# نذر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B0%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B0%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B0%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: نذر

النَّذْرُ: النَّحْبُ، وهو ما يَنْذِرُه الإِنسان فيجعله على نفسه نَحْباً واجباً، وجمعه نُذُور، والشافعي سَمَّى في كتاب جِراحِ العَمْد ما يجب في الجِراحات من الدِّيات نَذْراً، قال: ولغة أَهل الحجاز كذلك، وأَهل العراق يسمونه الأَرْش. وقال أَبو نَهْشَل: النَّذْرُ لا يكون إِلا في الجِراح صِغارها وكِبارها وهي مَعاقِل تلك الجِراح. يقال: لي قِبَل فلان نذْر إِذا كان جُرْحاً واحداً له عَقْل؛ وقال أَبو سعيد الضرير: إِنما قيل له نَذْر لأَنه نُذِرَ فيه أَي أَوجب، من قولك نَذَرتُ على نفسي أَي أَوجبْت. وفي حديث ابن المسيَّب: أَن عمر وعثمان، رضي الله عنهما، قَضَيا في المِلْطاة بنصف نَذْرِ المُوضِحَة أَي بنصف ما يجب فيها من الأَرْش والقِيمة؛ وقد نَذَرَ على نفسه لله كذا يَنْذِرُ ويَنْذُر نَذْراً ونُذُوراً.
والنَّذِيرة: ما يُعطيه. والنَّذِيرة: الابن يجعله أَبواه قَيِّماً أَو خادماً للكَنيسة أَو للمتعبَّد من ذكر وأُنثى، وجمعه النَّذَائر، وقد نَذَرَه.
وفي التنزيل العزيز: إِني نَذَرْتُ لكَ ما في بطني مُحَرَّراً؛ قالته امرأَة عِمران أُمُّ مريم. قال الأَخفش: تقول العرب نَذَرَ على نفسه نَذْراً ونذَرتُ مالي فأنا أَنذِرُه نذْراً؛ رواه عن يونس عن العرب. وفي الحديث ذِكْرُ النَّذْرِ مُكرّراً؛ تقول: نذَرْتُ أَنذِرُ وأَنذُر نذْراً إِذا أَوجبتَ على نفسِك شيئاً تبرعاً من عبادة أَو صدقة أَو غيرِ ذلك. قال ابن الأَثير: وقد تكرّر في أَحاديثه ذِكْرُ النهي عنه وهو تأْكيدٌ لأَمرِه وتحذيرٌ عن التَّهاوُن به بعد إِيجابه؛ قال: ولو كان معناه الزَّجْرُ عنه حتى لا يُفعلَ لكان في ذلك إِبطالُ حُكمِهِ وإِسقاطُ لُزُومِ الوَفاء به، إِذْ كان بالنهي يصير معصية فلا يَلزمُ، وإِنما وجهُ الحديث أَنه قد أَعلمهم أَن ذلك أَمرٌ لا يَجرُّ لهم في العاجل نفعاً ولا يَصرِف عنهم ضَرًّا ولا يَرُدَ قضاء، فقال: لا تَنْذِرُوا على أَنكم تُدرِكون بالنَّذرِ شيئاً لم يُقدِّرْه الله لكم أَو تَصرفون به عنكم ما جرى به القضاء عليكم، فإِذا نذَرْتم ولم تعتقدوا هذا فاخرُجوا عنه بالوَفاء فإِن الذي نذَرْتُمُوه لازم لكم.
ونَذِرَ بالشيء وبالعدوّ، بكسر الذال، نذْراً: عَلِمَهُ فحَذِرَه. وأَنذَرَه بالأَمر
(* قوله «وأنذره بالامر إلخ» هكذا بالأصل مضبوطاً، وعبارة القاموس مع شرحه: وأَنذره بالأمر انذاراً ونذراً، بالفتح عن كراع واللحياني ويضم وبضمتين، ونذيراً) إِنْذاراً ونُذْراً؛ عن كراع واللحياني: أَعلَمَهُ، والصحيح أَن النُّذْر الاسم والإِنذار المصدرُ. وأَنذَره أَيضاً: خوّفه وحذَّره. وفي التنزيل العزيز: وأَنْذِرْهُمْ يَوْمَ الآزِفَةِ؛ وكذلك حكى الزجاجي: أَنذَرْتهُ إِنذاراً ونذِيراً، والجيِّد أَن الإِنذار المصدر، والنذِير الاسم.
وفي التنزيل العزيز: فستعلمون كيف نَذِير. وقوله تعالى: فكيف كان نَذِيرِ؛معناه فكيف كان إِنذاري. والنذِير: اسمُ الإِنذار. وقوله تعالى: كَذَّبَتْ ثَمُودُ بالنُّذُرِ؛ قال الزجاج: النُّذُر جمع نَذِير. وقوله عز وجل: عُذْراً أَو نُذْراً؛ قرئت: عُذُراً أَو نُذُراً، قال: معناهما المصدر وانتصابُهما على المفعول له، المعنى فالمُلْقِيات ذكراً للإِعذارِ أَو الإِنذار. ويقال: أَنذَرْتُه إِنذاراً. والنُّذُر: جمع النذِير، وهو الاسم من الإِنذار. والنذِيرة: الإِنذار. والنذِيرُ: الإِنذار. والنذِير: المُنْذِر، والجمع نُذُرٌ، وكذلك النذِيرة؛ قال ساعدة بن جُؤيَّة: وإِذا تُحُومِيَ جانبٌ يَرْعَوْنَه،
وإِذا تَجيء نَذِيرة لم يَهْربوا
وقال أَبو حنيفة: النذيرُ صَوْت القَوْس لأَنه يُنْذِر الرَّمِيَّة؛ وأَنشد لأَوس بن حجر:
وصَفْراء من نَبْعٍ كأَن نذِيرَها،
إِذا لم تُخفِّضه عن الوَحْشِ، أَفْكَلُ
وتَناذَر القوم: أَنذر بعضُهم بعضاً، والاسم النُّذْر. الجوهري. تَناذرَ القومُ كذا أَي خَوّف بعضُهم بعضاً؛ وقال النابغة الذُّبياني يصف حَيَّة وقيل يصف أَن النعمان توعَّده فبات كأَنه لديغ يَتململ على فِراشه: فبِتُّ كأَني ساوَرَتْني ضَئِيلَةٌ
من الرُّقْشِ، في أَنيابِها السُّمُّ ناقِعُ
تَناذَرَها الرَّاقُون من سُوء سَمِّها،
تُطَلّقُه طَوْراً، وطَوْراً تُراجِعُ
ونَذِيرة الجيش: طَلِيعَتُهم الذي يُنْذِرُهم أَمرَ عَدُوّهم أَي يُعلمهم؛ وأَما قول ابن أَحمر:
كَم دون لَيْلى من تَنُوفِيَّةٍ
لَمَّاعَةٍ تُنْذَرُ فيها النُّذُرْ
فيقال: إِنه جمع نَذْر مثل رَهْن ورُهُن. ويقال: إِنه جمع نَذِير بمعنى مَنْذُور مثل قَتيل وجَديد. والإِنذارُ: الإِبلاغ، ولا يكون إِلا في التخويف، والاسم النُّذُر. ومنه قوله تعالى: فكيف كان عذابي ونُذُرِ أَي إِنذاري. والنَّذِير: المُحذِّر، فعيل بمعنى مُفْعِل، والجمع نُذُر. وقوله عز وجل: وجاءكُمُ النَّذِيرُ؛ قال ثعلب: هو الرسول، وقال أَهل التفسير: يعني النبي، صلى الله عليه وسلم، كما قال عز وجل: إِنا أَرسَلْناك شاهِداً ومُبَشِّراً ونَذِيراً. وقال بعضهم: النَّذِير ههنا الشَّيْب، قال الأَزهري: والأَوّل أَشبَه وأَوضح. قال أَبو منصور: والنذِيرُ يكون بمعنى المُنْذِر وكان الأَصلَ وفعلُه الثُّلاثيُّ أُمِيتَ، ومثله السميعُ بمعنى المُسمِعِ والبديعُ بمعنى المُبدِعِ. قال ابن عباس: لما أَنزل الله تعالى: وأَنْذِرْ عَشِيرتَكَ الأَقْرَبِين، أَتى رسول الله، صلى الله عليه وسلم، الصَّفا فصعَّد عليه ثم نادى: يا صباحاه فاجتمع إِليه الناسُ بين رجُل يَجيء ورجُل يَبعثُ رسوله، قال: فقال رسول الله، صلى الله عليه وسلم، يا بني عبدِ المطَّلِب، يا بني فلان، لو أَخبرْتُكم أَن خَيْلاً ستَفْتَحُ هذا الجبَلَ
(* قوله« ستفتح هذا الجبل» هكذا بالأصل؛ والذي في تفسير الخطيب والكشاف بسفح هذا الجبل) تُريدُ أَن تُغِيرَ عليكم صدّقتُموني؟ قالوا: نعم. قال: فإِني نَذِيرٌ لكم بين يَدَيْ عذابٍ شديدٍ، فقال أَبو لَهَب: تَبًّا لكم سائرَ القَومِ أَما آذنْتُمونا إِلا لهذا؟ فأَنزل الله تعالى: تَبَّتْ يَدَا أَبي لَهَبٍ وتَبَّ. ويقال: أَنذَرْتُ القومَ سَيْرَ العدُوّ إِليهم فنَذِروا أَي أَعلمتُهم ذلك فعَلِموا وتحرّزوا.
والتَّناذُر: أَن يُنْذِر القومُ بعضُهم بعضاً شرًّا مَخُوفاً؛ قال النابغة:
تَناذَرَها الرَّاقُون من شرِّ سَمِّها
يعني حيَّة إِذا لَدَغَتْ قتلت.
ومن أَمثال العرب: قد أَعذَرَ من أَنذَر أَي من أَعلَمك أَنه يُعاقِبُك على المكروهِ منك فيما يَستقبِله ثم أَتيتَ المكروه فعاقَبَك فقد جَعَل لنفسه عُذْراً يكُفُّ به لائِمَةَ الناس عنه. والعرب تقول: عُذْراك لا نُذراك أَي أَعْذِر ولا تُنْذِر.
والنَّذِيرُ العُرْيانُ: رجُل من خَثْعَمَ حَمَلَ عليه يومَ ذِي الخَلَصَةِ عَوْفُ بنُ عامر فقطَع يَده ويَدَ امرأَتِه؛ وحكى ابن بَرّي في أَماليه عن أَبي القاسم الزجاجي في أَماليه عن ابن دريد قال: سأَلت أَبا حاتم عن قولهم أَنا النَّذِيرُ العُرْيان، فقال: سمعت أَبا عُبيدة يقول: هو الزبير بن عمرو الخثْعَمي، وكان ناكِحاً في بني زُبَيْد، فأَرادت بنو زبيد أَن يُغِيروا على خَثْعَمَ فخافوا أَن يُنْذِر قومَه فأَلقَوْا عليه بَراذِعَ وأَهْداماً واحتَفَظوا به فصادف غِرّة فحاضَرَهم وكان لا يُجارَى شَدًّا، فأَتى قومَه فقال:
أَنا المُنْذِرُ العُرْيان يَنْبِذ ثَوبَه،
إِذا الصَّدْقُ لا يَنْبِذْ لَكَ الثَّوبَ كاذِبُ
الأَزهري: من أَمثال العرب في الإِنذار: أَنا النَّذِيرُ العُرْيان؛ قال أَبو طالب: إِنما قالوا أَنا النذِيرُ العريان لأنّ الرجُل إِذا رأَى الغارة قد فَجِئَتْهُم وأَراد إِنذار قومه تجرّد من ثيابه وأَشار بها ليُعلم أَن قد فَجِئَتْهُم الغارة، ثم صار مثلاً لكل شيء تخاف مُفاجأَته؛ ومنه قول خُفاف يصف فرساً:
ثَمِلٌ إِذا صَفَرَ اللِّجامُ كأَنه
رجُل، يُلوِّحُ باليدَيْن، سَلِيبُ
وفي الحديث: كان إِذا خَطَب احْمرَّت عيناه وعلا صَوْتُه واشتدّ غضبُه كأَنه مُنذِر جَيش يقول صَبَّحَكُم ومَسَّاكم؛ المُنْذِر: المعلِم الذي يُعْرّف القومَ بما يكون قد دهَمَهم من عَدُوّ أَو غيره، وهو المخوِّف أَيضاً، وأَصل الإِنذار الإِعلام. يقال: أَنذَرْته أُنْذِرُه إِنْذاراً إِذا أَعلمته،فأَنا مُنْذِر ونَذير أَي مُعْلِم ومُخوِّف ومُحذِّر. ونَذِرْت به إِذا عَلِمْت؛ ومنه الحديث: انذَرِ القوم أَي احْذَرْ منهم واستعِدّ لهم وكُنْ منهم على عِلم وحَذَرٍ.
ومُنذِر ومُناذِر: اسْمان. وبات بليلة ابن المُنذِر يعني النعمان، أَي بليلة شديدة؛ قال ابن أَحمر:
وبات بنو أُمّي بِليلِ ابنِ مُنذِر،
وأَبناءُ أَعمامي عذُوباً صَوادِيا
عذُوب: وُقُوف لا ماء لهم ولا طعام. ومُناذِر ومحمد بن مَناذِر، بفتح الميم: اسم، وهُمُ المَناذِرة يريد آل المُنذِر أَو جماعةَ الحيّ مثل المَهالِبة والمَسامِعة؛ قال الجوهري: ابن مناذِر شاعر، فمن فتح الميم منه لم يصرفه، ويقول إِنه جمع مُنذِر لأَنه محمد بن مُنذِر بن مُنذِر بن مُنذِر، ومن ضمها صرَفه.

### Türkçe

**النَّذْرُ**: **النَّحْبُ**; ve o, insanın adadığı şeydir; onu kendi üzerine, vacip bir **نَحْباً** kılar. Çoğulu **نُذُور**’dur. Şâfiî, kasıtlı yaralamalar kitabında, yaralamalarda diyetlerden vacip olan şeye **نَذْراً** adını vermiştir; dedi ki: Hicaz ehlinin dili de böyledir; Irak ehli ise ona **الأَرْش** der. Ebû Nehşel dedi ki: **النَّذْرُ** ancak yaralamalarda olur; küçüğü ve büyüğü; ve o, o yaralamaların **مَعاقِل**’idir. Denir ki: “Benim falan kimse nezdinde **نذْر**’üm var” — eğer tek bir yara ise, onun için bir **عَقْل** vardır. Ebû Saîd ed-Darîr dedi ki: Ona ancak **نَذْر** denildi; çünkü onda **نُذِرَ** edildi, yani vacip kılındı; “Kendi üzerime **نَذَرتُ**” sözünden, yani “vacip kıldım”. İbnü’l-Müseyyeb hadîsinde: Ömer ve Osman, Allah onlardan razı olsun, **المِلْطاة** hakkında **نَذْرِ المُوضِحَة**’nin yarısıyla hükmettiler; yani onda **الأَرْش** ve kıymetten vacip olanın yarısıyla. Ve kendi üzerine Allah için şöyle şöyle **نَذَرَ** etti; **يَنْذِرُ** ve **يَنْذُر**; **نَذْراً** ve **نُذُوراً**.

**والنَّذِيرة**: verdiği şey. **والنَّذِيرة**: ebeveynin, kilise için yahut erkek ve dişiden ibadet edene, bir **قَيِّماً** veya hizmetçi kıldığı oğul; çoğulu **النَّذَائر**’dir; ve onu **نَذَرَه**.

Aziz tenzilde: “Şüphesiz ben, karnımdakini senin için **مُحَرَّراً** olarak **نَذَرْتُ**”; bunu İmrân’ın karısı, Meryem’in annesi söyledi. Ahfeş dedi ki: Araplar “kendi üzerine **نَذَرَ** etti, **نَذْراً**” der; “malımı **نذَرتُ**; ben de onu **أَنذِرُه** **نذْراً**”; bunu Yûnus’tan, Araplardan rivayet etti. Hadiste **النَّذْر**’in zikri tekrarlı olarak geçer; dersin ki: “**نذَرْتُ**; **أَنذِرُ** ve **أَنذُر**; **نذْراً**” — eğer kendi üzerine, ibadet yahut sadaka yahut bunun dışından bir şey olarak, gönüllüce bir şeyi vacip kıldıysan. İbnü’l-Esîr dedi ki: Onun hadislerinde ondan nehyin zikri tekrarlanmıştır; bu, onun işini pekiştirmedir ve onu vacip kıldıktan sonra onunla hafife almaktan sakındırmadır. Dedi ki: Eğer manası, yapılmasın diye ondan men etmek olsaydı, bunda hükmünün iptali ve ona vefanın lüzumunun düşürülmesi olurdu; zira nehiy ile o, bir masiyet olur; böylece gerekmez. Hadisin yönü ancak şudur: Onlara bildirdi ki bu, onlara dünyada bir fayda çekmez, onlardan bir zararı savmaz, bir kazayı geri çevirmez. Böylece dedi ki: “**لا تَنْذِرُوا**” — şu inanç üzere ki siz, **النَّذر** ile Allah’ın size takdir etmediği bir şeyi elde edeceksiniz yahut üzerinize hükmedilmiş kazanın cereyan ettiği şeyi kendinizden savacaksınız. Artık adadığınızda ve bunu itikad etmediğinizde, vefa ile ondan çıkın; çünkü sizin adadığınız şey size lâzımdır.

**ونَذِرَ** bir şeyle ve düşmanla — **الذال**’ı kesre ile — **نذْراً**: onu bildi de ondan sakındı.

**وأَنذَرَه** bir işle
(* “**وأنذره بالامر إلخ**” sözü: asılda böyle ضبط edilmiştir; **القاموس** ve şerhi ibaresi: “**وأَنذره بالأمر انذاراً ونذراً**”, fetha ile, Kurâ‘ ve Lihyânî’den; ve zamme ile ve iki zamme ile; ve **نذيراً**)
**إِنْذاراً** ve **نُذْراً**; Kurâ‘ ve Lihyânî’den: ona bildirdi. Doğrusu: **النُّذْر** isimdir, **الإِنذار** masdardır. Ve **أَنذَره** ayrıca: onu korkuttu ve sakındırdı. Aziz tenzilde: “Ve onları **يَوْمَ الآزِفَةِ** ile uyar”; Zecâcî de şöyle hikâye etti: “Onu **أَنذَرْتهُ**; **إِنذاراً** ve **نذِيراً**”; ve iyi olan: **الإِنذار** masdardır, **النذِير** isimdir.

Aziz tenzilde: “Artık bileceksiniz nasıl **نَذِير**”. Ve O’nun sözü: “Öyleyse nasıl oldu **نَذِيرِ**”; manası: “Öyleyse nasıl oldu benim **إِنذاري**”. **والنذِير**: **الإِنذار**’ın ismidir. Ve O’nun sözü: “**كَذَّبَتْ ثَمُودُ بالنُّذُرِ**”; Zecâc dedi ki: **النُّذُر** , **نَذِير**’in çoğuludur. Ve O’nun, azze ve celle, sözü: “**عُذْراً أَو نُذْراً**”; şöyle okunmuştur: “**عُذُراً أَو نُذُراً**”; dedi ki: ikisinin manası masdardır; ikisinin nasbı mef‘ûl leh üzerinedir; mana: “Artık gönderenler, **الإِعذار** yahut **الإِنذار** için bir zikir (gönderirler).” Ve denir ki: “Onu **أَنذَرْتُ**; **إِنذاراً**.” **والنُّذُر**: **النذِير**’in çoğuludur; ve o, **الإِنذار**’dan isimdir. **والنذِيرة**: **الإِنذار**. **والنذِيرُ**: **الإِنذار**. **والنذِير**: **المُنْذِر**; çoğul **نُذُرٌ**; ve aynı şekilde **النذِيرة**; Sâ‘ide b. Cüeyye dedi ki:
وإِذا تُحُومِيَ جانبٌ يَرْعَوْنَه،
وإِذا تَجيء نَذِيرة لم يَهْربوا

Ebû Hanîfe dedi ki: **النذيرُ** yay sesidir; çünkü o, hedefi uyarır. Evs b. Hacer’den şu beyit okundu:
وصَفْراء من نَبْعٍ كأَن نذِيرَها،
إِذا لم تُخفِّضه عن الوَحْشِ، أَفْكَلُ

**وتَناذَر** kavim: bazısı bazısını uyardı; isim **النُّذْر**’dür. Cevherî. “**تَناذرَ** kavim şöyle” yani bazısı bazısını korkuttu. Nâbiga ez-Zübyânî, bir yılanı tasvir ederek — ve denildi ki Nu‘mân’ın onu tehdit ettiğini tasvir eder; böylece geceler ki sanki sokulmuş, döşeğinde kıvranır:
فبِتُّ كأَني ساوَرَتْني ضَئِيلَةٌ
من الرُّقْشِ، في أَنيابِها السُّمُّ ناقِعُ
تَناذَرَها الرَّاقُون من سُوء سَمِّها،
تُطَلّقُه طَوْراً، وطَوْراً تُراجِعُ

**ونَذِيرة الجيش**: onların öncü birliği; onlara düşmanlarının işini **يُنْذِرُهم** eder; yani onlara bildirir. İbn Ahmer’in sözüne gelince:
كَم دون لَيْلى من تَنُوفِيَّةٍ
لَمَّاعَةٍ تُنْذَرُ فيها النُّذُرْ
denir ki: o, **نَذْر**’ün çoğuludur; **رَهْن** ve **رُهُن** gibi. Ve denir ki: o, **نَذِير**’in çoğuludur; **مَنْذُور** manasında; **قَتيل** ve **جَديد** gibi. **والإِنذارُ**: bildirmedir; ve ancak korkutmada olur; isim **النُّذُر**’dür. Ondandır O’nun sözü: “Öyleyse nasıl oldu azabım ve **نُذُرِ**”; yani benim **إِنذاري**. **والنَّذِير**: sakındıran; **فعيل** vezninde, **مُفْعِل** manasında; çoğul **نُذُر**. Ve O’nun, azze ve celle, sözü: “Ve size **النَّذِيرُ** geldi”; Sa‘leb dedi ki: o, resuldür. Tefsir ehli dedi ki: yani Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem; nitekim azze ve celle buyurdu: “Şüphesiz biz seni şahit, müjdeleyici ve **نَذِيراً** olarak gönderdik.” Bazıları dedi ki: Burada **النَّذِير** **الشَّيْب**’dir. Ezherî dedi ki: birincisi daha benzer ve daha açıktır. Ebû Mansûr dedi ki: **النذِيرُ** , **المُنْذِر** manasında olur; asıl idi; onun üçlü fiili öldürülmüştür (kullanımdan düşmüştür). Benzeri: **السميعُ** , **المُسمِعِ** manasında; ve **البديعُ** , **المُبدِعِ** manasında. İbn Abbâs dedi ki: Allah Teâlâ şu ayeti indirdiğinde: “Ve en yakın aşiretini uyar”; Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, Safâ’ya geldi; üzerine çıktı; sonra nida etti: “Ya sabâhâh!”; insanlar ona toplandı; bir adam gelir, bir adam elçisini gönderir. Dedi ki: Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, dedi: “Ey Abdülmuttalib oğulları, ey falan oğulları! Size, şu dağın
(* “**ستفتح هذا الجبل**” sözü: asılda böyle; Hatîb tefsiri ve Keşşâf’ta olan: “bu dağın eteğinden”)
üzerinden size baskın yapmak isteyen atlılar var diye haber versem, beni tasdik eder miydiniz?” Dediler: “Evet.” Dedi: “Öyleyse ben, şiddetli bir azabın önünde, sizin için bir **نَذِيرٌ**’im.” Ebû Leheb dedi ki: “Helâk olun! Bütün kavim için; bizi ancak bunun için mi uyardınız?” Bunun üzerine Allah Teâlâ indirdi: “Ebû Leheb’in iki eli kurusun; ve kurudu.” Ve denir ki: “Kavmi, düşmanın onlara yürüyüşüyle **أَنذَرْتُ**; böylece **نَذِروا**”; yani onlara bunu bildirdim; böylece bildiler ve sakındılar.

**والتَّناذُر**: kavmin, korkulan bir şer ile bazısının bazısını uyarmasıdır. Nâbiga dedi ki:
تَناذَرَها الرَّاقُون من شرِّ سَمِّها
yani bir yılan; ısırdığında öldürür.

Arapların darb-ı mesellerinden: “**قد أَعذَرَ من أَنذَر**”; yani seni, senden hoşlanılmayan şey üzerine ileride cezalandıracağını bildiren kimse, sonra sen hoşlanılmayanı yaptın da seni cezalandırdıysa, kendisi için bir **عُذْراً** kılmıştır; onunla insanların kınamasını kendinden defeder. Araplar der ki: “**عُذْراك لا نُذراك**”; yani “özür beyan et, uyarma.”

**والنَّذِيرُ العُرْيانُ**: Has‘am’dan bir adamdır; Zî’l-Halasa gününde ona Avf b. Âmir حمل etti; böylece onun elini ve karısının elini kesti. İbn Berrî, **أَماليه**’sinde, Ebû’l-Kâsım ez-Zecâcî’den, onun **أَماليه**’sinde, İbn Düreyd’den nakletti; dedi ki: Ebû Hâtim’e “Ben **النَّذِيرُ العُرْيان**’ım” sözleri hakkında sordum; dedi ki: Ebû Ubeyde’yi şöyle derken işittim: O, Zübeyr b. Amr el-Has‘amî’dir; Zübeyd oğulları içinde evli idi. Zübeyd oğulları, Has‘am’a baskın yapmak istediler; onun kavmini uyaracağından korktular; üzerine semerler ve paçavralar attılar ve onu gözetim altında tuttular. Bir gaflete rastladı; onlarla çarpıştı; ve o, koşuda geçilmezdi. Kavmine geldi ve dedi ki:
أَنا المُنْذِرُ العُرْيان يَنْبِذ ثَوبَه،
إِذا الصَّدْقُ لا يَنْبِذْ لَكَ الثَّوبَ كاذِبُ

Ezherî: Arapların uyarma hakkında darb-ı mesellerinden: “Ben **النَّذِيرُ العُرْيان**’ım.” Ebû Tâlib dedi ki: Onlar ancak “Ben **النذِيرُ العريان**’ım” dediler; çünkü adam, baskının onları ansızın bastığını gördüğünde ve kavmini uyarmak istediğinde, elbiselerinden soyunur ve onlarla işaret eder; baskının onları ansızın bastığını bilinsin diye. Sonra, ansızın gelmesinden korkulan her şey için bir mesel oldu. Ondandır Hufâf’ın, bir atı tasvir ederek, sözü:
ثَمِلٌ إِذا صَفَرَ اللِّجامُ كأَنه
رجُل، يُلوِّحُ باليدَيْن، سَلِيبُ

Hadiste: Hutbe verdiğinde gözleri kızarırdı, sesi yükselirdi, öfkesi şiddetlenirdi; sanki bir ordu **مُنذِر**’i gibi; “Sabahladı sizi” ve “Akşamladı sizi” der. **المُنْذِر**: kavme, düşmandan yahut başkasından kendilerine ansızın gelen şeyi tanıtan, bildiren kimsedir; ve o, korkutandır da. **الإِنذار**’ın aslı bildirmedir. Denir ki: “Onu **أَنذَرْته**; onu **أُنْذِرُه**; **إِنْذاراً**” — eğer ona bildirdiysen; böylece ben **مُنْذِر** ve **نَذير**’im; yani bildiren, korkutan ve sakındıran. “Onunla **نَذِرْت**” — eğer bildiysen. Ondan hadiste: “Kavmi **انذَرِ** et” — yani onlardan sakın, onlara hazırlan, ve onlardan yana bilgi ve sakınma üzere ol.

**ومُنذِر** ve **مُناذِر**: iki isimdir. “İbnü’l-Münzir gecesiyle geceledi” — yani Nu‘mân ile; yani şiddetli bir geceyle. İbn Ahmer dedi ki:
وبات بنو أُمّي بِليلِ ابنِ مُنذِر،
وأَبناءُ أَعمامي عذُوباً صَوادِيا
**عذُوب**: suyu ve yiyeceği olmayan, bekleyiş hâlinde olanlar. **ومُناذِر** ve **محمد بن مَناذِر** — **الميم**’i fetha ile — bir isimdir. Ve onlar **المَناذِرة**’dir; **آل المُنذِر**’i yahut mahallenin cemaatini kasteder; **المَهالِبة** ve **المَسامِعة** gibi. Cevherî dedi ki: İbn Menâzir bir şairdir; kim onda **الميم**’i fetha ile okursa onu tenvinle çekmez; ve der ki: o, **مُنذِر**’in çoğuludur; çünkü o, Muhammed b. Münzir b. Münzir b. Münzir’dir. Kim onu zamme ile okursa onu tenvinle çeker.
