# نرد (ن-ر-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B1%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B1%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ن - ر - د
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B1%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الدال والراء والنون معهما
د ر ن، ر د ن، ن د ر، ر ن د، د ن ر، ن ر د مستعملات
درن:
الدَّرَنُ: تَلَطُّخُ الوَسَخُ، وثَوْبٌ دَرِنٌ وأَدْرنُ داخِلٌ عليه ويجوز في الشِّعْر قال رؤبة يمدح رجلاً:
إِنِ امرُؤٌ دَغْمَرَ لونَ الأَدْرَنِ
سَلِمتَ عِرْضاً ثوبُه لم يُدْكَنِ
والفِعلُ دَرِنَ يدرَنُ.
والدَّرينُ: اليَبيسُ الحَوْلِيُّ، ويقال: ما في الأرض من اليَبيس إلاّ الدُّرانةُ.
والدُّرَيْنةُ: الأَحمَقُ بلغة ناسٍ من أهل الكوفة.
ودُرّانة على فُعْلانة: من أسماء الجَواري.
ردن:
الرُّدْنُ: مُقَدَّمُ كُمِّ القميص.
والأُرْدُنٌّ: أرضٌ بالشام، وقيل: هو نَهْرٌ بالحَجر بينَ تِيهِ بني إسرائيلَ وبينَ أرض الشام.
والرّادِنيُّ من الإِبِل: ما جَعُدَ وَبَرُه، وهو منها كريمٌ جميلٌ يضرِبُ إلى السَّواد شيئاً.
ولَيْلٌ مُرْدِن، أي مظلمٌ.
وعَرَقٌ مُرْدِن:ٌ قد نَمَّسَ الجَسَدَ كلَّه.
والرَّدَنُ: الخَزُّ ويقال: الحرير.
رند:
الرَّنْدُ: ضربٌ من العُود يُدخَّنُ به.
ندر:
نَدَرَ الشيء إذا سَقَطَ، وإنَّما يقال ذلك لشيءٍ من بينِ شيءٍ أو من جَوف شيءٍ، وكذلك نَوادِر الأشياء تَنْدُر.
والأنْدَرِيُّ، والجميع الأَنَدرُون، وهم الفِتيانُ الذينَ يجتمعُونَ من مَواضعَ شَتَّى، قال
ولا تُبقى خُمُورَ الأَنْدَرينا
وقيلَ: الأَنُدَرُ موضعٌ، وهي قرية أبي عُبَيد الوَزير.
ويقال: إنما يكون ذلك في النُّدْرة بعدَ النُّدْرة أي الأحيان، وكذلك الخَطيئةِ بعد الخطيئة.
والأندَرُ: البَيْدَرُ في لغة أهل الشام.
ويقال للرجل إذا خَضَفَ: نَدَرَ بها.
دنر:
دَنَّرَ وَجْهُ فلانٍ إذا أَشرَقَ وتَلأَلأَ.
ودِينارُ مُدَنَّرُ أي مضروبٌ ديناراً.
ويِرْذَوْنٌ مُدَنَّرُ اللَّوْنِ أي أشهَبُ على مَتنَيْه وعَجُزه سَوادٌ مستديرٌ يخالِطُه شُهْبَهٌ.
نرد:
النَّرْدُ: الكَعْبُ الذي يُلْعَبُ به.
ومن لعِبَ بالنَّرْد فكأنّما غَمَسَ يَدَيْهِ في لَحْمِ الخِنزيرِ.

##### Türkçe

باب **الدال** ve**الراء** ve**النون** onlarla birlikte

د ر ن، ر د ن، ن د ر، ر ن د، د ن ر، ن ر د kullanımlı olanlardır.

درن:
**الدَّرَنُ**: pisliğin bulaşmasıdır; ve **ثَوْبٌ دَرِنٌ** ve **أَدْرنُ** (içine girmiş olan); şiirde caiz olur. Rü’be bir adamı överek dedi:
إِنِ امرُؤٌ دَغْمَرَ لونَ **الأَدْرَنِ**
سَلِمتَ عِرْضاً ثوبُه لم يُدْكَنِ
Ve fiil **دَرِنَ** **يدرنُ**’dür.
Ve **الدَّرينُ**: yıllık kuru (şey)dir; ve denilir: yerde kuru olandan **الدُّرانةُ**’dan başka yoktur.
Ve **الدُّرَيْنةُ**: Kûfe ehlinin bir topluluğunun dilinde ahmaktır.
Ve **دُرّانة** **فُعْلانة** vezni üzere: câriyelerin isimlerindendir.

ردن:
**الرُّدْنُ**: gömleğin kol ağzının önü (baş tarafı)dır.
Ve **الأُرْدُنٌّ**: Şam’da bir arazidir; ve denildi: o, Benî İsrail’in Tîh’i ile Şam toprağı arasında Hacer’de bir nehirdir.
Ve develerden **الرّادِنيُّ**: tüyü kıvırcık olan; ve o, onlardan değerli, güzel olup biraz siyahlığa çalar.
Ve **لَيْلٌ مُرْدِن**, yani karanlık.
Ve **عَرَقٌ مُرْدِن**: bütün bedeni nemlendirmiş (ter)dir.
Ve **الرَّدَنُ**: **الخَزُّ**’dür; ve denilir: ipektir.

رند:
**الرَّنْدُ**: onunla tütsü yapılan ağaçtan bir türdür.

ندر:
**نَدَرَ** şey, düştüğü zaman (denir); ancak bu, bir şeyin arasından yahut bir şeyin içinden (düşen) bir şey için söylenir; ve aynı şekilde şeylerin **نَوادِر**’i **تَنْدُر**.
Ve **الأنْدَرِيُّ**; ve hepsi **الأَنَدرُون**; ve onlar, çeşitli yerlerden toplanan delikanlılardır; dedi:
ولا تُبقى خُمُورَ **الأَنْدَرينا**
Ve denildi: **الأَنُدَرُ** bir yerdir; ve o, vezir Ebû Ubeyd’in köyüdür.
Ve denilir: bu ancak **النُّدْرة**’den sonra **النُّدْرة**’de, yani vakitlerde olur; ve aynı şekilde hatadan sonra hata (da).
Ve **الأندَرُ**: Şam ehlinin dilinde harman yeridir.
Ve bir adama, **خَضَفَ** ettiği zaman, onunla **نَدَرَ** denilir.

دنر:
Falanın yüzü **دَنَّرَ** (oldu) — parladığı ve ışıldadığı zaman.
Ve **دِينارُ مُدَنَّرُ**: yani dinar olarak basılmış.
Ve **ويِرْذَوْنٌ مُدَنَّرُ اللَّوْنِ**: yani iki sırtı ve sağrısı üzerinde yuvarlak bir siyahlık bulunan, ona bir kırçıllık karışan, iki yanı kır (at).

نرد:
**النَّرْدُ**: onunla oynanan zar (küp)dür.
Ve kim **النَّرْد** ile oynarsa, sanki iki elini domuz etine batırmış gibidir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B1%D8%AF/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

د ر ن
دنر ، ردن ، رند ، ندر ، نرد : ( مستعملة ) .
( درن ) : قال الليث : الدَّرَنُ تَلَطُّخ الوَسَخ ، وثوب دَرِنٌ وأدْرَنُ أي وسخ .
قال رؤبة يمدح رجلاً :
إنِ امرُؤٌ دَغْمَرَ لَوْنَ الأدْرَنِ
سَلِمْتَ عِرْضاً ثَوْبُه لم يَدْكَنِ
أبو عبيد عن الأصمعيّ : كلُّ حُطام شَجر أو حَمْضٍ أو أَحرار بَقْل ، فهو الدَّرين إذا قَدُم .
وقال الليث : اليَبيسُ الحَوْليُّ هو الدَّرين . ويقال : ما في الأرض من اليَبيسِ إلا الدُّرَانَةُ . قال : وناس من أهل الكوفة يسمون الأحمق دُرَيْنَة .
وقال الليث : دُرَّانةُ اسم من أسماء الجواري وهو فُعْلانه . قلت : النون في درَّانة إن كانت أَصْلية فهي فُعْلالَة من الدَّرَنِ ، فإن كانت غير أصلية فهي فُعْلانَة من الدُّر أو الدَّر ، كما قالوا : قُرَّان من القُرِّ أو من القَرِين .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : فلان إدْرَوْنُ شَرَ وطِمِرُّ شَرَ إذا كان نهاية في الشَّر .
وقال شمر : والإدْرَوْنُ الأصْلُ ، وقال القُلاّخُ :
ومِثْلُ عَتَّابِ رَدَدْناه إلَى
إدْرَوْنِهِ ولُؤْمِ أصِّهِ على
الرَّغم مَوْطُوء الحصى مُذَلَّلاَ
قال : وإدْرَوْنُ الدَّابة آرِيُه . قلت : ومن جعل الهمز في إدْرَوْن فاءَ المثال فهي رُباعية ، مثل فِرْعَون وبِرْذَوْن .
دنر : قال الليث : يقال : دَنَّرَ وجهُ الرجل إذا تَلأْلأَ وأشْرَقَ ، ودينار مُدَنَّر أي مَضروبٌ ، وبِرْذَوْنٌ مُدَنَّر اللون أَشْهَبُ على مَتْنَيْهِ وعَجُزِهِ سَوَادٌ مُسْتَدِيرٌ يُخَالِطُهُ شُبْهَة .
وقال أبو عبيد : المدَنَّر من الخيل الذي به نُكَتٌ فوق البَرَشِ .
وقال أبو الهيثم : أصل دينار دِنّارٌ فقلبت إحدى النونين ياءً ولذلك جُمع على دنانير مثل قِيراط أصله قرّاطٌ وديباج أصله دِبّاج .
ويقال : دُنِّر الرجلُ فهو مُدَنّر ، إذا كثرت دنانيره .
ردن : الليث : الرُّدْنُ مقَدَّم كمِّ القميص .
عمرو عن أبيه : الرُّدْن الكمّ .
أبو عبيد عن أبي عمرو : الرَّدَنُ الخَزّ . وقال في قوله :
كَشَقِّ القَرَارِيِّ ثَوْبَ الرَّدَنْ
قال : الردَنُ الخزّ الأصفر .
وقال الليث : الأُرْدُنّ أرض بالشام .
وقال ابن السكيت : الأُرْدُنّ النُّعاسُ
الغالبُ وأنشد :
قد أخذَتْنِي نَعْسَةٌ أُرْدُنُّ
قال : وبه سميت الأُرْدُنُّ البَلَدُ .
وقال الليث : الرادِنِيُّ مِن الإبل ما جَعُدَ وَبَرُه ، وهو منها كريم جميل يَضْرِبُ إلى السَّواد قليلاً .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : إذا خالَطَ حُمْرَةَ البعير صُفْرَةٌ كالْوَرْسِ قيل : جَمَلٌ رادِنِيٌّ وناقة رَادِنيَّةٌ .
وقال الليث : ليلٌ مُرْدِنٌ ، أي مُظْلِمٌ . وعَرَق مَرْدونٌ قد نَمَّسَ الجَسَد كلَّه ، وأمَّا قول أبي دُوَاد الإيادي :
أَسْأَدَتْ ليلةً ويوماً فلما
دَخَلَتْ في مُسَرْبَخٍ مَرْدُونِ
فإن بعضهم قال : أراد بالمردُون المردوم فأبدل من الميم نوناً . والمسَرْبَخُ الواسعُ ، وقال بعضهم : المَرْدُومَ الموصول .
وقال شمر : المرْدُون المنْسُوجُ . قال : والرَّدَنُ الغَزْلُ أراد بقوله : في مُسربخٍ مَرْدون الأرضَ التي فيها السَّراب . وقيل : الرَّدَنُ الغَزْل الذي ليس بمستقيم .
رند ( نرد ) : أبو عبيد عن أبي عبيدة : الرَّنْد شَجَرٌ طَيِّبٌ من شجر البادية ، قال : وربما سمّوا عودَ الطيب الذي يُتَبَخَّر به رَنْداً ، وأنكر أن يكون الرّنْدُ الآس .
وروى أبو عمرو عن أبي العباس أحمد بن يحيى أنه قال : الرَّنْد الآسُ عند جماعة أهل اللغة ، إلا أن عمرو الشيباني وابن الأعرابي فإنهما قالا : الرَّندَ الْحَنوَة وهو طيب الرائحة . قلت : والرند عند أهل البحرين شبه جُوالِقٍ واسع الأسفل مخروط الأعْلَى يُسَفُّ من خَوصِ النَّخل ، ثم يُخَيَّط ويُضْرب بالشُّرْطِ المفتولة من الليف حتى يَتَمَتَّن فيقوم قائماً ، ويُعَرى بِعُرًى وثيقةٍ ينقل فيه الرُّطب أيّام الْخِراف ، يُحمل منه رَنْدان على الجمل القويّ ، ورَأَيت هَجَرياً يقول له : النَّرْد وكأنه مقلوب ، ويقال له : القَرْنة أيضاً ، وأما النّرد الذي يتقامر به فليس بعربيَ وهو مُعرب .
ندر : قال الليث : يقال : نَدَر الشيء إذا سقَط ؛ وإنما يقال ذلك لشيءٍ يَسْقُط من بين شيءٍ أو مِن جوف شيء ؛ وكذلك نوادرُ الكلام يَنْدِرُ .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : النَّدْرَةُ الخَصْفَةُ بالعَجَلَة وفي الحديث : أن رجلاً نَدَر في مجلسِ عمرَ فأمر القومَ بالتَّطهُّر لئلا يخجل النادرُ .
ويقال نَدَر الرجلُ : إذا مات ، وقال ساعدة الهُذَليّ :
كلانا وإنْ طالَ أيامُه سينْدُر عن شَزَنٍ مُدْحِضِ .
سينْدُرُ : سيموت ، والنَّدْرةُ القطعة من
الذهب أو الفِضة توجد في المعدن .
وقال الليث : الأنْدِرِيّ ويجمع الأندرين ، يقال : هُمْ الفتيان الذين يجتمعون من مواضع شتى وأنشد :
ولا تُبقي خُمَور الأنْدَرِينا
عمرو عن أبيه : الأنْدَرِيُّ : الحبْلُ الغليظ وقال لبيد :
مُمَرٍ كَكَرِّ الأنْدَرِيِّ شَتِيم
وقال الليث : الأنْدَر : البَيْدَر شَاميَّة ، ويقال للرجل إذا خَضَفَ : نَدَر بها ، وقيل : الأنْدرُ قرية بالشام فيها كروم ؛ وكأنه على هذا المعنى أراد خمور الأنْدريِّينَ خفِّفَتْ ياءٌ النِّسبة كما تقول الأشعرِين بمعنى الأشعرِيِّينَ إنما يكون ذلك في النَّدْرة بَعْد النَّدْرَة إذا كان في الأحايين مرة ، وكذلك الخطيئةُ بعد الخطيئةِ .

##### Türkçe

د ر ن
دنر ، ردن ، رند ، ندر ، نرد : ( kullanılmıştır ) .
( **درن** ) : Leys dedi: **الدَّرَنُ** pisliğin bulaşıp lekelenmesidir; **ثوب دَرِنٌ** ve **أدْرَنُ** yani pis.
Rü’be bir adamı överek dedi:
Şüphesiz o, **الأدْرَنِ** rengini kaplamış bir kimsedir,
Sen ırz bakımından selâmette oldun; onun elbisesi kararmadı.
Ebû Ubeyd, Asmaî’den: Ağaç kırıntısı yahut **حَمْضٍ** yahut otların serbest olanları her ne ise, eskidiği vakit o **الدَّرين**’dir.
Leys dedi: Yıllanmış kuru olan **الدَّرين**’dir. Ve denilir: Yerde kuru olandan hiçbir şey yoktur; ancak **الدُّرَانَةُ** vardır. Dedi: Kûfe ehlinin bir kısmı ahmağa **دُرَيْنَة** der.
Leys dedi: **دُرَّانةُ** cariyelerin adlarından bir addır; o **فُعْلانه**’dir. Dedim: **درَّانة**’deki **النون** eğer aslî ise, **الدَّرَنِ**’den **فُعْلالَة**’dır; eğer aslî değilse, **الدُّر** yahut **الدَّر**’den **فُعْلانَة**’dır; nitekim **قُرَّان**’ı **القُرِّ**’den yahut **القَرِين**’den dedikleri gibi.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Falan **إدْرَوْنُ شَرَ** ve **طِمِرُّ شَرَ**’dır; şerde nihayet olduğu vakit.
Şemmer dedi: **الإدْرَوْنُ** asıldır. Ve **القُلاّخُ** dedi:
Ve **عَتَّابِ** gibisini, onu
**إدْرَوْنِهِ**’ne ve kökünün alçaklığına geri çevirdik,
Zorla; çakıl taşına basılmış, zelil kılınmış olarak.
Dedi: **إدْرَوْنُ** binen hayvanın **آرِيُه**’sidir. Dedim: **إدْرَوْن**’da hemzeyi misâlin fâ’sı kılan kimseye göre o dörtlüdür; **فِرْعَون** ve **بِرْذَوْن** gibi.

دنر : Leys dedi: Denilir: **دَنَّرَ وجهُ الرجل**; adamın yüzü parladı ve ışıldadı. Ve **دينار مُدَنَّر** yani basılmıştır. Ve **بِرْذَوْنٌ مُدَنَّر اللون**: sırtının iki yanında ve sağrısında, ona bir benzerlik karışan yuvarlak bir siyahlık bulunan, iki yanında kırçıl (açık) olan.
Ebû Ubeyd dedi: Atlardan **المدَنَّر**; üzerinde **البَرَشِ** üstünde benekler bulunan kimsedir.
Ebû’l-Heysem dedi: **دينار**’ın aslı **دِنّارٌ**’dır; iki **النون**’dan biri **ياءً**’ya çevrildi; bu sebeple **دنانير** üzere cem‘ olundu; **قِيراط** gibi, aslı **قرّاطٌ**’tır; ve **ديباج** gibi, aslı **دِبّاج**’dır.
Ve denilir: **دُنِّر الرجلُ فهو مُدَنّر**; dinarları çoğaldığı vakit.

ردن : Leys: **الرُّدْنُ** gömleğin kol ağzının ön tarafıdır.
Amr, babasından: **الرُّدْن** kol’dur.
Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **الرَّدَنُ** **الخَزّ**’dır. Ve şu sözünde:
**كَشَقِّ القَرَارِيِّ ثَوْبَ الرَّدَنْ**
Dedi: **الردَنُ** sarı **الخزّ**’dır.
Leys dedi: **الأُرْدُنّ** Şam’da bir arazidir.
İbnü’s-Sikkît dedi: **الأُرْدُنّ** galip gelen uyuklamadır; ve şu beyti okudu:
Beni bir **أُرْدُنُّ** uyuklaması aldı.
Dedi: Bununla belde olan **الأُرْدُنّ** adlandırıldı.
Leys dedi: Develerden **الرادِنِيُّ**; tüyü kıvırcık olan şeydir; onlardan kerim, güzel olup azıcık siyaha çalar.
Ebû Ubeyd, Asmaî’den: Devenin kızıllığına **الْوَرْسِ** gibi bir sarılık karıştığı vakit: **جَمَلٌ رادِنِيٌّ** ve **ناقة رَادِنيَّةٌ** denilir.
Leys dedi: **ليلٌ مُرْدِنٌ**; yani karanlık. Ve **عَرَق مَرْدونٌ**; bütün bedeni beneklendirmiştir. Ebû Duvâd el-İyâdî’nin sözü ise:
Bir geceyi ve bir günü kararttı; sonra
**مُسَرْبَخٍ مَرْدُونِ** içine girdiği vakit,
Bunun üzerine bazısı dedi: **المردُون** ile **المردوم**’u kastetti; **الميم**’den **نوناً** bedel kıldı. Ve **المسَرْبَخُ** geniş olandır. Bazısı dedi: **المَرْدُومَ** bitişik olandır.
Şemmer dedi: **المرْدُون** dokunmuş olandır. Dedi: **الرَّدَنُ** iplik eğirmedir; “**في مُسربخٍ مَرْدون**” sözüyle serabın bulunduğu yeri kastetti. Ve denildi: **الرَّدَنُ** düzgün olmayan iplik eğirmedir.

رند ( نرد ) : Ebû Ubeyd, Ebû Ubeyde’den: **الرَّنْد** bozkır ağacından hoş (kokulu) bir ağaçtır. Dedi: Bazen onunla tütsü yapılan hoş koku odununa da **رَنْداً** ad verirler. Ve **الرّنْدُ**’ün **الآس** olmasını inkâr etti.
Ebû Amr, Ebû’l-Abbâs Ahmed b. Yahyâ’dan rivayet etti ki o dedi: **الرَّنْد** dil ehlinin bir cemaatine göre **الآس**’tır; ancak Amr eş-Şeybânî ve İbnü’l-A‘râbî; ikisi dedi: **الرَّندَ** **الْحَنوَة**’dur; o hoş kokuludur. Dedim: Bahreyn ehli yanında **الرند**; altı geniş, üstü konik, hurma yaprağı lifinden örülen, sonra dikilen ve liften bükülmüş şeritlerle vurulup sağlamlaştırılan, böylece dik durur hâle gelen; sağlam halkalarla halkalanan; **الرُّطب**’un **الْخِراف** günlerinde taşındığı bir şeye benzer; güçlü deve üzerinde ondan iki **رَنْدان** taşınır. Ve Hecerli birini ona **النَّرْد** derken gördüm; sanki ters çevrilmiş gibidir. Ve ona **القَرْنة** da denilir. Kumar oynanan **النّرد** ise Arapça değildir; o, Arapçalaştırılmıştır.

ندر : Leys dedi: Denilir: **نَدَر الشيء**; şey düştüğü vakit. Ancak bu, bir şeyin iki şey arasından yahut bir şeyin içinden düşmesi için söylenir. Ve bunun gibi, sözün **نوادرُ**’i de **يَنْدِرُ**.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **النَّدْرَةُ** acele ile yapılan **الخَصْفَةُ**’dir. Ve hadiste: Bir adam Ömer’in meclisinde **نَدَر** etti; kavme, **النادرُ** utanmasın diye temizlenmeyi emretti.
Ve denilir: **نَدَر الرجلُ**; öldüğü vakit. Ve Sâ‘ide el-Hüzelî dedi:
İkimiz de, günleri uzasa da,
Kaygan bir kederden **سينْدُر**.
**سينْدُرُ**: ölecek demektir. Ve **النَّدْرةُ** madende bulunan altın yahut gümüş parçasıdır.
Leys dedi: **الأنْدِرِيّ**; ve **الأندرين** üzere cem‘ olunur. Denilir: Onlar, çeşitli yerlerden toplanıp bir araya gelen delikanlılardır. Ve şu beyti okudu:
**خُمَور الأنْدَرِينا**’yı bırakmaz.
Amr, babasından: **الأنْدَرِيُّ** kalın iptir. Ve Lebîd dedi:
Sert; **الأنْدَرِيِّ**’nin dönüşü gibi.
Leys dedi: **الأنْدَر** Şamca **البَيْدَر**’dir. Ve bir adama **خَضَفَ** ettiği vakit: onunla **نَدَر** etti denilir. Ve denildi: **الأنْدرُ** Şam’da bir köydür; onda bağlar vardır. Sanki bu mânaya göre **خمور الأنْدريِّينَ**’i kastetti; nisbet **ياءٌ**’sı hafifletildi; senin **الأشعرِين** demen gibi, **الأشعرِيِّينَ** mânasında. Bu ancak nadirlikte, bir nadirlikten sonra, bazen bir kere olduğu vakit olur; ve bunun gibi **الخطيئةُ** de **الخطيئةِ**’den sonra.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B1%D8%AF/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن ر د
لعب بالنرد وبالنردشير‏.‏

##### Türkçe

ن ر د
**لعب بالنرد وبالنردشير‏.‏**: **النرد** ve **النردشير** ile oynadı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B1%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الأَزهري في ترجمة رَنَدَ: الرَّنْدُ عند أَهل البحرين شِبْه جُوالِقٍ واسِعِ الأَسفلِ مَخْروطِ الأَعلى، يُسَفُّ من خُوصِ النخْلِ ثم يُخَيَّطُ ويُضْرَبُ بالشُّرُط المفتولة من اللِّيف حتى يَتَمَتَّنَ، فيقومَ قائماً ويُعَرَّى بِعُرى وثيقة، ينقل فيه الرُّطَب أَيام الخِرافِ يُحْمَل منه رَنْدانِ على الجمل القويّ. قال: ورأَيت هجريّاً يقول له النَّرْد وكأَنه مقلوب، ويقال له القَرْنَةُ أَيضاً. والنرد: معروف شيء يلعب به؛ فارسي معرَّب وليس بِعَربي وهو النَّرْدشير. وفي الحديث: مَنْ لَعِبَ بالنَّرْدشير فكأَنما غَمَس يَدَه في لَحْمِ الخِنْزير ودَمه؛ النرد: اسم أَعجمي مُعَرَّبٌ وشِير بمعنى حُلْو.

##### Türkçe

الأَزهري, **رَنَدَ** maddesinde: **الرَّنْدُ**, Bahreyn halkı nezdinde, altı geniş, üstü konik, hurma yaprağının liflerinden örülen; sonra dikilen ve sağlamlaşıncaya kadar liften bükülmüş şeritlerle dövülen, böylece dik durur hâle gelen ve sağlam halkalarla halkalanıp bağlanan, hasat günlerinde içinde taze hurma taşınan, ondan güçlü deve üzerine iki **رَنْدانِ** yüklenen, bir çeşit çuval gibidir. Dedi ki: Hecerli birinin ona **النَّرْد** dediğini gördüm; sanki ters çevrilmiş gibidir; ona **القَرْنَةُ** da denir.

Ve **النرد**: onunla oynanan, bilinen bir şeydir; Farsça olup Arapçalaştırılmıştır; Arapça değildir; o **النَّرْدشير**’dir. Ve hadiste: “Kim **النَّرْدشير** ile oynarsa, sanki elini domuzun eti ve kanına batırmış gibidir.” **النرد**: Arapçalaştırılmış yabancı bir addır; **شِير** ise “tatlı” mânâsınadır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B1%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

النرد، أهمله الجوهري. وقال الصاغاني: هو معروف، شيء يلعب به، قال ابن دريد: فارسي، معرب، واختلف في واضعه، كما اختلف في واضع الشطرنج، فقيل: وضعه أردشير بن بابك من ملوك الفرس، ولهذا يقال له النرد شير إضافة له إلى واضعه، وقد ورد هكذا في الحديث من لعب بالنرد شير فكأنما غمس يده في لحم الخنزير ودمه، وقال ابن الأثير: النرد اسم أعجمي معرب، وشير بمعنى حلو قلت وهكذا نقله ابن منصور وسيخنا وقوله شير بمعنى حلو وهم، بل شير هو الأسد إذا كانت الكسرة ممالة، وإذا كانت خالصة فمعناه اللبن، وأما الذي معناه الحلو فإنما هو شيرين، كما هو معروف عندهم، وقد ذكر المؤرخون في سبب تسميته أرد شير وجوها، منها أن الأسد شمه وهو صغير وتركه ولم يأكله، وقيل: لشجاعته، فراجع المطولات. في التهذيب في ترجمة رند: الرند عند أهل البحرين شبه جوالق واسع الأسفل مخروط الأعلى يسف من خوص النخل ثم يخيط ويضرب تضريبا بشرط، بضمتين، جمع شريط كقضب وقضيب، أي مفتولة من الليف حتى يتمتن، فيقوم قائما ويعرى بعرا وثيقة ينقل فيه الرطب أيام الخراف، بالكسر، يحمل منه رندان على الجمل القوي، قال ورأيت هجريا يقول: النرد وكأنه مقلوب، ويقال له: القرنة أيضا. النرد: طلاء مركب يتداوى به. وعباس النردي، نسب إلى النرد، كأنه للعبه به، روى، حديثا عن خليفة المؤمنين هارون الرشيد العباسي، أنار الله حجته، هكذا ذكره الحافظ في التبصير.

##### Türkçe

**النرد**; el-Cevherî onu ihmal etti. es-Sâğânî dedi: O bilinen bir şeydir; onunla oynanan bir şey. İbn Düreyd dedi: Farsçadır, Arapçalaştırılmıştır; onu koyan hakkında ihtilaf edildi, satrancı koyan hakkında ihtilaf edildiği gibi. Denildi ki: Onu Fars krallarından Erdeşîr b. Bâbek koydu; bundan dolayı onu koyana izafe olarak ona **النرد شير** denir. Ve hadiste böyle varid olmuştur: “Kim **النرد شير** ile oynarsa sanki elini domuz eti ve kanına batırmış gibidir.” İbnü’l-Esîr dedi: **النرد** Arapçalaştırılmış yabancı bir isimdir; ve **شير** “tatlı” manasınadır. Dedim: İbn Mansûr ve şeyhimiz de onu böyle nakletti; ve onun “**شير** ‘tatlı’ manasınadır” sözü vehimdir. Bilakis **شير**, kesre imâleli olduğu zaman “aslan”dır; hâlis olduğu zaman ise manası “süt”tür. “Tatlı” manasında olan ise ancak **شيرين**’dir; onların yanında bilindiği üzere. Müverrihler onun **أرد شير** diye adlandırılmasının sebebinde vecihler zikretmişlerdir; onlardan: Aslan onu küçükken kokladı ve onu bırakıp yemedi. Ve denildi ki: Onun yiğitliğinden dolayı. Öyleyse mutavveller’e müracaat et.

**التهذيب**’de **رند** tercümesinde: **الرند** Bahreyn ehli yanında altı geniş, üstü koni biçimli, hurma yaprağı lifinden örülen, sonra dikilen ve **تضريبا بشرط** ile dövülen, **بشرط** (iki ötre ile), **شريط**’in cem‘i; **قضب** ve **قضيب** gibi; yani liften bükülmüş, sağlamlaşıncaya kadar; böylece ayakta durur; ve onunla, **الخراف** günlerinde (kesre ile) taze hurma taşınır; güçlü deve üzerinde ondan iki **رند** taşınır. Dedi: Hecerî birinin şöyle dediğini gördüm: **النرد**; sanki ters çevrilmiş gibidir. Ve ona **القرنة** de denir.

**النرد**: Onunla tedavi olunan, mürekkeb bir boyadır.

Ve **عباس النردي**; **النرد**’e nisbet edildi; sanki onunla oynamasından dolayı. Rivayet etti: Müminlerin halifesi Hârûn er-Reşîd el-‘Abbâsî’den bir hadisi; Allah onun hüccetini nurlandırsın. Hâfız bunu **التبصير**’de böyle zikretti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B1%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَرْدٌ
نَرْدٌ ذ [The game of tricktrack, backgammon, or tables: and, app., a pair of tables and other apparatus with which that game is played:] a certain thing with which one plays; (M, L;) well known: (M, L, K:) a Persian word, (M, L,) arabicized: (M, L:) also called نَرْدَشِيرٌ, (M, L, K,) because invented (as some say, TA) by Ardasheer the son of Bلbak, (K,) a Persian king. (TA.) It is said in a trad., that he who plays at this game is as though he plunged his hand into the flesh and blood of the pig. (L.)

##### Türkçe

نَرْدٌ
**نَرْدٌ** ذ [Hileli tavla, tavla yahut tablolar oyunu: ve, görünüşe göre, o oyunun oynandığı bir çift tabla ve diğer aletler:] kişinin onunla oynadığı belirli bir şey; (M, L;) iyi bilinen: (M, L, K:) Farsça bir kelime, (M, L,) Arapçalaştırılmış: (M, L:) ayrıca **نَرْدَشِيرٌ** diye de adlandırılır, (M, L, K,) çünkü (bazılarının söylediğine göre, TA) **أَرْدَشِير** tarafından, **بَابَك**’in oğlu, (K,) bir Fars kralı, icat edilmiştir. (TA.) Bir rivayette şöyle denilmiştir: bu oyunu oynayan kimse, sanki elini domuzun etine ve kanına daldırmış gibidir. (L.)
