# نرب (ن-ر-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B1%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B1%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ن - ر - ب
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B1%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الراء والنون والباء معهما
ر ن ب، ر ب ن، ن ر ب، ن ب ر، ب ر ن مستعملات
رنب:
الأرنب: معروف، للذَّكَرِ والأُنْثَى، وقيل: الأرنب: الأُنْثَى، والخُزَر: الذَّكَر.
وأَلِفُ أَرْنَب زائدةٌ، ولا تجيء كلمةٌ في أوّلها ألفٌ فتكونَ أصليّةً إلاّ أَنْ تكونَ ثلاثةَ أَحْرفٍ مع الأَلِف مثل الأَرْض. والأَمْر... والمَرْنَبُ: جُرَذٌ في عِظَمِ اليَرْبوع، قَصِيرُ الذَّنَب.
ويقال: كِساءٌ مَرْنَبانيّ ومُؤَرْنَب، فأمّا المَرْنبانيّ فالذّي لَوْنُهُ لونُ الأرنب. وأمّا المُؤَرْنَب فالذي يُخْلَط غزله بوَبَر الأرنب، وقيل: بل هو كالمَرْنَبانيّ، كلاهما مَخلوطٌ بوَبَرِ الأَرانب.
ربن:
أرْبَنتُ الرَّجلَ: أعطيته رَبُوناً، وهو دخيلٌ، وهو نحو عُرْبُون.
نرب:
النَّيربُ: النَّمِيمةُ. ورجل نَيْرَبٌ: ذو نَيْرَبٍ، أي: نَميمة.. نَيْرَبَ يُنَيْرِب نَيْربةً، وهو خلطُ القَوْل بَعْضِه ببَعْضٍ، كما تُنَيربُ الرِّيحُ التُّرابَ على الأرض فَتَنسُجُه. ولا تُطْرَحُ منه الياءُ، لأَنَّها جُعِلتْ فصلاً بين الرّاء والنُّون.
والنَّيربُ: الرَّجل الجَلد.
نبر:
النَّبْر بالكلام: الهَمزُ، وفي الحديث: أنَّ رجلاً قال: يا نَبيءَ الله، فقال النّبي صلّى الله عليه وآله وسلم: لا تَنبِرْ باسمي أي: لا تَهمِزْ.. وكلُّ شيء رَفَع شيئاً فقد نَبَره. وانتبر الأميرُ فوق المنبر. وسُمّي المِنْبر مِنْبَراً لارتفاعه وعُلُوّه. وانتبر الجُرْح، إذا وَرِم.
ورَجُلٌ نبّارٌ بالكلام: فَصيحٌ بليغٌ، قال: بمُعربٍ من فصيح القوم نبّارِ والنَّبْرةُ: شِبهُ وَرَمٍ في الجسد ونحوه.
والنِّبْرُ: ضَرْبٌ من السِّباع ليس بدُبٍّ ولا ذِئْب.
برن:
البَرْنيُّ: ضَرْبٌ من التَّمْر أَحْمَرُ مُشْرَبٌ صُفْرة، كثيرُ اللَّحاء، عَذْبُ الحَلاوة، ضَخم.
والبَرانيّ بلغة أهل العراق: الدّيكة الصِّغار أوّل ما تُدْرك، الواحدة: بَرْنيّة.
والبَرنيّة: شِبهُ فخّارةٍ ضَخمةٍ خَضْراءَ من القَوارير الثِّخانِ الواسعةِ الأَفْواه.

##### Türkçe

باب **الراء** و**النون** و**الباء** معهما
**ر ن ب**، **ر ب ن**، **ن ر ب**، **ن ب ر**، **ب ر ن** kullanımdadırlar.

**رنب**:
**الأرنب**: bilinen (hayvan); erkek ve dişi için (kullanılır). Ve denildi ki: **الأرنب**: dişidir; **الخُزَر**: erkektir.
Ve **ألف**’i **أَرْنَب**’in ziyadedir; ve başında bir **ألف** bulunan bir kelime gelmez ki aslî olsun; ancak **الألف** ile birlikte üç harf olması hâli müstesna; **الأَرْض** gibi. Ve **الأَمْر**... Ve **المَرْنَبُ**: **اليَرْبوع** büyüklüğünde bir sıçandır; kısa kuyrukludur.
Ve denilir: **كِساءٌ مَرْنَبانيّ** ve **مُؤَرْنَب**; **المَرْنبانيّ** ise rengi **الأرنب**’in rengi olan şeydir. **المُؤَرْنَب** ise ipliği **وَبَر الأرنب** ile karıştırılan şeydir. Ve denildi ki: bilakis o, **المَرْنَبانيّ** gibidir; ikisi de **وَبَرِ الأَرانب** ile karıştırılmıştır.

**ربن**:
**أرْبَنتُ الرَّجلَ**: ona **رَبُوناً** verdim; ve o dâhildir; ve o, **عُرْبُون** gibidir.

**نرب**:
**النَّيربُ**: **النَّمِيمةُ**’dir. Ve **رجل نَيْرَبٌ**: **ذو نَيْرَبٍ**; yani: **نَميمة**.. **نَيْرَبَ يُنَيْرِب نَيْربةً**: sözün bir kısmını bir kısmına karıştırmaktır; tıpkı rüzgârın yeryüzü üzerindeki toprağı **تُنَيربُ** etmesi, sonra onu dokuması gibi. Ve ondan **الياء** atılmaz; çünkü o, **الرّاء** ile **النُّون** arasında bir ayırıcı kılınmıştır.
Ve **النَّيربُ**: çevik (dayanıklı) adamdır.

**نبر**:
Sözde **النَّبْر**: **الهَمزُ**’dür. Ve hadiste: bir adam dedi ki: “يا **نَبيءَ** الله”; bunun üzerine Peygamber sallallahu aleyhi ve âlihi ve sellem dedi ki: “Benim ismimle **لا تَنبِرْ**”; yani: **لا تَهمِزْ**.. Ve her şey ki bir şeyi yükseltmiştir, onu **نَبَره** etmiştir. Ve emir, minberin üstünde **انتبر** etti. Ve **المِنْبر** onun yükselmesi ve yüceliği sebebiyle **مِنْبَراً** diye adlandırıldı. Ve yara **انتبر** etti; şiştiği zaman.
Ve sözde **رَجُلٌ نبّارٌ**: fasih, beliğdir. Dedi ki:
بمُعربٍ من فصيح القوم نبّارِ
Ve **النَّبْرةُ**: bedende ve benzerinde şişkinliğe benzer bir şeydir.
Ve **النِّبْرُ**: yırtıcılardan bir türdür; ne ayıdır ne de kurttur.

**برن**:
**البَرْنيُّ**: hurmadan bir türdür; sarılığa çalan kırmızıdır; kabuğu çoktur; tatlılığı hoş (tatlı)dır; iridir.
Irak ehlinin dilinde **البَرانيّ**: ilk erişkinliğe ulaştıkları sırada küçük horozlardır; teki: **بَرْنيّة**.
Ve **البَرنيّة**: ağzı geniş, kalın camlardan, yeşil, iri bir çömleğe benzer şeydir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B1%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

النَيْرَبُ: الشرُّ والنميمة: قال الشاعر:
ولستُ بذي نَيْرَبٍ في الكلامِومَنَّاعَ قومي وسَبَّابَـهـا.

##### Türkçe

**النَيْرَبُ**: kötülük ve koğuculuk: şair dedi ki:
Ben sözde **نَيْرَبٍ** sahibi değilim; kavmimi (bundan) men eden ve onu söven (kimseyim).

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B1%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ر ن ب
رنب ، نرب ، ربن ، برن ، نبر ، بنر .
رنب : قال اللّيث ، الأرْنبُ : الذَّكَر يقال له : الخُزَز .
والأنثى : أرْنَب .
وأجاز غيره أن يُقال للذّكر : أَرْنب ؛ وجمعه : الأرانب .
والأرْنبة : طَرف الأنْف .
وجمعها : الأرانب أيضاً .
يقال : هم شُمّ الأُنُوف واردةٌ أَرَانبهم .
وقال الليث : أرضٌ مُرْنِبَةٌ : كثيرة الأرانب .
وقال أبو عبيد : أرض مُؤَرْنِبَةٌ ، من الأرانب .
قلت : ومنه قول الشاعر :
كُرَاتُ غُلاَم مِنْ كِسَاءٍ مُؤَرْنَب
فكان في العربيّة مُرَنَّب ، فرُدَّ إلى الأَصْل .
وقال الليثُ : أَلف ( أَرنب ) زائدة .
قلت : وهي عند أكثر النَّحْوِيِّين قَطْعِيَّة .
وقال : لا تجيء كلمة في أولها ألف فتكون أصلية ، إلا أن تكون الكلمة ثلاثة أحرف مثل : الأَرْض ، والأمر ، والأَرش .
عمرو عن أبيه ، قال : المَرْنَبَة : القَطيفة ذات الخَمْل .
وقال اللّيث : يقال : كساءٌ مَرْنَبَانِيّ ، ومُؤَرْنَب .
فأمَّا المَرْنَباني : فالذي لونُه لون الأرنب .
وأَمَّا المُؤَرْنَب : فالذي يُخْلط غَزْلُه بوَبَر الأرْنب .
وقرأتُ في ( كتاب اللّيث ) في هذا الباب : المَرْنَب : جُرَذٌ في عِظَمِ اليَرْبُوعِ قَصِيرُ الذَّنَب .
قلتُ : هذا خطأ ، والصوابُ : الفِرْنِب ، بالفاء مَكسورة . ومن قال : مَرْنَب ، فقد صَحَّف .
نرب : قال اللّيثُ : النَّيْرَبُ : النَّمِيمة .
ورَجُلٌ نَيْرَبٌ : ذُو نَيْرَبٍ ، أي نَمِيمَة .
وقد نَيْرَبَ فهو يُنَيْرِب ، وهو خَلطُ القول ، كما تُثيرُ الرِّيحُ التُّرَابَ على الأرْض فتَنْسُجُه ؛ وأَنْشَد :
إذا النَّيْرَبُ الثَّرْثَارُ قال فأَهْجَرا
ولا تُطْرح الياء منه لأنها جُعلت فصلاً بين الرّاء والنُّون .
قال : والنّيْرب : الرَّجُلُ الجَلد .
ورَوى أبو العباس ، عن عمرو ، عن أبيه ، أنه قال : الْنَّيْرَبة : النَّميمة .
ربن : قال اللّيثُ : أَرْنَبْتُ الرَّجُلَ ، إذا أَعْطَيْتَهُ رَبُوناً ، وهو دَخيل ، وهو نحو : عَرْبُون .
أبو عَمرو : الْمُرْتَبِنُ : المُرْتفع فَوق المَكان .
قال : والمُرْتَبِىء ، مثله ؛ وقال الشاعر :
ومُرْتَبِنٍ فَوْقَ الْهضَابِ لفَجْوَةٍ
سَمَوْتُ إِليه بالسِّنَانِ فَأدْبَرَا
ورُبَان كلّ شيء : مُعظمه وجَمَاعته .
وقيل : رُبّان الشَّبَاب : أَوَّلُه ؛ ومنه قوله :
وإنما العَيْشُ بِرُبَّانِه
وأَنتَ مِنْ أَفْنَانِهِ مُفْتَقِرْ
ورُبّان السَّفينة : الذي يُجْرِيها .
ويُجمع : رَبَابِين .
قلت : وأَظُنُّه دَخِيلاً .
ويُقال : الرَّبانِيّون : الأَرْبَاب .
برن : البَرْنِيّ : ضَرْبٌ مِن التَّمْر أَحْمر مُشْربٌ صُفْرة ، كَثِير اللِّحاء عَذْب الحَلاَوة .
ويقال : نَخْلةٌ بَرْنِيّة ، ونَخْلٌ بَرْنِيّ ؛ وقال الرَّاجز :
بَرْنيّ عَيْدَانٍ قَليل قِشْرُه
وقال ابن الأعرابي : البَرَانيّ ؛ الدِّيَكة .
الواحد : بَرْنِيّة .
وقال اللَّيث : البَرانِيّ ، بلغة أهل العراق : الدِّيَكة الصِّغار أَوّلَ ما تُدْرِك .
الواحد : بَرْنِيّة .
قال : والبَرْنِيّة : شِبْه فَخَّارة ضَخْمة خَضْراء مِن القَوارير الثِّخان الواسعة الأَفْواه .
نبر : الحَرَّانيُّ ، عن ابن السِّكِّيت : النَّبْر ، مصدر :
نَبَرْتُ الحَرْفَ أَنْبُره نَبْراً ، إذا هَمَزْتَه .
قال : والنِّبْر : دُوَيْبّة أَصْغر من القُراد تَلْسع فَيَحْبط مَوْضِعُ لَسْعتِه ، أي يَرِم .
والجمع : أَنْبار ؛ وقال الرّاجز وذَكر إبِلاً سَمِنت وحَمَلت الشُّحوم :
كأنّها من بُدُنٍ واسْتِيفَارْ
دَبَّت عليها ذَرِبَاتُ الأَنْبارْ
يقول : كأنها لَسَعَتْها الأَنْبار فوَرِمت جُلودُها وحَبِطَت .
وفي حَديث حُذيفة أنه قال : تُقْبض الأمانةُ مِن قَلْب الرَّجُل فيَظَلّ أثَرُها كأَثر جَمْرٍ دَحْرَجْتَه على رِجْلك فنَفِط ، تَراه مُنْتَبِراً وليس فيه شيء .
قال أبو عُبيد : المُنْتَبِر : المُنْتَفَطِ .
وقال اللّيث : النَّبْر بالكلام : الهَمْز .
قال : وكُل شيء رفع شيئاً ، فقد نَبَره .
قال : وانْتَبر الجُرْحُ ، إذا وَرِم .
وانْتبر الأميرُ فوق المِنْبر .
ورَجُلٌ نَبَّارٌ بالكلام : فصيحٌ بَلِيغ .
قال ابن الأَنباريّ : النَّبْر عند العرب : ارتفاع الصَّوْت .
يقال : نَبر الرَّجُل نَبْرَةً ، إذا تكلّم بكلمة فيها عُلُوٌّ ؛ وأنشد :
إني لأَسْمع نَبْرَةً مِن قَوْلها
فأكاد أن يُغْشَى عليّ سُرُورَا
وسُمِّي المِنْبر : مِنْبراً ، لارتفاعِه وعُلُوّه .
قال اللَّيث : والنِّبر ، من السِّباع : ليس بدُبَ ولا ذئب .
قلت : ليس النِّبر من جِنس السِّباع إنما هو دابّة أَصْغر من القُراد ، والذي أَراد اللَّيْث : الببر : بباءين ، وهو من السِّباع ، وأحسبه دَخِيلاً ، وليس من كلام العرب ، والفُرْس تسميه : بَبْراً .
الأَنْبار : أَهْراء الطَّعام .
واحدها : نِبْرٌ .
ويُجمع : أنابير ، جَمْع الجمع .
وسُمِّي الهُرْي : نِبْراً ؛ لأن الطّعام إذا صُبّ في مَوْضعه انْتَبر ، أي ارْتفع .
ثعلب ، عن ابن الأَعرابي : المَنْبُور : المَهْموز .
قال : والنَّبْرة : صَيْحة الفزع .
والنَّبرة : الهَمْزة .
يُقال : نبرت الحَرْف ، إذا هَمَزْتَه .
وفي الحديث أنه لما قيل له : يا نبىء الله . قال : ( إنّا مَعْشَرَ قُرَيْش لا نَنْبِر ) .
وفي الحديث : ( إن الجُرح يَنْتَبر في رَأس الحَوْل ) ، أي يَرِم ويَنْفَط .
بنر : أبو العبّاس ، عن ابن الأَعرابي ، قال : المَبْنور : المُخْتَبَر .

##### Türkçe

ر ن ب
**رنب** ، **نرب** ، **ربن** ، **برن** ، **نبر** ، **بنر** .

**رنب** : el-Leys dedi: **الأرْنبُ**: erkek; ona **الخُزَز** denir.
Dişi: **أرْنَب**.
Başkası, erkeğe **أَرْنب** denilmesini câiz gördü; çoğulu: **الأرانب**.
**الأرْنبة**: burnun ucu.
Onun çoğulu: **الأرانب** da.
Denir: onlar burunları yüksek kimselerdir; **أَرَانبهم** suya varandır.
el-Leys dedi: **أرضٌ مُرْنِبَةٌ**: tavşanı çok (olan yer).
Ebû Ubeyd dedi: **أرض مُؤَرْنِبَةٌ**; tavşanlardan (dolayı).
Dedim: ve ondan şairin sözü:
كُرَاتُ غُلاَم مِنْ كِسَاءٍ مُؤَرْنَب
Böylece Arapçada **مُرَنَّب** idi; sonra asla döndürüldü.
el-Leys dedi: (**أَرنب**)’in elifi ziyadedir.
Dedim: o, nahivcilerin çoğuna göre **قَطْعِيَّة**dir.
Ve dedi: başında elif bulunan bir kelime aslî olmaz; ancak kelime üç harf olursa; مثل: **الأَرْض** ، **والأمر** ، **والأَرش**.
Amr, babasından: dedi ki: **المَرْنَبَة**: havı olan kadife.
el-Leys dedi: denir: **كساءٌ مَرْنَبَانِيّ** ve **مُؤَرْنَب**.
**المَرْنَباني** ise: rengi tavşanın rengi olan.
**المُؤَرْنَب** ise: ipliği tavşan tüyüyle karıştırılan.
Bu bapta (**كتاب اللّيث**)te okudum: **المَرْنَب**: **اليَرْبُوع** büyüklüğünde, kısa kuyruklu bir **جُرَذ**.
Dedim: bu hatadır; doğrusu: **الفِرْنِب**; fâ ile, kırık (kesreli). Kim **مَرْنَب** derse, tashîf etmiştir.

**نرب** : el-Leys dedi: **النَّيْرَبُ**: **النَّمِيمة**.
Ve **رَجُلٌ نَيْرَبٌ**: **ذُو نَيْرَبٍ**; yani **نَمِيمَة** (sahibi).
Ve **نَيْرَبَ** etmiştir; o **يُنَيْرِب** eder; o, sözün karıştırılmasıdır; rüzgârın yeryüzündeki toprağı kaldırıp onu örmesi gibi; ve inşâd etti:
إذا النَّيْرَبُ الثَّرْثَارُ قال فأَهْجَرا
Ondan yâ düşürülmez; çünkü râ ile nûn arasında ayırıcı kılınmıştır.
Dedi: ve **النّيْرب**: sağlam (çetin) adam.
Ebû’l-Abbâs, Amr’dan, babasından rivayet etti: dedi ki: **الْنَّيْرَبة**: **النَّميمة**.

**ربن** : el-Leys dedi: **أَرْنَبْتُ الرَّجُلَ**; ona **رَبُوناً** verdiğim zaman; o dâhildir; ve o, **عَرْبُون** gibidir.
Ebû Amr: **الْمُرْتَبِنُ**: mekânın üstünde yükselen.
Dedi: ve **المُرْتَبِىء** de onun gibidir; şair dedi ki:
ومُرْتَبِنٍ فَوْقَ الْهضَابِ لفَجْوَةٍ
سَمَوْتُ إِليه بالسِّنَانِ فَأدْبَرَا
Her şeyin **رُبَان**ı: onun büyüğü ve topluluğu.
Ve denildi: **رُبّان الشَّبَاب**: onun evveli; ve ondan onun sözü:
وإنما العَيْشُ بِرُبَّانِه
وأَنتَ مِنْ أَفْنَانِهِ مُفْتَقِرْ
**رُبّان السَّفينة**: onu yürüten kimse.
Çoğul yapılır: **رَبَابِين**.
Dedim: ve onun dâhil olduğunu zannediyorum.
Ve denir: **الرَّبانِيّون**: **الأَرْبَاب**.

**برن** : **البَرْنِيّ**: hurmadan bir tür; kırmızı, sarılığa çalan; kabuğu çok; tatlılığı hoş.
Ve denir: **نَخْلةٌ بَرْنِيّة** ve **نَخْلٌ بَرْنِيّ**; râciz dedi ki:
بَرْنيّ عَيْدَانٍ قَليل قِشْرُه
İbnü’l-A‘râbî dedi: **البَرَانيّ**; horozlar.
Tekili: **بَرْنِيّة**.
el-Leys dedi: **البَرانِيّ**; Irak ehlinin dilinde: ilk eriştiği vakit küçük horozlar.
Tekili: **بَرْنِيّة**.
Dedi: ve **البَرْنِيّة**: geniş ağızlı kalın camlardan, büyük yeşil bir çömlek benzeri.

**نبر** : el-Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: **النَّبْر**; mastardır:
**نَبَرْتُ الحَرْفَ أَنْبُره نَبْراً**; onu hemzelediğim zaman.
Dedi: ve **النِّبْر**: kene’den küçük bir küçük canlı; sokar da soktuğu yer şişer; yani kabarır.
Çoğulu: **أَنْبار**; râciz dedi ve semiren ve yağ taşıyan develeri zikretti:
كأنّها من بُدُنٍ واسْتِيفَارْ
دَبَّت عليها ذَرِبَاتُ الأَنْبارْ
Diyor ki: sanki **الأَنْبار** onu sokmuş da derileri şişmiş ve kabarmış.
Huzeyfe hadîsinde: dedi ki: emanet erkeğin kalbinden kabzedilir de onun izi, ayağın üzerinde yuvarladığın bir kor izine benzer; sonra su toplar; onu **مُنْتَبِراً** görürsün, içinde bir şey yoktur.
Ebû Ubeyd dedi: **المُنْتَبِر**: **المُنْتَفَطِ**.
el-Leys dedi: sözde **النَّبْر**: hemzelemek.
Dedi: her şey bir şeyi yükseltirse, onu **نَبَره** etmiştir.
Dedi: **وانْتَبر الجُرْحُ**; şiştiği zaman.
Ve emir minberin üstünde **انْتبر** etti.
Ve sözde **رَجُلٌ نَبَّارٌ**: fasih, beliğ.
İbnü’l-Enbârî dedi: Araplar katında **النَّبْر**: sesin yükselmesidir.
Denir: **نَبر الرَّجُل نَبْرَةً**; içinde yükseklik olan bir kelimeyle konuştuğu zaman; ve inşâd etti:
إني لأَسْمع نَبْرَةً مِن قَوْلها
فأكاد أن يُغْشَى عليّ سُرُورَا
Ve **المِنْبر**e, yükselmesi ve yüceliği sebebiyle **مِنْبراً** adı verildi.
el-Leys dedi: ve **النِّبر**; yırtıcılardan: ayı da değildir, kurt da değildir.
Dedim: **النِّبر** yırtıcılar cinsinden değildir; ancak kene’den küçük bir dabbedir; el-Leys’in muradı: **الببر**; iki bâ ile; o yırtıcılardandır; ve onu dâhil sayıyorum; Arapların sözünden değildir; Farslar ona **بَبْراً** der.
**الأَنْبار**: yiyecek ambarları.
Tekili: **نِبْرٌ**.
Ve çoğul yapılır: **أنابير**; çoğulun çoğulu.
Ve ambar **نِبْراً** diye adlandırıldı; çünkü yiyecek yerine döküldüğü zaman **انْتَبر** eder; yani yükselir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **المَنْبُور**: **المَهْموز**.
Dedi: ve **النَّبْرة**: korku çığlığı.
Ve **النَّبرة**: **الهَمْزة**.
Denir: **نبرت الحَرْف**; onu hemzelediğim zaman.
Hadiste: ona “**يا نبىء الله**” denildiğinde dedi ki: (Biz Kureyş topluluğuyuz; **لا نَنْبِر**).
Hadiste: (Yara, yıl başında **يَنْتَبر** eder); yani şişer ve su toplar.

**بنر** : Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi ki: **المَبْنور**: **المُخْتَبَر**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B1%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والراء وما يثلثهما)
(نرب) النون والراء والباء لا يأتلفان، وقد يكون بينهما دخيل. فمن ذلك النَّيرَب: النَّميمة، وهو نَيرَبٌ أي نَمَّام، كأنَّه ذو نَيرب. والله أعلم بالصواب.‏

ـ

##### Türkçe

(نون ve **الراء** ve ikisini üçleyen şeyler babı)

(**نرب**) **النون** ve **الراء** ve **الباء** uyuşmazlar; aralarında bir دخيل bulunabilir. Bundan: **النَّيرَب**: **النَّميمة**; ve o, **نَيرَبٌ**’dir, yani **نَمَّام**; sanki o, **نَيرب** sahibi gibidir. Ve Allah, doğruyu en iyi bilendir.‏

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B1%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن ر ب
فلان ذو نيربٍ‏:‏ تمّام‏.‏

##### Türkçe

ن ر ب
Falanca **ذو نيربٍ**: tam.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B1%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

النَّيْرَبُ: الشَّرُّ والنميمة؛ قال الشاعرُ عَدِيُّ ابن خُزاعِـيٍّ: ولَسْتُ بذي نَيْرَبٍ في الصَّديقِ، *  ومَنَّاعَ خَيْرٍ، وسَبَّابَها والهاء للعشيرة؛ قال ابن بري وصواب إِنشاده:
ولستُ بذي نَيْرَبٍ في الكَلامِ، *  ومَنَّاعَ قَوْمِـي، وسَبَّابَها ولا مَنْ إِذا كانَ في مَعْشَرٍ، *  أَضاعَ العَشِـيرةَ، واغْتابَها ولكِنْ أُطاوِعُ ساداتِها، *  ولا أُعْلِمُ الناسَ أَلْقابَها ونَيْرَبَ الرجلُ: سَعَى ونَمَّ. ونَيْرَبَ الكلامَ: خَلَطه. ونَيْرَبَ، فهو يُنَيْرِبُ: وهو خَلْطُ القَوْل، كما تُنَيْربُ الريحُ الترابَ على الأَرض فَتَنْسُجُه؛ وأَنشد:
إِذا النَّيْرَبُ الثَّرثارُ قال فأَهْجَرا
ولا تُطْرَح الياء منه، لأَنها جُعِلَتْ فصلاً بين الراءِ والنون. والنَّيْرَبُ: الرجلُ الجَلِـيدُ. ورجلٌ نَيْرَبٌ وذو نَيْرَب أَي ذو شَرٍّ ونميمة، ومَرَةٌ نَيرَبةٌ. أَبو عمرو: الـمَيربةُ النَّميمة.

##### Türkçe

**النَّيْرَبُ**: şer ve nemîme (laf taşıma); şair **عَدِيُّ ابن خُزاعِـيٍّ** dedi ki:
ولَسْتُ بذي **نَيْرَبٍ** في الصَّديقِ، *  ومَنَّاعَ خَيْرٍ، وسَبَّابَها

Ve **الهاء** aşiret içindir; İbn Berrî dedi ve onun inşâdının doğrusu:
ولستُ بذي **نَيْرَبٍ** في الكَلامِ، *  ومَنَّاعَ قَوْمِـي، وسَبَّابَها
ولا مَنْ إِذا كانَ في مَعْشَرٍ، *  أَضاعَ العَشِـيرةَ، واغْتابَها
ولكِنْ أُطاوِعُ ساداتِها، *  ولا أُعْلِمُ الناسَ أَلْقابَها

Ve **نَيْرَبَ الرجلُ**: sa‘y etti ve nemîme yaptı. Ve **نَيْرَبَ الكلامَ**: onu karıştırdı. Ve **نَيْرَبَ**; artık o **يُنَيْرِبُ**: o, sözün karıştırılmasıdır; tıpkı rüzgârın yeri örsün diye toprağı yer üzerine karıştırması gibi; ve inşâd etti:
إِذا **النَّيْرَبُ** الثَّرثارُ قال فأَهْجَرا

Ve ondan **الياء** atılmaz; çünkü o, **الراءِ** ile **النون** arasında bir ayırıcı kılınmıştır.
Ve **النَّيْرَبُ**: sağlam (çetin) adamdır. Ve **رجلٌ نَيْرَبٌ** ve **ذو نَيْرَب** yani şer ve nemîme sahibi; ve **مَرَةٌ نَيرَبةٌ**. Ebû Amr: **الـمَيربةُ** nemîmedir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B1%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

نيرب الرجل: سعى، ونم قال شيخنا قد صرحوا بأن النون لا تجتمع مع الراء في كلمة عربية، وقد صرح به المؤلف في نرس، وكذا غير واحد، وأورده هنا بتصرفاته كأنها عربية محضة. نيرب: خلط الكلام. نيرب: نسج، وهو ينيرب القول: يخلطه؛ وأنشد:
  إذا النيرب الثرثار قال فأهجرا ولا تطرح الياء منه، لأنها جعلت فصلا بين الراء والنون، كذا في اللسان من هنا يظهر الجواب لما أورده شيخنا؛ لأن قوله الذي تقدم إنما هو في الجمع بين الراء والنون إذا كان من غير فصل، وهذا بخلاف ذلك. والنيرب: الشر، والنميمة؛ قال عدي بن خزاعي:
  ولست بذي نيرب في الصديق                      ومناع خـير وسـبـابـهـا والهاء للعشيرة، كذا في الصحاح. قال ابن بري: صواب إنشاده:
  ولست بذي نيرب في الكلام                      ومناع قومي وسبـابـهـا
  ولا من إذا كان في معشر                      أضاع العشيرة وأغتابهـا
  ولكن أطاوع سـاداتـهـا                      ولا أعلم الناس ألقابـهـا كالنيربة هكذا في النسخ، وصوابه كالمنربة، كذا في الهامش، وقيده الصاغاني هكذا، وهو قول أبي عمرو وسيأتي أن النيربة صفة للأنثى. النيرب: الرجل الجليد القوي. النيرب: ة بدمشق، عامرة مشهورة، على نصف فرسخ في وسط البساتين. قال ياقوت: أنزه موضع رأيته، يقال: فيه مصلى الخضر، عليه السلام؛ وقد ذكرها أبو المطاع وجيه الدولة بن حمدان وسماها النيربين، بلفظ التثنية، فقال:
  سقى الله أرض النيربين وأهلها                      فلي بجنوب الغوطتين شجون
  فما ذكرتها النفس إلا استخفني                      إلى برد ماء النيربين حـنـين قلت: وقال أحمد بن منير:
  بالـنـيربـين فـمـقـرى فـالـــســـرير فـــخـــم                      رايا، فـجـو حـواشــي جـــســـر جـــســـرين
  فالقصر فالمرج فالميدان فالشرف الأ على فسطرا فجرمانا فقلبين

  النيرب: ة بحلب، أو ناحية بها. أيضا: ع بغوطة دمشق. قاله: نصر. والنيربى هكذا مقصورا الداهية، نقله الصاغاني. يقال: رجل نيرب، على الصفة وذو نيرب: شرير، أي ذو شر. ونميمة وهي نيربة وهذا من المواضع التي خالف فيها قاعدة أصطلاحه، على أنها ليت بكلية، بل أغلبية. قاله شيخنا. يقال: الريح تنيرب التراب فوقه، وفي بعض الأمهات: على الأرض تنسجه، ومنه أخذ نيربة الكلام، وهو خلطه.
 ومما يستدرك عليه: نيربى، بكسر النون مقصورا: قرية كبيرة ذات بساتين، من شرقي قرى الموصل من كورة المرج. كذا في المعجم.

##### Türkçe

**نيرب الرجل**: koştu; ve **نم**’de şeyhimiz dedi ki: **النون**’un **الراء** ile Arapça bir kelimede birleşmeyeceğini açıkça belirtmişlerdir; müellif bunu **نرس**’te açıkça belirtmiştir; bunun gibi birden başkası da (belirtmiştir). Onu burada tasarruflarıyla, sanki sırf Arapça imiş gibi zikretti. **نيرب**: sözü karıştırdı. **نيرب**: dokudu; ve o, **ينيرب القول**: onu karıştırır; ve inşad etti:
  Eğer **النيرب** geveze konuştuysa, artık uzak dur; ve ondan **الياء**’yı atma; çünkü o, **الراء** ile **النون** arasında bir ayırıcı kılınmıştır; **اللسان**’da böyledir. Buradan, şeyhimizin zikrettiği şeye cevap ortaya çıkar; çünkü daha önce geçen sözü, ancak **الراء** ile **النون**’un, ayırıcı olmaksızın bir araya gelmesi hakkındadır; bu ise bunun aksinedir. Ve **النيرب**: kötülük ve koğuculuk; **عدي بن خزاعي** dedi:
  Ve ben, dost hakkında **نيرب** sahibi değilim                      ve hayrı engelleyici ve onun sövücüsü değilim
  Ve **الهاء** kabile içindir; **الصحاح**’ta böyledir. **ابن بري** dedi: İnşadının doğrusu:
  Ve ben, sözde **نيرب** sahibi değilim                      ve kavmimi engelleyici ve onun sövücüsü değilim
  Ve ne de, bir topluluk içinde olduğu zaman                      kabileyi zayi eden ve onu çekiştirenim
  Fakat ben, onun efendilerine itaat ederim                      ve insanların lakaplarını bilmem
  **كالنيربة** nüshalarda böyledir; doğrusu **كالمنربة**’dir; kenar notunda böyledir. **الصاغاني** onu böyle kaydetti; ve o, **أبي عمرو**’nun sözüdür; ve ileride **النيربة**’nin dişi için bir sıfat olduğu gelecektir. **النيرب**: sağlam, güçlü adam. **النيرب**: Şam’da bir yer; mamur, meşhur; bahçelerin ortasında yarım fersah mesafede. **ياقوت** dedi: Gördüğüm en nezih yer; denilir ki: onda **الخضر**’in (aleyhisselam) namazgâhı vardır. Onu **أبو المطاع وجيه الدولة بن حمدان** zikretti ve onu tesniye lafzıyla **النيربين** diye adlandırdı; şöyle dedi:
  Allah, **النيربين**’in toprağını ve halkını sulasın                      çünkü benim için iki **الغوطتين**’in güneyinde kederler vardır
  Nefis onu ne zaman ansa, beni ancak hafifletir                      **النيربين**’in suyunun serinliğine bir özlemle
  Dedim: **أحمد بن منير** de dedi:
  **بالنيربين** sonra **مقرى** sonra **السرير**; heybetli                      bir görüş; sonra **جو**; **جسر جسرين**’in kenarları
  Sonra **القصر** sonra **المرج** sonra **الميدان** sonra **الشرف الأ** sonra **فسطرا** sonra **جرمانا** sonra **قلبين**

  **النيرب**: Halep’te bir yer; yahut onda bir nahiye. Yine: Şam Guta’sında bir yer. Bunu **نصر** söyledi. Ve **النيربى**; burada maksûr olarak böyledir: felaket; **الصاغاني** onu nakletti. Denilir ki: sıfat üzere **رجل نيرب**; ve **ذو نيرب**: şerli; yani kötülük sahibi. Ve koğuculuk; o da **نيربة**’dir. Bu, onun ıstılah kaidesine muhalefet ettiği yerlerdendir; bununla beraber o, bütünüyle (mutlak) değildir; bilakis çoğunluktur. Bunu şeyhimiz söyledi. Denilir ki: rüzgâr, toprağı onun üstünde **تنيرب** eder; bazı ana kaynaklarda: yerde onu dokur; bundan **نيربة الكلام** alınmıştır; o da onu karıştırmaktır.
 Ve ona istidrâk olunanlardandır: **نيربى**; **النون**’u kesreli, maksûr olarak: bahçeleri olan büyük bir köy; Musul köylerinin doğusundan, **كورة المرج**’dendir. **المعجم**’da böyledir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B1%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

الرِّيحُ تُنَيْرِبُ التُّرَابَ فَوْقَهُ
Q. Q. 1 الرِّيحُ تُنَيْرِبُ التُّرَابَ فَوْقَهُ ذ , or عَلَى الأَرْضِ, (TA,) inf. n. نَيْرَبَةٌ, (TA,) The wind lays the dust upon it, or upon the ground, in cross, wavy lines: syn. تَنْسِجُهُ. (K.) Hence نَيْرَبَ الكَلَام. (TA.) ― -b2- It has been asserted that ن and ر do not come together in any [pure] Arabic word; and F has said the same in art. نرش; [or rather he has there said that ر does not occur in an Arabic word with ن before it; (meaning a radical ن;)] yet he has here mentioned this word as though it were pure Arabic. So says MF. To this it may be replied, that ى is inserted to separate the ن and ر, as remarked in the L. (TA.) ― -b3- نَيْرَبَ He forged [speech, or language]: syn. نَسَجَ. (K.) You say هُوَ يُنَيْرِبُ القَوْلَ. (TA.) ― -b4- نَيْرَبَ He mixed, or confounded, speech, [introducing what was false with that which was true]. (K.) ― -b5- نَيْرَبَ He uttered a malicious and mischievous misrepresentation, a calumny, or slander. (K.)

نَيْرَبٌ
نَيْرَبٌ ذ (S, K) and ↓ نَيْرَبَةٌ (as in several copies of the K, [and I am inclined to think that this is the correct reading, as it may certainly be correctly used in the sense here given, being properly an inf. n., agreeably with analogy,] or ↓ مَنْرَبَةٌ (as in others, which is said in the TA to be the correct word, and to be given on the authority of AA, [but it exhibits an incongruity of letters: see 1:]) Mischief; malicious and mischievous misrepresentation, calumny, or slander. (S, K.) ― -b2- نَيْرَبٌ, fem. with ة; and ذُو نَيْرَبٍ; A mischievous man; (K;) one who utters malicious and mischievous misrepresentations, calumnies, or slanders. (TA.) ― -b3- نَيْرَبٌ A strong man. (K.)

نَيْرَبَى
نَيْرَبَى ذ A calamity; a misfortune. (K.)

نَيْرَبَةٌ
نَيْرَبَةٌ ذ and مَنْرَبَةٌ: see نَيْرَبٌ.

##### Türkçe

**الرِّيحُ تُنَيْرِبُ التُّرَابَ فَوْقَهُ**

Q. Q. 1 **الرِّيحُ تُنَيْرِبُ التُّرَابَ فَوْقَهُ** ذ, yahut **عَلَى الأَرْضِ**, (TA,) mastar ismi **نَيْرَبَةٌ**, (TA,) Rüzgâr, tozu onun üzerine, yahut yerin üzerine, enine, dalgalı çizgiler hâlinde serer: eşanlamlısı **تَنْسِجُهُ**. (K.) Bundan dolayı **نَيْرَبَ الكَلَام**. (TA.) ― -b2- **ن** ve **ر**’nin herhangi bir [saf] Arapça kelimede bir araya gelmediği ileri sürülmüştür; ve F, madde **نرش**’te bunun aynısını söylemiştir; [yahut daha doğrusu o, orada **ن** kendisinden önce olmak üzere (kastedilen kök harfi olan **ن**) ile birlikte **ر**’nin bir Arapça kelimede bulunmadığını söylemiştir;] hâlbuki burada bu kelimeyi sanki saf Arapça imiş gibi zikretmiştir. MF böyle der. Buna şu cevap verilebilir: L’de işaret edildiği üzere, **ن** ile **ر**’yi ayırmak için **ى** sokulmuştur. (TA.) ― -b3- **نَيْرَبَ** Konuşmayı, yahut dili, uydurdu: eşanlamlısı **نَسَجَ**. (K.) **هُوَ يُنَيْرِبُ القَوْلَ** dersin. (TA.) ― -b4- **نَيْرَبَ** Konuşmayı karıştırdı, yahut birbirine kattı, [doğru olanla birlikte yalan olanı sokarak]. (K.) ― -b5- **نَيْرَبَ** Kötücül ve fesatçı bir çarpıtma, bir iftira, yahut bir karalama/sövgü söyledi. (K.)

**نَيْرَبٌ**
**نَيْرَبٌ** ذ (S, K) ve ↓ **نَيْرَبَةٌ** (K’nin birkaç nüshasında olduğu üzere, [ve ben bunun doğru okunuş olduğunu düşünmeye meylediyorum; zira burada verilen mânada kesinlikle doğru olarak kullanılabilir; çünkü kıyasa uygun olarak aslında bir mastar ismidir,] yahut ↓ **مَنْرَبَةٌ** (diğerlerinde olduğu üzere; TA’da bunun doğru kelime olduğu ve AA’nın rivayetiyle verildiği söylenir, [fakat harflerde bir uygunsuzluk gösterir: 1’e bak:]) Fesat; kötücül ve fesatçı çarpıtma, iftira, yahut karalama/sövgü. (S, K.) ― -b2- **نَيْرَبٌ**, dişili ة ile; ve **ذُو نَيْرَبٍ**; Fesatçı bir adam; (K;) kötücül ve fesatçı çarpıtmalar, iftiralar, yahut karalamalar/sövgüler söyleyen kimse. (TA.) ― -b3- **نَيْرَبٌ** Güçlü bir adam. (K.)

**نَيْرَبَى**
**نَيْرَبَى** ذ Bir musibet; bir felâket. (K.)

**نَيْرَبَةٌ**
**نَيْرَبَةٌ** ذ ve **مَنْرَبَةٌ**: **نَيْرَبٌ**’a bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B1%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَرَبَ
نَرَبَ مَنْرَبَة 17t ,
a.  Calumny.

نَيْرَب
نَيْرَب
a.  see under نَيْرَبَ .

نَرْبِيْج
نَرْبِيْج ( pl. نَرَاْبِيْ٤ُ 67 ),
a.  Tube of the nargilah or water-pipe.

نَوْرَج
نَوْرَج ( pl. نَوَارِج ),
a.  Thrashingmachine.

b.  Plough-share.

c.  Mirage.

نُوْرَج
نُوْرَج
a.  see supra (a) .

نَيْرَج
نَيْرَج
a.  see نَوْرَج ( a ), ( b ).

c.  Quick.

d.  Generous.

e.  Slanderer.

نَِرْجِس
نَِرْجِس P. ,
a.  Narcissus.

نَارْجِيْل
نَارْجِيْل
a.  Cocoa-nut.

نَارَجِيْلَة
نَارَجِيْلَة P. ,
a.  Water-pipe, nargilah.

نَرْد
نَرْد P. ,
a.  Backgammon, trictrac.

b.  Sack made of palm-leaves.

نَارَدِيْن
نَارَدِيْن ,  نَرْدِيْن G. ,
a.  Nard, spikenard.

##### Türkçe

نَرَبَ
**نَرَبَ** **مَنْرَبَة** 17t ,
a. İftira.

نَيْرَب
**نَيْرَب**
a. **نَيْرَبَ** maddesi altında bakınız.

نَرْبِيْج
**نَرْبِيْج** ( pl. **نَرَاْبِيْ٤ُ** 67 ),
a. Nargile yahut su piposunun borusu.

نَوْرَج
**نَوْرَج** ( pl. **نَوَارِج** ),
a. Harman dövme makinesi.

b. Saban demiri.

c. Serap.

نُوْرَج
**نُوْرَج**
a. Yukarıda (a) maddesine bakınız.

نَيْرَج
**نَيْرَج**
a. **نَوْرَج** ( a ), ( b ) maddelerine bakınız.

c. Çabuk.

d. Cömert.

e. İftiracı.

نَِرْجِس
**نَِرْجِس** P. ,
a. Nergis.

نَارْجِيْل
**نَارْجِيْل**
a. Hindistan cevizi.

نَارَجِيْلَة
**نَارَجِيْلَة** P. ,
a. Su piposu, nargile.

نَرْد
**نَرْد** P. ,
a. Tavla, trictrac.

b. Hurma yapraklarından yapılmış çuval.

نَارَدِيْن
**نَارَدِيْن** ,  **نَرْدِيْن** G. ,
a. Nard, spikenard.
