# ندر — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%B1/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AF%D8%B1/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ندر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%B1.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: ندر

نَدَرَ
1 نَدَرَ ذ , (T, S, M, &c.,) aor. نَدُرَ , (S, M, Msb,) inf. n. نَدْرٌ, (S,) or نُدُورٌ, (M, Msb, K,) [which latter is the more common, if not the only right, form,] It fell, (T, M, Msb, K,) or went, or came, out, or forth, from another thing, or from other things, (Msb,) or from amid a thing, (T,) or from the inside of a thing, (T, M, K,) or from among things, so as to be apparent, or standing out to view; (M, K;) it fell, and became apart, fell off, fell out, or went, or came, out, or forth, from the generality of things, or the general assemblage, main body, bulk, or common mass, to which it pertained, or from other things: (S, TA:) or, [in some cases,] simply, it fell, or dropped. (TA.) ― -b2- نَدَرَ مِنْ قَوْمِهِ He went forth [and became separated] from his people. (Msb.) And نَدَرَ مِنْ بَيْتِهِ He went forth from his house or tent. (A.) I heard one say to his wife, أُنْدُرِى [Go thou forth and be separate: app. meaning, be thou divorced]. (Z, in the A, immediately following what here immediately precedes.) ― -b3- نَدَرَ العَظْمُ, (A,) or نَدَرَ مِنْ مَوْضِعِهِ, (Msb,) The bone became dislocated or displaced. (A, Msb.) It is said of a man, in a trad., عَضَّ يَدَ آخَرَ فَنَدَرَ ثَنِيَّتَهُ [or, accord. to another relation, نَدَرَتْ, meaning, He bit the arm, or hand, of another, and his central incisor dropped out]. (TA.) ― -b4- نَدَرَ طَائِرٌ عَنْ شَجَرَةٍ A bird dropped and alighted from a tree. (TA.) ― -b5- نَدَرَ نَادِرٌ مِنَ الجَبَلِ A prominence projected, or jutted out, from the mountain. (A.) ― -b6- أَصَابَ المَطَرُ الحَشِيشَ فَنَدَرَ الرُّطْبُ The rain fell upon the dry herbage and the fresh herbage came forth. (A.) And نَدَرَ النَّبَاتُ The plant put forth its leaves (M, K) from its uppermost branches. (M.) And نَدَرَتِ الشَّجَرَةُ The tree produced its خُوصَة [q. v.]; (M, K;) which is the case when the camels are able to pasture upon them: (M:) or became green. (Sgh, K.) ― -b7- نَدَرَ فِى عِلْمٍ, or فَضْلٍ, (IKtt,) and فى فَضْلِهِ, (Msb,) (tropical:) He outwent others [or became extraordinary] (IKtt, Msb) in knowledge or science, or in excellence, (IKtt,) and in his excellence. (Msb.) ― -b8- نَدُرَ الكَلَامُ, (tropical:) inf. n. نَدَرَاةٌ, (Msb, TA,) (tropical:) The speech, or language, was extraordinary or strange, [with respect to usage or analogy or both]: (TA:) it was the contr. of chaste: (Mz, 13th نوع:) [but this explanation requires restriction; for what is extraordinary with respect to usage is the contr. of chaste; but many a word that is extraordinary with respect to analogy is more chaste than a cognate word agreeable with analogy: hence the above phrase is also explained as signifying] the speech, or language, was chaste and good. (Msb.)

اندرهُ
4 اندرهُ ذ , trans. of نَدَرَ, He made it to fall, or to go, or come, out, or forth, from another thing, or from other things; [&c.: see 1:] (Msb:) he made it to fall. (S, K.) You say, ضَرَبَ يَدَهُ بَالسَّيْفِ فَأَنْدَرَهَا [He struck his arm, or hand, with the sword, and made it to fall.] (S.) And انْدَرَ مِنَ الحِسَابِ كَذَا (assumed tropical:) [He made such a thing to fall out, he threw it out, from the reckoning]. (S.) And أَنْدَرَ البِكَارَةَ فِى الدِّيَةِ (tropical:) He threw out, or rejected, the young camels in the mulct for homicide. (A.) [See also 6.] And أَنْدَرَ عَنْهُ مِنْ مَالِهِ كَذَا (tropical:) He took forth (أَخْرَجَ) from him, of his property, such a thing. (M, K, TA.) And أَنْدَرْتُ يَدَ فُلَانٍ عَنْ مَالِى (tropical:) I caused [the hand of] such a one to cease from freely disposing of my property. (A.) ― -b2- اندر He said, or did, something extraordinary, or strange. (IKtt.)

تنادروا
6 تنادروا ذ [They mutually threw out, or rejected, a thing from a reckoning]. A poet (namely Aboo-Kebeer El-Hudhلlee, TA) says,
وَاِذَا الكُمَاةُ تَنَادَرُوا طَعْنَ الكُلَى
نَدْرَ البِكَارَةِ فِى الجَزَآءِ المُضْعَفِ
[When the courageous men covered with arms mutually throw out from the reckoning the piercing of the kidneys, as the young camels fall out from the reckoning in the doubled compensation]: he says, that their blood is suffered to be shed unrevenged, like as the young camels are thrown out from the account in the mulct for homicide: (S, TA:) meaning, that the pierced kidneys are thrown out from the reckoning, like as the young camel is thrown out, and not reckoned, in the mulct for homicide that is doubled time after time. (IB, TA.) ― -b2- فُلَانٌ يَتَنَادَرُ عَلَيْنَا (A, TA) (tropical:) Such a one comes to us [rarely, or] sometimes. (TA.)

استندرت الاِبِلُ
10 استندرت الاِبِلُ ذ The camels sought after the leaves that had come forth upon the uppermost branches of the plants, to eat them, and applied themselves diligently to them: (M:) [or you say,] استندرت النَّبَاتَ they sought after the plants, to eat them, and applied themselves diligently to them. (TA.) And المَالُ يَسْتَنْدِرُ الرُّطْبَ [The camels] seek after the fresh herbage leisurely, and by degrees, or repeatedly. (A.) [The original signification of استندر seems to be He desired to find a thing or things in a separate or scattered state; or to single out.] ― -b2- استندروا أَثَرَهُ (tropical:) They tracked his footsteps. (A.)

نَدْرَةٌ
نَدْرَةٌ ذ and ↓ نُدْرَةٌ, with fet-h and damm, are substs. from نَدَرَ, [signifiying The state of being apart from, or out of, the generality, or main body; &c.: ― -b2- and hence, (tropical:) Extraordinariness; rareness.] (Msb.) You say, لَا يَكُونُ ذٰلِكَ اِلَّا فِى النَّدْرَةِ, or ↓ فى النُّدْرَةِ, and ↓ الّا نَادِرًا, (Msb,) and لَا يَقَعُ ذٰلِكَ اِلَّا فِى النُّدْرَةِ, (A,) (tropical:) That will not be, (Msb,) and that will not happen, (A,) save [extraordinarily; or rarely; or once] in, or during, the space of [several] days; syn. فِيمَا بَيْنَ الأَيَّامِ. (Msb.) And اِنَّمَا يَكُونُ ذٰلِكَ فِى النَّدْرَةِ بَعْدَ النَّدْرَةِ (tropical:) That is, or will be, only once in whiles. (TA.) And لَقِيَهُ نَدْرَةً, (M, K,) and فِى النَّدْرَةِ, (S, M, K,) and ↓ فى النَّدَرَةِ, (S, TA,) and ↓ فى النُّدَيْرَةِ, (TA,) and ↓ نَدَرَى (M, K) and فى نَدَرَى, (S, K,) and النَّدَرَى, (M, K,) and فى النَّدَرَى, (S, M, K,) (tropical:) He met him [once] in, or during, the space of [several] days; syn. بَيْنَ الأَيَّامِ, (M, K,) or فِيمَا بَيْنَ الأَيَّامِ. (S.) ― -b3- Also نَدْرَةٌ A piece of gold, (K,) and of silver, (TA,) found in the mine. (K.) See also شَذْرٌ.

نُدْرَةٌ
نُدْرَةٌ ذ : see نَدْرَةٌ.

نَدَرَةٌ
نَدَرَةٌ ذ : see نَدْرَةٌ.

نَدَرَى
نَدَرَى ذ : see نَدْرَةٌ. ― -b2- نَقَدَهُ مَائَةً نَدَرَى He produced [or payed] to him a hundred out of his property. (M, K.)

نُدَيْرَةٌ
نُدَيْرَةٌ ذ : see نَدْرَةٌ.

نَادِرٌ
نَادِرٌ ذ [act. part. n. of نَدَرَ; Falling, or going, or coming, out, or forth, from another thing; &c.: see 1]. ― -b2- A wild ass going, or coming, forth from the mountain. (TA.) ― -b3- A prominence, or projecting part, of a mountain. (A, * Msb.) ― -b4- [What remains here and there upon the ground, of rain, i. e., of rain-water: n. un. with ة: pl. of the latter, نَوَادِرُ.] You say, شَرِبَتِ الاِبِلُ مِنْ نَادِرِ, المَطَرِ and نَوَادِرِهِ, [The camels drank of what remained here and there upon the ground, of the water of the rain.] (A.) ― -b5- (tropical:) Extraordinary; strange; rare; unusual; applied to speech or language [and to a word and any other thing: fem. and n. un. with ة: pl. of the latter as above: see نَدَرَ, and نَدُرَ]: (A:) or very extraordinary, strange, rare, or unusual, applied to speech or language; and in like manner نَادِرَةٌ [as an epithet in which the quality of a subst. predominates] applied to a word: pl. of the latter as above: (Mz, 13th نَوْع:) [see مُطَّرِدٌ:] or نَوَادِرُ الكَلَامِ signifies what deviate from the generality of words or speech or language. (S, * M, K.) You say also, فُلَانٌ نَادِرَةُ الزَّمَانِ, meaning, (tropical:) Such a one is the unequalled of the age. (K, * TA.) [And نَادِرَةٌ, used in this manner as a subst., signifies (tropical:) Any extraordinary, strange, rare, or unusual, thing, or saying: pl. as above.] See مُضْحِكَاتٌ. ― -b6- لَا يَكُونُ ذٰلِكَ اِلَّا نَادِرًا: see نَدْرَةٌ.

أَنْدَرٌ
أَنْدَرٌ ذ i. q. بَيْدَرٌ [A place in which wheat or grain is trodden out]; (S, M, K;) in the dial. of the people of Syria: (S, M:) or, (M, K,) accord. to Kr, (M,) reaped wheat collected together; or wheat collected together in the place where it is trodden out: (M, K:) pl. أَنَادِرُ. (S, K.)

### Türkçe

**نَدَرَ**
1 **نَدَرَ** **ذ** , (T, S, M, &c.,) muzâri‘ı **نَدُرَ** , (S, M, Msb,) mastarı **نَدْرٌ**, (S,) yahut **نُدُورٌ**, (M, Msb, K,) [ki bu ikincisi daha yaygındır, hatta belki tek doğru şekildir,] O düştü, (T, M, Msb, K,) yahut başka bir şeyden, yahut başka şeylerden, dışarı çıktı, yahut dışarıya gitti, yahut geldi, (Msb,) yahut bir şeyin ortasından, (T,) yahut bir şeyin içinden, (T, M, K,) yahut şeylerin arasından, görünür olacak, yahut göze çarpacak şekilde; (M, K;) o düştü ve ayrık hâle geldi; koptu, düştü, çıktı; yahut kendisine ait olduğu şeylerin umumundan, yahut genel topluluktan, ana gövdeden, yığından, yahut ortak kütleden, yahut başka şeylerden, dışarı çıktı, yahut dışarıya gitti, yahut geldi: (S, TA:) yahut, [bazı hâllerde,] sadece, düştü, yahut yere düştü. (TA.) ― -b2- **نَدَرَ مِنْ قَوْمِهِ** O, kavminden dışarı çıktı [ve ayrıldı]. (Msb.) Ve **نَدَرَ مِنْ بَيْتِهِ** O, evinden yahut çadırından dışarı çıktı. (A.) Birinin karısına, **أُنْدُرِى** [Sen dışarı çık ve ayrı ol: görünüşe göre mânâsı, sen boş ol] dediğini işittim. (Z, A’da, burada hemen önce gelenin hemen ardından.) ― -b3- **نَدَرَ العَظْمُ**, (A,) yahut **نَدَرَ مِنْ مَوْضِعِهِ**, (Msb,) Kemik yerinden çıktı yahut yer değiştirdi. (A, Msb.) Bir adam hakkında, bir rivayette, **عَضَّ يَدَ آخَرَ فَنَدَرَ ثَنِيَّتَهُ** [yahut başka bir rivayete göre, **نَدَرَتْ**, mânâsı: O, bir başkasının kolunu yahut elini ısırdı da onun orta kesici dişi düştü] denir. (TA.) ― -b4- **نَدَرَ طَائِرٌ عَنْ شَجَرَةٍ** Bir kuş ağaçtan düştü ve kondu. (TA.) ― -b5- **نَدَرَ نَادِرٌ مِنَ الجَبَلِ** Dağdan bir çıkıntı dışarı uzandı yahut sarktı. (A.) ― -b6- **أَصَابَ المَطَرُ الحَشِيشَ فَنَدَرَ الرُّطْبُ** Yağmur kuru ota isabet etti de taze ot dışarı çıktı. (A.) Ve **نَدَرَ النَّبَاتُ** Bitki, en üst dallarından yapraklarını çıkardı (M, K). (M.) Ve **نَدَرَتِ الشَّجَرَةُ** Ağaç, **خُوصَة**’sını meydana getirdi; (M, K;) bu, develerin onların üzerinde otlayabildiği vakitte olur: (M:) yahut yeşerdi. (Sgh, K.) ― -b7- **نَدَرَ فِى عِلْمٍ**, yahut **فَضْلٍ**, (IKtt,) ve **فى فَضْلِهِ**, (Msb,) (mecaz:) O, ilimde yahut bilgide, yahut fazilette, (IKtt,) ve faziletinde, (Msb,) başkalarını geçti [yahut fevkalâde oldu]. (IKtt, Msb.) ― -b8- **نَدُرَ الكَلَامُ**, (mecaz:) mastarı **نَدَرَاةٌ**, (Msb, TA,) (mecaz:) Söz yahut dil, [kullanım yahut kıyas yahut her ikisi bakımından] fevkalâde yahut garip oldu: (TA:) o, fasihin zıddıdır: (Mz, 13. **نوع**:) [fakat bu açıklama kayıt ister; zira kullanım bakımından fevkalâde olan, fasihin zıddıdır; fakat kıyas bakımından fevkalâde olan nice kelime, kıyasa uygun olan aynı kökten bir kelimeden daha fasihtir: bundan dolayı yukarıdaki ibare şu mânâ ile de açıklanır:] söz yahut dil, fasih ve iyi oldu. (Msb.)

**اندرهُ**
4 **اندرهُ** **ذ** , **نَدَرَ**’ın geçişli şeklidir; onu, başka bir şeyden yahut başka şeylerden düşürttü, yahut dışarı çıkarttı, yahut dışarıya götürttü, yahut getirtip çıkarttı; [&c.: 1’e bak:] (Msb:) onu düşürttü. (S, K.) Şöyle dersin: **ضَرَبَ يَدَهُ بَالسَّيْفِ فَأَنْدَرَهَا** [Kılıçla koluna yahut eline vurdu da onu düşürttü.] (S.) Ve **انْدَرَ مِنَ الحِسَابِ كَذَا** (varsayılan mecaz:) [Hesaptan şöyle bir şeyi düşürttü; onu hesaptan attı]. (S.) Ve **أَنْدَرَ البِكَارَةَ فِى الدِّيَةِ** (mecaz:) O, diyet içinde genç develeri attı yahut reddetti. (A.) [6’ya da bak.] Ve **أَنْدَرَ عَنْهُ مِنْ مَالِهِ كَذَا** (mecaz:) Onun malından şöyle bir şeyi, ondan dışarı çıkardı (**أَخْرَجَ**). (M, K, TA.) Ve **أَنْدَرْتُ يَدَ فُلَانٍ عَنْ مَالِى** (mecaz:) Ben, falanın [elini], malım üzerinde serbestçe tasarruftan alıkoydum. (A.) ― -b2- **اندر** O, fevkalâde yahut garip bir şey söyledi yahut yaptı. (IKtt.)

**تنادروا**
6 **تنادروا** **ذ** [Onlar, bir hesaptan bir şeyi karşılıklı olarak attılar yahut reddettiler]. Bir şair (yani Aboo-Kebeer El-Hudhلlee, TA) der ki,
وَاِذَا الكُمَاةُ تَنَادَرُوا طَعْنَ الكُلَى
نَدْرَ البِكَارَةِ فِى الجَزَآءِ المُضْعَفِ
[Zırhlı yiğitler böbreklerin delinmesini hesaptan karşılıklı olarak attıkları vakit, genç develerin kat kat artırılmış karşılıkta hesaptan düşmesi gibi]: o der ki, onların kanı, genç develerin diyet hesabından atılması gibi, öç alınmaksızın dökülmeye bırakılır: (S, TA:) mânâsı, delinmiş böbreklerin hesaptan atılmasıdır; tıpkı genç devenin, kat kat artırılan diyet içinde, hesaptan atılıp sayılmaması gibi. (IB, TA.) ― -b2- **فُلَانٌ يَتَنَادَرُ عَلَيْنَا** (A, TA) (mecaz:) Falan kimse bize [seyrek olarak, yahut] bazen gelir. (TA.)

**استندرت الاِبِلُ**
10 **استندرت الاِبِلُ** **ذ** Develer, bitkilerin en üst dallarında dışarı çıkmış yaprakları yemek için aradılar ve onlara ciddiyetle yöneldiler: (M:) [yahut dersin ki,] **استندرت النَّبَاتَ** onlar, bitkileri yemek için aradılar ve onlara ciddiyetle yöneldiler. (TA.) Ve **المَالُ يَسْتَنْدِرُ الرُّطْبَ** [Develer] taze otu ağır ağır ve derece derece, yahut tekrar tekrar ararlar. (A.) [**استندر**’in aslî mânâsı, bir şeyi yahut şeyleri ayrı yahut dağınık hâlde bulmayı istemek; yahut seçip ayırmak gibidir.] ― -b2- **استندروا أَثَرَهُ** (mecaz:) Onun izini sürdüler. (A.)

**نَدْرَةٌ**
**نَدْرَةٌ** **ذ** ve ↓ **نُدْرَةٌ**, fetḥ ve ḍamm ile, **نَدَرَ**’dan isimlerdir; [mânâsı: umumdan, yahut ana gövdeden, ayrı yahut dışarıda olma hâli; &c.: ― -b2- ve bundan dolayı, (mecaz:) fevkalâdelik; nadirlik.] (Msb.) Şöyle dersin: **لَا يَكُونُ ذٰلِكَ اِلَّا فِى النَّدْرَةِ**, yahut ↓ **فى النُّدْرَةِ**, ve ↓ **الّا نَادِرًا**, (Msb,) ve **لَا يَقَعُ ذٰلِكَ اِلَّا فِى النُّدْرَةِ**, (A,) (mecaz:) Bu olmaz, (Msb,) ve bu vuku bulmaz, (A,) ancak [fevkalâde olarak; yahut nadiren; yahut bir kere] [birkaç] gün aralığında; eş anlamlısı **فِيمَا بَيْنَ الأَيَّامِ**. (Msb.) Ve **اِنَّمَا يَكُونُ ذٰلِكَ فِى النَّدْرَةِ بَعْدَ النَّدْرَةِ** (mecaz:) Bu, ancak ara sıra olur yahut olacaktır. (TA.) Ve **لَقِيَهُ نَدْرَةً**, (M, K,) ve **فِى النَّدْرَةِ**, (S, M, K,) ve ↓ **فى النَّدَرَةِ**, (S, TA,) ve ↓ **فى النُّدَيْرَةِ**, (TA,) ve ↓ **نَدَرَى** (M, K) ve **فى نَدَرَى**, (S, K,) ve **النَّدَرَى**, (M, K,) ve **فى النَّدَرَى**, (S, M, K,) (mecaz:) O, onunla [bir kere] [birkaç] gün aralığında karşılaştı; eş anlamlısı **بَيْنَ الأَيَّامِ**, (M, K,) yahut **فِيمَا بَيْنَ الأَيَّامِ**. (S.) ― -b3- Ayrıca **نَدْرَةٌ** Madende bulunan bir parça altın, (K,) ve gümüşten, (TA,) (bir parça). (K.) **شَذْرٌ**’e de bak.

**نُدْرَةٌ**
**نُدْرَةٌ** **ذ** : **نَدْرَةٌ**’ye bak.

**نَدَرَةٌ**
**نَدَرَةٌ** **ذ** : **نَدْرَةٌ**’ye bak.

**نَدَرَى**
**نَدَرَى** **ذ** : **نَدْرَةٌ**’ye bak. ― -b2- **نَقَدَهُ مَائَةً نَدَرَى** Ona, malından yüz (verdi yahut çıkardı). (M, K.)

**نُدَيْرَةٌ**
**نُدَيْرَةٌ** **ذ** : **نَدْرَةٌ**’ye bak.

**نَادِرٌ**
**نَادِرٌ** **ذ** [**نَدَرَ**’ın ism-i fâili; başka bir şeyden düşen, yahut dışarı çıkan, yahut dışarıya giden, yahut gelen; &c.: 1’e bak]. ― -b2- Dağdan dışarı çıkan yahut gelen bir yaban eşeği. (TA.) ― -b3- Bir dağın çıkıntısı yahut dışarı uzanan parçası. (A, * Msb.) ― -b4- [Yağmurdan, yani yağmur suyundan, yerde şurada burada kalan şey: tekili ة ile: bunun çoğulu, **نَوَادِرُ**.] Şöyle dersin: **شَرِبَتِ الاِبِلُ مِنْ نَادِرِ, المَطَرِ** ve **نَوَادِرِهِ**, [Develer, yağmur suyunun yerde şurada burada kalanından içti.] (A.) ― -b5- (mecaz:) Fevkalâde; garip; nadir; alışılmamış; söz yahut dile [ve bir kelimeye ve başka her şeye] söylenir: dişili ve tekili ة ile: bunun çoğulu yukarıdaki gibidir: **نَدَرَ** ve **نَدُرَ**’a bak]: (A:) yahut söz yahut dile söylenen, pek fevkalâde, garip, nadir, yahut alışılmamış; ve aynı şekilde **نَادِرَةٌ** [isim niteliğinin baskın olduğu bir sıfat olarak] bir kelimeye söylenir: bunun çoğulu yukarıdaki gibidir: (Mz, 13. **نَوْع**:) [**مُطَّرِدٌ**’e bak:] yahut **نَوَادِرُ الكَلَامِ**, kelimelerin yahut sözün yahut dilin umumundan sapan şeyleri ifade eder. (S, * M, K.) Yine şöyle dersin: **فُلَانٌ نَادِرَةُ الزَّمَانِ**, mânâsı, (mecaz:) Falan kimse çağın eşi benzeri olmayandır. (K, * TA.) [Ve **نَادِرَةٌ**, bu tarzda isim olarak kullanıldığında, (mecaz:) her fevkalâde, garip, nadir, yahut alışılmamış, şey yahut söz demektir: çoğulu yukarıdaki gibidir.] **مُضْحِكَاتٌ**’a bak. ― -b6- **لَا يَكُونُ ذٰلِكَ اِلَّا نَادِرًا**: **نَدْرَةٌ**’ye bak.

**أَنْدَرٌ**
**أَنْدَرٌ** **ذ** **بَيْدَرٌ** ile aynı mânâdadır [buğdayın yahut tahılın dövüldüğü yer]; (S, M, K;) Şam halkının lehçesinde: (S, M:) yahut, (M, K,) Kr’ye göre, (M,) biçilmiş buğdayın bir araya toplanmışı; yahut dövüldüğü yerde bir araya toplanmış buğday: (M, K:) çoğulu **أَنَادِرُ**. (S, K.)
