# ندص — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%B5/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AF%D8%B5/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ندص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%B5.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ندص

ندصت عينه ندوصا  ، أهمله الجوهري، كما قاله الصاغاني، وقد وجد في بعض نسخ الصحاح على الهامش هذه المادة، وعليها علامة الزيادة. ونصه: ندصت العين ندوصا:  جحظت  ، وهو قول الليث، قيل: ندرت، و  كادت تخرج من قلتها، كما تندص عينا الخنيق  . وقلت العين: وقبها، يقال: ضربته حتى ندصت عينه.  والمنداص، بالكسر: المرأة الرسحاء  ، عن ابن الأعرابي، قيل: الحمقاء  ، عنه أيضا، قيل:  البذيئة  ، عنه أيضا. قال أبو عمرو: هي  الطياشة الخفيفة  ، وأنشد لمنظور:
  ولا تجد المنداص إلا سفـيهة                      ولا تجد المنداص تاركة الشتم أي من عجلتها لا تبين كلامها. قال الليث: المنداص:  الرجل  الذي  لا يزال يطرأ على قوم بما يكرهون، ويظهر بشر  ، ونص العين: ويظهر شرا.  وندصت البثرة، كفرح: غمزت فخرج ما فيها  ، والذي نقله الصاغاني عن اللحياني: ندصت البثرة، بالفتح، تندص، بالكسر، ندصا، إذا غمزتها فخرج ما فيها. ونص اللسان وندصت البثرة تندص ندصا، أي من حد نصر، إذا غمزتها فنزت، وندصها أيضا، إذا غمزها فخرج ما فيها، فتأمل. ندص الرجل،  كنصر، ندصا، وندوصا: خرج. و  ندص  الشيء من الشيء: امترق  ، عن ابن عباد.  وأندص حقه منه  : أخرجه.  واستندصه: استخرجه  . ومما يستدرك عليه: ندص الرجل القوم: نالهم بشره. وندص عليهم، إذا طلع عليهم بما يكره، ومنه المنداص. وامرأة ندصة، كزنخة، أي منداص، عن ابن عباد. وندصت التمرة من النواة ندصا: خرجت.

### Türkçe

**ندصت** gözü **ندوصا**: el-Cevherî onu ihmal etti; es-Sağânî’nin dediği gibi. Sahâh’ın bazı nüshalarında kenarda bu madde bulunmuştur; üzerinde de ziyade alâmeti vardır. Metni şöyledir: **ندصت العين ندوصا**: dışarı fırladı; bu, el-Leys’in sözüdür. Denildi ki: **ندرت**; ve küçüklüğünden dolayı çıkmaya yaklaştı; boğulanın iki gözü nasıl **تندص** olursa. Ve gözün küçüklüğü: çukuru; denilir: Ona vurdum da nihayet gözü **ندصت** oldu. Ve **المنداص** (kesre ile): sarkık dudaklı kadın; İbnü’l-A‘râbî’den. Denildi ki: ahmak; yine ondan. Denildi ki: edepsiz; yine ondan. Ebû ‘Amr dedi: O, hafifmeşrep, uçarı olandır. Ve Manzûr’a ait olarak şu şiiri okudu:

  Ve **المنداص**’ı ancak sefîhe bulursun                      Ve **المنداص**’ı sövmeyi terk eden bulmazsın

Yani aceleciliğinden sözünü açıklamaz. el-Leys dedi: **المنداص**: kavme, hoşlanmadıkları şeyle durmadan ansızın gelen ve kötülük gösteren **الرجل**. Ve **العين**’in metni: ve şer gösterir. Ve **ندصت** kabarcık, **كفرح**: sıktım da içindekiler çıktı. es-Sağânî’nin el-Lihyânî’den naklettiği: **ندصت البثرة** (fetha ile), **تندص** (kesre ile), **ندصا**; onu sıktığında içindekiler çıktığı zaman. Ve **اللسان**’ın metni: **وندصت البثرة تندص ندصا**; yani **حد نصر** babından; onu sıktığında fışkırdığı zaman. Ve ayrıca **ندصها**: onu sıktığında içindekiler çıktığı zaman; öyleyse düşün. **ندص** adam, **كنصر**: **ندصا** ve **ندوصا**: çıktı. Ve **ندص** şey, şeyden: sıyrılıp çıktı; İbn ‘Abbâd’dan. Ve **أندص** onun hakkını ondan: çıkardı. Ve **استندصه**: çıkardı. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **ندص** adam, kavmi: kötülüğü onlara erişti. Ve **ندص** onların üzerine; onlara hoşlanmadıkları şeyle ansızın çıktığı zaman; bundan da **المنداص**. Ve **امرأة ندصة** (كزنخة gibi): yani **منداص**; İbn ‘Abbâd’dan. Ve **ندصت** hurma, çekirdekten **ندصا**: çıktı.
