فاصبحينا *
([5]) Asılda: "الخبل", **المجمل**’de "الجبل"; doğruları, **اللسان** ve **القاموس**’tan sabit olanıdır. Ve ikisinde: "**الأندري**: kalın ip. Ve **اللسان** sahibi **لبيد**’e şu beyti okudu:
* ممر ككر الأندري شتيم *
([6]) **النَّـزك**: **النيزك** ile mızraklama; o da küçük mızraktır.
([7]) Onu **المجمل** ve **اللسان** (**ندس**)’te okuttu.
([8]) Böyle. **المجمل**’de: "وندست به الأرض، إذا صرعته".
([9]) Denir: **فطر الناقة يفطرها**: onu işaret parmağı ve başparmakla sağdı. Asılda: "تنظر". **المجمل**’de: "تقطر"; doğruları **القاموس**’tandır. **اللسان**’da **الندف** bu mânâ ile gelmedi.
([10]) Beyit **أعشى همدان**’ındır; **جرير**’e de denildi. **العيني** (2: 46). Ve sadrı:
* على حين ألهى الناس جل أمورهم *
([11]) **التفكن**: pişmanlık ve esef.
([12]) Asılda: "وشربت الرجل منادمه ونديمة"; tahriftir.
([13]) **لا أنده سربك**: yani malını senin üzerine korumam ve develerini gidiş yönlerinden geri çevirmem.
([14]) **النون**’un fethası ve zammıyla.
([15]) Beyit **اللسان** (**نده**)’de **جميل**’indir. Ve sadrı:
* فكيف ولا توفي دماؤهم دمي *
([16]) **الأعشى**’nın divanında 49 ve **اللسان** (**ندى**).
([17]) **ديوان النابغة** 25 ve **اللسان** (**ندى**). Divan rivayeti:
* ما قلت من سيء مما أتيت به *
([18]) Asılda: "ينتحى"; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([19]) Beyit, **اللسان** (**ندى**) ve **تنبيه البكري** 100’de olduğu üzere **دثار بن شيبان النمري**’nindir. Adı **اللسان**’da tahrif edilmiş olarak "مدثار" geldi. **القالي** (2: 90)’da onu **الفرزدق**’a nisbet etti; bu hatadır. **الحطيئة**’ye de nisbet edildi; divanında değildir. **المفصل** 248’de **ربيعة بن جشم**’e nisbet edildi; doğrusu onun **دثار**’a ait olmasıdır. Ve **مجالس ثعلب** 524’e bak.
([20]) **الجمهرة** (3: 290).
([21]) **المجمل**’de bu kadarıyla istişhad böyle geldi. Tamamı: "أيهلك معتم وزيد". Beyit, divanında 93 ve **اللسان** (**ندب**)’de **عروة ابن الورد**’undur. Ve **معتم** ve **زيد**: onların karınlarından iki karındır.
([22]) **النون**’un zammı ve fethasıyla.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن د ر
ندر نادر من الجبل إذا خرج ونتأ‏.‏
وندر العظم‏:‏ انفك وزال عن مكانه‏.‏
وندر من بيته‏:‏ خرج‏:‏ وسمعت من يقول لامرأة‏:‏ اندري‏.‏
وأندرته‏:‏ أخرجته‏.‏
وأصاب المطر الحشيش فندر الرطب من أعراضه‏:‏ خرج‏.‏
وشبعت الإبل من نادره ونوادره‏.‏
والمال يستندر الرطب‏:‏ يتتبّعه‏.‏
ومن المجاز‏:‏ استندروا أثره‏:‏ اقتفروه‏.‏
وهذا كلام نادر‏:‏ غريب خارج عن المعتاد وأسمعني النوادر ولا يقع ذلك إلاّ في الندرة وإني لألقاه في الندرة وعلى الندرة والندرى‏.‏
وفلان يتنادر علينا‏.‏
وأندر البكارة في الدية‏:‏ أسقطها وألقاها‏.‏
وأصلح نوادر المغلق‏:‏ أسنانه‏.‏
وأندرت يد فلان عن مالي إذا أزلت عنه تصرفه فيه‏.‏
وضربه على رأسه فندرت عينه وأندرها‏.‏

##### Türkçe

ن د ر
**ندر**: dağdan **نادر** oldu; çıktığı ve kabardığı zaman.
**وندر العظم**: ayrıldı ve yerinden uzaklaştı.
**وندر من بيته**: çıktı; ve birinin bir kadına: **اندري** dediğini işittim.
**وأندرته**: onu çıkardım.
Yağmur otu isabet etti de, yaş olan, yanlarından **ندر**: çıktı.
Develer onun **نادره**’sinden ve **نوادره**’sinden doydu.
Mal, yaş olanı **يستندر**: onu izler.
Mecazdan: **استندروا أثره**: izini sürdüler.
Ve bu **كلام نادر**: alışılmışın dışında, garip, dışarı çıkmış; ve bana **النوادر**’i işittirdi; bu ancak **الندرة**’de vuku bulur; ve ben onu mutlaka **في الندرة**’de, ve **على الندرة**’de ve **الندرى**’da buluşurum.
Ve falan bize karşı **يتنادر**.
**وأندر البكارة في الدية**: onu düşürdü ve attı.
**وأصلح نوادر المغلق**: onun dişleri.
**وأندرت يد فلان عن مالي**: onda tasarrufunu ondan giderdiğim zaman.
Onu başına vurdu da gözü **فندرت** ve onu **أندرها**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

نَدَرَ الشيءُ يَنْدُرُ نُدُوراً: سَقَط، وقيل: سَقَطَ وشذَّ، وقيل: سقط من خَوْف شيء أَو من بين شيء أَو سقط من جَوْف شيء أَو من أَشياء فظهرَ. ونوادِرُ الكلام تَنْدُر، وهي ما شَذَّ وخرج من الجمهور، وذلك لظُهوره. وأَندَرَه غيرُه أَي أَسقطه. ويقال: أَندَر من الحِساب كذا وكذا، وضرب يدَه بالسيف فأَندَرَها؛ وقول أَبي كَبير الهذلي:
وإِذا الكُمَاةُ تَنادَرُوا طَعْنَ الكُلى،
نَدْرَ البِكارة في الجَزاءِ المُضْعَفِ
يقول: أُهْدِرَتْ دِماؤكم كما تُنْدَرُ البِكارة في الدِّية، وهي جمع بَكْرٍ من الإِبل؛ قال ابن بري: يريد أَن الكُلى المطعونة تُنْدَر أَي تُسقط فلا يحتسب بها كما يُنْدَر البَكْر في الدية فلا يُحتَسب به. والجَزاء هو الدية، والمُضْعَف: المُضاعَف مَرَّة بعد مرة. وفي الحديث: أَنه ركِب فرساً له فمرّت بشجرة فطار منها طائِرٌ فحادتْ فنَدَرَ عنها على أَرض غليظة أَي سقَط ووقع. وفي حديث زَواج صفِيَّة: فعَثَرَتِ الناقة ونَدَرَ رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، ونَدَرَتْ. وفي حديث آخر: أَن رجلاً عَضَّ يد آخر فندَرَت ثَنِيَّتُه، وفي رواية: فنَدَر ثنيَّتَه. وفي حديث آخر: فضرب رأْسَه فنَدَر. وأَندَر عنه من ماله كذا: أَخرج. ونَقَدَه مائة نَدَرَى: أَخرجها له من ماله.
ولقيه ندْرة وفي النَّدْرة والنَّدَرة ونَدَرى والنَّدَرى وفي النَّدَرَى أَي فيما بين الأَيام. وإِن شئت قل: لقيتُه في نَدَرَى بلا أَلف ولام. ويقال: إِنما يكون ذلك في النَّدْرة بعد النَّدْرة إِذا كان في الأَحايين مرة، وكذلك الخطِيئة بعد الخطيئة.
ونَدَرتِ الشجرةُ: ظهَرت خُوصَتُها وذلك حين يَستمكِن المالُ من رَعْيِها. وندَرَ النباتُ يَنْدُرُ: خرج الورَق من أَعراضِه. واستندرتِ الإِبلُ: أَراغَتْه للأَكل ومارسَتْه. والنَّدْرة: الخَضْفَة بالعَجَلة. وندَرَ الرجلُ: خَضَفَ. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: أَن رجلاً ندَرَ في مجلسِه فأَمَرَ القومَ كلهم بالتطهر لئلا يَخْجَل النادِرُ؛ حكاها الهَرَوِيّ في الغَرِيبَين، معناه أَنه ضَرطَ كأَنها ندَرَت منه من غير اختيار. ويقال للرجل إِذا خَضَفَ: ندَرَ بها، ويقال: ندَرَ الرجلُ إِذا مات؛ وقال ساعدة الهذلي:
كِلانا، وإِن طال أَيامُهُ،
سَيَنْدُرُ عن شَزَنٍ مُدْحِضِ
سَيَنْدُرُ: سَيَموت. والنَّدْرة: القِطعة من الذهب والفضة توجد في المَعْدِن. وقالوا: لو ندَرْت فلاناً لوجدتَه كما تُحِب أَي لو جرّبتَه. والأَندَرُ: البَيْدَرُ، شامِيَّة، والجمع الأَنادِر؛ قال الشاعر: دَقَّ الدِّياسِ عَرَمَ الأَنادِرِ
وقال كُراع: الأَنْدَر الكُدْس من القمح خاصة. والأَندَرُون: فِتْيان من مواضع شتى يجتمعون للشُّرب؛ قال عمرو بن كلثوم:
ولا تُبْقِي خُمُور الأَندَرِينا
واحدهم أَندَرِيٌّ، لمَّا نسَب الخمرَ إِلى أَهل القرية اجتمعتْ ثلاثُ ياءات فخفَّفها للضرورة، كما قال الراجز:
وما عِلْمِي بِسِحْرِ البابِلِينا
وقيل: الأَندَرُ قرية بالشام فيها كروم فجمَعها الأَندَرِين، تقول إِذا نسَبتَ إِليها: هؤلاء الأَندَرِيُّون. قال: وكأَنه على هذ المعنى أَراد خمور الأَندَرِيِّين فخفَّف ياء النسبة، كما قولوا الأَشْعَرِين بمعنى الأَشعريين. وفي حديث عليّ، كرم لله وجهه: أَنه أَقبل وعليه أَندَرْوَرْدِيَّةُ؛ قيل: هي فوق التُّبَّان ودون السراوِيل تُغطِّي الركبة، منسوبة إِلى صانع أَو مكانٍ. أَبو عمرو: الأَندَرِيّ الحَبْل الغليظ؛ وقال لبيد: مُمَرٍّ كَكَرِّ الأَندَرِيّ شَتيم

##### Türkçe

**نَدَرَ** şey **يَنْدُرُ** **نُدُوراً**: düştü; ve denildi ki: düştü ve şâz oldu,
ve denildi ki: bir şeyin korkusundan yahut bir şeyin arasından yahut bir şeyin içinden yahut şeylerden düştü
da ortaya çıktı. Ve sözün **نوادِرُ**’i **تَنْدُر**; o, şâz olup çoğunluktan çıkan şeydir; bu da
onun ortaya çıkması sebebiyledir. Ve başkası onu **أَندَرَه**: yani onu düşürdü. Ve denilir: hesaptan şunu şunu **أَندَر** (düşür/çıkar),
ve elini kılıçla vurdu da onu **فأَندَرَها**; ve Ebû Kebîr el-Hüzelî’nin sözü:
وإِذا الكُمَاةُ تَنادَرُوا طَعْنَ الكُلى،
نَدْرَ البِكارة في الجَزاءِ المُضْعَفِ
Der ki: kanlarınız, diyet içinde **البِكارة**’nın **تُنْدَرُ** edilmesi gibi heder edildi; o,
develerden **بَكْرٍ**’ın çoğuludur; İbn Berrî dedi ki: böbrekleri mızraklananların **تُنْدَر** edilmesini, yani
düşürülmesini kasteder; böylece onunla hesap edilmez; tıpkı diyet içinde **البَكْر**’ın **يُنْدَر** edilmesi gibi; onunla hesap edilmez. Ve **الجَزاء**
diyettir; ve **المُضْعَف**: bir kereden sonra bir kere daha katlanmış olandır. Ve hadiste: onun, kendisine ait bir ata bindiği,
sonra bir ağacın yanından geçtiği, ondan bir kuşun uçtuğu, atın ürküp saptığı, derken ondan sert bir
zemine **فَنَدَرَ** ettiği: yani düştü ve yere kapandı. Ve Safiyye’nin evliliği hadîsinde: deve sendeledi ve Resûlullah, صلى الله عليه وسلم, **نَدَرَ** etti,
ve o da **نَدَرَتْ** etti. Ve başka bir hadiste: bir adam başka birinin elini ısırdı da onun **ثَنِيَّتُه**’i **فندَرَت** etti; bir rivayette: onun ön dişini **فنَدَر** etti. Ve başka bir hadiste:
başını vurdu da **فَنَدَر** etti. Ve malından şunu **أَندَر** etti: çıkardı. Ve ona yüz **نَدَرَى** verdi:
onu malından onun için çıkardı.

Ve ona **ندْرة** olarak rastladı; ve **النَّدْرة**’de ve **النَّدَرة**’de ve **نَدَرى**’da ve **النَّدَرى**’da ve
**النَّدَرَى**’da: yani günlerin aralarında. Ve istersen: **نَدَرَى** içinde, elif-lâm olmaksızın “ona rastladım” de.
Ve denilir: bu ancak **النَّدْرة**’de, **النَّدْرة**’den sonra olur; ara sıra bir kere olduğunda; ve aynı şekilde günah, günahdan sonra.

Ve ağaç **نَدَرتِ**: onun **خُوصَتُها**’sı ortaya çıktı; bu, malın onun
otlatılmasına güç yetirdiği zamandır. Ve bitki **ندَرَ** **يَنْدُرُ**: yaprak, yanlarından çıktı. Ve develer **استندرتِ**:
onu yemeye meylettirdi ve onu alıştırdı. Ve **النَّدْرة**: aceleyle **الخَضْفَة**’dir. Ve adam **ندَرَ**:
**خَضَفَ** etti. Ve Ömer’in, رضي الله عنه, hadîsinde: bir adam meclisinde **ندَرَ** etti de
**النادِرُ** utanmasın diye kavmin hepsine temizlenmeyi emretti; bunu Herevî, **الغَرِيبَين**’de nakletti; manası:
sanki ondan ihtiyarsız olarak **ندَرَت** etmiş gibi yellenmesidir. Ve adam **خَضَفَ** ettiğinde ona denilir: onunla **ندَرَ** etti; ve denilir: adam **ندَرَ** etti, yani öldü; ve Sâ‘ide el-Hüzelî dedi ki:
كِلانا، وإِن طال أَيامُهُ،
سَيَنْدُرُ عن شَزَنٍ مُدْحِضِ
**سَيَنْدُرُ**: ölecek. Ve **النَّدْرة**: madende bulunan altın ve gümüşten parça.
Ve dediler ki: falanı **ندَرْت** etseydin, onu sevdiğin gibi bulurdun; yani onu deneseydin.
Ve **الأَندَرُ**: **البَيْدَرُ**’dır; Şâmîcedir; çoğulu **الأَنادِر**’dir; şair dedi ki:
دَقَّ الدِّياسِ عَرَمَ الأَنادِرِ
Ve Kurâ‘ dedi ki: **الأَنْدَر** özellikle buğdaydan yığındır. Ve **الأَندَرُون**: çeşitli yerlerden olup içki için toplanan delikanlılardır; Amr b. Külsûm dedi ki:
ولا تُبْقِي خُمُور الأَندَرِينا
Tekili **أَندَرِيٌّ**’dir; şarabı köy halkına nisbet edince üç yâ bir araya geldi de zaruret için onu hafifletti; nitekim recez söyleyen dedi ki:
وما عِلْمِي بِسِحْرِ البابِلِينا
Ve denildi ki: **الأَندَرُ** Şam’da bir köydür; onda bağlar vardır; onu **الأَندَرِين** diye çoğul yaptı; ona nisbet ettiğinde dersin ki: bunlar **الأَندَرِيُّون**’dur. Dedi ki: sanki bu manaya göre
**خمور الأَندَرِيِّين**’i kastetti de nisbet yâ’sını hafifletti; tıpkı **الأَشْعَرِين** demeleri gibi; **الأَشعريين** manasında. Ve Ali’nin, Allah yüzünü keremli kılsın, hadîsinde: onun geldiği ve üzerinde
**أَندَرْوَرْدِيَّةُ** bulunduğu: denildi ki: o, **التُّبَّان**’ın üstünde ve **السراوِيل**’in altında, dizi örten bir şeydir; bir sanatkâra yahut bir mekâna nisbetlidir. Ebû Amr: **الأَندَرِيّ** kalın iptir; Lebîd dedi ki:
مُمَرٍّ كَكَرِّ الأَندَرِيّ شَتيم

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن د ر * * نَدَر * الشيء من باب نصر سقط وشَذَّ ومنه * النَّوَادِرُ * و * أنْدَرَهُ * غيره أسقطه وقولهم لقيته في * النَّدْرَةِ * و * النُّدَرَةِ * بسكون الدال وفتحها أي فيما بين الأيام و * الأنْدَرُ * بوزن الأحمر البيدر بلغة أهل الشام والجمع * الأَنَادِرُ

##### Türkçe

* ن د ر * * **نَدَر** * şey, نصر بابından: düştü ve şâz oldu; bundan **النَّوَادِرُ**. Ve **أنْدَرَهُ**: başkası onu düşürdü. Ve onların sözü: onu **النَّدْرَةِ** ve **النُّدَرَةِ** içinde gördüm; **الدال**’ın sükûnu ve fethi ile; yani günlerin arası içinde. Ve **الأنْدَرُ**, الأحمر vezninde: harman yeri; Şam ehlinin diliyle. Çoğulu: **الأَنَادِرُ**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

ندر الشيء يندر ندورا، بالضم: سقط، وقيل: سقط وشذ. وقيل: سقط من جوف شيء، هكذا في النسخ بالجيم. أو من بين شيء أو من أشياء فظهر، وفي الحديث:  أنه ركب فرسا له فمرت بشجرة فطار منها طائر، فحادت، فندر عنها في أرض غليظة  ، أي سقط ووقع. والرجل إذا خضف يقال: ندر بها، وهي الندرة، أي الخضفة بالعجلة، حكاها ابن الأعرابي هكذا بالخاء والضاد المعجمتين، وفي بعض النسخ: حصف، بالمهملتين. وفي حديث عمر رضي الله عنه:  أن رجلا ندر في مجلسه، فأمر القوم كلهم بالتطهر لئلا يخجل النادر  ، حكاها الهروي في الغريبين: معناه أنه ضرط كأنها ندرت منه من غير اختيار. ندر: جرب. يقولون: لو ندرت فلانا لوجدته كما تحب، أي لو جربته. يقال: ندر الرجل، إذا مات، قاله ابن حبيب، وأنشد لساعدة الهذلي. وفي التكملة: لساعدة ابن العجلان:
  كلانا وإن طـال أيامـه                      سيندر عن شزن مدحض أي سيموت. ندر النبات: خرج ورقه من أعراضه، ندرت الشجرة تندر: ظهرت خوصتها، وذلك حين يستمكن المال من رعيها، أو ندرت: اخضرت، وهذه عن الصاغاني. والأندر: البيدر، شامية. قال كراع: الأندر: كدس القمح خاصة، ج أنادر، قال الشاعر: دق الدياس عرم الأنادر الأندر: ة بالشام، على يوم وليلة من حلب، فيها كروم. وقول عمرو بن كلثوم:
  ألا هبي بصحنك فاصبحينا                      ولا تبقي خمور الأندرينا لما نسب الخمر إلى أهل هذه القرية فاجتمعت ثلاث ياآت فخففها للضرورة، كما قال الراجز:
  وما علمي بسحر البابلينا أو جمع الأندري، أندرون فخفف ياء النسبة، كما قالوا: الأشعرون والأعجمون، في الأشعريين والأعجميين، قال شيخنا: وكلامه لا يخلو عن نظر، وتحقيقه في شرح شواهد الشافية للبغدادي. قلت: ولعل وجه النظر هو اجتماع ثلاث ياآت في الكلمة. وما يكون الأندرون الذي هو جمع الأندري مع أنه ذكره فيما بعد بقوله: فتيان إلى آخره، ولو ذكره قبل قوله: كما قالوا إلخ، كان أحسن في الإيراد، فتأمل. والأندري: الحبل الغليظ، أنشد أبو زيد:
  كأنه أندري مسه بلل كذا في التكملة، ونسبه صاحب اللسان لأبي عمرو، وأنشد للبيد:
  ممر ككر الأندري شتيم

  والأندرون: فتيان من مواضع شتى يجتمعون للشرب، واحدهم أندري، وبه فسر قول عمرو بن كلثوم السابق. من المجاز: أسمعني النوادر: نوادر الكلام تندر وهي: ما شذ وخرج من الجمهور لظهوره. وفي الأساس: هذا كلام نادر، أي غريب خارج عن المعتاد. من المجاز: لقيته ندرة، وفي الندرة، مفتوحتين وفي الندرة، محركة، وندرى وفي الندرى، بلا لام فيهما، محركات، أي فيما بين الأيام، ويقال: إنما يكون ذلك في الندرة بعد الندرة، إذا كان في الأحايين مرة. من المجاز: أندر عنه من ماله كذا، إذا أخرجه، وأندر الشيء: أسقطه، يقال: ضرب يده بالسيف فأندرها. يقال: نقد مائة ندرى، محركة، إذا أندرها، أي أخرجها له من ماله. والندرة، بالفتح: القطعة من الذهب والفضة توجد في المعدن. والندرة: الخضفة بالعجلة، أي الضرطة، عن ابن الأعرابي، ذكر الفعل أولا ثم ذكر المصدر ثانيا، وهو معيب عند حذاق المصنفين، فإنه لو قال هناك: وهي الندرة، لأغناه عن ذكره ثانيا. من المجاز: فلان نادرة الزمان، أي وحيد العصر، كما يقال نسيج وحده. ونوادر: ع نقله الصاغاني، ونادر اسم. وعتبة بن الندر كركع، السلمي صحابي ويقال: هو عتبة بن عبد السلمي. وليس بشيء. روى عنه علي بن رباح وخالد بن معدان، وتصحف على بعضهم، يعني الإمام الطبري، كما صرح به الحافظ وغيره فضبطه بالباء الموحدة والذال المعجمة، والصواب الأول. قولهم: ملح أندراني، غلط مشهور، صوابه ذرآني، بالذال المعجمة والهمزة. أي شديد البياض وقد تقدم ذكره في موضعه. وجراب أندراني: ضخم، نقله الصاغاني. ونيدر، كحيدر: من أسماء المدينة، على صاحبها أفضل الصلاة والسلام. أو هو بدالين. وقيل: يندر، بتقديم التحتية على النون. ومما يستدرك عليه: النادر: الحمار الوحشي يندر من الجبل، أي يخرج. وندر العظم: انفك وزال عن محله، ومنه الحديث:  أن رجلا عض يد آخر فندر ثنيته  وندر من بيته: خرج، قال الزمخشري: وسمعت من يقول لزوجته: اندري. وأصاب المطر الحشيش فندر الرطب من أعراضه: خرج. وشبعت الإبل من نادره ونوادره. والمال يستندر الرطب، أي يتتبعه. ويقال: استندرت الإبل النبات: أراغته للأكل ومارسته. من المجاز: استندروا أثره: اقتفوه. ولا يقع ذلك إلا في الندرة . ولقيته في الندرة، كالندرة. وفلان يتنادر علينا، أي يأتينا أحيانا. وأندر البكارة في الدية، أسقطها وألغاها، قال أبو كبير الهذلي:
  وإذا الكماة تنادروا طعن الكلـى                      ندر البكارة في الجزاء المضعف يقول: أهدرت دماؤكم كما تندر البكارة في الدية، وهي جمع بكر من الإبل. قال ابن بري: يريد أن الكلى المطعونة تندر، أي تسقط فلا يحتسب بها، كما يندر البكر في الدية والمضعف المضاعف مرة بعد مرة. ويقال: أصلح نوادر المغلق، أي أسنانه. وأندرت يد فلان عن مالي: أزلت تصرفه فيه. وضربه على رأسه فندرت عينه وأندرها. كل ذلك مجاز. وندرة، بالفتح: موضع من نواحي اليمامة، قاله الصاغاني: قلت: عند منفوحة. وقد روي إعجام دالها أيضا. وندر في علم أو فضل: تقدم. قاله ابن القطاع. وقال أيضا: أندر: أتى بنادر من قول أو فعل. وندر الكلام ندارة: غرب. والنادرة: قرية باليمن سكنه بنو عيسى من قبائل عك.

##### Türkçe

**ندر** şey **يندر** **ندورا** (ötre ile): düştü; ve denildi: düştü ve aykırılaştı. Ve denildi: bir şeyin iç boşluğundan düştü; nüshalarda **الجيم** ile böyle. Yahut bir şeyin arasından veya şeylerden (birkaç şeyden) (düştü de) göründü. Ve hadiste: “O, kendisine ait bir ata bindi; bir ağacın yanından geçti; ondan bir kuş uçtu; (at) ürktü; ondan sert bir yere **ندر** etti”; yani düştü ve vaki oldu. Ve adam **خضف** ettiğinde denir: onunla **ندر** etti; o da **الندرة**’dir; yani acele ile **الخضفة**; bunu İbnü’l-A‘râbî böyle, **الخاء** ve **الضاد** (mu‘cem) ile nakletti. Bazı nüshalarda: **حصف**; iki muhmela ile. Ve Ömer (Allah ondan razı olsun) hadîsinde: “Bir adam meclisinde **ندر** etti; kavmin hepsine, **النادر**’i utandırmamak için temizlenmeyi emretti”; bunu Herevî **الغريبين**’de hikâye etti: manası, onun istem dışı ondan **ندرت** etmiş gibi yellenmesidir. **ندر**: denedi. Derler: “Eğer falanı **ندرت** etseydin, onu sevdiğin gibi bulurdun”; yani eğer onu deneseydin. Denir: adam **ندر** etti, öldüğünde; bunu İbn Habîb söyledi; ve Sâ‘ide el-Hüzelî’den inşad etti. Ve **التكملة**’de: Sâ‘ide b. el-‘Aclân’a ait:
  “İkimiz de, günleri uzasa da,
  kaygan bir kayadan **سيندر** edeceğiz”; yani ölecek. **ندر** bitki: yaprağı yanlarından çıktı. Ağaç **ندرت** **تندر**: yaprakçığı göründü; bu, malın (sürü/otlatma) onun otlatılmasına güç yetirdiği vakittir. Yahut **ندرت**: yeşerdi; bu, Sâgânî’dendir. Ve **الأندر**: harman yeri; Şamîdir. Kurâ‘ dedi: **الأندر**: özellikle buğday yığını; çoğulu **أنادر**. Şair dedi: “Harman döven, **الأنادر**’in yığınını dövdü.” **الأندر**: Şam’da bir yer; Halep’ten bir gün bir gece mesafede; onda bağlar vardır. Ve ‘Amr b. Külsûm’un sözü:
  “Dikkat, kâsenle kalk da bize sabahlat,
  **الأندرينا**’nın şaraplarını bırakma.”
Şarabı bu köyün halkına nisbet edince üç **ياء** toplandı; zaruret için onu hafifletti; nitekim râciz dedi:
  “Ve benim bilgim **البابلينا**’nın sihri hakkında değildir.”
Yahut **الأندري**’nin çoğulu **أندرون**’dur; nisbet **ياء**’sını hafifletti; nitekim **الأشعرون** ve **الأعجمون** dediler; **الأشعريين** ve **الأعجميين** hakkında. Şeyhimiz dedi: onun sözü nazardan hâlî değildir; bunun tahkiki Bağdâdî’nin **شرح شواهد الشافية**’sindedir. Dedim: belki nazar yönü, kelimede üç **ياء**’nın toplanmasıdır. Ve **الأندرون** nasıl olur ki **الأندري**’nin çoğulu olsun; hâlbuki onu daha sonra “**فتيان** …” sözüyle zikretti. Eğer onu “**كما قالوا** …” sözünden önce zikretseydi, iradda daha iyi olurdu; düşün. Ve **الأندري**: kalın ip. Ebû Zeyd inşad etti:
  “Sanki o, ıslaklık dokunmuş bir **أندري**’dir.”
**التكملة**’de böyle. **اللسان** sahibi onu Ebû ‘Amr’a nisbet etti. Ve Lebîd’den inşad etti:
  “Geçiş, sövücü bir **الأندري**’nin yumruğu gibi.”

Ve **الأندرون**: çeşitli yerlerden, içmek için toplanan delikanlılardır; tekilleri **أندري**’dir; ve bununla ‘Amr b. Külsûm’un önceki sözü tefsir edildi. Mecazdan: bana **النوادر**’i işittirdi: sözün **نوادر**’i; **تندر** eder; o da: görünmesi sebebiyle çoğunluktan aykırı düşen ve çıkan şeydir. Ve **الأساس**’ta: bu **نادر** bir sözdür; yani alışılmışın dışında garip. Mecazdan: ona **ندرة** olarak rastladım; ve **في الندرة** (iki fetha ile) ve **في الندرة** (harekeli) ve **ندرى** ve **في الندرى** (ikisinde de **لام** olmaksızın), harekeliler; yani günlerin aralarında. Ve denir: bu ancak **الندرة**’de, **الندرة**’den sonra olur; bazen bir defa olduğunda. Mecazdan: malından şunu ondan **أندر** etti; onu çıkardığında. Ve **أندر** şeyi: onu düşürdü. Denir: elini kılıçla vurdu da onu **أندر** etti. Denir: **نقد** yüz **ندرى** (harekeli); onu **أندر** ettiğinde; yani malından ona çıkardı. Ve **الندرة** (fetha ile): madende bulunan altın ve gümüş parçası. Ve **الندرة**: acele ile **الخضفة**; yani yellenme; İbnü’l-A‘râbî’den. Önce fiili zikretti, sonra masdarı ikinci olarak zikretti; bu, musanniflerin mahirleri yanında ayıptır; zira orada “ve o **الندرة**’dir” deseydi, onu ikinci defa zikretmekten kurtarırdı. Mecazdan: falan **نادرة الزمان**’dır; yani çağın teki; nitekim “**نسيج وحده**” denir. Ve **نوادر**: Sâgânî onu nakletti; ve **نادر** isimdir. Ve ‘Utbe b. **الندر** (Kurâ‘ vezninde), Sülemî, sahâbîdir; ve denilir: o, ‘Utbe b. ‘Abd es-Sülemî’dir; ve bu bir şey değildir. Ondan ‘Alî b. Rabâh ve Hâlid b. Ma‘dân rivayet etti. Bazılarına tashîf oldu; yani İmam Taberî’ye; Hâfız ve başkaları açıkça belirttiği üzere; onu **الباء** (muvahhada) ve **الذال** (mu‘ceme) ile ضبط etti; doğru olan birincisidir. “**ملح أندراني**” sözleri: meşhur bir yanlıştır; doğrusu **ذرآني**’dir; **الذال** (mu‘ceme) ve hemze ile; yani şiddetli beyaz; onun zikri yerinde geçmişti. Ve **جراب أندراني**: iri; Sâgânî onu nakletti. Ve **نيدر** (Haydar vezninde): şehrin isimlerindendir; sahibine en faziletli salât ve selâm olsun. Yahut o, iki **الدال** iledir. Ve denildi: **يندر**; **التحتية**’yi **النون**’dan önce getirerek. Ve ona istidrâk olunanlardandır: **النادر**: dağdan **يندر** eden vahşi eşek; yani çıkar. Ve **ندر** kemik: yerinden ayrıldı ve yerinden gitti. Ondan hadis: “Bir adam diğerinin elini ısırdı da onun **ثنيته**’si **ندر** etti.” Ve evinden **ندر** etti: çıktı. Zemahşerî dedi: birinden, karısına “**اندري**” dediğini işittim. Ve yağmur otu vurdu da yanlarından taze **الرطب** **ندر** etti: çıktı. Ve develer onun **نادره**’sinden ve **نوادره**’sinden doydu. Ve mal **يستندر** eder **الرطب**’u; yani onu izler. Ve denir: develer bitkiyi **استندرت**: onu yemeye alıştırdı ve onu tecrübe etti. Mecazdan: onun izini **استندروا**: onu takip ettiler. Bu ancak **الندرة**’de vaki olur. Ve ona **في الندرة** rastladım; **كالندرة** gibi. Ve falan bize **يتنادر** eder; yani bazen bize gelir. Ve diyette **البكارة**’yı **أندر** etti: onu düşürdü ve iptal etti. Ebû Kebîr el-Hüzelî dedi:
  “Ve yiğitler, böğürlere saplama ile birbirlerinden **تنادروا** ettiklerinde,
  kat kat karşılıkta **البكارة**’yı **ندر** etti.”
Der ki: kanlarınız, diyette **البكارة**’nın **تندر** edilmesi gibi heder edildi; o, develerden **بكر**’ın çoğuludur. İbn Berrî dedi: böğürlerin, saplanmış olarak **تندر** ettiğini; yani düştüğünü, onunla hesap edilmediğini kasteder; nitekim diyette **البكر** **يندر** edilir. Ve **المضعف**: tekrar tekrar katlanan. Ve denir: **نوادر المغلق**’u ıslah etti; yani dişlerini. Ve falanın elini malımdan **أندرت**: onda tasarrufunu giderdim. Ve onu başına vurdu da gözü **ندرت** etti ve onu **أندر** etti. Bunların hepsi mecazdır. Ve **ندرة** (fetha ile): Yemâme taraflarından bir yer; Sâgânî söyledi. Dedim: Menfûha yanındadır. Onun **دال**’ının i‘câmı da rivayet edilmiştir. Ve ilimde yahut fazilette **ندر** etti: öne geçti. Bunu İbnü’l-Kattâ‘ söyledi. Ve ayrıca dedi: **أندر**: söz yahut fiilden **نادر** bir şey getirdi. Ve söz **ندر** etti, **ندارة** olarak: garipleşti. Ve **النادرة**: Yemen’de bir köy; orada ‘Akk kabilelerinden Benû ‘Îsâ oturdu.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَدَرَ
1 نَدَرَ ذ , (T, S, M, &c.,) aor. نَدُرَ , (S, M, Msb,) inf. n. نَدْرٌ, (S,) or نُدُورٌ, (M, Msb, K,) [which latter is the more common, if not the only right, form,] It fell, (T, M, Msb, K,) or went, or came, out, or forth, from another thing, or from other things, (Msb,) or from amid a thing, (T,) or from the inside of a thing, (T, M, K,) or from among things, so as to be apparent, or standing out to view; (M, K;) it fell, and became apart, fell off, fell out, or went, or came, out, or forth, from the generality of things, or the general assemblage, main body, bulk, or common mass, to which it pertained, or from other things: (S, TA:) or, [in some cases,] simply, it fell, or dropped. (TA.) ― -b2- نَدَرَ مِنْ قَوْمِهِ He went forth [and became separated] from his people. (Msb.) And نَدَرَ مِنْ بَيْتِهِ He went forth from his house or tent. (A.) I heard one say to his wife, أُنْدُرِى [Go thou forth and be separate: app. meaning, be thou divorced]. (Z, in the A, immediately following what here immediately precedes.) ― -b3- نَدَرَ العَظْمُ, (A,) or نَدَرَ مِنْ مَوْضِعِهِ, (Msb,) The bone became dislocated or displaced. (A, Msb.) It is said of a man, in a trad., عَضَّ يَدَ آخَرَ فَنَدَرَ ثَنِيَّتَهُ [or, accord. to another relation, نَدَرَتْ, meaning, He bit the arm, or hand, of another, and his central incisor dropped out]. (TA.) ― -b4- نَدَرَ طَائِرٌ عَنْ شَجَرَةٍ A bird dropped and alighted from a tree. (TA.) ― -b5- نَدَرَ نَادِرٌ مِنَ الجَبَلِ A prominence projected, or jutted out, from the mountain. (A.) ― -b6- أَصَابَ المَطَرُ الحَشِيشَ فَنَدَرَ الرُّطْبُ The rain fell upon the dry herbage and the fresh herbage came forth. (A.) And نَدَرَ النَّبَاتُ The plant put forth its leaves (M, K) from its uppermost branches. (M.) And نَدَرَتِ الشَّجَرَةُ The tree produced its خُوصَة [q. v.]; (M, K;) which is the case when the camels are able to pasture upon them: (M:) or became green. (Sgh, K.) ― -b7- نَدَرَ فِى عِلْمٍ, or فَضْلٍ, (IKtt,) and فى فَضْلِهِ, (Msb,) (tropical:) He outwent others [or became extraordinary] (IKtt, Msb) in knowledge or science, or in excellence, (IKtt,) and in his excellence. (Msb.) ― -b8- نَدُرَ الكَلَامُ, (tropical:) inf. n. نَدَرَاةٌ, (Msb, TA,) (tropical:) The speech, or language, was extraordinary or strange, [with respect to usage or analogy or both]: (TA:) it was the contr. of chaste: (Mz, 13th نوع:) [but this explanation requires restriction; for what is extraordinary with respect to usage is the contr. of chaste; but many a word that is extraordinary with respect to analogy is more chaste than a cognate word agreeable with analogy: hence the above phrase is also explained as signifying] the speech, or language, was chaste and good. (Msb.)

اندرهُ
4 اندرهُ ذ , trans. of نَدَرَ, He made it to fall, or to go, or come, out, or forth, from another thing, or from other things; [&c.: see 1:] (Msb:) he made it to fall. (S, K.) You say, ضَرَبَ يَدَهُ بَالسَّيْفِ فَأَنْدَرَهَا [He struck his arm, or hand, with the sword, and made it to fall.] (S.) And انْدَرَ مِنَ الحِسَابِ كَذَا (assumed tropical:) [He made such a thing to fall out, he threw it out, from the reckoning]. (S.) And أَنْدَرَ البِكَارَةَ فِى الدِّيَةِ (tropical:) He threw out, or rejected, the young camels in the mulct for homicide. (A.) [See also 6.] And أَنْدَرَ عَنْهُ مِنْ مَالِهِ كَذَا (tropical:) He took forth (أَخْرَجَ) from him, of his property, such a thing. (M, K, TA.) And أَنْدَرْتُ يَدَ فُلَانٍ عَنْ مَالِى (tropical:) I caused [the hand of] such a one to cease from freely disposing of my property. (A.) ― -b2- اندر He said, or did, something extraordinary, or strange. (IKtt.)

تنادروا
6 تنادروا ذ [They mutually threw out, or rejected, a thing from a reckoning]. A poet (namely Aboo-Kebeer El-Hudhلlee, TA) says,
وَاِذَا الكُمَاةُ تَنَادَرُوا طَعْنَ الكُلَى
نَدْرَ البِكَارَةِ فِى الجَزَآءِ المُضْعَفِ
[When the courageous men covered with arms mutually throw out from the reckoning the piercing of the kidneys, as the young camels fall out from the reckoning in the doubled compensation]: he says, that their blood is suffered to be shed unrevenged, like as the young camels are thrown out from the account in the mulct for homicide: (S, TA:) meaning, that the pierced kidneys are thrown out from the reckoning, like as the young camel is thrown out, and not reckoned, in the mulct for homicide that is doubled time after time. (IB, TA.) ― -b2- فُلَانٌ يَتَنَادَرُ عَلَيْنَا (A, TA) (tropical:) Such a one comes to us [rarely, or] sometimes. (TA.)

استندرت الاِبِلُ
10 استندرت الاِبِلُ ذ The camels sought after the leaves that had come forth upon the uppermost branches of the plants, to eat them, and applied themselves diligently to them: (M:) [or you say,] استندرت النَّبَاتَ they sought after the plants, to eat them, and applied themselves diligently to them. (TA.) And المَالُ يَسْتَنْدِرُ الرُّطْبَ [The camels] seek after the fresh herbage leisurely, and by degrees, or repeatedly. (A.) [The original signification of استندر seems to be He desired to find a thing or things in a separate or scattered state; or to single out.] ― -b2- استندروا أَثَرَهُ (tropical:) They tracked his footsteps. (A.)

نَدْرَةٌ
نَدْرَةٌ ذ and ↓ نُدْرَةٌ, with fet-h and damm, are substs. from نَدَرَ, [signifiying The state of being apart from, or out of, the generality, or main body; &c.: ― -b2- and hence, (tropical:) Extraordinariness; rareness.] (Msb.) You say, لَا يَكُونُ ذٰلِكَ اِلَّا فِى النَّدْرَةِ, or ↓ فى النُّدْرَةِ, and ↓ الّا نَادِرًا, (Msb,) and لَا يَقَعُ ذٰلِكَ اِلَّا فِى النُّدْرَةِ, (A,) (tropical:) That will not be, (Msb,) and that will not happen, (A,) save [extraordinarily; or rarely; or once] in, or during, the space of [several] days; syn. فِيمَا بَيْنَ الأَيَّامِ. (Msb.) And اِنَّمَا يَكُونُ ذٰلِكَ فِى النَّدْرَةِ بَعْدَ النَّدْرَةِ (tropical:) That is, or will be, only once in whiles. (TA.) And لَقِيَهُ نَدْرَةً, (M, K,) and فِى النَّدْرَةِ, (S, M, K,) and ↓ فى النَّدَرَةِ, (S, TA,) and ↓ فى النُّدَيْرَةِ, (TA,) and ↓ نَدَرَى (M, K) and فى نَدَرَى, (S, K,) and النَّدَرَى, (M, K,) and فى النَّدَرَى, (S, M, K,) (tropical:) He met him [once] in, or during, the space of [several] days; syn. بَيْنَ الأَيَّامِ, (M, K,) or فِيمَا بَيْنَ الأَيَّامِ. (S.) ― -b3- Also نَدْرَةٌ A piece of gold, (K,) and of silver, (TA,) found in the mine. (K.) See also شَذْرٌ.

نُدْرَةٌ
نُدْرَةٌ ذ : see نَدْرَةٌ.

نَدَرَةٌ
نَدَرَةٌ ذ : see نَدْرَةٌ.

نَدَرَى
نَدَرَى ذ : see نَدْرَةٌ. ― -b2- نَقَدَهُ مَائَةً نَدَرَى He produced [or payed] to him a hundred out of his property. (M, K.)

نُدَيْرَةٌ
نُدَيْرَةٌ ذ : see نَدْرَةٌ.

نَادِرٌ
نَادِرٌ ذ [act. part. n. of نَدَرَ; Falling, or going, or coming, out, or forth, from another thing; &c.: see 1]. ― -b2- A wild ass going, or coming, forth from the mountain. (TA.) ― -b3- A prominence, or projecting part, of a mountain. (A, * Msb.) ― -b4- [What remains here and there upon the ground, of rain, i. e., of rain-water: n. un. with ة: pl. of the latter, نَوَادِرُ.] You say, شَرِبَتِ الاِبِلُ مِنْ نَادِرِ, المَطَرِ and نَوَادِرِهِ, [The camels drank of what remained here and there upon the ground, of the water of the rain.] (A.) ― -b5- (tropical:) Extraordinary; strange; rare; unusual; applied to speech or language [and to a word and any other thing: fem. and n. un. with ة: pl. of the latter as above: see نَدَرَ, and نَدُرَ]: (A:) or very extraordinary, strange, rare, or unusual, applied to speech or language; and in like manner نَادِرَةٌ [as an epithet in which the quality of a subst. predominates] applied to a word: pl. of the latter as above: (Mz, 13th نَوْع:) [see مُطَّرِدٌ:] or نَوَادِرُ الكَلَامِ signifies what deviate from the generality of words or speech or language. (S, * M, K.) You say also, فُلَانٌ نَادِرَةُ الزَّمَانِ, meaning, (tropical:) Such a one is the unequalled of the age. (K, * TA.) [And نَادِرَةٌ, used in this manner as a subst., signifies (tropical:) Any extraordinary, strange, rare, or unusual, thing, or saying: pl. as above.] See مُضْحِكَاتٌ. ― -b6- لَا يَكُونُ ذٰلِكَ اِلَّا نَادِرًا: see نَدْرَةٌ.

أَنْدَرٌ
أَنْدَرٌ ذ i. q. بَيْدَرٌ [A place in which wheat or grain is trodden out]; (S, M, K;) in the dial. of the people of Syria: (S, M:) or, (M, K,) accord. to Kr, (M,) reaped wheat collected together; or wheat collected together in the place where it is trodden out: (M, K:) pl. أَنَادِرُ. (S, K.)

##### Türkçe

**نَدَرَ**
1 **نَدَرَ** **ذ** , (T, S, M, &c.,) muzâri‘ı **نَدُرَ** , (S, M, Msb,) mastarı **نَدْرٌ**, (S,) yahut **نُدُورٌ**, (M, Msb, K,) [ki bu ikincisi daha yaygındır, hatta belki tek doğru şekildir,] O düştü, (T, M, Msb, K,) yahut başka bir şeyden, yahut başka şeylerden, dışarı çıktı, yahut dışarıya gitti, yahut geldi, (Msb,) yahut bir şeyin ortasından, (T,) yahut bir şeyin içinden, (T, M, K,) yahut şeylerin arasından, görünür olacak, yahut göze çarpacak şekilde; (M, K;) o düştü ve ayrık hâle geldi; koptu, düştü, çıktı; yahut kendisine ait olduğu şeylerin umumundan, yahut genel topluluktan, ana gövdeden, yığından, yahut ortak kütleden, yahut başka şeylerden, dışarı çıktı, yahut dışarıya gitti, yahut geldi: (S, TA:) yahut, [bazı hâllerde,] sadece, düştü, yahut yere düştü. (TA.) ― -b2- **نَدَرَ مِنْ قَوْمِهِ** O, kavminden dışarı çıktı [ve ayrıldı]. (Msb.) Ve **نَدَرَ مِنْ بَيْتِهِ** O, evinden yahut çadırından dışarı çıktı. (A.) Birinin karısına, **أُنْدُرِى** [Sen dışarı çık ve ayrı ol: görünüşe göre mânâsı, sen boş ol] dediğini işittim. (Z, A’da, burada hemen önce gelenin hemen ardından.) ― -b3- **نَدَرَ العَظْمُ**, (A,) yahut **نَدَرَ مِنْ مَوْضِعِهِ**, (Msb,) Kemik yerinden çıktı yahut yer değiştirdi. (A, Msb.) Bir adam hakkında, bir rivayette, **عَضَّ يَدَ آخَرَ فَنَدَرَ ثَنِيَّتَهُ** [yahut başka bir rivayete göre, **نَدَرَتْ**, mânâsı: O, bir başkasının kolunu yahut elini ısırdı da onun orta kesici dişi düştü] denir. (TA.) ― -b4- **نَدَرَ طَائِرٌ عَنْ شَجَرَةٍ** Bir kuş ağaçtan düştü ve kondu. (TA.) ― -b5- **نَدَرَ نَادِرٌ مِنَ الجَبَلِ** Dağdan bir çıkıntı dışarı uzandı yahut sarktı. (A.) ― -b6- **أَصَابَ المَطَرُ الحَشِيشَ فَنَدَرَ الرُّطْبُ** Yağmur kuru ota isabet etti de taze ot dışarı çıktı. (A.) Ve **نَدَرَ النَّبَاتُ** Bitki, en üst dallarından yapraklarını çıkardı (M, K). (M.) Ve **نَدَرَتِ الشَّجَرَةُ** Ağaç, **خُوصَة**’sını meydana getirdi; (M, K;) bu, develerin onların üzerinde otlayabildiği vakitte olur: (M:) yahut yeşerdi. (Sgh, K.) ― -b7- **نَدَرَ فِى عِلْمٍ**, yahut **فَضْلٍ**, (IKtt,) ve **فى فَضْلِهِ**, (Msb,) (mecaz:) O, ilimde yahut bilgide, yahut fazilette, (IKtt,) ve faziletinde, (Msb,) başkalarını geçti [yahut fevkalâde oldu]. (IKtt, Msb.) ― -b8- **نَدُرَ الكَلَامُ**, (mecaz:) mastarı **نَدَرَاةٌ**, (Msb, TA,) (mecaz:) Söz yahut dil, [kullanım yahut kıyas yahut her ikisi bakımından] fevkalâde yahut garip oldu: (TA:) o, fasihin zıddıdır: (Mz, 13. **نوع**:) [fakat bu açıklama kayıt ister; zira kullanım bakımından fevkalâde olan, fasihin zıddıdır; fakat kıyas bakımından fevkalâde olan nice kelime, kıyasa uygun olan aynı kökten bir kelimeden daha fasihtir: bundan dolayı yukarıdaki ibare şu mânâ ile de açıklanır:] söz yahut dil, fasih ve iyi oldu. (Msb.)

**اندرهُ**
4 **اندرهُ** **ذ** , **نَدَرَ**’ın geçişli şeklidir; onu, başka bir şeyden yahut başka şeylerden düşürttü, yahut dışarı çıkarttı, yahut dışarıya götürttü, yahut getirtip çıkarttı; [&c.: 1’e bak:] (Msb:) onu düşürttü. (S, K.) Şöyle dersin: **ضَرَبَ يَدَهُ بَالسَّيْفِ فَأَنْدَرَهَا** [Kılıçla koluna yahut eline vurdu da onu düşürttü.] (S.) Ve **انْدَرَ مِنَ الحِسَابِ كَذَا** (varsayılan mecaz:) [Hesaptan şöyle bir şeyi düşürttü; onu hesaptan attı]. (S.) Ve **أَنْدَرَ البِكَارَةَ فِى الدِّيَةِ** (mecaz:) O, diyet içinde genç develeri attı yahut reddetti. (A.) [6’ya da bak.] Ve **أَنْدَرَ عَنْهُ مِنْ مَالِهِ كَذَا** (mecaz:) Onun malından şöyle bir şeyi, ondan dışarı çıkardı (**أَخْرَجَ**). (M, K, TA.) Ve **أَنْدَرْتُ يَدَ فُلَانٍ عَنْ مَالِى** (mecaz:) Ben, falanın [elini], malım üzerinde serbestçe tasarruftan alıkoydum. (A.) ― -b2- **اندر** O, fevkalâde yahut garip bir şey söyledi yahut yaptı. (IKtt.)

**تنادروا**
6 **تنادروا** **ذ** [Onlar, bir hesaptan bir şeyi karşılıklı olarak attılar yahut reddettiler]. Bir şair (yani Aboo-Kebeer El-Hudhلlee, TA) der ki,
وَاِذَا الكُمَاةُ تَنَادَرُوا طَعْنَ الكُلَى
نَدْرَ البِكَارَةِ فِى الجَزَآءِ المُضْعَفِ
[Zırhlı yiğitler böbreklerin delinmesini hesaptan karşılıklı olarak attıkları vakit, genç develerin kat kat artırılmış karşılıkta hesaptan düşmesi gibi]: o der ki, onların kanı, genç develerin diyet hesabından atılması gibi, öç alınmaksızın dökülmeye bırakılır: (S, TA:) mânâsı, delinmiş böbreklerin hesaptan atılmasıdır; tıpkı genç devenin, kat kat artırılan diyet içinde, hesaptan atılıp sayılmaması gibi. (IB, TA.) ― -b2- **فُلَانٌ يَتَنَادَرُ عَلَيْنَا** (A, TA) (mecaz:) Falan kimse bize [seyrek olarak, yahut] bazen gelir. (TA.)

**استندرت الاِبِلُ**
10 **استندرت الاِبِلُ** **ذ** Develer, bitkilerin en üst dallarında dışarı çıkmış yaprakları yemek için aradılar ve onlara ciddiyetle yöneldiler: (M:) [yahut dersin ki,] **استندرت النَّبَاتَ** onlar, bitkileri yemek için aradılar ve onlara ciddiyetle yöneldiler. (TA.) Ve **المَالُ يَسْتَنْدِرُ الرُّطْبَ** [Develer] taze otu ağır ağır ve derece derece, yahut tekrar tekrar ararlar. (A.) [**استندر**’in aslî mânâsı, bir şeyi yahut şeyleri ayrı yahut dağınık hâlde bulmayı istemek; yahut seçip ayırmak gibidir.] ― -b2- **استندروا أَثَرَهُ** (mecaz:) Onun izini sürdüler. (A.)

**نَدْرَةٌ**
**نَدْرَةٌ** **ذ** ve ↓ **نُدْرَةٌ**, fetḥ ve ḍamm ile, **نَدَرَ**’dan isimlerdir; [mânâsı: umumdan, yahut ana gövdeden, ayrı yahut dışarıda olma hâli; &c.: ― -b2- ve bundan dolayı, (mecaz:) fevkalâdelik; nadirlik.] (Msb.) Şöyle dersin: **لَا يَكُونُ ذٰلِكَ اِلَّا فِى النَّدْرَةِ**, yahut ↓ **فى النُّدْرَةِ**, ve ↓ **الّا نَادِرًا**, (Msb,) ve **لَا يَقَعُ ذٰلِكَ اِلَّا فِى النُّدْرَةِ**, (A,) (mecaz:) Bu olmaz, (Msb,) ve bu vuku bulmaz, (A,) ancak [fevkalâde olarak; yahut nadiren; yahut bir kere] [birkaç] gün aralığında; eş anlamlısı **فِيمَا بَيْنَ الأَيَّامِ**. (Msb.) Ve **اِنَّمَا يَكُونُ ذٰلِكَ فِى النَّدْرَةِ بَعْدَ النَّدْرَةِ** (mecaz:) Bu, ancak ara sıra olur yahut olacaktır. (TA.) Ve **لَقِيَهُ نَدْرَةً**, (M, K,) ve **فِى النَّدْرَةِ**, (S, M, K,) ve ↓ **فى النَّدَرَةِ**, (S, TA,) ve ↓ **فى النُّدَيْرَةِ**, (TA,) ve ↓ **نَدَرَى** (M, K) ve **فى نَدَرَى**, (S, K,) ve **النَّدَرَى**, (M, K,) ve **فى النَّدَرَى**, (S, M, K,) (mecaz:) O, onunla [bir kere] [birkaç] gün aralığında karşılaştı; eş anlamlısı **بَيْنَ الأَيَّامِ**, (M, K,) yahut **فِيمَا بَيْنَ الأَيَّامِ**. (S.) ― -b3- Ayrıca **نَدْرَةٌ** Madende bulunan bir parça altın, (K,) ve gümüşten, (TA,) (bir parça). (K.) **شَذْرٌ**’e de bak.

**نُدْرَةٌ**
**نُدْرَةٌ** **ذ** : **نَدْرَةٌ**’ye bak.

**نَدَرَةٌ**
**نَدَرَةٌ** **ذ** : **نَدْرَةٌ**’ye bak.

**نَدَرَى**
**نَدَرَى** **ذ** : **نَدْرَةٌ**’ye bak. ― -b2- **نَقَدَهُ مَائَةً نَدَرَى** Ona, malından yüz (verdi yahut çıkardı). (M, K.)

**نُدَيْرَةٌ**
**نُدَيْرَةٌ** **ذ** : **نَدْرَةٌ**’ye bak.

**نَادِرٌ**
**نَادِرٌ** **ذ** [**نَدَرَ**’ın ism-i fâili; başka bir şeyden düşen, yahut dışarı çıkan, yahut dışarıya giden, yahut gelen; &c.: 1’e bak]. ― -b2- Dağdan dışarı çıkan yahut gelen bir yaban eşeği. (TA.) ― -b3- Bir dağın çıkıntısı yahut dışarı uzanan parçası. (A, * Msb.) ― -b4- [Yağmurdan, yani yağmur suyundan, yerde şurada burada kalan şey: tekili ة ile: bunun çoğulu, **نَوَادِرُ**.] Şöyle dersin: **شَرِبَتِ الاِبِلُ مِنْ نَادِرِ, المَطَرِ** ve **نَوَادِرِهِ**, [Develer, yağmur suyunun yerde şurada burada kalanından içti.] (A.) ― -b5- (mecaz:) Fevkalâde; garip; nadir; alışılmamış; söz yahut dile [ve bir kelimeye ve başka her şeye] söylenir: dişili ve tekili ة ile: bunun çoğulu yukarıdaki gibidir: **نَدَرَ** ve **نَدُرَ**’a bak]: (A:) yahut söz yahut dile söylenen, pek fevkalâde, garip, nadir, yahut alışılmamış; ve aynı şekilde **نَادِرَةٌ** [isim niteliğinin baskın olduğu bir sıfat olarak] bir kelimeye söylenir: bunun çoğulu yukarıdaki gibidir: (Mz, 13. **نَوْع**:) [**مُطَّرِدٌ**’e bak:] yahut **نَوَادِرُ الكَلَامِ**, kelimelerin yahut sözün yahut dilin umumundan sapan şeyleri ifade eder. (S, * M, K.) Yine şöyle dersin: **فُلَانٌ نَادِرَةُ الزَّمَانِ**, mânâsı, (mecaz:) Falan kimse çağın eşi benzeri olmayandır. (K, * TA.) [Ve **نَادِرَةٌ**, bu tarzda isim olarak kullanıldığında, (mecaz:) her fevkalâde, garip, nadir, yahut alışılmamış, şey yahut söz demektir: çoğulu yukarıdaki gibidir.] **مُضْحِكَاتٌ**’a bak. ― -b6- **لَا يَكُونُ ذٰلِكَ اِلَّا نَادِرًا**: **نَدْرَةٌ**’ye bak.

**أَنْدَرٌ**
**أَنْدَرٌ** **ذ** **بَيْدَرٌ** ile aynı mânâdadır [buğdayın yahut tahılın dövüldüğü yer]; (S, M, K;) Şam halkının lehçesinde: (S, M:) yahut, (M, K,) Kr’ye göre, (M,) biçilmiş buğdayın bir araya toplanmışı; yahut dövüldüğü yerde bir araya toplanmış buğday: (M, K:) çoğulu **أَنَادِرُ**. (S, K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَدَرَ
نَدَرَ U ( n. ac. نَدْر 1 ,  نُدُوْر 27 ),
a.  Fell, dropped out.

b.  Came forth.

c.  [ Min ], Went forth.

d.  . Put forth leaves.

e.  Was isolated; was unique, unrivalled.

f.  see ( نَدُرَ ).

g.  Died.

نَدُرَ
نَدُرَ U ( n. ac. نَدَاْرَة 22t ),
a.  Was extraordinary, strange, unusual.

أَنْدَرَ
أَنْدَرَ IV ,
a.  Made to fall; detached, separated.

b.  Struck out, deducted; ejected.

c.  [ 'An &  Min ], Took from.... of.

d.  [ acc. &  'An ], Made to leave alone.

e.  Did, said something extraordinary.

تَنَاْدَرَ
تَنَاْدَرَ VI ,
a.  Struck out from the reckoning.

اِسْتَنْدَرَ
اِسْتَنْدَرَ X ,
a.  Sought after.

b.  Tracked ( footsteps ).

نَدْر
نَدْر 1 ,
a.  see 21 (a) .

نَدْرَة
نَدْرَة 1t ,
a.  Rareness, rarity; extraordinariness; unusualness, seldomness; oddness, oddity; singularity.

b.  Particle of gold.

نُدْرَة
نُدْرَة 3t ,
a.  see 1t (a) .

أَنْدَرُ
أَنْدَرُ 14 , ( pl. أَنَاْدِرُ 37 ),
a.  Threshing-floor.

b.  Heap of wheat.

c.  [ art. ], Andar ( place in Syria ).

نَاْدِر
نَاْدِر 21 ,
a.  Rare, uncommon; bizarre, odd; unusual, strange; extraordinary; exceptional.

b.  Falling or coming out.

c.  Prominence, projection.

d.  Remains ( of water ).

نَاْدِرَة
نَاْدِرَة 21t , ( pl. نَوَاْدِرُ 41 ),
a.  fem. of نَاْدِر 21 .

b.  Wonder, marvel; rarity; exception.

نَوَاْدِرُ
نَوَاْدِرُ 41 ,
a.  Exceptions; deviations.

نَادِرًا
نَادِرًا فِى النَّادِر فِى نَُدْرَةٍ
a.  Rarely, seldom, occasionally; now & then.

نَدَرَةً
نَدَرَةً فِى النَّدَْرَةِ فِى نَدَرَى فِى النَّدَرَى فِى النُّدَيْرَة
a.  Once in the course of several days.

فِى النَّرَة بَعْدَ النَّدْرَة
فِى النَّرَة بَعْدَ النَّدْرَة
a.  Once in a while.

أَنْدَرَانِيّ
أَنْدَرَانِيّ
a.  Wide ( sack ).

أَنْدَرُوْن
أَنْدَرُوْن
a.  Revellers.

نَقَدَهُ مِئَةً نَدَرَى
نَقَدَهُ مِئَةً نَدَرَى
a.  He paid him a hundred out of his property.

##### Türkçe

**نَدَرَ**
**نَدَرَ** U (mast. **نَدْر** 1, **نُدُوْر** 27),
a. Düştü, düştü çıktı.

b. Ortaya çıktı.

c. [ **مِن** ], Dışarı çıktı.

d. Yaprak çıkardı.

e. Yalıtılmış oldu; tek oldu, eşi-benzeri olmayan oldu.

f. bkz. (**نَدُرَ**).

g. Öldü.

**نَدُرَ**
**نَدُرَ** U (mast. **نَدَاْرَة** 22t),
a. Olağanüstü oldu, garip oldu, alışılmadık oldu.

**أَنْدَرَ**
**أَنْدَرَ** IV,
a. Düşürdü; kopardı, ayırdı.

b. Hesaptan çıkardı, düşürdü; dışarı attı.

c. [ **عَنْ** & **مِن** ], …-den …-dan aldı.

d. [ mef‘ûl & **عَنْ** ], Yalnız bıraktırdı.

e. Olağanüstü bir şey yaptı, söyledi.

**تَنَاْدَرَ**
**تَنَاْدَرَ** VI,
a. Hesaptan çıkarıldı.

**اِسْتَنْدَرَ**
**اِسْتَنْدَرَ** X,
a. Aradı.

b. İz sürdü (ayak izlerini).

**نَدْر**
**نَدْر** 1,
a. bkz. 21 (a).

**نَدْرَة**
**نَدْرَة** 1t,
a. Nadirlik, enderlik; olağanüstülük; alışılmadıklık, seyrekli̇k; tuhaflık, gariplik; tekillik.

b. Altın taneciği.

**نُدْرَة**
**نُدْرَة** 3t,
a. bkz. 1t (a).

**أَنْدَرُ**
**أَنْدَرُ** 14, (çoğ. **أَنَاْدِرُ** 37),
a. Harman yeri.

b. Buğday yığını.

c. [ harf-i tarif ile ], Andar (Suriye’de bir yer).

**نَاْدِر**
**نَاْدِر** 21,
a. Nadir, ender; acayip, tuhaf; alışılmadık, garip; olağanüstü; istisnaî.

b. Düşen veya çıkan.

c. Çıkıntı, çıkma.

d. (Suyun) kalıntıları.

**نَاْدِرَة**
**نَاْدِرَة** 21t, (çoğ. **نَوَاْدِرُ** 41),
a. **نَاْدِر** 21’in müennesi.

b. Hayret verici şey, acayiplik; nadirlik; istisna.

**نَوَاْدِرُ**
**نَوَاْدِرُ** 41,
a. İstisnalar; sapmalar.

**نَادِرًا فِى النَّادِر فِى نَُدْرَةٍ**
a. Nadiren, seyrek olarak, ara sıra; bazen ve bazen.

**نَدَرَةً فِى النَّدَْرَةِ فِى نَدَرَى فِى النَّدَرَى فِى النُّدَيْرَة**
a. Birkaç gün içinde bir kere.

**فِى النَّرَة بَعْدَ النَّدْرَة**
**فِى النَّرَة بَعْدَ النَّدْرَة**
a. Ara sıra.

**أَنْدَرَانِيّ**
**أَنْدَرَانِيّ**
a. Geniş (çuval).

**أَنْدَرُوْن**
**أَنْدَرُوْن**
a. Eğlenenler.

**نَقَدَهُ مِئَةً نَدَرَى**
**نَقَدَهُ مِئَةً نَدَرَى**
a. Ona malından yüz ödedi.
