# ندغ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%BA/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AF%D8%BA/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ندغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%BA.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ندغ

ندغه، كمنعه ندغا: نخسه بإصبعه، وطعنه.
 وندغه أيضا: مثل لدغه.
 وقال ابن عباد: ندغه: ساءه، كأندغ به.
 وندغه بالرمح، وبالكلام: إذا طعنه، وفي اللسان: ندغه بكلمة: إذا سبعه ورجل مندغ، كمنبر: فعال لذلك قال رؤبة:
  مالت لأقوال الغوي المندغ والندغ: السعتر البري، ويكسر، الفتح عن أبي عبيدة، والكسر عن أبي زيد، وهو مما ترعاه النحل وتعسل عليه وزعم الأطباء أن عسله أمتن العسل، وأشده حرارة ولزوجة، ويروى أن سليمان بن عبد الملك دخل الطائف، فوجد رائحة السعتر، فقال: بواديكم هذا ندغة.
 وكتب الحجاج إلى عامله بالطائف: أرسل إلي بعسل أخضر في السقاء، أبيض في الإناء، من عسل الندغ والسحاء، من حدب بني شبابة.
 وقال أبو عمرو: الندغ: شجرة خضراء، لها ثمرة بيضاء الواحدة ندغة، وقال أبو حنيفة: الندغ مما ينبت في الجبال، ورقه مثل ورق الحوك، ولا يرعاه شيء، وله زهر صغير شديد البياض، وكذلك عسله أبيض، كأنه زبد الضأن، وهو ذفر كريه الريح.
 والمندغة بالكسر: المنسغة، وهي إضبارة من ذنب طائر ونحوه ينسغ بها الخباز الخبز.
 والمندغة أيضا: البياض في آخر الظفر، كالندغة، بالضم الأخير نقله الصاغاني.
 وندغ الصبي، كعني: دغدغ.
 وانتدغ الرجل: ضحك خفيا.
 ونادغه منادغة: غازله، وقيل: المنادغة: شبه المغازلة.
 وقال أبو عمرو: يقال: ندغي عجينك أي: ذري عليه الطحين.
 والعيدي بن الندغي، كعربي: رجل من قضاعة، والندغي هو ابن مهرة بن حيدان،و إليه نسبت الإبل العيدية، وقد ذكر في الدال.
 ومما يتسدرك عليه: الندغ: دغدغة شبه المغازلة وقد ندغه ندغا، وهو مندغ كمنبر، وبه فسر قول رؤبة:
  لذت أحاديث الغوي المندغ وقد ندغ النساء ندغا: غازلهن، قاله ابن القطاع.
 والندغ، محركة: السعتر البري، لغة في المفتوح والمكسور، قال ابن سيده: أراه عن ثعلب، ولا أحقه.
 قلت: ولعله به سمي الندغي أبو العيدي المذكور فتأمل.

### Türkçe

**ندغه**، **كمنعه** **ندغا**: onu parmağıyla dürttü; ve onu mızrakladı.
Ve **ندغه** ayrıca: **لدغه** gibi (yaptı).
İbn عباد dedi: **ندغه**: onu kötü etti/onu üzdü; **أندغ به** gibi.
Ve **ندغه بالرمح** ve **بالكلام**: onu mızrakladığı/zedelediği zaman; ve Lisân’da: **ندغه بكلمة**: onu sövdüğü zaman. Ve **رجل مندغ**، **كمنبر**: bunun için **فعال** (vezninde). Bunun için رؤبة dedi:
  **مالت لأقوال الغوي المندغ**
Ve **الندغ**: yabani kekik; ve kırılır (yani kesreyle de gelir). Fetha Ebû Ubeyde’den, kesre Ebû Zeyd’dendir. Ve o, arıların otladığı ve üzerine bal yaptığı şeylerdendir. Doktorlar, onun balının balların en sağlamı, en şiddetli sıcaklıkta ve en yapışkanı olduğunu iddia ettiler. Ve rivayet olunur ki Süleyman b. Abdülmelik Tâif’e girdi de kekik kokusu buldu; şöyle dedi: “Sizin bu vadinizde **ندغة** vardır.”
Ve Haccâc, Tâif’teki âmiline yazdı: “Bana kırbada yeşil, kapta beyaz; **عسل الندغ** ve **السحاء** balından, Benî Şebâbe’nin sırtından gönder.”
Ebû Amr dedi: **الندغ**: yeşil bir ağaçtır; beyaz bir meyvesi vardır; tekili **ندغة**. Ebû Hanîfe dedi: **الندغ** dağlarda biter şeylerdendir; yaprağı **الحوك** yaprağı gibidir; hiçbir şey onu otlamaz; küçük, çok şiddetli beyaz bir çiçeği vardır; balı da böyledir, beyazdır; sanki koyun köpüğü gibidir; ve o, pis kokulu, kötü kokuludur.
Ve **المندغة** (kesre ile): **المنسغة**’dir; o, kuş kuyruğundan ve benzerinden bir demettir; fırıncı onunla ekmeği **ينسغ** eder.
Ve **المندغة** ayrıca: tırnağın sonunda beyazlık; **كالندغة**; sonuncusunun (yani **الندغة**’nin) damme ile oluşunu Sâğânî nakletti.
Ve **ندغ الصبي**، **كعني**: gıdıkladı.
Ve **انتدغ الرجل**: gizlice güldü.
Ve **نادغه منادغة**: onunla flört etti; ve denildi ki: **المنادغة** flörte benzer (bir şey)dir.
Ebû Amr dedi: denilir ki: **ندغي عجينك** yani: üzerine unu serp.
Ve **العيدي بن الندغي**، **كعربي**: Kudâa’dan bir adamdır; ve **الندغي** o, Mehرة b. Haydân’ın oğludur; ve ona **الإبل العيدية** nisbet edildi; ve **الدال**’da zikredilmiştir.
Ve üzerine istidrâk olunan şeylerdendir: **الندغ**: flörte benzer bir gıdıklamadır; ve onu **ندغا** ile **ندغه**; ve o, **مندغ**’dur, **كمنبر**; ve bununla رؤبة’nin sözü tefsir edildi:
  **لذت أحاديث الغوي المندغ**
Ve kadınları **ندغا** ile **ندغ** etti: onlarla flört etti; bunu İbnü’l-Kattâ‘ söyledi.
Ve **الندغ**، (harekeli): yabani kekik; fethalı ve kesreli olana dair bir dildir. İbn Sîde dedi: onu Sa‘leb’den (gelmiş) görüyorum; fakat onu haklı/sağlam bulmuyorum.
Dedim: belki de onunla, zikredilen Ebû’l-‘Îdî **الندغي** adlandırılmıştır; öyleyse düşün.
