# نرج — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B1%D8%AC/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B1%D8%AC/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B1%D8%AC.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: نرج

باب الجيم والرّاء والنّون معهما
ج ر ن، ر ج ن، ن ر ج، ن ج ر مستعملات
جرن:
الجرانُ: مُقدَّمُ العنق من مذبح البعير أي منحره فإذا مدَّ عنقه، قيل: ألقى جِرانه بالأرض، قال طرفة:
وأجرِنةٌ لزَّت بدأيٍ مُنضَّدِ
جمعه لَسَعَتِه.
والجَرينُ: موضع البيدر بلغة اليَمن، وعامَّتُهم بكسر الجيم، وناسٌ يسمُّون الموضع الذي يجمعون فيه التَّمر جَريناً، والجميع الجُرُنُ.
والجارِنُ: وَلَدُ الحَيَّة وما لانَ من أولاد الأفاعي.
وأديم جارِنٌ: غليظ مدبُوغٌ بالسَّلم في قول لَبيد:
..... جارِنٌ مَسلُومُ
وتَوبٌ جارِنٌ.
رجن:
الراجِنُ: الألف من الطَّير ونحوه، قال رؤية:
لو لم أكن عَمِلها لم أسكنِ
بها ولم أرجُن بها في الرُّجَّنِ
ورَجَنَ فلانٌ دابَّتَه رَجناً فهي راجنٌ و مَرجُونةٌ إذا أساء علفها حتى هُزِلت مع الحَبسِ.
وارتَجَنتِ الزُّبدَةُ: تفرقَت في المِمخضِ وفسدت.
وارتَجن عليه الأمرُ: اشتَدَّ.
نرج:
النَّورجُ والنَّيرجُ: الذي يُداسُ به الطعام من حَديدٍ أو خشبٍ.
قال زائدة: النَّيرجُ السِّنَّةُ التي يُحرَثُ بها.
ويقال: وأقبلتِ الوحشُ، والدَّوابُّ نَيرجاً، وهو سرعةٌ في تردُّدٍ، قال العجّاج:
طلَّ يُباريها وظلَّت نَيرَجا
والنَّيرجُ أخذه كالسِّحر وليست بسِحرٍ، إنما هو تشبيهٌ وتَلبيسٌ.
نجر:
والنَّجرُ: عمل النجّارِ ونَحتهُ. والنَّجرانُ: خَشبةٌ ندور عليها رِجلُ البابِ، قال:
صَببتُ البابَ في النَّجرانِ حتى		تركتُ البابَ بيس لها صَريرُ
والنَّجيرةُ: سقيفةٌ من خشبٍ لا يخالطها قصبٌ ولا غيره.
ونَجَرتُ فلاناً بيدي، وهو أن تَضُمَّ كفَّك، ثم تخرج بُرجُمةَ الإصبع الوسطى تضربُ رأسهُ بها، فضربُكهُ النَّجرُ.
وشهرُ ناجِزٍ رَجَبٌ، ويقال: كلُّ شهرٍ في صميم الحرِّ ناجِرٌ لأنَّ الإبل تنجُر في ذلك الشَّهرِ، أي يشتدُّ عطشها حتى تَبيسَ جُلودُها، ونَجَرَتِ الإبل فهي نَجرى ونَجارى.
والنَّجيرةُ: طَبيحةٌ من لبنٍ ودقيقٍ تُحسى.
والأنجزُ: مِرساة السَّفينة، وهو اسم عراقيٌّ، ومن أمثالهم: فلانٌ أثقل من أنجَزٍ، وهو أن تؤخذ خشباتٌ فيخالف بين رؤوسِها، وتُشدُّ أوساطها في موضعٍ واحدٍ، ثم يفرغ بينها الرَّصاصُ المُذاب فتصير كأنّها صخرةٌ، ورؤوسُ الخشب ناتئة تشدُّ بها الحِبال ثم ترسل في الماء، فإذا رست، أرست، السَّفينة فأقامت.
والإنجارُ لغةٌ يمانية في الإجّار، وهو السَّطح، وقد يجيءُ في كلامهم: أنّه الحُجرةُ التي على السَّطح.
والنَّجرُ: النَّجارُ وهو أصل الحسب، والمَنبِتُ من كلٍّ كريمٍ أو لئيمٍ قال:
كريمُ النَّجرِ من سلفي نِزارٍ
وتقول العرب: إن نِجارها لواحدٌ أي جِنسُها وأصلها.
ورجلٌ مِنجَرٌ: شديد السَّوقِ، وهو ينجُرُ إبلها أي يسوقها سوقاً شديداً.
قال زائدةُ: رجلٌ مِنجَزُ السّاعدِ إذا ضرب ولكم، ونَجَرته بيدي أي ضربته، والنَّجرةُ: الجنُون.
وقال: النَّجيرةُ: العصيدةُ الرِّخوةُ التي تعمل بلبنٍ حامضٍ مكان الماء.
والنَّجرُ: الكيُّ، ونَجرتُه بالمِكوى.
والنَّجرُ: الضَّربُ والحَبسُ.

### Türkçe

باب **الجيم** ve **الرّاء** ve **النّون**’un ikisiyle birlikte

**ج ر ن**، **ر ج ن**، **ن ر ج**، **ن ج ر** kullanımdadırlar.

**جرن**:
**الجرانُ**: devenin boğazlanma yerinden, yani boğazından, boynun ön tarafıdır; boynunu uzattığı zaman “**ألقى جِرانه بالأرض**” denir. Tarafa dedi ki:
وأجرِنةٌ لزَّت بدأيٍ مُنضَّدِ
Onun çoğulu, onun genişliğinden dolayıdır.

**والجَرينُ**: Yemen diliyle harman yeri; onların çoğu **الجيم**’i kesre ile (okur). Ve birtakım kimseler, hurmayı topladıkları yere **جَريناً** adını verirler; hepsi **الجُرُنُ**’dür.

**والجارِنُ**: yılanın yavrusu ve engereklerin yavrularından yumuşak olan.

**وأديم جارِنٌ**: Lebîd’in şu sözünde, **السَّلم** ile tabaklanmış kalın (deri):
..... جارِنٌ مَسلُومُ
Ve **تَوبٌ جارِنٌ**.

**رجن**:
**الراجِنُ**: kuş ve benzerinden bin (adet). Ru’ye dedi ki:
لو لم أكن عَمِلها لم أسكنِ
بها ولم أرجُن بها في الرُّجَّنِ

Ve falan kimse binitini **رَجناً** ile **رَجَنَ**; o, hapsedilmekle birlikte kötü yem verdiği için zayıflayıncaya kadar, **راجنٌ** ve **مَرجُونةٌ** olur.

Ve **ارتَجَنتِ الزُّبدَةُ**: yayıkta dağıldı ve bozuldu.

Ve **ارتَجن عليه الأمرُ**: şiddetlendi.

**نرج**:
**النَّورجُ** ve **النَّيرجُ**: demirden veya ağaçtan, yiyeceğin onunla çiğnendiği şey.

Zâide dedi ki: **النَّيرجُ** onunla sürüm yapılan sabandır.

Ve denir ki: vahşi hayvanlar ve binekler **نَيرجاً** olarak geldiler; o, bir gidip gelme içinde bir sürattir. A‘câc dedi ki:
طلَّ يُباريها وظلَّت نَيرَجا

Ve **النَّيرجُ**: onu sihir gibi almasıdır; sihir değildir; ancak o bir benzetme ve bir yanıltmadır.

**نجر**:
Ve **النَّجرُ**: marangozun işi ve onun yontması. Ve **النَّجرانُ**: kapının ayağının üzerinde döndüğü bir tahta. Dedi ki:
صَببتُ البابَ في النَّجرانِ حتى		تركتُ البابَ بيس لها صَريرُ

Ve **النَّجيرةُ**: kamış veya başkası ona karışmayan, ağaçtan bir sundurma.

Ve **نَجَرتُ** falanı elimle: avucunu birleştirmen, sonra orta parmağın boğumunu çıkarıp onun başına onunla vurmandır; senin onu vurman **النَّجرُ**’dür.

Ve **شهرُ ناجِزٍ** Receb’dir. Ve denir ki: şiddetli sıcağın tam ortasında olan her ay **ناجِرٌ**’dir; çünkü develer o ayda **تنجُر**; yani susuzlukları şiddetlenir de derileri kuruyuncaya kadar. Ve develer **نَجَرَتِ**; böylece onlar **نَجرى** ve **نَجارى**’dır.

Ve **والنَّجيرةُ**: süt ve undan, içilerek yudumlanan bir pişirim.

Ve **والأنجزُ**: geminin demiri; o Irakça bir addır. Ve onların darbımesellerindendir: falan kimse **أنجَزٍ**’den daha ağırdır. O da şudur: tahtalar alınır, başları birbirine aykırı yapılır; ortaları bir yerde bağlanır; sonra aralarına eritilmiş kurşun dökülür de kaya gibi olur; tahta başları çıkıntılıdır, onlarla ipler bağlanır, sonra suya salınır; demirlediği zaman, gemiyi demirletir de onu yerinde tutar.

Ve **والإنجارُ**: **الإجّار**’da Yemen lehçesidir; o, damdır. Ve onların sözünde gelebilir: damın üzerindeki oda olduğudur.

Ve **والنَّجرُ**: **النَّجارُ**’dır; o, soyun aslı ve her soylu veya aşağılık için menşe’dir. Dedi ki:
كريمُ النَّجرِ من سلفي نِزارٍ

Ve Araplar derler ki: onun **نِجار**’ı birdir; yani onun cinsi ve aslı.

Ve **ورجلٌ مِنجَرٌ**: sevki şiddetli (adam); o, onun develerini **ينجُرُ**; yani onları şiddetli bir sevk ile sürer.

Zâide dedi ki: **رجلٌ مِنجَزُ السّاعدِ**: vurduğu ve yumruk attığı zaman (böyledir). Ve **نَجَرته بيدي**: yani onu vurdum. Ve **النَّجرةُ**: deliliktir.

Ve dedi ki: **النَّجيرةُ**: su yerine ekşi sütle yapılan yumuşak bulamaçtır.

Ve **والنَّجرُ**: dağlamadır; ve onu dağlama demiriyle **نَجرتُه**.

Ve **والنَّجرُ**: vurma ve hapsetmedir.
