# نرج (ن-ر-ج) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B1%D8%AC
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B1%D8%AC

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ن - ر - ج
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B1%D8%AC/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم والرّاء والنّون معهما
ج ر ن، ر ج ن، ن ر ج، ن ج ر مستعملات
جرن:
الجرانُ: مُقدَّمُ العنق من مذبح البعير أي منحره فإذا مدَّ عنقه، قيل: ألقى جِرانه بالأرض، قال طرفة:
وأجرِنةٌ لزَّت بدأيٍ مُنضَّدِ
جمعه لَسَعَتِه.
والجَرينُ: موضع البيدر بلغة اليَمن، وعامَّتُهم بكسر الجيم، وناسٌ يسمُّون الموضع الذي يجمعون فيه التَّمر جَريناً، والجميع الجُرُنُ.
والجارِنُ: وَلَدُ الحَيَّة وما لانَ من أولاد الأفاعي.
وأديم جارِنٌ: غليظ مدبُوغٌ بالسَّلم في قول لَبيد:
..... جارِنٌ مَسلُومُ
وتَوبٌ جارِنٌ.
رجن:
الراجِنُ: الألف من الطَّير ونحوه، قال رؤية:
لو لم أكن عَمِلها لم أسكنِ
بها ولم أرجُن بها في الرُّجَّنِ
ورَجَنَ فلانٌ دابَّتَه رَجناً فهي راجنٌ و مَرجُونةٌ إذا أساء علفها حتى هُزِلت مع الحَبسِ.
وارتَجَنتِ الزُّبدَةُ: تفرقَت في المِمخضِ وفسدت.
وارتَجن عليه الأمرُ: اشتَدَّ.
نرج:
النَّورجُ والنَّيرجُ: الذي يُداسُ به الطعام من حَديدٍ أو خشبٍ.
قال زائدة: النَّيرجُ السِّنَّةُ التي يُحرَثُ بها.
ويقال: وأقبلتِ الوحشُ، والدَّوابُّ نَيرجاً، وهو سرعةٌ في تردُّدٍ، قال العجّاج:
طلَّ يُباريها وظلَّت نَيرَجا
والنَّيرجُ أخذه كالسِّحر وليست بسِحرٍ، إنما هو تشبيهٌ وتَلبيسٌ.
نجر:
والنَّجرُ: عمل النجّارِ ونَحتهُ. والنَّجرانُ: خَشبةٌ ندور عليها رِجلُ البابِ، قال:
صَببتُ البابَ في النَّجرانِ حتى		تركتُ البابَ بيس لها صَريرُ
والنَّجيرةُ: سقيفةٌ من خشبٍ لا يخالطها قصبٌ ولا غيره.
ونَجَرتُ فلاناً بيدي، وهو أن تَضُمَّ كفَّك، ثم تخرج بُرجُمةَ الإصبع الوسطى تضربُ رأسهُ بها، فضربُكهُ النَّجرُ.
وشهرُ ناجِزٍ رَجَبٌ، ويقال: كلُّ شهرٍ في صميم الحرِّ ناجِرٌ لأنَّ الإبل تنجُر في ذلك الشَّهرِ، أي يشتدُّ عطشها حتى تَبيسَ جُلودُها، ونَجَرَتِ الإبل فهي نَجرى ونَجارى.
والنَّجيرةُ: طَبيحةٌ من لبنٍ ودقيقٍ تُحسى.
والأنجزُ: مِرساة السَّفينة، وهو اسم عراقيٌّ، ومن أمثالهم: فلانٌ أثقل من أنجَزٍ، وهو أن تؤخذ خشباتٌ فيخالف بين رؤوسِها، وتُشدُّ أوساطها في موضعٍ واحدٍ، ثم يفرغ بينها الرَّصاصُ المُذاب فتصير كأنّها صخرةٌ، ورؤوسُ الخشب ناتئة تشدُّ بها الحِبال ثم ترسل في الماء، فإذا رست، أرست، السَّفينة فأقامت.
والإنجارُ لغةٌ يمانية في الإجّار، وهو السَّطح، وقد يجيءُ في كلامهم: أنّه الحُجرةُ التي على السَّطح.
والنَّجرُ: النَّجارُ وهو أصل الحسب، والمَنبِتُ من كلٍّ كريمٍ أو لئيمٍ قال:
كريمُ النَّجرِ من سلفي نِزارٍ
وتقول العرب: إن نِجارها لواحدٌ أي جِنسُها وأصلها.
ورجلٌ مِنجَرٌ: شديد السَّوقِ، وهو ينجُرُ إبلها أي يسوقها سوقاً شديداً.
قال زائدةُ: رجلٌ مِنجَزُ السّاعدِ إذا ضرب ولكم، ونَجَرته بيدي أي ضربته، والنَّجرةُ: الجنُون.
وقال: النَّجيرةُ: العصيدةُ الرِّخوةُ التي تعمل بلبنٍ حامضٍ مكان الماء.
والنَّجرُ: الكيُّ، ونَجرتُه بالمِكوى.
والنَّجرُ: الضَّربُ والحَبسُ.

##### Türkçe

باب **الجيم** ve **الرّاء** ve **النّون**’un ikisiyle birlikte

**ج ر ن**، **ر ج ن**، **ن ر ج**، **ن ج ر** kullanımdadırlar.

**جرن**:
**الجرانُ**: devenin boğazlanma yerinden, yani boğazından, boynun ön tarafıdır; boynunu uzattığı zaman “**ألقى جِرانه بالأرض**” denir. Tarafa dedi ki:
وأجرِنةٌ لزَّت بدأيٍ مُنضَّدِ
Onun çoğulu, onun genişliğinden dolayıdır.

**والجَرينُ**: Yemen diliyle harman yeri; onların çoğu **الجيم**’i kesre ile (okur). Ve birtakım kimseler, hurmayı topladıkları yere **جَريناً** adını verirler; hepsi **الجُرُنُ**’dür.

**والجارِنُ**: yılanın yavrusu ve engereklerin yavrularından yumuşak olan.

**وأديم جارِنٌ**: Lebîd’in şu sözünde, **السَّلم** ile tabaklanmış kalın (deri):
..... جارِنٌ مَسلُومُ
Ve **تَوبٌ جارِنٌ**.

**رجن**:
**الراجِنُ**: kuş ve benzerinden bin (adet). Ru’ye dedi ki:
لو لم أكن عَمِلها لم أسكنِ
بها ولم أرجُن بها في الرُّجَّنِ

Ve falan kimse binitini **رَجناً** ile **رَجَنَ**; o, hapsedilmekle birlikte kötü yem verdiği için zayıflayıncaya kadar, **راجنٌ** ve **مَرجُونةٌ** olur.

Ve **ارتَجَنتِ الزُّبدَةُ**: yayıkta dağıldı ve bozuldu.

Ve **ارتَجن عليه الأمرُ**: şiddetlendi.

**نرج**:
**النَّورجُ** ve **النَّيرجُ**: demirden veya ağaçtan, yiyeceğin onunla çiğnendiği şey.

Zâide dedi ki: **النَّيرجُ** onunla sürüm yapılan sabandır.

Ve denir ki: vahşi hayvanlar ve binekler **نَيرجاً** olarak geldiler; o, bir gidip gelme içinde bir sürattir. A‘câc dedi ki:
طلَّ يُباريها وظلَّت نَيرَجا

Ve **النَّيرجُ**: onu sihir gibi almasıdır; sihir değildir; ancak o bir benzetme ve bir yanıltmadır.

**نجر**:
Ve **النَّجرُ**: marangozun işi ve onun yontması. Ve **النَّجرانُ**: kapının ayağının üzerinde döndüğü bir tahta. Dedi ki:
صَببتُ البابَ في النَّجرانِ حتى		تركتُ البابَ بيس لها صَريرُ

Ve **النَّجيرةُ**: kamış veya başkası ona karışmayan, ağaçtan bir sundurma.

Ve **نَجَرتُ** falanı elimle: avucunu birleştirmen, sonra orta parmağın boğumunu çıkarıp onun başına onunla vurmandır; senin onu vurman **النَّجرُ**’dür.

Ve **شهرُ ناجِزٍ** Receb’dir. Ve denir ki: şiddetli sıcağın tam ortasında olan her ay **ناجِرٌ**’dir; çünkü develer o ayda **تنجُر**; yani susuzlukları şiddetlenir de derileri kuruyuncaya kadar. Ve develer **نَجَرَتِ**; böylece onlar **نَجرى** ve **نَجارى**’dır.

Ve **والنَّجيرةُ**: süt ve undan, içilerek yudumlanan bir pişirim.

Ve **والأنجزُ**: geminin demiri; o Irakça bir addır. Ve onların darbımesellerindendir: falan kimse **أنجَزٍ**’den daha ağırdır. O da şudur: tahtalar alınır, başları birbirine aykırı yapılır; ortaları bir yerde bağlanır; sonra aralarına eritilmiş kurşun dökülür de kaya gibi olur; tahta başları çıkıntılıdır, onlarla ipler bağlanır, sonra suya salınır; demirlediği zaman, gemiyi demirletir de onu yerinde tutar.

Ve **والإنجارُ**: **الإجّار**’da Yemen lehçesidir; o, damdır. Ve onların sözünde gelebilir: damın üzerindeki oda olduğudur.

Ve **والنَّجرُ**: **النَّجارُ**’dır; o, soyun aslı ve her soylu veya aşağılık için menşe’dir. Dedi ki:
كريمُ النَّجرِ من سلفي نِزارٍ

Ve Araplar derler ki: onun **نِجار**’ı birdir; yani onun cinsi ve aslı.

Ve **ورجلٌ مِنجَرٌ**: sevki şiddetli (adam); o, onun develerini **ينجُرُ**; yani onları şiddetli bir sevk ile sürer.

Zâide dedi ki: **رجلٌ مِنجَزُ السّاعدِ**: vurduğu ve yumruk attığı zaman (böyledir). Ve **نَجَرته بيدي**: yani onu vurdum. Ve **النَّجرةُ**: deliliktir.

Ve dedi ki: **النَّجيرةُ**: su yerine ekşi sütle yapılan yumuşak bulamaçtır.

Ve **والنَّجرُ**: dağlamadır; ve onu dağlama demiriyle **نَجرتُه**.

Ve **والنَّجرُ**: vurma ve hapsetmedir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B1%D8%AC/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج ر ن
جرن ، رجن ، رنج ، نجر ، نرج : مستعملة .
جرن : قالَ اللَّيْث : الْجِبرانُ : مُقَدَّمُ العُنُق مِنْ مَذْبَح الْبَعِيرِ إلَى مَنْحَرِه ، فإذا بَرَكَ الْبَعِيرِ ومَدَّ عُنُقَهُ عَلَى الأرْض ، قيل : أَلْقَى جِرانه بالأرض .
وقال غَيْرُه : سُمِّيَ جِرَانُ الْعَوْدِ جِرانَ الْعَوْدِ ، بقَوْلِهِ يُخاطِبُ ضَرَّتَيْه :
خُذَا حَذَراً يا جارَتَيّ فإنَّني
رَأَيْتُ جِرَان الْعَوْدِ قد كادَ يَصْلُحُ
أَراد بِجِرَانِ الْعَوْدِ سوطاً قَدَّهُ مِنْ جِرَانِ عَوْدٍ نَحَرَه ، وهو أَصْلَبُ ما يَكُون .
ورَأَيْتُ الْعَرَب تُسَوِّي سِيَاطَهَا من جُرُنِ الجِمال البُزْل لِصَلابَتِها ، وإنَّما حَذَّرَ امْرَأَتَيْهِ سَوْطَه وكانتا نشزتا عَلَيْه .
والجَرِينُ : المَوْضِعُ الَّذي يُجْمَعُ فيه التَّمْرُ إذا صُرِمَ ، وهو الْفَدَاءُ عِنْدَ أَهْلِ هَجَر .
وقال اللّيْثُ : الجَرِينُ مَوْضِعُ الْبَيْدَرِ بِلُغَةِ أَهْلِ اليَمن ، قال : وعامَّتُهُمْ بِكَسْرِ الجِيمِ ، وجَمْعُه جُرُن .
والجَرْنُ : الطّحْنُ ، بلُغَةِ هُذَيْل ، وقال شاعِرُهم :
ولصوته زَجَلٌ ، إذا آنَسْتَه
جَرَّ الرَّحَا بِجَرِينِها الْمَطْحُون
الْجَرين : ما طَحَنْتَه ، وقَدْ جُرِنَ الحَبُّ جَرْناً شَديداً .
وقالَ اللّيْث : الْجَارِنُ : ما لاَنَ مِنْ أَوْلاَدِ الأفَاعِي . وأَدِيمٌ جَارِنٌ ، وقَدْ جَرَنَ جُرُوناً ، إذا لانَ .
وقال لَبِيد يَصِفُ غَرْبَ السَّانية :
بِمُقَابِلٍ سرِبِ الْمَخارِزِ عِدْلُه
قَلِقُ الْمَحَالَةِ جارِنٌ مَسْلُومُ
قلت : وكُلُّ سِقاءٍ قَدْ أَخْلَقَ أَوْ ثَوْبٍ فقد جَرَنَ جُروناً فهو جارِن .
ويُقال : جَرَنَ فلان على العَذْلِ ، ومَرَنَ ومَرَدَ بمَعْنًى واحِد ، قالَه الفَرَّاءُ وغيرُه .
وقال شَمِر : الجارِنَةُ اللَّيِّنَةُ من الدُّرُوع .
وقال أبو عَمْرُو : الْجَارِنَةُ الْمَارِنَة ، وكلّ ما مَرَنَ فقد جَرَن . وقال لَبِيدٌ يذْكُر الدُّروع :
وجَوَارِن بِيضٌ وكُلُّ طِمِرَّةٍ
يَعْدو عَلَيْها القَرَّتَيْنِ غُلام
وقالت عائِشَةُ في حَديثٍ رُوِيَ عنها أنَّها قالت : ( حَتَّى ضَرَبَ الحَقُّ بِجِرَانِه ) ، أَرَادَتْ أَنَّ الحَقَّ اسْتقامَ وقَرّ في قَرارِه ، كما أنَّ الْبَعيرَ إذا بَرَكَ وَاسْتَرَاحَ مَدَّ جِرانَه عَلَى الأرْض .
اللحياني : أَلْقَى فلانٌ على فُلانٍ أَجْرامَه
وأَجْرانَه ، وشَرَاشرَه ، الواحِدُ جِرْمٌ وجِرْنٌ .
وقال ابن دُرَيْدْ : الْجُرْنُ : المِهْرَاسُ الَّذي يُتَطَهَّرُ مِنه .
وقال الأصمَعيّ : إنَّمَا سَمِعْتُ في الْكلامِ أَلْقَى عليه جِرَانَه والجميعُ جُرُنٌ ، وهو باطِنُ العُنُق .
رنج : الرَّانِجُ هو الجَوْزُ الهِنْدِي ، وما أَرَاه عربيّاً ، لأنه لا ينبت في بلاد العرب . وقيل : إنه ينبت بعُمَانَ ونواحِيها .
رجن : أبو عُبَيد عن الْكِسَائيّ : رَجَنَ الرَّجلُ بالمكانِ يَرْجُنُ رُجُوناً إذا أَقامَ .
وقال اللِّحْيَانِيُّ : رَجَنَ الرّجُلُ في الطَّعام وَرَمَكَ ، إذا لَمْ يَعَفْ منه شيئاً .
وقال اللَّيْث : الرَّاجِنُ : الآلِفُ مِنَ الطَّيْرِ وغيرِه . قال : ورَجَنَ فلانٌ دَابَّتَه رَجْناً فهيَ رَاجِنٌ و مَرْجُونَةٌ ، إذا أَسَاءَ عَلَفَها حَتى هُزِلَتْ .
أبو عبَيد عن الأصمعيّ : ارْتَجَنَ عليهم أمْرُهُم ، أي اخْتَلَطَ ، أُخِذَ من ارْتِجَان الزُّبْد إذا طُبِخَ فلم يَصْفُ .
وقال بِشْر :
وكُنْتُم كَذاتِ القِدْرِ لمْ تَدر إِذْ غَلَتْ
أَتُنْزِلُها مذمومةً أَمْ تُذِيبُها
وقال أَبُو زَيد : رَجَّنْتُ الشَّاةَ في الْعَلَف تَرْجِيناً إذَا حَبسْتَها في المنزل على الْعَلَف ؛ قال وإذا حَبَسْتَها على المَرْعَى من غَيرِ عَلَف ، قلت : رَجَّنْتُها رَجْناً ؛ فهي مَرْجُونَة .
قال : وَرَجِنْتُ الرَّجلَ أَرْجنَةُ رَجَناً ، إذا اسْتَحْيَيْتَ منه ، وهذا من ( نَوادِرِ أَبي زَيْد ) .
وقال ابنُ شُميْل : رَجَن القومُ رِكَابَهم ورَجَنَ فلانٌ راجِلتَه رَجْناً شديداً في الدَّار ، وهو أَنْ يحْبِسَها مُنَاخَةً لا يَعْلِفُها .
ورَجَنَ البعيرُ في النَّوى والبَزْرِ رُجوناً ورُجُونَة : اعتلافُه .
نرج : اللَّيثُ النَّيْرَجُ ، والنَّوْرَجُ لُغَتَان . وأهْلُ اليمن يقولون : نُورَج ، وهو الَّذي يُدَاسُ به الطَّعام من حَدِيدٍ كان أو من خَشَب .
قال : ويقال : أَقْبَلَت الوَحْشُ والدَّوَابُّ نَيْرَجاً ؛ وعَدَتْ عَدْواً نَيْرَجاً ، وهو سُرْعةٌ في تَرَدُّد .
وقال العجّاج :
ظَلَّ يُبارِيها وظَلَّتْ نَيْرَجَا
في ( نَوادِر الأَعْراب ) : النَّوْرَجُ السّراب ؛ والنَّوْرَجُ سِكَّةُ الحرّاث .
وقال ابنُ دُرَيد : النَّوْجَرُ : الْخَشَبَةُ التي يُكْرَبُ بها الأَرْض .
وقال اللَّيث : النِّيَرجُ أُخَدٌ كالسِّحْر ، ولَيْسَ بِسِحْر ، إنّما هو تَشْبِيهٌ وتَلْبِيس .
نجر : قال اللَّيثُ : النَّجْرُ : عَملُ النَّجار ونَحْتُه . والنَّجرانُ خَشبَةٌ يَدُورُ عليها رِجْلُ الْباب ، وأنشد :
صَبَبْتُ البابَ في النَّجْرانِ حتّى
تَركْتُ البابَ لَيْسَ له صَرِيرُ
ثعلب عن ابْنُ الأَعْرابيّ : يُقالُ لأَنْفِ الباب : الرِّنَاج ولدَرَوَنْدِه : النّجاف والنَّجران ، ولمتْرسِه الْقُنّاح .
وقال ابْنُ دُرَيْد : نَجْرانُ الْبابِ : الْخَشَبَةُ الّتي يَدُورُ فيها .
وقال اللّيث : النَّجيرة سَقِيفَةٌ من خَشَبٍ لا يُخالِطُها الْقَصب ولا غَيْرُه .
وقال الرِّياشيّ فيما أفادَنِي المُنْذِرِيّ عن الصَّيْدَاوي عنه : النَّجِيرَةُ بَيْنَ الْحسُوِّ وبَيْنَ الْعَصِيدَة .
قال : ويقال : انْجرِي لِصبْيانِكِ ورعائِك . ويقال : ماءٌ مَنْجورٌ أَيْ مُسَخَّن .
وقال : ويقال : شَهْرَا نَاجِرِ وآجِر ، يَشْتَدُّ فِيهما الْحرّ ، وأَنْشَدَ عُركُز الأَسَدِي :
تُبَرِّدُ ماءُ الشَّنِّ في لَيْلَةِ الصَّبا
وتَسْقِينِيَ الكُرْكُورَ في حَرِّ آجِرِه
أَبُو العباس عن ابْن الأَعْرابِيّ ، قال : هِيَ الْعَصِيدَةُ ثم النَّجِيرَةُ ثم الحرِيرَةُ ثم الْحَسُوّ .
أبو الْحسن اللِّحْيانِي : نَجَرَ يَنْجُرُ نَجْراً ، ومَجَرَ يَمْجُر مَجْراً ، إذَا أَكْثَر من شُرْبِ الماءِ فلم يَكَدْ يَرْوى .
وقال أبو عمرو : في النَّجَرِ مِثْلُه .
وقال اللَّيث : نَجَرْتُ فُلاناً بيدي ، وهو أنْ تَضُمَّ من كَفِّكَ بِرُجْمَةِ الأصْبُعِ الوُسْطَى ثم تَضْرِب بها رَأْسَه ، فَضَرْبُكَه النَّجْرُ .
قلت : لم أسمَعَ نَجَرتُ بهذا المعنى لِغَيْر اللَّيث ، والَّذي سَمِعْنَاه : نَحَزْتُه ( بالحاء والزاي ) إذا دَفَعْتَه ضَرْباً .
قال ذُو الرُّمَّة :
يُنْحَزْنَ في جانِبَيْها وهي تَنْسَلِبُ
وأَصَلُ النَّحْزِ : الدَّقّ ، ومِنْه قِيلَ للهاوُنِ مِنْحاز .
ابنُ السِّكِّيت عَن أَبِي عَمْرو : النَّجِيرَةُ : اللَّبَن الْحلِيبُ يُجْعَلُ عليه سَمْن .
قال : وقالَ الطَّائِيّ : النَّجِيرَةُ ماءٌ وطحِين يُطْبَخ .
سَلَمَةُ عن الْفَراء ، قال المفضَّل : كانت الْعربُ تقول في الجاهليّةِ للمحَرَّمِ مُؤتَمِر ، ولِصَفَر ناجِر ، ولِرَبيع الأَوَّل خَوَّان .
وقالَ اللَّيْثُ في ( كتابه ) : شَهْرٌ نَاجِرِ هُو رَجَب ، قال : وكلُّ شَهرٍ في صَميمِ الْحرِّ فاسْمهُ ناجِر ، لأَنَّ الإبِلَ تَنْجُرُ فيه ، أيْ يَشْتَدُّ عَطَشُها حتى تَيْبَسَ جُلودُها .
وقالَ غَيْرُه : شَهْرا نَاجِر ، هما تَمُّوز وحَزِيرَان ، وكان يُقالُ لصفَرَ في الْجاهِلِيّة : نَاجِر .
وقال اللَّيْث : الأنْجَر : مِرْساةُ السَّفينة ، وهو اسمٌ عِراقيّ ، ومن أمثالهم : فُلانٌ أَئْقَلُ من أَنْجَر ، وهو أن تُؤْخَذَ خَشَبَاتٌ
فيُخالَفُ بين رُؤوسِها ، وتُشَدُّ أَوْساطُها في مَوْضعٍ واحد ، ثم يُفْرَغُ بينها الرَّصاص المُذَاب ، فيصيرُ كأَنّه صَخْرَةَ ، ورُؤُوسُ الْخَشَب نائِيَةٌ يُشَدُّ بها الحِبال ، ثم تُرْسَلُ في الماء ، فإذا رَسَتْ ، أَرْسَتْ السفينة فأَقَامَتْ .
قال : والإنْجَارُ لغةٌ يمانيَّة في الإجِّار ، وهو السَّطْح . أبو عُبَيْدٍ عن الأُمَويّ : النِّجار الأصل ، ويقال : اللَّون . وقال غيره : النَّجْر : اللَّوْن ، وأنْشَدَ :
نِجارُ كلِّ إبِلٍ نِجارُها
ونارُ إِبِلِ العالمينَ نارُها
هذه إبلٌ مَسروقةٌ من آبال شَتَّى ، ففيها من كلِّ ضَرْبٍ وَلَوْن وسِمَة ضَرْبٌ .
أبو عُبَيد عن أبي عَمْرُو : النّجْرُ : السَّوْقُ الشَّديد ، وقد نَجَر إبِلَه ، وأنشد :
جَوَّاب لَيْلٍ مِنْجَرُ الْعَشِيّاتْ
وقال ابنُ الأعْرابي : النَّجْرُ شَكلُ الأسْنان ، وهَيْئَتُه . وقال الأخطل :
وَبَيضَاءَ لاَ نَجْرُ النّجاشِيِّ نَجْرُها
إذَا الْتَهَبت منها الْقَلاَئِدُ والنّجْرُ
والنَّجْرُ : الْقَطْعُ ، وَمِنْه نَجْرُ النَّجار ، وقد نَجَرَ الْعُودَ نَجْراً ، ومنه قوله :
رَكبْتُ من قَصْدِ الطَّرِيقِ مَنْجَرَه
فهو الْمَقصَدُ الذي لا يَعْدِلُ وَلا يُجُورُ عَن الطَّريق .

##### Türkçe

ج ر ن
**جرن** ، **رجن** ، **رنج** ، **نجر** ، **نرج** : kullanımdadır.

**جرن** : **اللَّيْث** dedi: **الْجِبرانُ**: devenin boğazlağı ile boğazlandığı yer arasındaki boynun ön kısmıdır; deve çöktüğünde ve boynunu yere uzattığında: “**أَلْقَى جِرانه بالأرض**” denir.

Başkası dedi: **جِرَانُ الْعَوْدِ** “**جِرانَ الْعَوْدِ**” diye adlandırıldı; onun, iki kumaşına hitap eden sözüyle:
خُذَا حَذَراً يا جارَتَيّ فإنَّني
رَأَيْتُ جِرَان الْعَوْدِ قد كادَ يَصْلُحُ

**جِرَانِ الْعَوْدِ** ile, boğazladığı bir **عَوْد**un **جِرَانِ**ından yonttuğu bir kamçıyı kastetti; o, olabildiğince en sert olandır.

Ve Arapları gördüm ki, sertliklerinden dolayı, kamçılarını yaşlı develerin **جُرُنِ**lerinden düzeltirler; o ise iki karısını kamçısıyla sakındırdı; ikisi de ona karşı başkaldırmışlardı.

**الجَرِينُ**: hurma kesilip toplandığında, hurmanın içinde toplandığı yerdir; **هَجَر** ehli yanında bu **الْفَدَاءُ**dur.

**اللّيْثُ** dedi: **الجَرِينُ** Yemen ehlinin dilinde harman yerinin yeridir; dedi: onların çoğu **الجِيم**i kesreli söyler; çoğulu **جُرُن**dur.

**الجَرْنُ**: öğütme (değirmende çekme)dir; **هُذَيْل** lehçesinde. Şairleri dedi ki:
ولصوته زَجَلٌ ، إذا آنَسْتَه
جَرَّ الرَّحَا بِجَرِينِها الْمَطْحُون

**الْجَرين**: senin öğüttüğündür; ve tane **جَرْناً** şiddetli bir öğütmeyle öğütülmüştür.

**اللّيْث** dedi: **الْجَارِنُ**: yılan yavrularından yumuşayan şeydir. Ve **أَدِيمٌ جَارِنٌ**; yumuşadığında **جَرَنَ جُرُوناً** olmuştur.

**لَبِيد** su çeken devenin kovasını tasvir ederek dedi:
بِمُقَابِلٍ سرِبِ الْمَخارِزِ عِدْلُه
قَلِقُ الْمَحَالَةِ جارِنٌ مَسْلُومُ

Dedim: her kırba ki eskimiş olsun, yahut her elbise; **جَرَنَ جُروناً** olmuştur; o hâlde o **جارِن**dir.

Denir ki: falan kimse ayıplamaya karşı **جَرَنَ**; ve **مَرَنَ** ve **مَرَدَ** tek bir mânâdadır; bunu **الفَرَّاءُ** ve başkası söyledi.

**شَمِر** dedi: **الجارِنَةُ** zırhlardan yumuşak olandır.

**أبو عَمْرُو** dedi: **الْجَارِنَةُ** **الْمَارِنَة**dir; ve her ne **مَرَنَ** ise **جَرَن** olmuştur. **لَبِيدٌ** zırhları anarak dedi:
وجَوَارِن بِيضٌ وكُلُّ طِمِرَّةٍ
يَعْدو عَلَيْها القَرَّتَيْنِ غُلام

**عائِشَةُ** kendisinden rivayet edilen bir hadiste dedi ki: (**حَتَّى ضَرَبَ الحَقُّ بِجِرَانِه**) ; hakikatin doğrulup yerli yerine oturduğunu kastetti; tıpkı devenin çöktüğünde ve dinlendiğinde **جِران**ını yere uzatması gibi.

**اللحياني**: falan kimse falana **أَجْرامَه**
ve **أَجْرانَه** ve **شَرَاشرَه** attı; tekili **جِرْمٌ** ve **جِرْنٌ**dür.

**ابن دُرَيْدْ** dedi: **الْجُرْنُ**: kendisiyle temizlenilen havandır.

**الأصمَعيّ** dedi: sözde ancak “ona **جِرَانَه**ını attı”yı işittim; hepsi **جُرُنٌ**dur; o, boynun iç kısmıdır.

**رنج** : **الرَّانِجُ** Hind cevizi (cawz hindî)dir; onu Arapça görmüyorum; çünkü Arap beldelerinde bitmez. Ve denildi ki: **عُمَانَ**da ve çevrelerinde biter.

**رجن** : **أبو عُبَيد** **الْكِسَائيّ**den: adam bir yerde ikamet ederse **رَجَنَ**; **يَرْجُنُ رُجُوناً**.

**اللِّحْيَانِيُّ** dedi: adam yemekte **رَجَنَ** ve **رَمَكَ**; ondan hiçbir şeyi iğrenip bırakmadığında.

**اللَّيْث** dedi: **الرَّاجِنُ**: kuştan ve başkasından ünsiyet eden (alışık) olandır. Dedi: falan kimse hayvanını **رَجَنَ**; **رَجْناً**; o hâlde o **رَاجِنٌ** ve **مَرْجُونَةٌ**dur; onu kötü yemlediğinde, zayıflayıncaya kadar.

**أبو عبَيد** **الأصمعيّ**den: onların işi **ارْتَجَنَ** oldu; yani karıştı; bu, kaynatılıp da durulmadığında kaymağın **ارْتِجَان**ından alınmıştır.

**بِشْر** dedi:
وكُنْتُم كَذاتِ القِدْرِ لمْ تَدر إِذْ غَلَتْ
أَتُنْزِلُها مذمومةً أَمْ تُذِيبُها

**أَبُو زَيد** dedi: koyunu yem üzerinde **رَجَّنْتُ**; **تَرْجِيناً**; yani onu evde yem üzerinde hapsettiğinde; dedi: onu yem olmaksızın otlak üzerinde hapsettiğinde: **رَجَّنْتُها رَجْناً** dersin; o hâlde o **مَرْجُونَة**dir.

Dedi: adamdan utandığında: adamı **رَجِنْتُ**; **أَرْجنَةُ رَجَناً**; bu, (**نَوادِرِ أَبي زَيْد**)dendir.

**ابنُ شُميْل** dedi: kavim bineklerini **رَجَنَ**; ve falan kimse yaya hayvanını evde şiddetli bir **رَجْناً** ile **رَجَنَ**; bu, onu çöktürülmüş hâlde hapsetmesidir; ona yem vermeksizin.

Ve deve çekirdek ve tohumda **رُجوناً** ve **رُجُونَة** ile **رَجَنَ**: onun yemlenmesidir.

**نرج** : **اللَّيثُ**: **النَّيْرَجُ** ve **النَّوْرَجُ** iki lehçedir. Yemen ehli der ki: **نُورَج**; o, demirden de olsa ağaçtan da olsa, yiyeceğin onunla dövüldüğü (ezildiği) şeydir.

Dedi: ve denir ki: vahşî hayvanlar ve binekler **نَيْرَجاً** geldi; ve **عَدْواً نَيْرَجاً** koştu; o, gidip gelmede bir sürattir.

**العجّاج** dedi:
ظَلَّ يُبارِيها وظَلَّتْ نَيْرَجَا

(**نَوادِر الأَعْراب**)da: **النَّوْرَجُ** seraptır; ve **النَّوْرَجُ** çiftçinin saban demiridir.

**ابنُ دُرَيد** dedi: **النَّوْجَرُ**: yerin onunla sürüldüğü ağaçtır.

**اللَّيث** dedi: **النِّيَرجُ** sihir gibi bir aldatmadır; sihir değildir; ancak o, benzetme ve yanıltmadır.

**نجر** : **اللَّيثُ** dedi: **النَّجْرُ**: marangozun işi ve onun yontmasıdır. Ve **النَّجرانُ** kapının ayağının üzerinde döndüğü bir ağaçtır; ve şu beyiti okudu:
صَبَبْتُ البابَ في النَّجْرانِ حتّى
تَركْتُ البابَ لَيْسَ له صَرِيرُ

**ثعلب** **ابْنُ الأَعْرابيّ**den: kapının burnuna **الرِّنَاج** denir; onun **دَرَوَنْد**ine: **النّجاف** ve **النَّجران**; onun kalkanına: **الْقُنّاح**.

**ابْنُ دُرَيْد** dedi: **نَجْرانُ الْبابِ**: içinde döndüğü ağaçtır.

**اللّيث** dedi: **النَّجيرة**: kamışla ve başkasıyla karışmayan ağaçtan bir saçaktır.

**الرِّياشيّ** (bana **المُنْذِرِيّ**nin **الصَّيْدَاوي**den, ondan aktardığı şeyde): **النَّجِيرَةُ** **الْحسُوِّ** ile **الْعَصِيدَة** arasındadır.

Dedi: ve denir ki: çocukların ve çobanların için **انْجرِي**. Ve denir ki: **ماءٌ مَنْجورٌ**; yani ısıtılmış.

Dedi: ve denir ki: **شَهْرَا نَاجِرِ وآجِر**; ikisinde sıcak şiddetlenir. Ve **عُركُز الأَسَدِي**yi okudu:
تُبَرِّدُ ماءُ الشَّنِّ في لَيْلَةِ الصَّبا
وتَسْقِينِيَ الكُرْكُورَ في حَرِّ آجِرِه

**أَبُو العباس** **ابْن الأَعْرابِيّ**den, dedi: o, önce **الْعَصِيدَةُ**, sonra **النَّجِيرَةُ**, sonra **الحرِيرَةُ**, sonra **الْحَسُوّ**dur.

**أبو الْحسن اللِّحْيانِي**: **نَجَرَ يَنْجُرُ نَجْراً** ve **مَجَرَ يَمْجُر مَجْراً**; su içmeyi çoğalttığında da neredeyse kanmadığında.

**أبو عمرو** dedi: **النَّجَر**de de bunun benzeri vardır.

**اللَّيث** dedi: falanı elimle **نَجَرْتُ**; bu, avucundan orta parmağın boğumuyla bir araya getirmen, sonra onun başına onunla vurmandır; senin ona vuruşun **النَّجْرُ**dür.

Dedim: bu mânâ ile **نَجَرتُ**yu **اللَّيث**ten başkası için işitmedim; işittiğimiz ise: onu itip vurarak ittiğinde **نَحَزْتُه** (**بالحاء والزاي**)dir.

**ذُو الرُّمَّة** dedi:
يُنْحَزْنَ في جانِبَيْها وهي تَنْسَلِبُ

Ve **النَّحْز**ın aslı: dövmektir; ondan dolayı havana **مِنْحاز** denilmiştir.

**ابنُ السِّكِّيت** **أَبِي عَمْرو**dan: **النَّجِيرَةُ**: üzerine sadeyağ konulan sağılmış süttür.

Dedi: ve **الطَّائِيّ** dedi: **النَّجِيرَةُ** pişirilen su ve undur.

**سَلَمَةُ** **الْفَراء**dan: **المفضَّل** dedi: Araplar cahiliyede **المحَرَّم** için **مُؤتَمِر** derlerdi; **صَفَر** için **ناجِر**; **رَبيع الأَوَّل** için **خَوَّان**.

**اللَّيْثُ** (**كتابه**de) dedi: **شَهْرٌ نَاجِرِ** o, **رَجَب**dir. Dedi: ve sıcaklığın tam ortasında olan her ayın adı **ناجِر**dir; çünkü develer onda **تَنْجُرُ**; yani susuzlukları şiddetlenir, derileri kuruyuncaya kadar.

Başkası dedi: **شَهْرا نَاجِر**; ikisi **تَمُّوز** ve **حَزِيرَان**dır; ve cahiliyede **صفَر**a **نَاجِر** denirdi.

**اللَّيْث** dedi: **الأنْجَر**: geminin demiridir; o, Irakî bir addır. Ve darb-ı mesellerinden: falan kimse **أَئْقَلُ من أَنْجَر**dır; bu, ağaç parçalarının alınması, başlarının birbirine aykırı yapılması, ortalarının tek bir yerde bağlanması, sonra aralarına eritilmiş kurşunun dökülmesidir; böylece sanki bir kaya olur; ağaç başları uzak (dışarı çıkık)tır; iplerin onunla bağlandığı; sonra suya salınır; demir attığında gemiyi demirletir de durdurur.

Dedi: ve **الإنْجَارُ** Yemen lehçesinde **الإجِّار**ın dilidir; o, damdır. **أبو عُبَيْدٍ** **الأُمَويّ**den: **النِّجار** asıldır; ve denir ki: renktir. Başkası dedi: **النَّجْر** renktir. Ve şu beyiti okudu:
نِجارُ كلِّ إبِلٍ نِجارُها
ونارُ إِبِلِ العالمينَ نارُها

Bunlar, çeşitli sürülerden çalınmış develerdir; onda her türden, renkten ve damgadan bir tür vardır.

**أبو عُبَيد** **أبي عَمْرُو**dan: **النّجْرُ**: şiddetli sevktir; ve develerini **نَجَر** etmiştir. Ve şu beyiti okudu:
جَوَّاب لَيْلٍ مِنْجَرُ الْعَشِيّاتْ

**ابنُ الأعْرابي** dedi: **النَّجْرُ** dişlerin şeklidir ve heyetidir. **الأخطل** dedi:
وَبَيضَاءَ لاَ نَجْرُ النّجاشِيِّ نَجْرُها
إذَا الْتَهَبت منها الْقَلاَئِدُ والنّجْرُ

Ve **النَّجْرُ**: kesmedir; ondan **النَّجار**ın **نَجْرُ**u; ve odunu **نَجَرَ**; **نَجْراً**. Ve ondan onun sözü:
رَكبْتُ من قَصْدِ الطَّرِيقِ مَنْجَرَه

O hâlde o, yoldan sapmayan ve yoldan eğrilmeyen maksattır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B1%D8%AC/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن ر ج
داس الطّعام بالنّيرج والنورج‏.‏

##### Türkçe

ن ر ج
Yemeği **بالنّيرج** ve **النورج** ile çiğnedi.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B1%D8%AC/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

النَّيْرَجُ والنَّوْرَجُ والنُّورَجُ، الأَخيرة يمانية ولا نظير له: كلُّ ذلك المِدْوَسُ الذي يُداسُ به الطعام، حديداً كان أَو خشباً، وأَقْبَلَت الوَحْشُ والدَّوابُّ نَيْرَجاً، وهي تَعْدو نَيْرَجاً: وهي سرعةٌ في تردُّدٍ. وكلُّ سريع: نَيْرَجٌ؛ قال العجاج:
ظَلَّ يُبارِيها وظَلَّت نَيْرَجا
وفي نوادر الأَعراب: النَوْرَجُ السرابُ. والنَّوْرَجُ: سِكَّة الحَرَّاث. والنِّيرَجُ: أُخَذٌ تُشْبِه السِّحْرَ، وليست بحقيقته، ولا كالسِّحْر، إِنما هو تشبيه وتلبيس. وريحٌ نَيْرَجٌ ونَوْرَجٌ: عاصِفٌ. وامرأَةٌ نَيْرَجٌ: داهية مُنكرة.

##### Türkçe

**النَّيْرَجُ** ve **النَّوْرَجُ** ve **النُّورَجُ**; sonuncusu Yemenîdir ve onun için bir benzeri yoktur: bütün bunlar, yiyeceğin onunla çiğnendiği **المِدْوَسُ**tur; demir de olsa, tahta da olsa.

Ve vahşî hayvanlar ve binek hayvanları **نَيْرَجاً** olarak yöneldi; ve **نَيْرَجاً** koşarlar: o, bir gidip gelmede bir sürattir. Ve her hızlı olan: **نَيْرَجٌ**dur; el-Acçâc dedi:
ظَلَّ يُبارِيها وظَلَّت نَيْرَجا

Ve Arapların nevâdirinde: **النَوْرَجُ** seraptır. Ve **النَّوْرَجُ**: çiftçinin saban demiridir. Ve **النِّيرَجُ**: sihre benzeyen bir şeydir; fakat onun hakikati değildir ve sihir gibi de değildir; ancak o bir benzetme ve bir aldatmadır. Ve **ريحٌ نَيْرَجٌ** ve **نَوْرَجٌ**: fırtınalıdır. Ve **امرأَةٌ نَيْرَجٌ**: inkâr olunur bir felâkettir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B1%D8%AC/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

النورج: سكة الحراث، كالنيرج  ، بالفتح أيضا؛ كذا في نوادر الأعراب. النورج  السراب  يظن أنه ماء وليس بماء، من النوادر. ونرج: داس الطعام بالنيرج. النورج، والنورج، الأخيرة يمانية، ولا نظير له، كل ذلك  ما يداس به الأكداس  ، جمع كدس، وهي الصبرة الكبيرة من الزرع،  من خشب كان أو حديد  ، بيان لما يداس به. وفي سفر السعادة: النيرج: هذا الذي يدرس به الحب، من حديد وخشب، والجمع النوارج، قال:
  أيا ليت لي نجدا وطيب ترابهـا                      وهذا الذي تجري عليه النوارج.  والنورجة والنيرجة: الاختلاف إقبالا وإدبارا، وكذا  النورجة  في الكلام: وهي النميمة والمشي بها  . من ذلك قيل:  النيرج: النمام. و  النيرج:  الناقة الجواد  لسرعتها في عدوها. فلان  عدا عدوا نيرجا، أي بسرعة وتردد  ، يقال: أقبلت الوحش والدواب نيرجا، وهي تعدو نيرجا: وهي سرعة في تردد. وكل سريع نيرج. قال العجاج:

  ظل يباريها وظلت نيرجا من المجاز:  نيرجها: جامعها  . عن الليث:  النيرنج، بالكسر  ، هكذا في سائر النسخ، والمنقول عن نص كلام الليث: النيرج، بإسقاط النون الثانية:  أخذ  ، بضم ففتح  كالسحر، وليس به،  أي ليس بحقيقته ولا كالسحر، إنما هو تشبيه وتلبيس، وهي النيرنجيات.  والنارنج: ثمر، م  ، فارسي  معرب نارنك  ، أنشد شيخنا قال: أنشدنا الإمام محمد بن المسناوي:
  وشادن قلت له صف لـنـا                      بستاننا الزاهي ونارنجـنـا
  فقال لي: بستانـكـم جـنة                      ومن جنى النارنج نارا جنى وأنشدنا شيخنا نور الدين محمد القبولي المتوفى بحضرة دهلي سنة 1159:
  إن بستاننـا نـارنـجـنـا                      من جنى نارنجنا نارا جنى ومما يستدرك على المصنف: ريح نيرج ونورج: عاصف. وامرأة نيرج: داهية منكرة، كلاهما من نوادر الأعراب. والنيرج: ضرب من الوشي؛ من سفر السعادة. ونارجة قرية كبيرة بالأندلس من أعمال مالقة.

##### Türkçe

**النورج**: çiftçinin sabanı; **النيرج** gibi; fetha ile de (okunur); **نوادر الأعراب**’da böyle (geçer). **النورج**: serap; su zannedilir, su değildir; nadirlerdendir. Ve **نرج**: yiyeceği **النيرج** ile çiğnedi. **النورج** ve **النورج**; sonuncusu Yemenîdir; onun benzeri yoktur; bütün bunlar, **الأكداس**’ın üzerine basılan şeydir; **كدس**’in çoğulu; o da ekinin büyük yığınıdır; ağaçtan da olsa demirden de olsa; üzerine basılan şeye açıklamadır. **سفر السعادة**’da: **النيرج**: bu, hububatın onunla harmanlandığı şeydir; demir ve ağaçtandır; çoğulu **النوارج**; dedi ki:
  Keşke bana Necd ve toprağının hoşluğu olsaydı                      ve bu, **النوارج**’ın üzerinde yürüdüğü şey (olsaydı).

Ve **النورجة** ve **النيرجة**: geliş ve gidiş olarak ihtilâf; ve كذلك **النورجة** sözde: o, koğuculuk ve onunla yürümektir. Bundan dolayı denildi ki: **النيرج**: koğucu. Ve **النيرج**: hızlı deve; koşmasındaki sürati sebebiyle. Falan, **عدا عدوا نيرجا** koştu; yani süratle ve gidip gelerek; denilir: vahşî hayvanlar ve binekler **نيرجا** geldiler; ve onlar **نيرجا** koşarlar: o, gidip gelmede bir sürattir. Ve her hızlı (şey) **نيرج**’dir. **العجاج** dedi ki:

  Onunla yarışır durdu ve o da **نيرجا** durdu

Mecazdan: **نيرجها**: onunla cinsel birleşmede bulundu. **الليث**’ten: **النيرنج**, kesre ile; diğer bütün nüshalarda böyle; ve **الليث**’in sözünün aslından nakledilen: ikinci **النون**’u düşürerek **النيرج**: **أخذ**; damme sonra fetha ile; sihir gibi; fakat o değildir; yani hakikatiyle değildir ve sihir gibi de değildir; ancak o bir benzetme ve aldatmadır; bunlar **النيرنجيات**’tır.

Ve **النارنج**: meyve; müzekker; Farsça; **نارنك**’ın Arapçalaştırılmışı; şeyhimiz inşad etti, dedi: bize imam Muhammed b. el-Mesnâvî inşad etti:
  Bir ceylan (gibi) olana dedim: bize vasfet                      parıldayan bahçemizi ve **نارنج**’ımızı
  Bana dedi ki: bahçeniz cennet                      ve **النارنج**’ın meyvesini toplayan ateş toplamıştır

Ve şeyhimiz Nûruddîn Muhammed el-Kabûlî, Delhi hazretinde 1159 senesinde vefat eden, bize inşad etti:
  Şüphesiz bahçemiz, **نارنج**’ımız                      **نارنج**’ımızı toplayan ateş toplamıştır

Ve musannif üzerine istidrâk olunanlardandır: **ريح نيرج ونورج**: şiddetli rüzgâr. Ve **امرأة نيرج**: inkâr olunan bir dehâ; ikisi de **نوادر الأعراب**’dandır. Ve **النيرج**: işlemeli kumaştan bir tür; **سفر السعادة**’dan. Ve **نارجة**: Endülüs’te, Mâleka amellerinden büyük bir köy.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B1%D8%AC/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَرَجَ
1 نَرَجَ ذ He thrashed wheat, or corn, with a نَوْرَج. (TA.)

نَوْرَجٌ
نَوْرَجٌ ذ (L, K) and ↓ نَيْرَجٌ and ↓ نُورَجٌ, the last of the dial. of El-Yemen, and a word of which there is not the like in Arabic, (L,) A thrashinginstrument, or that with which heaps of wheat, or corn, are thrashed, whether of wood or of iron; (L, K;) or, of iron and wood; (Sifr es-Sa'لdeh;) [a kind of drag, used, in Egypt and Arabia and some other countries of Western Asia, for the purpose of separating the grain of wheat and barley &c. and cutting the straw, which serves as fodder; it is a machine in the form of a chair fixed upon a sledge, which moves upon small iron wheels, or thin circular plates, generally eleven, fixed to three thick axle-trees, four to the foremost, the same number to the hindmost, and three to the intermediate axle-tree: this machine is drawn, in a circle, by a pair of cows or bulls, their driver being seated upon it, over the corn: pl. [of the first and last words] نَوَارِجُ. (TA.) ― -b2- Also, the first and second, A ploughshare. (K.)

نُورَجٌ
نُورَجٌ ذ and نَيْرَجٌ: see نَوْرَجٌ

نَارَنْجٌ
نَارَنْجٌ ذ A well-known fruit; [the orange; citrus aurantium; of which there are two species common in the gardens of the East, one sweet, and the other bitter:] and arabicized word, from [the Persian] نَارَنْكْ [also called نَارِنْج]. (K.)

##### Türkçe

نَرَجَ
1 **نَرَجَ** ذ O, **نَوْرَج** ile buğdayı yahut ekini dövdü. (TA.)

نَوْرَجٌ
**نَوْرَجٌ** ذ (L, K) ve ↓ **نَيْرَجٌ** ve ↓ **نُورَجٌ**, sonuncusu El-Yemen’in lehçesindendir, ve Arapçada benzeri olmayan bir kelimedir, (L,) Bir dövme aleti; yahut buğday yahut ekin yığınlarının, ister ağaçtan ister demirden olsun, onunla dövüldüğü şey; (L, K;) yahut, demir ve ağaçtan; (Sifr es-Sa'لdeh;) [Mısır’da ve Arabistan’da ve Batı Asya’nın bazı başka ülkelerinde, buğday ve arpa vb. tanesini ayırma ve samanı kesme maksadıyla kullanılan bir çeşit sürükleme; yem olarak hizmet eden; kızak üzerine sabitlenmiş bir sandalye biçiminde bir makinedir; küçük demir tekerlekler yahut ince dairesel levhalar, genellikle on bir, üzerine hareket eder; üç kalın dingil ağacına sabitlenmiştir; öndekine dört, arkadakine aynı sayı, ve orta dingil ağacına üç: bu makine, bir çift inek yahut boğa tarafından, daire halinde, ekin üzerinde çekilir; sürücüsü onun üzerinde oturur: çoğulu [birinci ve son kelimelerin] **نَوَارِجُ**. (TA.) ― -b2- Ayrıca, birinci ve ikinci (şekil), Bir saban demiri. (K.)

نُورَجٌ
**نُورَجٌ** ذ ve **نَيْرَجٌ**: bk. **نَوْرَجٌ**

نَارَنْجٌ
**نَارَنْجٌ** ذ Bilinen bir meyve; [portakal; citrus aurantium; Doğu’nun bahçelerinde yaygın iki türü vardır, biri tatlı, diğeri acı:] ve [Farsça] **نَارَنْكْ**’ten (K.) Arapçalaştırılmış bir kelime, [**نَارِنْج** diye de adlandırılır]. (K.)
