# نده — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D9%87/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%AF%D9%87/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نده](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D9%87.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: نده

: ( نَدَهَ البَعيرَ ) يَنْدَهُهُ نَدْهاً : ( زَجَرَهُ ) عن الحَوْضِ وعن كلِّ شيءٍ ( وطَرَدَهُ بالصِّياحِ ) ؛ ) قالَهُ اللّيْثُ .
وفي حدِيثِ ابنِ عُمَر : ( لو رأَيْت قاتِلَ عُمَرَ في الحَرَمِ ما نَدَهْتُهُ ) ، أَي ما زَجَرْتُه .
قالَ ابنُ الأثيرِ : النَّدْهُ الزَّجْرُ بصَهْ ومَهْ .
( و ) نَدَهَ ( الإِبِلَ : ساقَها مُجْتَمِعَةً ) ؛ ) كما في الصِّحاحِ .
( أَو ساقَهَا وجَمَعَها ) ، ولا يكونُ إلاَّ للجماعَةِ منها ، ورُبَّما اقْتاسُوا منه للبَعيرِ .
( و ) قالَ الأُمويُّ : ( النَّدْهَةُ ) ، بالفتْحِ ( وتُضَمُّ : الكَثْرَةُ مِن المالِ ) مِن صامِتٍ أَو ماشِيَةٍ ؛ وأَنْشَدَ قَوْلَ جميلٍ :
فكيْفَ ولا تُوفِي دِماؤُهُمُ دَمِيولا مالُهُمْ ذو نَدْهَةٍ فيَدُونِي ؟ ( أَو هي العِشْرونَ من الغَنَمِ ونحوِها ، والمِائَةُ مِنَ الإبِلِ ) أَو قُرَابتُها ، ( والألْفُ من الصَّامِتِ ) أَو نَحوِهِ .
( وانْتَدَهَ الأَمْرُ واسْتَنْدَهَ ) واسْتَيْدَهَ : ( اتْلأَبَّ ) .
( وممَّا يُسْتدركُ عليه :
نَدَهَ الرَّجُلُ يَنْدَهُ نَدْهاً : إذا صَوَّتَ ؛ عن أَبي مالِكٍ ؛ ومنه

قَوْلُ العامَّة : أَي انْدَه فلاناً أَي ادْعه .
والنّدهَةُ : الصَّوْتُ .
وقالَ أَبو زيْدٍ : يقالُ للرَّجُلِ إذا رأَوْهُ جَرِيئاً على ما أَتَى وكَذلِكَ المَرْأَة إحْدَى نَوادِهِ البَكْرِ .
وزادَ الميدانيُّ : إحْدَى نَوادِهِ المنكر .
قالَ : والنّوادِهُ الزَّواجِرُ واصاخه المنده للنَّاشِدِ .
قالَ الأصْمعيُّ : وكانَ يقالُ للمَرْأَةِ في الجاهِلِيَّةِ : اذْهَبِي فلا أَنْدَهُ سَرْبَكِ ، فكانتْ تَطْلُقُ ، قالَ : والأَصْلُ فيه أَنَّه يقولُ لها اذْهَبي إلى أَهْلِكِ فإنِّي لا أَحْفَظُ عليك مالَكِ ولا أَرُدُّ إِبِلَكِ وقد أَهْمَلتها لتَذْهبي حيثُ شِئْتِ .
وفي الصِّحاحِ : أَي لا أَرُدُّ إبِلَكِ لتَذْهَبَ حيث شاءَتْ .
والنُّدْهَةُ : أَرْضٌ واسِعَةٌ بالسِّنْدِ في غرْبي نَهْرِ مِهْرَانَ بَيْنها وبينَ المَنْصورَةِ خَمْسُ مَراحِلَ وهي برِّيَّةٌ وأَهْلُها كالزط ومَدينَتُهم قندابيل ؛ نَقَلَه ياقوتُ .

### Türkçe

: ( **نَدَهَ البَعيرَ** ) onu **يَنْدَهُهُ** **نَدْهاً** : ( onu **زَجَرَهُ** ) havuzdan ve her şeyden ( bağırışla onu kovdu ) ; bunu el-Leys söylemiştir.
İbn Ömer hadîsinde: ( “Ömer’in katilini Harem’de görseydim onu **ما نَدَهْتُهُ**” ) yani onu azarlamazdım.
İbnü’l-Esîr dedi: **النَّدْهُ** “**صَهْ** ve **مَهْ** ile azarlama”dır.
( Ve ) **نَدَهَ** ( **الإِبِلَ** : onları toplu halde sevk etti ) ; Sıhâh’ta olduğu gibi.
( Veya onları sevk etti ve topladı ), ve bu ancak onlardan bir topluluk için olur; bazen bundan deve için de kıyas etmişlerdir.
( Ve ) el-Ümevî dedi: ( **النَّدْهَةُ** ), fetha ile (ve damme de yapılır: maldan çokluk ) suskun (mal)dan veya davardan; ve Cemîl’in sözünü inşâd etti:
فكيْفَ ولا تُوفِي دِماؤُهُمُ دَمِيولا مالُهُمْ ذو نَدْهَةٍ فيَدُونِي ؟
( Veya o, koyundan ve benzerinden yirmidir; ve deveden yüzdür ) yahut ona yakın olan; ( suskun (mal)dan bindir ) yahut benzeri.
( **وانْتَدَهَ الأَمْرُ** ve **اسْتَنْدَهَ** ) ve **اسْتَيْدَهَ** : ( **اتْلأَبَّ** ) .
( Ve ondan istidrâk olunanlardandır:
**نَدَهَ الرَّجُلُ** **يَنْدَهُ** **نَدْهاً** : ses çıkardığı zaman; Ebû Mâlik’ten; ve ondan

avamın sözü: yani “falancayı **انْدَه**” yani onu çağır.
**والنّدهَةُ** : ses.
Ebû Zeyd dedi: bir adamı, yaptığı şeye karşı cüretkâr gördüklerinde ve aynı şekilde kadını, “**إحْدَى نَوادِهِ البَكْرِ**” denir.
Meydânî artırdı: “**إحْدَى نَوادِهِ المنكر**”.
Dedi: ve **النّوادِهُ** azarlamalardır; ve “**اصاخه المنده للنَّاشِدِ**”.
Asmaî dedi: ve câhiliyede kadına şöyle denirdi: “git, ben senin sürünü **لا أَنْدَهُ**”; böylece salıverilirdi; dedi: ve bunun aslı, ona “ehline git; çünkü ben senin malını senin üzerine korumam ve develerini geri çevirmem; onları ihmal ettim ki dilediğin yere gidesin” demesidir.
Sıhâh’ta: yani “develerini geri çevirmem ki dilediği yere gitsin.”
**والنُّدْهَةُ** : Sind’de, Mihrân nehrinin batısında, Mansûra ile arasında beş merhale bulunan geniş bir arazidir; o bir kırdır; halkı Zutt gibi, şehirleri Kandâbîl’dir; bunu Yâkût nakletmiştir.
