# ندر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AF%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ندر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ندر

نَدَرَ الشيءُ يَنْدُرُ نُدُوراً: سَقَط، وقيل: سَقَطَ وشذَّ، وقيل: سقط من خَوْف شيء أَو من بين شيء أَو سقط من جَوْف شيء أَو من أَشياء فظهرَ. ونوادِرُ الكلام تَنْدُر، وهي ما شَذَّ وخرج من الجمهور، وذلك لظُهوره. وأَندَرَه غيرُه أَي أَسقطه. ويقال: أَندَر من الحِساب كذا وكذا، وضرب يدَه بالسيف فأَندَرَها؛ وقول أَبي كَبير الهذلي:
وإِذا الكُمَاةُ تَنادَرُوا طَعْنَ الكُلى،
نَدْرَ البِكارة في الجَزاءِ المُضْعَفِ
يقول: أُهْدِرَتْ دِماؤكم كما تُنْدَرُ البِكارة في الدِّية، وهي جمع بَكْرٍ من الإِبل؛ قال ابن بري: يريد أَن الكُلى المطعونة تُنْدَر أَي تُسقط فلا يحتسب بها كما يُنْدَر البَكْر في الدية فلا يُحتَسب به. والجَزاء هو الدية، والمُضْعَف: المُضاعَف مَرَّة بعد مرة. وفي الحديث: أَنه ركِب فرساً له فمرّت بشجرة فطار منها طائِرٌ فحادتْ فنَدَرَ عنها على أَرض غليظة أَي سقَط ووقع. وفي حديث زَواج صفِيَّة: فعَثَرَتِ الناقة ونَدَرَ رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، ونَدَرَتْ. وفي حديث آخر: أَن رجلاً عَضَّ يد آخر فندَرَت ثَنِيَّتُه، وفي رواية: فنَدَر ثنيَّتَه. وفي حديث آخر: فضرب رأْسَه فنَدَر. وأَندَر عنه من ماله كذا: أَخرج. ونَقَدَه مائة نَدَرَى: أَخرجها له من ماله.
ولقيه ندْرة وفي النَّدْرة والنَّدَرة ونَدَرى والنَّدَرى وفي النَّدَرَى أَي فيما بين الأَيام. وإِن شئت قل: لقيتُه في نَدَرَى بلا أَلف ولام. ويقال: إِنما يكون ذلك في النَّدْرة بعد النَّدْرة إِذا كان في الأَحايين مرة، وكذلك الخطِيئة بعد الخطيئة.
ونَدَرتِ الشجرةُ: ظهَرت خُوصَتُها وذلك حين يَستمكِن المالُ من رَعْيِها. وندَرَ النباتُ يَنْدُرُ: خرج الورَق من أَعراضِه. واستندرتِ الإِبلُ: أَراغَتْه للأَكل ومارسَتْه. والنَّدْرة: الخَضْفَة بالعَجَلة. وندَرَ الرجلُ: خَضَفَ. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: أَن رجلاً ندَرَ في مجلسِه فأَمَرَ القومَ كلهم بالتطهر لئلا يَخْجَل النادِرُ؛ حكاها الهَرَوِيّ في الغَرِيبَين، معناه أَنه ضَرطَ كأَنها ندَرَت منه من غير اختيار. ويقال للرجل إِذا خَضَفَ: ندَرَ بها، ويقال: ندَرَ الرجلُ إِذا مات؛ وقال ساعدة الهذلي:
كِلانا، وإِن طال أَيامُهُ،
سَيَنْدُرُ عن شَزَنٍ مُدْحِضِ
سَيَنْدُرُ: سَيَموت. والنَّدْرة: القِطعة من الذهب والفضة توجد في المَعْدِن. وقالوا: لو ندَرْت فلاناً لوجدتَه كما تُحِب أَي لو جرّبتَه. والأَندَرُ: البَيْدَرُ، شامِيَّة، والجمع الأَنادِر؛ قال الشاعر: دَقَّ الدِّياسِ عَرَمَ الأَنادِرِ
وقال كُراع: الأَنْدَر الكُدْس من القمح خاصة. والأَندَرُون: فِتْيان من مواضع شتى يجتمعون للشُّرب؛ قال عمرو بن كلثوم:
ولا تُبْقِي خُمُور الأَندَرِينا
واحدهم أَندَرِيٌّ، لمَّا نسَب الخمرَ إِلى أَهل القرية اجتمعتْ ثلاثُ ياءات فخفَّفها للضرورة، كما قال الراجز:
وما عِلْمِي بِسِحْرِ البابِلِينا
وقيل: الأَندَرُ قرية بالشام فيها كروم فجمَعها الأَندَرِين، تقول إِذا نسَبتَ إِليها: هؤلاء الأَندَرِيُّون. قال: وكأَنه على هذ المعنى أَراد خمور الأَندَرِيِّين فخفَّف ياء النسبة، كما قولوا الأَشْعَرِين بمعنى الأَشعريين. وفي حديث عليّ، كرم لله وجهه: أَنه أَقبل وعليه أَندَرْوَرْدِيَّةُ؛ قيل: هي فوق التُّبَّان ودون السراوِيل تُغطِّي الركبة، منسوبة إِلى صانع أَو مكانٍ. أَبو عمرو: الأَندَرِيّ الحَبْل الغليظ؛ وقال لبيد: مُمَرٍّ كَكَرِّ الأَندَرِيّ شَتيم

### Türkçe

**نَدَرَ** şey **يَنْدُرُ** **نُدُوراً**: düştü; ve denildi ki: düştü ve şâz oldu,
ve denildi ki: bir şeyin korkusundan yahut bir şeyin arasından yahut bir şeyin içinden yahut şeylerden düştü
da ortaya çıktı. Ve sözün **نوادِرُ**’i **تَنْدُر**; o, şâz olup çoğunluktan çıkan şeydir; bu da
onun ortaya çıkması sebebiyledir. Ve başkası onu **أَندَرَه**: yani onu düşürdü. Ve denilir: hesaptan şunu şunu **أَندَر** (düşür/çıkar),
ve elini kılıçla vurdu da onu **فأَندَرَها**; ve Ebû Kebîr el-Hüzelî’nin sözü:
وإِذا الكُمَاةُ تَنادَرُوا طَعْنَ الكُلى،
نَدْرَ البِكارة في الجَزاءِ المُضْعَفِ
Der ki: kanlarınız, diyet içinde **البِكارة**’nın **تُنْدَرُ** edilmesi gibi heder edildi; o,
develerden **بَكْرٍ**’ın çoğuludur; İbn Berrî dedi ki: böbrekleri mızraklananların **تُنْدَر** edilmesini, yani
düşürülmesini kasteder; böylece onunla hesap edilmez; tıpkı diyet içinde **البَكْر**’ın **يُنْدَر** edilmesi gibi; onunla hesap edilmez. Ve **الجَزاء**
diyettir; ve **المُضْعَف**: bir kereden sonra bir kere daha katlanmış olandır. Ve hadiste: onun, kendisine ait bir ata bindiği,
sonra bir ağacın yanından geçtiği, ondan bir kuşun uçtuğu, atın ürküp saptığı, derken ondan sert bir
zemine **فَنَدَرَ** ettiği: yani düştü ve yere kapandı. Ve Safiyye’nin evliliği hadîsinde: deve sendeledi ve Resûlullah, صلى الله عليه وسلم, **نَدَرَ** etti,
ve o da **نَدَرَتْ** etti. Ve başka bir hadiste: bir adam başka birinin elini ısırdı da onun **ثَنِيَّتُه**’i **فندَرَت** etti; bir rivayette: onun ön dişini **فنَدَر** etti. Ve başka bir hadiste:
başını vurdu da **فَنَدَر** etti. Ve malından şunu **أَندَر** etti: çıkardı. Ve ona yüz **نَدَرَى** verdi:
onu malından onun için çıkardı.

Ve ona **ندْرة** olarak rastladı; ve **النَّدْرة**’de ve **النَّدَرة**’de ve **نَدَرى**’da ve **النَّدَرى**’da ve
**النَّدَرَى**’da: yani günlerin aralarında. Ve istersen: **نَدَرَى** içinde, elif-lâm olmaksızın “ona rastladım” de.
Ve denilir: bu ancak **النَّدْرة**’de, **النَّدْرة**’den sonra olur; ara sıra bir kere olduğunda; ve aynı şekilde günah, günahdan sonra.

Ve ağaç **نَدَرتِ**: onun **خُوصَتُها**’sı ortaya çıktı; bu, malın onun
otlatılmasına güç yetirdiği zamandır. Ve bitki **ندَرَ** **يَنْدُرُ**: yaprak, yanlarından çıktı. Ve develer **استندرتِ**:
onu yemeye meylettirdi ve onu alıştırdı. Ve **النَّدْرة**: aceleyle **الخَضْفَة**’dir. Ve adam **ندَرَ**:
**خَضَفَ** etti. Ve Ömer’in, رضي الله عنه, hadîsinde: bir adam meclisinde **ندَرَ** etti de
**النادِرُ** utanmasın diye kavmin hepsine temizlenmeyi emretti; bunu Herevî, **الغَرِيبَين**’de nakletti; manası:
sanki ondan ihtiyarsız olarak **ندَرَت** etmiş gibi yellenmesidir. Ve adam **خَضَفَ** ettiğinde ona denilir: onunla **ندَرَ** etti; ve denilir: adam **ندَرَ** etti, yani öldü; ve Sâ‘ide el-Hüzelî dedi ki:
كِلانا، وإِن طال أَيامُهُ،
سَيَنْدُرُ عن شَزَنٍ مُدْحِضِ
**سَيَنْدُرُ**: ölecek. Ve **النَّدْرة**: madende bulunan altın ve gümüşten parça.
Ve dediler ki: falanı **ندَرْت** etseydin, onu sevdiğin gibi bulurdun; yani onu deneseydin.
Ve **الأَندَرُ**: **البَيْدَرُ**’dır; Şâmîcedir; çoğulu **الأَنادِر**’dir; şair dedi ki:
دَقَّ الدِّياسِ عَرَمَ الأَنادِرِ
Ve Kurâ‘ dedi ki: **الأَنْدَر** özellikle buğdaydan yığındır. Ve **الأَندَرُون**: çeşitli yerlerden olup içki için toplanan delikanlılardır; Amr b. Külsûm dedi ki:
ولا تُبْقِي خُمُور الأَندَرِينا
Tekili **أَندَرِيٌّ**’dir; şarabı köy halkına nisbet edince üç yâ bir araya geldi de zaruret için onu hafifletti; nitekim recez söyleyen dedi ki:
وما عِلْمِي بِسِحْرِ البابِلِينا
Ve denildi ki: **الأَندَرُ** Şam’da bir köydür; onda bağlar vardır; onu **الأَندَرِين** diye çoğul yaptı; ona nisbet ettiğinde dersin ki: bunlar **الأَندَرِيُّون**’dur. Dedi ki: sanki bu manaya göre
**خمور الأَندَرِيِّين**’i kastetti de nisbet yâ’sını hafifletti; tıpkı **الأَشْعَرِين** demeleri gibi; **الأَشعريين** manasında. Ve Ali’nin, Allah yüzünü keremli kılsın, hadîsinde: onun geldiği ve üzerinde
**أَندَرْوَرْدِيَّةُ** bulunduğu: denildi ki: o, **التُّبَّان**’ın üstünde ve **السراوِيل**’in altında, dizi örten bir şeydir; bir sanatkâra yahut bir mekâna nisbetlidir. Ebû Amr: **الأَندَرِيّ** kalın iptir; Lebîd dedi ki:
مُمَرٍّ كَكَرِّ الأَندَرِيّ شَتيم
