# نذر — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B0%D8%B1/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B0%D8%B1/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B0%D8%B1.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: نذر

ذ ر ن
نذر
استعمل من وجوهه : ( نذر ) .
نذر : قال الليث : النَّذْرُ ما يَنْذِره الإنسانُ فيجعَلُه على نَفسه نَحْباً واجباً ، وجَعَل الشافعيُّ في كتاب جِراح العمْد ما يجب في الجراحات من الدِّيات نَذْراً ، وهي لُغَةُ أهلِ الحجاز ، كذلك أخبرني عبد الملك عن الشافعي ؛ وأهلُ العراق يسمونه : الأرْشَ .
وقال شمر : قال أبو نَهْشَل : النُّذُورُ لا تكون إلا في الجراحِ صغارِها وكبارِها وهي معاقل تِلك الجراح .
يقال : لي قِبَلَ فلانٍ نَذْرٌ إذا كان جُرْحاً واحداً له عَقْلٌ .
قال شمر : وقال أبو سعيد الضّرير : إنما قِيلَ له نَذرٌ ، لأنه نُذِرَ فيه أي أُوْجِبَ ، من قولك : نَذرْتُ على نفسي أي أَوْجَبتُ .
وقال الله جلّ وعزّ : ( مَن تَذَكَّرَ ) ( فاطر : 37 ) .
قال أهل التفسير : يعني النبي ( صلى الله عليه وسلم )
كما قال : ( ياأَيُّهَا النَّبِىُّ إِنَّآ أَرْسَلْنَاكَ شَاهِداومبشرا
ونذيراً ) ( الفتح : 8 ) .
وقال بعضهم : النّذيرُ ههنا الشّيْبُ ، والأول أَشْبهُ وأَوْضَحُ .
قال الأزهري : والنَّذِيرُ يكون بمعنى المُنْذِر وكان الأصلُ نَذَرَ ، إلا أنَّ فِعلَه الثُّلاثي مُمَاتٌ .
ومثله السميع بمعنى المُسْمِع ، والبديع بمعنى المبدِع .
عن ابن عباس قال : لما أُنْزِل : ( ) الْمُعَذَّبِينَ وَأَنذِرْ عَشِيرَتَكَ الاَقْرَبِينَ ) ( الشعراء : 214 ) أتي رسولُ الله الصَّفا فصعَّد عليه ثم نادَى : يا صبَاحاه ، فاجْتَمَع إليه الناسُ بين رَجل يجيءُ ورجلٍ يَبْعَثُ رسولَه ، فقال رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) ( يا بَني عبد المطلب يا بَني فلان : لو أخبرتكم أن خَيلاً بِسَفْح هذا الجبل تُريدُ أن تُغِيرَ عليكم صَدَّقْتُموني قالوا : نعم ، قال : فإنِّي نَذيرٌ لكم بين يَدَي عذابٍ شديدٍ ) .
فقال أبو لَهبٍ : تَبّاً لكم سائرَ القوم أَمَا آذَنْتُمُونا إلا لهذا ؟
فأنزل الله : ( ) ( المسد : 1 ) .
وحَدَّث أحمد بن أحمد عن عبد الله ابن الحارث المخزومي عن مالك عن يزيد بن عبد الله بن قُسَيْط عن ابن المسيَّب : أن عمر وعثمان قَضَيا في المنطَاة بنصف نَذْر المُوضِحَةِ .
روَاه عنه محمد بن نصر الفرّاء .
وقوله جلّ وعزّ : ( فَكَيْفَ كَانَ نَكِيرِ ) ( الملك : 18 ) معناه : كيف كان إنذاري ؛ والنذيرُ اسمٌ من الإنذار .
وقوله جلّ وعزّ : ( مُّدَّكِرٍ كَذَّبَتْ ثَمُودُ بِالنُّذُرِ ) ( القمر : 23 ) .
قال الزّجاج : النُّذر جمع نَذِيرٍ ، قال : وقوله جلّ وعزّ : ( ذِكْراً عُذْراً أَوْ ) ( المرسلات : 6 ) وقرئت عُذُراً أو نُذُراً ، قال : معناهما المصدر قال : وانتصابهما على المفعول له ، المعنى فالْمُلقيات ذكراً للإِعْذار أو الإنذار ، ويقال : أَنذَرْتُه إنذاراً ونُذُراً ، والنُّذرُ جمع النَّذير وهو الاسم من الإنذار .
يقال : أنْذَرْتُ القومَ مَسِيرَ عدوهم إليهم فَنَذِرُوا أي أعْلَمتُهم ذلك فنَذِروا أي عَلِمُوا فَتَحَرَّزوا ، والتَّناذُر أن يُنذِرَ القومُ بعضُهم بعضاً ، شرّاً مخوفاً .
قال النابغة يذكر حيَّة :
تَنَاذرَها الرَّاقُونَ من سُوءِ سَمِّها
تُطَلِّقُهُ حِيناً وحِيناً تُراجِعُ
قال الليث : النَّذيرَةُ اسمٌ للولد يُجْعَلُ خادماً للكنيسة ، أو للمُتَعَبَّد من ذكرٍ أو أنثى ، وجمعُها النَّذائر .
وقال الله جلّ وعزّ : ( إِنِّي نَذَرْتُ لَكَ مَا فِي بَطْنِي مُحَرَّرًا ) ( آل عمران : 35 ) .
قالته امرأةُ عِمْرانَ أمُّ مَرْيَم ، نذرت أي
أوجبت .
وقال غيرُه : نَذِيرَةُ الجيش طَليعتُهم الذي يُنْذِرُهم أمْرَ عدُوِّهم أي يُعْلِمُهم .
وَمن أمثال العرب : قَدْ أعْذَرَ مَنْ أَنْذَرَ ، أي من أعْلمكَ أنْ يُعاقبَكَ على المكروه منك فيما يستقبله ، ثم أتَيْتَ المكروهَ فعَاقبك فقد جَعَل لنفسه عذراً يَكُفُّ به لائمةَ الناس عنه ، ومُناذِرُ اسم قرية ، ومُحمد بن مَناذِر الشاعر .
ومحمد بنَ مَنَاذر بفتح الميم ، والمناذِرة هُمْ بَنو الْمُنْذِر مثل المهالبة .
ومن أمثال العرب في الإنذار : أنا النَّذيرُ العُرْيانُ .
أخبرني المنذريّ عن أبي طالب أنه قال : إنما قالوا : أنا النذيرُ العُريَّان لأن الرجلَ إذا رأى الغارةَ قد فَجِئتهم وأراد إنذار قومه تجرَّدَ من ثيابه ، وأشار بها ليُعْلِمَ أنْ قد فَجِئَتْهُم الغارةُ ، ثم صار مَثَلاً لكلِّ شيء يُخافُ مُفاجأَته .
ومنه قول خُفافٍ يصف فرساً :
ثَمِلٌ إذا صَفَر اللِّجامُ كَأَنَّهُ
رَجلٌ يُلوِّحُ باليدين سَلِيبُ
وذَكر ابن الكلبي في النذير العريان حديثاً لأبي داود الإيادي ورقبة بن عامر البهراني الهراني فيه طول .
وقال ابنُ عرفة : لينذر قوماً الإنذار الإعلام بالشيء الذي يُحذَر منه ، وكل مُنْذِرٍ مُعْلِم وليس كل مُعْلِمٍ مُنْذِرا ، ومنه قوله : أنذرهم يوم الحشر أي حَذِّرْهم ، أَنْذَرْتُهُ فَنذِر أي عَلِم والاسمُ من الإنذار النَّذير لقوله : ( ذَا قُرْبَى إِنَّمَا تُنذِرُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ ) ( فاطر : 18 ) تأويله إنما يَنْفَعُ إنذارك الذين يخشون ربهم الغيب .
أو نذرتُم من نَذَر أي أوجبتم على أنفسكم شيئاً من التطوُّع ، يقال : نَذَرتُ أُنذِر وأَنْذَرُ .
قال ابن عرفة : فلو قال قائلٌ : عليَّ أنْ أتصدَّقَ بدينار لم يكن ناذراً ، ولو قال : على أنْ شَفَى الله مَرضِي ، أو رَدَّ عَليَّ غائبي صدقةُ دينارٍ ، كان ناذراً ، فالنَّذْرُ ما كان وَعْداً على شرطٍ ، وكلُّ نَاذِرٍ وَاعِدٌ وليس كل واعِد ناذِراً .

### Türkçe

ذ ر ن
**نذر**
Onun vecihlerinden kullanılmıştır: (**نذر**).

**نذر**: Leys dedi: **النَّذْرُ** insanın adadığı şeydir; onu kendi üzerine vacip bir **نَحْب** kılar. Şâfiî, **كتاب جِراح العمْد**’da yaralamalardan diyetlerden vacip olanı **نَذْراً** kıldı; bu, Hicaz ehlinin lügatidir. Bana Abdülmelik, Şâfiî’den böyle haber verdi; Irak ehli ona **الأرْشَ** der.

Şemmer dedi: Ebû Nehşel dedi: **النُّذُورُ** ancak yaralarda, küçüğünde ve büyüğünde olur; o, o yaraların **معاقل**’idir.

Denir ki: “Benim falan kimsenin nezdinde bir **نَذْرٌ**üm var” — eğer onun için bir **عَقْلٌ**u olan tek bir yara ise.

Şemmer dedi: Ebû Saîd ed-Darîr dedi: Ona ancak **نَذرٌ** denildi; çünkü onda **نُذِرَ** edildi, yani vacip kılındı; senin “**نَذرْتُ** على نفسي” sözünden, yani “vacip kıldım”dan.

Allah, aziz ve celîl, dedi: (**مَن تَذَكَّرَ**) (Fâtır: 37).

Tefsir ehli dedi: yani Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem).

Şu söylediği gibi: (**ياأَيُّهَا النَّبِىُّ إِنَّآ أَرْسَلْنَاكَ شَاهِداومبشرا
ونذيراً**) (el-Feth: 8).

Onlardan bazıları dedi: **النّذيرُ** burada **الشّيْبُ**tir; birincisi daha benzer ve daha açıktır.

Ezherî dedi: **النَّذِيرُ**, **المُنْذِر** manasında olur; aslında **نَذَرَ** idi; ancak onun üçlü fiili ölmüştür.

Bunun benzeri: **السميع** **المُسْمِع** manasında, **البديع** **المبدِع** manasında.

İbn Abbâs’tan: dedi ki: Şu indirildiğinde: (**الْمُعَذَّبِينَ وَأَنذِرْ عَشِيرَتَكَ الاَقْرَبِينَ**) (eş-Şuarâ: 214) Resûlullah Safâ’ya geldi, üzerine çıktı, sonra seslendi: “Ya sabâhâ!” İnsanlar ona toplandı; bir adam gelir, bir adam da elçisini gönderirdi. Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) dedi ki: “Ey Abdülmuttalib oğulları, ey falan oğulları: Size, bu dağın eteğinde atlıların size baskın yapmak istediğini haber versem beni tasdik eder miydiniz?” Dediler: “Evet.” Dedi: “Şu halde ben, şiddetli bir azabın önünde sizin için bir **نَذيرٌ**im.”

Ebû Leheb dedi: “Helâk olun! Kavmin geri kalanı; bizi ancak bunun için mi haberdar ettiniz?”

Bunun üzerine Allah indirdi: ( ) (el-Mesed: 1).

Ahmed b. Ahmed, Abdullah b. el-Hâris el-Mahzûmî’den, Mâlik’ten, Yezîd b. Abdullah b. Kusayt’tan, İbnü’l-Müseyyeb’den rivayet etti: Ömer ve Osman, **المنطَاة** hakkında **نصف نَذْر المُوضِحَةِ** ile hükmettiler.

Bunu ondan Muhammed b. Nasr el-Ferrâ rivayet etti.

Onun, aziz ve celîl, sözü: (**فَكَيْفَ كَانَ نَكِيرِ**) (el-Mülk: 18) manası: benim **إنذاري**m nasıl oldu; **النذيرُ**, **الإنذار**dan bir isimdir.

Onun, aziz ve celîl, sözü: (**مُّدَّكِرٍ كَذَّبَتْ ثَمُودُ بِالنُّذُرِ**) (el-Kamer: 23).

Zeccâc dedi: **النُّذر** **نَذِيرٍ**in cem‘idir. Dedi: Onun, aziz ve celîl, sözü: (**ذِكْراً عُذْراً أَوْ**) (el-Mürselât: 6) “**عُذُراً** أو **نُذُراً**” diye de okunmuştur. Dedi: İkisi de masdar manasındadır. Dedi: İkisinin nasbı mef‘ûl leh üzerinedir; mana: “öyleyse **الْمُلقيات** bir **ذِكْراً**yı, **الإِعْذار** veya **الإنذار** için atarlar.” Denir: “**أَنذَرْتُه** **إنذاراً** ve **نُذُراً**”; **النُّذرُ**, **النَّذير**in cem‘idir ve o, **الإنذار**dan isimdir.

Denir: “**أنْذَرْتُ** kavmi, düşmanlarının onlara yürüyüşünü; böylece **فَنَذِرُوا**” yani onlara bunu bildirdim; böylece **فَنَذِروا** yani bildiler de sakındılar. **التَّناذُر**: kavmin birbirini, korkulan bir şer ile uyarmasıdır.

Nâbiga, bir yılanı anarak dedi:
تَنَاذرَها الرَّاقُونَ من سُوءِ سَمِّها
تُطَلِّقُهُ حِيناً وحِيناً تُراجِعُ

Leys dedi: **النَّذيرَةُ**, kiliseye hizmetçi kılınan çocuk için bir isimdir; yahut erkek veya dişiden ibadete çekilmiş kimse için. Onun cem‘i **النَّذائر**dir.

Allah, aziz ve celîl, dedi: (**إِنِّي نَذَرْتُ لَكَ مَا فِي بَطْنِي مُحَرَّرًا**) (Âl-i İmrân: 35).

Bunu, Meryem’in annesi İmrân’ın karısı söyledi; “**نذرت**” yani vacip kıldım.

Başkası dedi: **نَذِيرَةُ الجيش** onların öncü birliğidir; onlara düşmanlarının işini **يُنْذِرُهم** eder, yani onlara bildirir.

Arapların emsâlinden: “**قَدْ أعْذَرَ مَنْ أَنْذَرَ**”; yani seni, senden hoşlanılmayan şey üzerine gelecekte sana ceza vereceğini bildiren kimse; sonra sen hoşlanılmayanı yaptın da o seni cezalandırdıysa, kendisi için bir özür kılmıştır; onunla insanların kınamasını kendinden uzaklaştırır. **مُناذِرُ** bir köyün adıdır; şair **مُحمد بن مَناذِر**.

Ve **محمد بنَ مَنَاذر** mîm’in fethasıyladır; **المناذِرة** ise **بَنو الْمُنْذِر**dir; tıpkı **المهالبة** gibi.

Arapların, **الإنذار** hakkında emsâlinden: “Ben **النَّذيرُ العُرْيانُ**ım.”

Münzirî bana Ebû Tâlib’den haber verdi: dedi ki: Onlar ancak “Ben **النذيرُ العُريَّان**ım” dediler; çünkü adam, baskının onları ansızın bastığını görür ve kavmini uyarmak isterse elbiselerinden soyunur ve onlarla işaret eder; baskının onları ansızın bastığını bildirmek için. Sonra, ansızın gelmesinden korkulan her şey için bir mesel oldu.

Bundan, Hufâf’ın bir atı vasfederek sözü:
ثَمِلٌ إذا صَفَر اللِّجامُ كَأَنَّهُ
رَجلٌ يُلوِّحُ باليدين سَلِيبُ

İbnü’l-Kelbî, **النذير العريان** hakkında, Ebû Dâvûd el-İyâdî ve Rakabe b. Âmir el-Behrânî el-Herânî’ye ait, içinde uzunluk bulunan bir hadis zikretti.

İbn Arafe dedi: “Bir kavmi uyarsın” — **الإنذار** sakınılan şey ile bilgilendirmedir. Her **مُنْذِرٍ** bir **مُعْلِم**dir; fakat her **مُعْلِم** bir **مُنْذِرا** değildir. Ondan, şu sözü: “**أنذرهم يوم الحشر**” yani onları sakındır. “**أَنْذَرْتُهُ فَنذِر**” yani bildi. **الإنذار**dan isim **النَّذير**dir; şu sözü için: (**ذَا قُرْبَى إِنَّمَا تُنذِرُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ**) (Fâtır: 18). Bunun te’vili: senin uyarın ancak Rablerinden gayb ile korkanlara fayda verir.

Veya “**نذرتُم**” **نَذَر**dan, yani nefisleriniz üzerine gönüllü olarak bir şey vacip kıldınız. Denir: “**نَذَرتُ** **أُنذِر** ve **أَنْذَرُ**.”

İbn Arafe dedi: Eğer bir söyleyen: “Üzerime bir dinar sadaka vermek” derse, **ناذراً** olmaz; eğer derse: “Allah hastamı iyileştirirse” veya “gaibimi bana geri döndürürse, bir dinar sadaka (olsun)”, **ناذراً** olur. Öyleyse **النَّذْرُ**, bir şart üzerine bir vaad olandır. Her **نَاذِرٍ** bir **وَاعِدٌ**dir; fakat her **واعِد** bir **ناذِراً** değildir.
