# نزر (ن-ز-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B2%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ن - ز - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الزاي والراء والنون معهما
ز ن ر، ر ز ن، ن ز ر، ر ن ز . مستعملات
زنر:
الزُّنّار: ما يَتَزَنّر به أهل الذِّمة، والزُّنارة أيضاً.
والزّنانيرُ: الحجارة، والواحدة: زُنَّيْرة وزُنّارة.
رزن:
شيء رزين، رَزُنَ رَزانةً، وأنا أَرْزُنُهُ رَزْناً، ثَقَلْتُه بيدي لأَعرفَ ثِقَلَه.
وامرأة رَزانٌ: ذات وقار وعَفاف، ورجل رزين: وقور.
والأَرْزَنُ: شَجَرٌ يُتَّخَذُ منه العِصيّ.
نزر:
نَزُرَ الشَّيء يَنْزُرُ نَزارةً ونَزراً فهو نَزْرٌ. عطاء منزور: قليل، وامرأة نَزُورٌ: قليلةُ الوَلَد، قال:
بُغاثُ الطّير أكثرُها فِراخاً		وأُمُّ الصَّقْرِ مِقلاةٌ نُزُورُ
وقد يقال للقليل الكلام: نَزُور. والتَّنزُّرُ: التَّقَلُّل.
ونَزَرَهُ: أَلَحَّ عليه، وفي الحديث: "لا تَنْزُروا العلماء، أي: لا تُلِحُّوا عليهم.
رنز:
الرُّنْزُ: لغة في الأُرْز.

##### Türkçe

باب **الزاي** ve**الراء** ve**النون** onlarla birlikte
ز ن ر، ر ز ن، ن ز ر، ر ن ز . kullanılmışlar

**زنر**:
**الزُّنّار**: zimmîlerin onunla kuşandığı şey; **الزُّنارة** da (böyledir).
**والزّنانيرُ**: taşlar; teki: **زُنَّيْرة** ve **زُنّارة**.

**رزن**:
Ağırbaşlı bir şey; **رَزُنَ** **رَزانةً** (ağırbaşlı oldu); ben onu **رَزْناً** **أَرْزُنُهُ**: onu elimle ağırlaştırdım ki ağırlığını bileyim.
Ve **رَزانٌ** bir kadın: vakar ve iffet sahibi; ve ağırbaşlı bir erkek: vakarlı.
**والأَرْزَنُ**: ondan değneklerin yapıldığı bir ağaçtır.

**نزر**:
**نَزُرَ** şey **يَنْزُرُ** **نَزارةً** ve **نَزراً**; o hâlde o **نَزْرٌ**dür. **عطاء منزور**: az; ve **نَزُورٌ** bir kadın: çocukça az olan; dedi ki:
بُغاثُ الطّير أكثرُها فِراخاً		وأُمُّ الصَّقْرِ مِقلاةٌ نُزُورُ
Ve az sözlü olana da **نَزُور** denebilir. **والتَّنزُّرُ**: azalma/azla yetinme.
Ve **نَزَرَهُ**: ona ısrar etti; ve hadiste: "لا تَنْزُروا العلماء، أي: لا تُلِحُّوا عليهم."

**رنز**:
**الرُّنْزُ**: **الأُرْز** hakkında bir lehçedir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

النَزْرَ: القليلُ التافهُ. وقد نَزُرَ الشيءُ بالضم يَنْزُرُ نَزارَةً. وعطاءٌ مَنْزورٌ، أي قليلٌ. وقولهم: فلان لا يُعطي حتَّى يُنْزَر، أي يُلَحُّ عليه ويصغَّر من قدره. والنَزورُ: المرأةُ القليلةُ الوَلَدِ. وقال:
بُغاثُ الطَيْرِ أكْثَرُها فِراخاًوأُمُّ الصَقْرِ مِقْلاتٌ نَزورُ

##### Türkçe

**النَزْرَ**: az, değersiz olan. Ve şey **نَزُرَ** (ötre ile) **يَنْزُرُ** **نَزارَةً** (yani) az oldu. Ve **عطاءٌ مَنْزورٌ**: yani az. Ve onların sözü: “Falan, **يُعطي** etmez ta ki **يُنْزَر** oluncaya kadar”; yani ona ısrar edilir ve onun değeri küçültülür. Ve **النَزورُ**: çocuğu az olan kadın. Ve dedi ki:
بُغاثُ الطَيْرِ أكْثَرُها فِراخاًوأُمُّ الصَقْرِ مِقْلاتٌ نَزورُ

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ز ر ن
نزر ، رزن ، زنر ، رنز ، نرز : ( مستعملة ) .
نزر : أبو العبَّاس عن ابن الأعرابيّ : النَّزْرُ : الإِلْحاح في السؤال .
وفي الحديث : أنّ عُمَر رضي الله عنه كان يساير النبي ( صلى الله عليه وسلم ) في سَفَر فسأله عن شيء فلم يُجِبه ، ثم عاد فسأَله فَلم يُجِبه ، فقال لنفسه كالمبكِّت لها : ثَكِلَتْك أمُّك يابنَ الخَطَّاب . نَزَرْتَ برسول الله مراراً لا يُجيبُك .
قلت : ومعناه أنّك أَلححْتَ عليه في المسألة إلحاحاً أدَّبك بسكوته عنك ، وقال كثيّر :
لاَ أَنْزُر النَّائلَ الخَليلَ إذا
ما اعْتَلَّ نَزْرُ الظُّئُور لَم تَرمِ
أراد لم تَرْأم ، فحذف الهجرة ويقال : أعطاه عطاءً نَزْراً ، وعطاءً مَنْزوراً : إذا أَلحَّ
عليه فيه . وعطاءً غَير مَنْزور : إذا لم يُلِحّ عليه فيه ، بل أعطاه عَفْواً ؛ ومنه قولُه :
فَخذْ عَفْوَ ما آتاك لا تَنْزُرَنَّه
فعندَ بُلوغِ الكدْرِ رَنقُ المشَارِبِ
وقال اللّيث : نَزُر الشيءُ يَنزُر نَزارةً ونزراً وهو نَزْر ، وعَطاءٌ مَنْزور : قليل .
وامرأةٌ نَزُرٌ : قليلة الوَلَد ، ونِسْوة نُزُر .
وقال أبو زيد : رَجُل نَزْر ونِزر ونزيرُ نَزرُ نَزارةً : إذا كان قَليل الخير ، وأَنزَره الله ، وهو رجل منْزور .
ويقال لكلّ شيء يقلّ : نَزُور ؛ ومنه قول زيد بنِ عَدِيّ :
أو كَماءِ المَثْمُودِ بعدَ جَمامٍ
رَذِمِ الدَّمْعِ لا يئوب نَزُورَا
وجائز أن يكون النَّزُور بمعنى المَنْزور ، فَعولٌ بمعنى مفعول .
وجائز أن يكون النزور من الإبل التي لا تكاد تلقح إلا وهي كارهة . ناقة نزور بينة النزار . والنَّزور أيضاً : القليلة اللبن ؛ وقد نزرت نزراً . قال : والناتق إذا وجدت مَسَّ الفحل لَقحت . وقد نتقت تنتق : إذا حملت . قال شمر : قال عدة من الكلابيين : النزور : الاستعجال والاستحثاث ؛ يقال : نزره إذا أعجله . ويقال : ما جئت إلا نزراً ، أي : بطيئاً . النضر : النزور : القليل الكلام لا يتكلم حتى تنزره . والنزور : الناقة التي مات ولدها وهي ترأم ولد غيرها فلا يجيء لبنها إلاّ نزراً . قال الأصمعي : نزر فلان فلاناً : إذا استخرج ما عنده قليلاً قليلاً . وتنزّر : إذا انتسب إلى نزار بن معد .
رزن : شمر : قال الأصمعيّ : الرُّزون : أماكنُ مرتفِعةٌ يكون فيها الماء ، واحدها رَزْن ، قال : ويقال : الرَّزْن : المكانُ الصُّلْب فيه طُمَأنينة يُمسِك الماء ؛ وقال أبو ذُؤَيب في الرُّزُون :
حتى إذا جَزَرَتْ مِياهُ رُزُونِه
وبأيِّ حَزِّ مُلاوَةٍ يتقطَّعُ
وقال ابن شميل : الرَّزْن : مكانٌ مُشرِف غليظ إلى جَنْبِه ، ويكون منفرِداً وحدَه ، ويَقُودُ على وَجْه الأرض للدعوة حجارةً ليس فيها من الطِّين شيء لا ينبت وظهرُه مُسْتوٍ ؛ ويقال : شيءٌ رزينٌ وقَدْ رَزَنْتُه بيَدِي : إذا ثَقَلْته . وامرأةٌ رَزانٌ : إذا كانت ذات وقارٍ وعَفاف . ورجلٌ رَزِين ؛ وقد تَرزَّنَ الرجلُ في مجلِسه : إذا توقَّر فيه . ويقال للكوَّة النافذة : الرَّوْزَن ، وأحسبه معرّباً وهي الرَّوازِن ، تكلّمت بها العرب .
وتجمَع الرِّزن أَرْزاناً . قال الأصمعيّ فيما رَوَى عنه ابنُ السكّيت : الأَرْزان جمع رِزْن ، وأَنشَد لساعدة :
ظَلَّتْ صُوافِنَ بالأرْزانِ صادِيَةً
الليث : الأرزن : شجر تتخذ منه عِصِيٌّ صلبة ؛ وأنشد :
ونبعةٍ تَكْسِرُ صُلْبَ الأَرْزَنِ
زنر : أبو عمرو : الزَّنانِيرُ : الحَصَى الصِّغار .
وقال أبو زبيد :
تَحِنُّ لِلظِّمْءِ ممّا قد أَلمَّ بها
بالهَجْلِ منها كأصوات الزنانِيرِ
وقال الليث : واحدُ زَنانير الحَصى : زُنَّيْرة وزُنّارَة . والزُّنّار : ما يَلبَسُه الذِّمِّيُّ يَشُده على وَسَطه .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : زَنَرْتُ القِرْبَةَ : إذا ملأتَها ، وزَمَرْتها مِثله .
قال : وامرأةٌ مُزَنَّرَة : طويلةٌ عظيمةُ الجسم .
وفي ( النوادر ) : زَنَّرَ فلانٌ عينَه إليّ : إذا شَدَّ إليه النَّظَر .
( وقال اللّيث : الأَرْزَن : شجرٌ تُتَّخَذ منه عِصِيٌّ صُلْبَة ؛ وأَنْشَد :
ونَبْعَةٍ تَكْسِرُ صُلْبَ الأَرْزَنِ )
( رنز ) : ( والتَّنَزُّر : الانتسابُ إلى نِزارِ بنِ مَعد ) . والرُّنْز لغةٌ في الرُّزّ .

##### Türkçe

ز ر ن
**نزر** ، **رزن** ، **زنر** ، **رنز** ، **نرز** : (kullanılan).

**نزر** : Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **النَّزْرُ**: soru sormada ısrar etmektir.
Ve hadiste: ‘Umer (Allah ondan razı olsun), bir seferde Peygamber (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) ile birlikte yürüyordu; ona bir şey hakkında sordu da ona cevap vermedi; sonra tekrar dönüp ona sordu da ona cevap vermedi; bunun üzerine kendi kendine, onu azarlayıcı gibi, dedi ki: “Annen seni kaybetsin ey el-Hattâb’ın oğlu! Sen Resûlullah’a defalarca **نَزَرْتَ**; sana cevap vermiyor.”
Dedim: Manası, sen ona meselede ısrarla ısrar ettin; o da sana, senden susmasıyla edep verdi. Ve Kesîr dedi:
لاَ أَنْزُر النَّائلَ الخَليلَ إذا
ما اعْتَلَّ نَزْرُ الظُّئُور لَم تَرمِ
“**لَم تَرمِ**” değil “**لَم تَرْأم**”i kastetti; **الهمزة**’yi hazfetti. Ve “ona **عطاءً نَزْراً** ve **عطاءً مَنْزوراً** verdi” denir: onda ona ısrar ettiğinde. Ve “**عطاءً غَير مَنْزور**”: onda ona ısrar etmediğinde; bilakis ona kendiliğinden verdiğinde. Ondandır onun sözü:
فَخذْ عَفْوَ ما آتاك لا تَنْزُرَنَّه
فعندَ بُلوغِ الكدْرِ رَنقُ المشَارِبِ
Ve Leys dedi: **نَزُر** şey **يَنزُر**; **نَزارةً** ve **نزراً**; ve o **نَزْر**’dir. Ve **عَطاءٌ مَنْزور**: azdır.
Ve **امرأةٌ نَزُرٌ**: az çocuklu; ve **نِسْوة نُزُر**.
Ebû Zeyd dedi: **رَجُل نَزْر** ve **نِزر** ve **نزيرُ نَزرُ نَزارةً**: hayrı az olduğunda. Ve Allah onu **أَنزَره**; ve o **رجل منْزور**’dur.
Ve azalan her şey için denir: **نَزُور**; ondandır Zeyd b. ‘Adî’nin sözü:
أو كَماءِ المَثْمُودِ بعدَ جَمامٍ
رَذِمِ الدَّمْعِ لا يئوب نَزُورَا
Ve caizdir ki **النَّزُور** **المَنْزور** manasında olsun; **فَعولٌ** manasıyla **مفعول**.
Ve caizdir ki **النزور** develerden, neredeyse ancak kerih iken gebe kalan olsun. **ناقة نزور**: **النزار**ı açık olan. Ve **النَّزور** ayrıca: sütü az olan; ve **نزرت** **نزراً**. Dedi ki: ve **الناتق**: aygırın dokunuşunu bulduğunda gebe kalır. Ve **نتقت تنتق**: hamile kaldığında. Şemmer dedi: Kelâbîlerden bir topluluk dedi ki: **النزور**: acele ettirme ve teşvik etmedir; “onu **نزره**” denir: onu acele ettirdiğinde. Ve “ben ancak **نزراً** geldim” denir; yani: yavaş. **النضر**: **النزور**: az konuşan; onu **تنزره** edinceye kadar konuşmaz. Ve **النزور**: yavrusu ölen, başka birinin yavrusunu emziren deve; onun sütü ancak **نزراً** gelir. Asma‘î dedi: “Falan, falanı **نزر** etti”: onda olanı azar azar çıkardığında. Ve **تنزّر**: Ma‘add b. Nizâr’a nisbet ettiğinde.

**رزن** : Şemmer: Asma‘î dedi: **الرُّزون**: içinde su bulunan yüksek yerlerdir; tekili **رَزْن**. Dedi ki: ve **الرَّزْن** denir: içinde sükûnet bulunan, suyu tutan sert yer. Ebû Zu’eyb **الرُّزُون** hakkında dedi:
حتى إذا جَزَرَتْ مِياهُ رُزُونِه
وبأيِّ حَزِّ مُلاوَةٍ يتقطَّعُ
İbn Şümeyl dedi: **الرَّزْن**: yanında kalın, yüksekçe bir yerdir; tek başına münferit olur; yeryüzünün yüzünde, içinde çamurdan hiçbir şey olmayan, bitki bitirmeyen, üstü düz taşları, çağrı için sevk eder. Ve “ağırbaşlı bir şey” denir: **شيءٌ رزينٌ**; ve “onu elimle **رَزَنْتُه**”: onu ağırlaştırdığımda. Ve **امرأةٌ رَزانٌ**: vakar ve iffet sahibi olduğunda. Ve **رجلٌ رَزِين**; ve adam meclisinde **تَرزَّنَ**: orada vakarlı olduğunda. Ve delik, nüfuz eden pencereye denir: **الرَّوْزَن**; ve ben onu mu‘arreb sanıyorum; çoğulu **الرَّوازِن**’dir; Araplar onunla konuşmuştur.
Ve **الرِّزن** **أَرْزاناً** olarak toplanır. Asma‘î, İbnü’s-Sikkît’in ondan rivayet ettiğinde dedi: **الأَرْزان** **رِزْن**’in cem‘idir. Ve Sâ‘ide’ye ait olarak inşâd etti:
ظَلَّتْ صُوافِنَ بالأرْزانِ صادِيَةً
Leys: **الأرزن**: ondan sert değnekler yapılan bir ağaçtır; ve inşâd etti:
ونبعةٍ تَكْسِرُ صُلْبَ الأَرْزَنِ

**زنر** : Ebû ‘Amr: **الزَّنانِيرُ**: küçük çakıl taşlarıdır.
Ebû Zübeyd dedi:
تَحِنُّ لِلظِّمْءِ ممّا قد أَلمَّ بها
بالهَجْلِ منها كأصوات الزنانِيرِ
Leys dedi: çakılın **زَنانير**’inin tekili: **زُنَّيْرة** ve **زُنّارَة**. Ve **الزُّنّار**: zimmînin beline bağlayarak giydiği şeydir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: “tulum’u **زَنَرْتُ**”: onu doldurduğunda; ve “onu **زَمَرْتها**” da onun gibidir.
Dedi ki: ve **امرأةٌ مُزَنَّرَة**: uzun, iri cüsseli.
( **النوادر** )’de: “falan gözünü bana doğru **زَنَّرَ** etti”: bakışı ona doğru sımsıkı bağladığında.

( Ve Leys dedi: **الأَرْزَن**: ondan sert değnekler yapılan bir ağaçtır; ve inşâd etti:
ونَبْعَةٍ تَكْسِرُ صُلْبَ الأَرْزَنِ )

( **رنز** ) : ( ve **التَّنَزُّر**: Ma‘add b. Nizâr’a nisbet etmektir ). Ve **الرُّنْز** **الرُّزّ** hakkında bir lehçedir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والزاء وما يثلثهما)
(نزع)  النون والزاء والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على قَلْع شيء. ونَزَعْت الشيءَ من مكانِه نَزْعاً. والمِنْزَع: الشَّديد النَّزْع. والمِنْزعة كالمِلعقة يكون مع مُشْتارِ العَسل. ونَزَع عن الأمر نُزُوعاً: تركَه. وشرابٌ طيِّبُ المَنْزَعة، أي طيِّب مَقْطَع الشُّرب. والنَّزَعة: الموضع من رأس الأنزع، وهو الذي انحسر شَعَْره عن جانبَيْ جَبْهته، وهما النَّزَعتان. ولا يقال امرأة نَزْعاء ولكن زَعْراء([1]). وبئرٌ نَزُوعٌ: قريبة القَعْر يُنْزَع منها باليد. وعادَ الأمرُ إلى النَّزَعة، أي رجَعَ إلى الحقّ؛ وأراد بالنَّزَعة جمع نازع، وهو الذي يَنزِع في القَوْس: يَجذِبُ وتَرَه بالسَّهم([2]). وفلانٌ قريب المَنْزَعة، أي قريب الهِمَّة. ومَنْزَعة الرّجل: رأيُه. ونازَعَت النَّفْسُ إلى الأمرِ نِزاعاً، ونَزَعَت إليه، إذا اشتَهتْه. ونَزَع إلى أبيه في الشَّبَه. ونَزَع عن الأمر نُزُوعاً، إذا تركَه. وبعيرٌ نازعٌ، إذا حَنَّ إلى مرعاه أو وطنِه. قال:
فقلتُ لهم لا تَعذُلونيَ وانظُرُوا *** إلى النازع المقصور كيف يكون([3])وأنزَعُوا، أي نَزَعَت إبلُهم إلى أوطانها. والنَّزَائع من الخيل: التي نَزَعَت إلى أعراق، ويقال: بل هي التي انتُزِعَتْ من قومٍ آخَرين. والنَّزوع: الجمل الذي يُنزَع عليه الماءُ وحدَه. والنَّزائع من النساء: اللَّواتي يُزَوَّجْن في غير عشائرهن؛ وكلُّ غريبٍ نَزيع.
(نزغ)  النون والزاء والغين كلمةٌ تدلُّ على إفسادٍ بين اثنين. ونَزَغَ بينَ القوم: أفسَدَ ذاتَ بَيْنِهم.
(نزف)  النون والزاء والفاء أصلٌ يدلُّ على نَفاد شيءٍ وانقطاع. ونُزِفَ دمُه: خَرَج كلُّه. والسَّكرانُ*  نَزِيفٌ، أي نُزِفَ عَقلُه. قال:
وإذ هي تمشِي كمشيِ النَّزيـ	 *** ـفِ يَصْرعهُ بالكَثيب البَهَرْ([4])والنَّزْف: نزحُ الماء من البئر شيئاً بعد شيء. وأنْزَفُوا: ذهَبَ ماءُ بئرهم. وأنْزَفُوا: انقطَعَ شرابُهم. قال الله سبحانه: ﴿لاَ يُصَدَّعُونَ عنْهَا وَلاَ يُنْزِفُون([5])﴾ [الواقعة 19]. والنُّزْفة: الغُرفة. وهو بحرٌ لا يُنزَف. ونُزِف الرجلُ في الخُصومة: انقطعت حجته.
(نزق)  النون والزاء والقاف كلمةٌ تدلُّ على عَجَلة. من ذلك النَّزَق: الخِفّة والعَجَل. ونَزَّقْت الفَرَس فنَزِق. ويقولون: أنْزَقَ فلانٌ بالضّحِك.
(نزك)  النون الزاء والكاف أصيلٌ يدل على طَعن أو شبيه به. منه النّزْك: الطَّعْن بالنَّيزك، وهو الرُّمح القصير. والنَّزك: سُوء الفِعْلِ والقول في الإنسان، والطَّعنُ عليه. وفي الحديث: "إنّ شهراً نَزَكُوهُ" أي طعَنوا عليه، يراد شَهْرُ بنُ حَوْشَب. ومما يشبَّه بهذا قولُهم لذكر الضَّبِّ: نِزْك. قال:
سِبَحْلٌ لَهُ نِزْكانِ كانا فضيلةً *** على كلِّ حافٍ في البلاد وناعلِ([6]) (نزل)  النون والزاء واللام كلمةٌ صحيحة تدلُّ على هُبوط شيء ووقُوعه. ونَزَل عن دابَّتِه نُزُولاً. ونَزَلَ المطرُ من السَّماءِ نزولاً. والنَّازلة: الشَّديدة من شدائد الدهر تَنزِل. والنِّزال في الحرب: أن يتنازل الفَريقان. ونَزَالِ: كلمةٌ تَوضَعُ موضِعَ انزِلْ. ومكان نَزِلٌ: يُنْزَل فيه كثيراً. ووجدت القومَ على نَزَلاتهم، أي منازلهم. قاله ابنُ الأعرابيّ. والنُّزُْل: ما يُهيَّأ للنَّزيل. وطعام ذو نُزْل ونَزَل، أي ذو فضل. ويعبِّرون عن الحجِّ بالنُّزُول. ونَزَل، إذا حجّ. قال:
أنازلةٌ أسماءُ أم غير نازلَهْ *** أبِينِي لنا يا أسْمَ ما أنتِ فاعلَهْ([7])
وقال:
ولما نزلنا قَرّت العينُ وانتهَتْ *** أمانيُّ كانت قبلُ في الدَّهرِ تُسأَلُ([8])قال: نَزَلْنا: أتينا مِنَى. والنُّزَالة: ماء الرَّجُل. والنَّزيل: الضيف. قال:
نزِيل القومِ أعظمُهم حقوقاً *** وحقُّ الله في حقِّ النّزيلِ([9])والتنْزيل: ترتيب الشَّيء ووضعُه منْزِلَه.
(نزه)  النون والزاء والهاء كلمةٌ تدلُّ على بُعدٍ في مكانٍ وغيرِه. ورجلٌ نَزِيه الخُلُق: بعيدٌ عن المطامع الدّنيّة. قال ابن دريد([10]): ونَزِهُ النَّفس ونازِهُ النَّفس: ظلِفُها عن المدَانِس. قال ابن السكِّيت: خرجنا نتنَزَّه، إذا تباعَدُوا عن الماء والرِّيف. ومكان نَزِيهٌ: خلاء ليس به أحد.
(نزو)  النون والزاء والحرف المعتلّ أصلٌ صحيح يرجع إلى معنى واحد، هو الوَثَبانُ والارتفاع والسُموّ. من ذلك النَّزْو. نَزَا ينْزُو: وثَبَ. ونُزَاءُ الذكرِ على أنثاه. وهو يَنْزو إلى كذا، إذا نازَعَ إلَيْه، كأنّه سَمَا لـه. والتَّنَزِّي مثل النَّزو.
ومن المهموز: نزَأْت بينَهم: حرَّشْتُ بينهم. قال ابنُ الأعرابي: يقال ما نَزأَك على كذا: ما حملك عليه. ورجلٌ منزوءٌ بكذا: مولَع.
(نزب)  النون والزاء والباء كلمةٌ. يقال: نَزَبَ الظَّبْيُ نَزِيباً، وهو صوتُه عند السِّفاد.
(نزح)  النون والزاء والحاء كلمةٌ تدلُّ على بُعد. ونَزَحت الدّار نُزُوحاً: بَعُدت. وبلدٌ نازح. ومنه نَزْحُ الماء، كأنَّه يُباعَد به عن قَعر البئر.يقال: نَزَحتُ البِئر: استَقيتُ ماءَها كلَّه. وبئر نَزُوحٌ: قليلةُ الماء. وآبارٌ نُزُح.
(نزر)  النون والزاء والراء أُصَيلٌ يدلُّ على قِلَّةٍ في الشيءِ. ونَزُرَ الشيء نَزارةً. وشيء نَزْرٌ: قليل. وعَطاءٌ منْزور: مقلَّل. وامرأةٌ نَزورٌ: قليلة الولَد. قال:
بَُِغاثُ الطّيرِ أكثرها فِراخاً *** وأمُّ الصَّقرِ مقلاتٌ نَزور([11])وقولهم: نَزَرْتُ الرّجلَ: ألححت عليه، وقولهم: لا يُعطِي حتَّى يُنْزَر، أي يلحَّ عليه، فهو شاذٌّ عن الأصل الذي ذكرناه، وله قياسٌ آخر.
--------------ـــ
([1])  في اللسان: "وامرأة نزعاء. وقيل لا يقال امرأة نزعاء ولكن يقال زعراء".
([2])  القوس يذكر ويؤنث.
([3])  البيت لجميل، في اللسان (نزع).
([4]) لامرئ القيس في ديوانه 8.
([5]) هذه قراءة ابن أبي إسحاق، وعبد الله، والسلمي، والجحدري، والأعمش، وطلحة، وعيسى. وقرأ ابن أبي إسحاق أيضاً: "ينزفون" بفتح الياء وكسر الزاي. وقرأ الجمهور: "ينزفون" بضم الياء وفتح الزاي. تفسير أبي حيان (8: 206).
([6])  البيت لأبي الحجاج، أو لحمران بن ذي الغصة.
([7])  البيت لعامر بن الطفيل، ملحقات ديوانه 158 والخزانة (3: 44) والنقائض 284.
([8])  أنشده في المجمل أيضاً.
([9])  أنشده في المجمل واللسان (نزل).
([10])  الجمهرة (3: 22).
([11]) للعباس بن مرداس، كما في الحماسة (2: 21) واللسان (بغث)، ويروى لكثير، كما في اللسان (قلت، نزر).

ـ

##### Türkçe

(باب **النون** ve **الزاء** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**نزع**)  **النون** ve **الزاء** ve **العين**; bir sahih asıldır; bir şeyin sökülmesine delâlet eder. Ve bir şeyi yerinden söktüm: sökme ile. Ve **المِنْزَع**: şiddetli sökme. Ve **المِنْزعة** kaşık gibi; balın süzgeciyle beraber olur. Ve işten yüz çevirdi: yüz çevirme ile; onu terk etti. Ve içimi hoş **المَنْزَعة** olan bir içecek: yani içiş kesiti hoş. Ve **النَّزَعة**: **الأنزع**’ın başından bir yer; o, saçı alnının iki yanından çekilmiş olandır; ikisi **النَّزَعتان**’dır. Ve “kadın **نَزْعاء**” denilmez; fakat **زَعْراء** denilir([1]). Ve **نَزُوعٌ** bir kuyu: dibi yakın; ondan elle çekilir. Ve iş **النَّزَعة**’ye döndü: yani hakka döndü; ve **النَّزَعة** ile **نازع**’ın cem‘ini kastetti; o, yayda çeken kimsedir: oku ile kirişini çeker([2]). Ve falan **المَنْزَعة**’si yakın: yani himmeti yakın. Ve erkeğin **مَنْزَعة**’si: onun görüşü. Ve nefis işe **نِزاعاً** çekişti, ve ona yöneldi; onu arzuladığında. Ve benzerlikte babasına çekti. Ve işten yüz çevirdi **نُزُوعاً**; onu terk ettiğinde. Ve **نازعٌ** bir deve: otlağına yahut yurduna özlem duyduğunda. Dedi ki:
فقلتُ لهم لا تَعذُلونيَ وانظُرُوا *** إلى النازع المقصور كيف يكون([3])
Ve **أنزَعُوا**: yani develeri yurtlarına yöneldi. Ve atlardan **النَّزَائع**: soylarına çekmiş olanlar; ve denilir: bilakis o, başka bir kavimden çekilip alınmış olanlardır. Ve **النَّزوع**: üzerine su çekilen deve; tek başına. Ve kadınlardan **النَّزائع**: aşiretlerinin dışında evlendirilenler; ve her yabancı **نَزيع**’dir.

(**نزغ**)  **النون** ve **الزاء** ve **الغين**; iki kişi arasında bozmayı gösteren bir kelimedir. Ve kavim arasında bozdu: aralarındaki bağı bozdu.

(**نزف**)  **النون** ve **الزاء** ve **الفاء**; bir şeyin tükenmesine ve kesilmesine delâlet eden bir asıldır. Ve kanı **نُزِفَ**: hepsi çıktı. Ve sarhoş **نَزِيفٌ**: yani aklı **نُزِفَ**. Dedi ki:
وإذ هي تمشِي كمشيِ النَّزيـ	 *** ـفِ يَصْرعهُ بالكَثيب البَهَرْ([4])
Ve **النَّزْف**: kuyudan suyu azar azar çekmektir. Ve **أنْزَفُوا**: kuyularının suyu gitti. Ve **أنْزَفُوا**: içkileri kesildi. Allah Teâlâ dedi: ﴿لاَ يُصَدَّعُونَ عنْهَا وَلاَ يُنْزِفُون([5])﴾ [الواقعة 19]. Ve **النُّزْفة**: bir avuç (su). Ve o, tükenmeyen bir denizdir. Ve adam husumette **نُزِفَ**: delili kesildi.

(**نزق**)  **النون** ve **الزاء** ve **القاف**; aceleye delâlet eden bir kelimedir. Bundan **النَّزَق**: hafiflik ve acele. Ve atı **نَزَّقْت** de o **نَزِق** oldu. Ve derler: falan gülmede **أنْزَقَ**.

(**نزك**)  **النون** **الزاء** ve **الكاف**; bir asıldır; saplama yahut ona benzer şeye delâlet eder. Ondan **النّزْك**: **النَّيزك** ile saplama; o, kısa mızraktır. Ve **النَّزك**: insanda fiil ve söz kötülüğü ve ona saplama (dil uzatma). Ve hadiste: “إنّ شهراً **نَزَكُوهُ**” yani ona dil uzattılar; bununla **شَهْرُ بنُ حَوْشَب** kastedilir. Ve buna benzetilen şeylerden, kertenkele erkeğine onların sözü: **نِزْك**. Dedi ki:
سِبَحْلٌ لَهُ نِزْكانِ كانا فضيلةً *** على كلِّ حافٍ في البلاد وناعلِ([6])

(**نزل**)  **النون** ve **الزاء** ve **اللام**; iniş ve düşüşe delâlet eden sahih bir kelimedir. Ve binitinden indi: iniş ile. Ve yağmur gökten indi: iniş ile. Ve **النَّازلة**: zamanın şiddetlerinden şiddetli olan; iner. Ve savaşta **النِّزال**: iki tarafın birbirine inmesi (karşı karşıya gelmesi). Ve **نَزَالِ**: “in” yerinde konulan bir kelimedir. Ve **نَزِلٌ** bir yer: onda çokça konaklanır. Ve kavmi **نَزَلاتهم** üzere buldum: yani menzilleri üzere. Bunu İbnü’l-A‘râbî söyledi. Ve **النُّزُْل**: misafir için hazırlanan şey. Ve **نُزْل** ve **نَزَل** sahibi yemek: yani fazlalık sahibi. Ve haccı **النُّزُول** ile ifade ederler. Ve **نَزَل**: hac yaptı, demektir. Dedi ki:
أنازلةٌ أسماءُ أم غير نازلَهْ *** أبِينِي لنا يا أسْمَ ما أنتِ فاعلَهْ([7])
Ve dedi ki:
ولما نزلنا قَرّت العينُ وانتهَتْ *** أمانيُّ كانت قبلُ في الدَّهرِ تُسأَلُ([8])
Dedi: **نَزَلْنا**: Minâ’ya geldik. Ve **النُّزَالة**: erkeğin suyu. Ve **النَّزيل**: misafir. Dedi ki:
نزِيل القومِ أعظمُهم حقوقاً *** وحقُّ الله في حقِّ النّزيلِ([9])
Ve **التنْزيل**: şeyin tertibi ve onu menziline koymaktır.

(**نزه**)  **النون** ve **الزاء** ve **الهاء**; mekânda ve başkasında uzaklığa delâlet eden bir kelimedir. Ve **نَزِيه** ahlâklı bir adam: aşağı arzulara uzak. İbn Düreyd([10]) dedi: ve **نَزِهُ النَّفس** ve **نازِهُ النَّفس**: onu pisliklerden uzak tutan. İbnü’s-Sikkît dedi: su ve kırdan uzaklaştıklarında “gezintiye çıktık” (**نتنَزَّه**) denilir. Ve **نَزِيهٌ** bir yer: içinde kimse olmayan boşluk.

(**نزو**)  **النون** ve **الزاء** ve illetli harf; sahih bir asıldır; tek bir mânaya döner; o da sıçrama ve yükselme ve yücelmedir. Bundan **النَّزْو**. **نَزَا** **ينْزُو**: sıçradı. Ve erkeğin dişisine **نُزَاءُ**’su. Ve o, şuna **يَنْزو**: ona çekiştiğinde; sanki ona yükseldi. Ve **التَّنَزِّي** **النَّزو** gibidir.
Ve hemzeliden: aralarında **نزَأْت**: aralarını kızıştırdım. İbnü’l-A‘râbî dedi: “Seni şuna karşı **نَزأَك** ne?” denilir: seni ona ne taşıdı. Ve şuna **منزوءٌ** bir adam: düşkün.

(**نزب**)  **النون** ve **الزاء** ve **الباء**; bir kelimedir. Denilir: ceylan **نَزَبَ** **نَزِيباً**; bu, çiftleşme anındaki sesidir.

(**نزح**)  **النون** ve **الزاء** ve **الحاء**; uzaklığa delâlet eden bir kelimedir. Ve ev uzaklaştı: uzaklaşma ile; uzak oldu. Ve **نازح** bir belde. Ve bundan suyu çekmek (**نَزْحُ الماء**): sanki onunla kuyu dibinden uzaklaştırılır. Denilir: kuyuyu **نَزَحتُ**: suyunun hepsini çektim. Ve **نَزُوحٌ** bir kuyu: suyu az. Ve **نُزُح** kuyular.

(**نزر**)  **النون** ve **الزاء** ve **الراء**; bir şeyde azlığa delâlet eden köklü bir asıldır. Ve şey **نَزُرَ**: **نَزارةً**. Ve **نَزْرٌ** bir şey: az. Ve **منْزور** bir bağış: azaltılmış. Ve **نَزورٌ** bir kadın: çocuğu az. Dedi ki:
بَُِغاثُ الطّيرِ أكثرها فِراخاً *** وأمُّ الصَّقرِ مقلاتٌ نَزور([11])
Ve onların sözü: adamı **نَزَرْتُ**: ona ısrar ettim; ve onların sözü: “vermez, ta ki **يُنْزَر** oluncaya kadar”: yani ona ısrar edilinceye kadar; bu, zikrettiğimiz asıldan şâzdır; ve onun başka bir kıyası vardır.

--------------ـــ
([1]) Lisân’da: “Ve kadın **نزعاء**. Ve denildi: kadın **نزعاء** denilmez; fakat **زعراء** denilir”.
([2]) Yay müzekker de gelir, müennes de.
([3]) Beyit Cemîl’indir; Lisân’da (**نزع**).
([4]) İmruü’l-Kays’ındır; divanında 8.
([5]) Bu, İbn Ebî İshâk’ın, Abdullah’ın, es-Sülemî’nin, el-Cahderî’nin, el-A‘meş’in, Talha’nın ve Îsâ’nın kıraatidir. İbn Ebî İshâk ayrıca “**ينزفون**”u yâ’nın fethi ve zâ’nın kesriyle okudu. Cumhûr “**ينزفون**”u yâ’nın zammı ve zâ’nın fethiyle okudu. Ebû Hayyân tefsiri (8: 206).
([6]) Beyit Ebü’l-Haccâc’ındır; yahut Humrân b. Zî’l-Ğussa’nındır.
([7]) Beyit Âmir b. et-Tufeyl’indir; divanının mülhakları 158 ve el-Hizâne (3: 44) ve en-Nakâid 284.
([8]) Onu el-Mücmel’de de rivayet etti.
([9]) Onu el-Mücmel’de ve Lisân’da (**نزل**) rivayet etti.
([10]) el-Cemhere (3: 22).
([11]) el-‘Abbâs b. Mirdâs’ındır; el-Hamâse’de (2: 21) ve Lisân’da (**بغث**); ve Kesîr’e de rivayet edilir; Lisân’da (**قلت**، **نزر**).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن ز ر
مال نزر‏:‏ قليل‏.‏
وقد نزل نزارة‏.‏
وتنزّر من الشيء تقلّل منه وعطاء منزور‏:‏ نزر‏.‏
ونزرت الرجل‏.‏
ألححت عليه في مسألة العلم والعطاء فهو منزور‏.‏
وفلان لا يعطى حتى ينزر ولا يطيع حتى يهزر‏.‏
قال‏:‏ فخذ عفو من آتاك لا تنزرنه فعند بلغوه الكدّ رنق المشارب وتنزّر فلان‏:‏ انتمى إلى نزار‏.‏

##### Türkçe

ن ز ر
**مال نزر**: azdır.
Ve **نزارة** olarak azaldı.
Ve **تنزّر** şeyden: ondan azalttı. Ve **عطاء منزور**: azdır.
Ve **نزرت الرجل**.
İlim ve bağış meselesinde ona ısrar ettim; o hâlde o **منزور**dur.
Ve falan, **ينزر** oluncaya kadar vermez ve **يهزر** oluncaya kadar itaat etmez.
Dedi ki: “Sana verenden affı al; onu **تنزرنه** etme; çünkü onun eriştiğinde meşakkat, içilecekleri bulandırdı.” Ve **تنزّر فلان**: **نزار**’a nisbet etti.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

النَّزْر: القليل التافِه. قال ابن سيده: النَّزْر والنَّزِير القليل من كل شيء؛ نَزُرَ الشيء، بالضم، يَنْزُرُ نَزْراً ونَزارة ونُزُورة ونُزْرَة. ونَزَّر عطاءه: قَلَّلَهُ. وطَعم مَنْزُورٌ وعَطاء مَنزُور أَي قليل، وقيل: كل قليل نَزْرٌ ومَنْزُورٌ؛ قال:
بَطِيءٌ من الشيء القَليلِ احْتِفاظُهُ
عليكَ، ومَنْزورُ الرِّضا حِينَ يَغْضَبُ
وقول ذي الرمة:
لها بَشَرٌ مثلُ الحَرِير، ومَنْطِقٌ
رَخِيمُ الحَواشي، لا هُراءٌ ولا نَزْرُ
يعني أَن كلامَها مختصرُ الأَطرافِ وهذا ضِدّ الهَذْرِ والإِكثار وذاهِبٌ في التخفيف والاختصار، فإِن قال قائل: وقد قال ولا نَزْر، فَلَسْنا ندفع أَن الخَفَرَ يَقِلُّ معه الكلام وتُحذَف منه أَحْناءُ المقال لأَنه على كل حال لا يكون ما يَجري منه، وإِن خَفَّ ونَزَرَ، أَقلَّ من الجُمل التي هي قواعد الحديث الذي يَشُوق مَوْقِعُه ويَرُوق مَسْمَعُه. والتَّنَزُّر: التَّقلُّل.
وامرأَة نَزُورٌ: قليلة الولد، ونِسوةٌ نُزُرٌ. والنَّزُور: المرأَة القليلة الولَد؛ وفي حديث ابن جُبَير: إِذا كانت المرأَة نَزرَةً أَو مِقْلاتاً أَي قليلةَ الولَد؛ يقال: امرأَة نَزِرَة ونَزُورٌ، وقد يُستعمل ذلك في الطير؛ قال كُثيِّر:
يُغاثُ الطَّيْر أَكثرها فِراخاً،
وأُمُّ الصَّقْرِ مِقْلاتٌ نَزُورُ
وقال النضر: النَّزُورُ القليل الكلامِ لا يتكلم حتى تُنْزِرَه. وفي حديث أُمِّ مَعْبَد: لا نَزْر ولا هَذَر؛ النَّزْر القليل، أَي ليس بقليل فيدُلَّ على عِيٍّ ولا كثيرٍ فاسد. قال الأَصمعي: نَزَرَ فلان فلاناً يَنْزُره نَزْراً إِذا استخرج ما عنده قليلاً قليلاً. ونَزَرَ الرجلَ: احتقَره واستقلَّه؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:
قد كنتُ لا أُنزَرُ في يوم النَّهَلْ،
ولا تَخُونُ قُوَّتي أَن أُبْتَذَلْ،
حتى تَوَشَّى فيَّ وَضَّاحٌ وَقَلْ
يقول: كنتُ لا أُسْتَقَلُّ ولا أُحتقَرُ حتى كَبِرت. وتَوَشَّى: ظهَر فيّ كالشِّيَة. ووضَّاح: شَيْب. وقَلَّ: مُتَوَقِّل.
والنَّزْرُ: الإِلحاحُ في السؤال. وقولهم: فلان لا يُعطي حتى يُنْزَر أَي يُلحَّ عليه ويُصغَّرَ من قدرِه. وفي حديث عائشة، رضي الله عنها: وما كان لكم أَن تَنْزُرُوا رسول الله، صلى الله عليه وسلم، على الصَّلاة أَي تُلِحُّوا عليه فيها. ونَزَرَه نَزْراً: أَلحَّ عليه في المسأَلة. وفي الحديث: أَن عمرَ، رضي الله عنه، كان يُسايِرُ النبي، صلى الله عليه وسلم، في سفَرٍ فسأَلهُ عن شيء فلم يُجِبْه ثم عاد يسأَلهُ فلم يُجِبْه، فقال لنفسه كالمُبَكِّت لها: ثَكِلَتْكَ أُمُّكَ يا ابنَ الخطَّابِ نَزَرْتَ رسول الله، صلى الله عليه وسلم، مِراراً لا يُجِيبُك؛ قال الأَزهري: معناه أَنك أَلْحَحْتَ عليه في المسأَلة إِلْحاحاً أَدَّبك بسكوته عن جوابك؛ وقال كثير:
لا أَنْزُرُ النَّائِلَ الخليلَ، إِذا
ما اعْتلَّ نَزْرُ الظُّؤُورِ لم تَرَمِ
أَراد: لم تَرْأَمْ فحذف الهمزة. ويقال: أَعطاه عطاء نَزْراً وعطاء مَنْزُوراً إِذا أَلَحَّ عليه فيه، وعطاءً غير مَنْزُور إِذا لم يُلِحَّ عليه فيه بل أَعطاه عفواً؛ ومنه قوله:
فَخُذْ عَفْوَ ما آتاك لا تَنْزُرَنَّهُ،
فعندَ بُلوغِ الكدْرِ رَنْقُ المَشارِبِ
(* قوله« ما آتاك إلخ» في الاساس: فخذ عفو من آتاك إلخ.)
أَبو زيد: رجلٌ نَزْر وفَزر، وقد نَزُرَ نَزارَة إِذا كان قليل الخير؛ وأَنْزَرَه الله وهو رجلٌ مَنْزُور. ويقال لكل شيء يَقِل: نَزُورٌ؛ ومنه قول زيد بن عدي:
أَو كماءِ المَثْمُودِ بَعْدَ جمامٍ،
رَذِم الدَّمْعِ لا يَؤُوب نَزُورا
قال: وجائز أَن يكون النَّزُور بمعنى المنزور فعول بمعنى مفعول. والنَّزُور من الإِبل: التي لا تَكاد تَلقَحُ إِلا وهي كارهة. وناقة نَزُورٌ: بينة النَّزار. والنَّزور أَيضاً: القليلة اللبن، وقد نَزُرَتْ نَزْراً. قال: والنَّاتِق التي إِذا وجَدت مسَّ الفحل لَقِحَت، وقد نَتَقَت تَنتُقُ إِذا حَمَلت. والنَّزُور: الناقة التي مات ولدها فهي تَرْأَم ولدَ غيرها ولا يجيء لبنُها إِلا نَزْراً. وفرس نَزُور: بطيئة اللِّقاح. والنَّزْر: ورمٌ في ضَرْع الناقة؛ ناقة مَنْزُورة، ونَزَرْتُك فأَكثرت أَي أَمرتُك. قال شمر: قال عِدَّة من الكِلابِييِّن النَّزْر الاستعجال والاسْتِحْثاث، يقال: نَزَرَه إِذا أَعجلَه، ويقال: ما جئتَ إِذا نَزْراً أَي بطيئاً. ونِزَار: أَبو قبيلة، وهو نِزارُ بن مَعَدّ بن عَدنان. والتَّنَزُّر: الانتِساب إِلى نِزار بن معد. ويقال: تَنَزَّر الرجل إِذا تشَبَّه بالنَّزَارية أَو أَدخَل نفسَه فيهم. وفي الروض الأُنُفِ: سُمي نِزارٌ نِزاراً لأَن أَباه لمَّا وُلد له نظر إِلى نُور النبوّة بين عينيه، وهو النُّور الذي كان يُنقل في الأَصلاب إِلى محمد، صلى الله عليه وسلم، ففرِح فرَحاً شديداً ونَحَر وأَطعم وقال: إِن هذا كلَّه لَنَزْرٌ في حق هذا المولود، فسمي نِزاراً لذلك.

##### Türkçe

**النَّزْر**: değersiz az. İbn Sîde dedi: **النَّزْر** ve **النَّزِير** her şeyden az olan; şey **نَزُرَ**, (zammesiyle) **يَنْزُرُ**; **نَزْراً** ve **نَزارة** ve **نُزُورة** ve **نُزْرَة** (olarak). Ve **نَزَّر** bağışını: onu azalttı. Ve **طَعم مَنْزُورٌ** ve **عَطاء مَنزُور** yani az; ve denildi: her az olan **نَزْرٌ** ve **مَنْزُورٌ**dur; dedi ki:
بَطِيءٌ من الشيء القَليلِ احْتِفاظُهُ
عليكَ، ومَنْزورُ الرِّضا حِينَ يَغْضَبُ
Ve Zî’r-Rumme’nin sözü:
لها بَشَرٌ مثلُ الحَرِير، ومَنْطِقٌ
رَخِيمُ الحَواشي، لا هُراءٌ ولا نَزْرُ
Yani: onun sözü uçları kısaltılmıştır; bu, **الهَذْر** ve çoğaltmanın zıddıdır; ve hafifletmede ve kısaltmada giden (bir şey)dir. Şayet bir söyleyen derse: “ve **ولا نَزْر** dedi”; biz, hayânın onunla birlikte sözü azalttığını ve sözün kıvrımlarının ondan çıkarıldığını reddetmeyiz; çünkü her hâlükârda ondan cereyan eden, hafiflese ve **نَزَرَ** olsa da, yeri iştiyak uyandıran ve işitmesi hoş gelen sözün kaideleri olan cümlelerden daha az olmaz.

Ve **التَّنَزُّر**: azalmak.

Ve **امرأَة نَزُورٌ**: az çocuklu; ve **نِسوةٌ نُزُرٌ**. Ve **النَّزُور**: az çocuklu kadın; İbn Cübeyr hadîsinde: “Kadın **نَزرَةً** yahut **مِقْلاتاً** olursa” yani az çocuklu; denilir: **امرأَة نَزِرَة** ve **نَزُورٌ**; ve bu, kuşta da kullanılır; Kuseyyir dedi:
يُغاثُ الطَّيْر أَكثرها فِراخاً،
وأُمُّ الصَّقْرِ مِقْلاتٌ نَزُورُ
Ve en-Nadr dedi: **النَّزُورُ** az konuşan (kimsedir); onu **تُنْزِرَه** edinceye kadar konuşmaz. Ve Ümmü Ma‘bed hadîsinde: “**لا نَزْر ولا هَذَر**”; **النَّزْر** azdır; yani ne azdır ki tutukluğa delâlet etsin, ne de çoktur ki bozuk (olsun). el-Asma‘î dedi: Falan, falanı **نَزَرَ** eder; onu **يَنْزُره نَزْراً**: onda olanı azar azar çıkardığı zaman. Ve adamı **نَزَرَ**: onu hor gördü ve onu azımsadı; İbnü’l-A‘râbî’den; ve inşâd etti:
قد كنتُ لا أُنزَرُ في يوم النَّهَلْ،
ولا تَخُونُ قُوَّتي أَن أُبْتَذَلْ،
حتى تَوَشَّى فيَّ وَضَّاحٌ وَقَلْ
Diyor: büyüyünceye kadar ben azımsanmazdım ve hor görülmezdim. Ve **تَوَشَّى**: bende nişan gibi ortaya çıktı. Ve **وضَّاح**: ak saç. Ve **قَلَّ**: **مُتَوَقِّل**.

Ve **النَّزْرُ**: soru sormada ısrar. Ve onların sözü: “Falan, **يُعطي** etmez ta ki **يُنْزَر** edilinceye kadar” yani ona ısrar edilir ve onun kadrinden küçültülür. Ve Âişe’nin, Allah ondan razı olsun, hadîsinde: “Sizin için Resûlullah’ı, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, namaz üzerine **تَنْزُرُوا** etmeniz yoktu” yani onda ona ısrar etmeniz. Ve onu **نَزَرَه نَزْراً**: meselede ona ısrar etti. Ve hadîste: Ömer’in, Allah ondan razı olsun, bir seferde Peygamber’le, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, birlikte yürür olduğu; bir şey hakkında ona sordu da ona cevap vermedi; sonra tekrar ona sordu da ona cevap vermedi; bunun üzerine kendine, onu azarlayan gibi, dedi ki: “Anan seni kaybetsin ey Hattâb’ın oğlu! Resûlullah’ı, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, defalarca **نَزَرْتَ** ettin; sana cevap vermiyor.” el-Ezherî dedi: manası, sen ona meselede öyle bir ısrarla ısrar ettin ki, sana cevaptan susmasıyla seni edeplendirdi. Ve Kesîr dedi:
لا أَنْزُرُ النَّائِلَ الخليلَ، إِذا
ما اعْتلَّ نَزْرُ الظُّؤُورِ لم تَرَمِ
İstedi: **لم تَرْأَمْ**; hemzeyi hazfetti. Ve denilir: ona **عطاء نَزْراً** ve **عطاء مَنْزُوراً** verdi: onda ona ısrar ettiği zaman; ve **عطاءً غير مَنْزُور**: onda ona ısrar etmediği zaman; bilakis ona kendiliğinden verdi; bundan onun sözü:
فَخُذْ عَفْوَ ما آتاك لا تَنْزُرَنَّهُ،
فعندَ بُلوغِ الكدْرِ رَنْقُ المَشارِبِ
(* Sözü “**ما آتاك** ilh.” el-Esâs’ta: “فخذ عفو من آتاك ilh.”)

Ebû Zeyd: **رجلٌ نَزْر** ve **فَزر**; ve **نَزُرَ نَزارَة**: hayrı az olduğu zaman. Ve Allah onu **أَنْزَرَه** etti; o, **رجلٌ مَنْزُور**dur. Ve her şey için ki azalır: **نَزُورٌ** denilir; bundan Zeyd b. ‘Adî’nin sözü:
أَو كماءِ المَثْمُودِ بَعْدَ جمامٍ،
رَذِم الدَّمْعِ لا يَؤُوب نَزُورا
Dedi: **النَّزُور**un **المنزور** manasında olması câizdir; **فعول** manasında **مفعول**.

Ve develerden **النَّزُور**: neredeyse, kerih olduğu hâlde olmadıkça gebe kalmayan. Ve **ناقة نَزُورٌ**: **النَّزار**ı açık olan. Ve **النَّزور** ayrıca: sütü az olan; ve **نَزُرَتْ نَزْراً**. Dedi: ve **النَّاتِق** o (dişi deve)dir ki, erkeğin dokunuşunu bulunca gebe kalır; ve **نَتَقَت تَنتُقُ**: hamile kaldığı zaman. Ve **النَّزُور**: yavrusu ölen dişi deve; o, başkasının yavrusuna **تَرْأَم** eder; ve onun sütü ancak **نَزْراً** gelir. Ve **فرس نَزُور**: döl tutması yavaş. Ve **النَّزْر**: dişi devenin memesindeki şişlik; **ناقة مَنْزُورة**; ve “**نَزَرْتُك فأَكثرت**” yani sana emrettim. Şemmer dedi: Kilâbîlerden bir topluluk dedi ki: **النَّزْر** acele ettirme ve çabuklaştırmadır; denilir: onu **نَزَرَه**: onu acele ettirdiği zaman; ve denilir: “Sen gelmedin, ancak **نَزْراً**” yani yavaş.

Ve **نِزَار**: bir kabilenin babasıdır; o, **نِزارُ بن مَعَدّ بن عَدنان**dır. Ve **التَّنَزُّر**: **نِزار بن معد**’e nisbet etme. Ve denilir: adam **تَنَزَّر** etti: **بالنَّزَارية**ye benzediği yahut kendini onların içine soktuğu zaman. Ve **الروض الأُنُفِ**’te: **نِزار**a **نِزاراً** adı verildi; çünkü babası, ona doğunca, iki gözünün arasında nübüvvet nuruna baktı; o, sulblerde Muhammed’e, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, nakledilmekte olan nurdur; şiddetli bir sevinçle sevindi, kesti ve yedirdi ve dedi ki: “Bu doğan çocuğun hakkı yanında, bütün bunlar mutlaka **لَنَزْرٌ**dür”; bundan dolayı ona **نِزاراً** adı verildi.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن ز ر * * النَّزْرُ * القليل التافه وبابه ظرف وعطاء * مَنْزُورٌ * أي قليل

##### Türkçe

* ن ز ر * * **النَّزْرُ** * az, değersiz olan; ve babı zarf ve عطا’dır. * **مَنْزُورٌ** * yani az.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

النزر: القليل التافه من كل شيء، كالنزير، كأمير، ذكرهما ابن سيده. والمنزور، يقال: طعام منزور وعطاء منزور، أي قليل، وقال الشاعر:
  بطيء من الشيء القليل احتفاظـه                      عليك ومنزور الرضا حين يغضب

  النزر: الإلحاح في السؤال، سواء في العلم أو العطاء، كما فسره الزمخشري. وفي حديث عائشة رضي الله عنها: وما كان لكم أن تنزروا رسول الله صلى الله عليه وسلم على الصلاة، أي تلحوا عليه فيها. وفي حديث آخر: أن عمر رضي الله عنه كان يساير النبي صلى الله عليه وسلم في سفر، فسأله عن شيء فلم يجبه، فقال لنفسه كالمبكت لها: ثكلتك أمك يا ابن الخطاب، نزرت رسول الله صلى الله عليه وسلم مرارا لا يجيبك، قال الأزهري: معناه أنك ألححت عليه في المسألة إلحاحا أدبك بسكوته عن جوابك. قلت: وهو في صحيح البخاري في غزوة الحديبية، وهكذا ضبطه الرواة بالتخفيف، وضبطه الأصيلي وحده بالتشديد، وكأنه على المبالغة. وقال أبو ذر أحد رواة الكتاب: سألت عنه من لقيت أربعين سنة فما قرأته قط إلا بالتخفيف. وكذا قال ثعلب. النزر: الاستعجال والاحتثاث نقله شمر عن عدة من الكلابيين، ولكنه قال: الاستحثاث: وفي التكملة مثل ما للمصنف، وقال أيضا: ويقال: نزره، إذا أعجله. النزر: ورم في ضرع الناقة، ومنه قولهم ناقة منزورة. النزر: الأمر، يقولون: نزرتك فأكثرت، أي أمرتك. النزر: الاحتقار والاستقلال، عن ابن الأعرابي، وقد نزره، أي احتقره واستقله، وأنشد:
  قد كنت لا أنزر في يوم النهل                      ولا تخون قوتي أن أبـتـذل
  حتى توشى في وضاح وقل يقول كنت لا أستقل ولا أحتقر حتى كبرت. في حديث أم معبد الخزاعية في صفة كلامه صلى الله تعالى عليه وسلم: فصل، لا نزر ولا هذر. النزر: القليل، أي ليس بقليل فيدل على عي ولا بكثير فاسد، وقال ذو الرمة:
  لها بشر مثل الحرير ومنـطـق                      رخيم الحواشي لا هراء ولا نزر ونزر الشيء، ككرم، نزرا بالفتح، ونزارة كسحابة، ونزورة ونزورا، بالضم فيهما، وفي المحكم نزرة، بالضم بدل نزورة، وهكذا نقله صاحب اللسان، فلينظر إن لم يكن أحدهما تصحيفا عن الآخر: قل وتفه. ونزر عطاءه تنزيرا قلله. ونزره: أعطاه عطاء نزرا، كأنزره وهذه نقلها الصاغاني. وتنزر منه: تقلل. والنزور، كصبور: المرأة القليلة الولد، ونسوة نزر، كالنزرة، بكسر الزاي، ومنه حديث ابن جبير: كانت المرأة من الأنصار إذا كانت نزرة أو مقلاتا تنذر لمن ولد لها ولد لتجعلنه في اليهود. تلتمس بذلك طول بقائه. أو النزور: القليلة اللبن من النوق، وقد نزرت نزرا. يقال: كل شيء يقل نزور، ومنه قول زيد بن عدي:
  أو كماء المثمود بعد جمـام                      زرم الدمع لا يؤوب نزورا

  النزور: الناقة التي مات ولدها وهي ترأم ولد غيرها ولا يجيء لبنها إلا نزرا. النزور أيضا: التي لا تكاد تلقح إلا وهي كارهة، وناقة نزور بينة النزار. قال الأزهري: والناتق التي إذا وجدت مس الفحل لقحت وقد نتقت تنتق، إذا حملت. ونزار بن معد بن عدنان، ككتاب: أبو قبيلة. وفي الروض الأنف: سمي به لأن أباه لما ولد له نظر إلى نور النبوة بين عينيه، وهو النور الذي كان ينقل في الأصلاب إلى محمد صلى الله عليه وسلم، ففرح فرحا شديدا، ونحر وأطعم وقال: إن هذا كله لنزر في حق هذا المولود، فسمي نزارا لذلك. وتنزر الرجل، إذا انتسب إليهم وانتمى لهم، أو شبه نفسه بهم، أو أدخل نفسه فيهم ولم يكن منهم. يقال: ما جئت إلا نزرا، بالفتح، أي بطيئا. ويقال: لقحت الحرب عن نزر، بضمتين، أي عن حيال. من سجعات الأساس: فلان لا يعطي حتى ينزر، ولا يطيع حتى يهزر، أي يلح عليه ويهان ويصغر من قدره. ومما يستدرك عليه: النزور، كصبور: القليل الكلام لا يتكلم حتى تنزره، قاله النضر، وقد يستعمل النزور في الطير، قال كثير:
  بغاث الطير أكثرها فراخا                      وأم الصقر مقلات نزور وقال الأصمعي: نزر فلان فلانا ينزره نزرا، إذا استخرج ما عنده قليلا قليلا. وقال أبو زيد: رجل نزر وفزر، وقد نزر نزارة، إذا كان قليل الخير، وأنزره الله، وهو رجل منزور، ويقال: أعطاه عطاء نزرا ومنزورا، إذا ألح عليه فيه، وعطاء غير منزور، إذا لم يلح عليه فيه، بل أعطاه عفوا، ومنه قوله:
  فخذ عفو من آتاك لا تنـزرنـه                      فعند بلوغ الكدر رنق المشارب وفرس نزور: بطيئة اللقاح. كذا في اللسان. ونزر الشراب الإنسان: أسكره. قاله ابن القطاع. ومنزر كمقعد: قرية باليمن من قرى سنحان. ذكره ياقوت.

##### Türkçe

**النزر**: her şeyden az, değersiz olan; **النزير** gibi, **أمير** gibi; ikisini de İbn Sîde zikretti. Ve **المنزور**; denir: **طعام منزور** ve **عطاء منزور**; yani az. Şair dedi ki:
  Şeyden az olanın korunması yavaştır                      sana karşı; ve razılık **منزور**dur, öfkelendiği vakit

**النزر**: soru sormada ısrar; ister ilimde ister bağışta; Zemahşerî’nin tefsir ettiği üzere. Âişe رضي الله عنها hadîsinde: “Ve sizin için yoktu ki, Resûlullah صلى الله عليه وسلم’i namaz üzerine **تنزروا** edesiniz”; yani onda ona ısrar edesiniz. Ve başka bir hadîste: Ömer رضي الله عنه’un bir seferde Peygamber صلى الله عليه وسلم ile birlikte yürüdüğü, ona bir şey sorduğu da ona cevap vermediği; bunun üzerine kendisine, onu azarlayan gibi, dediği: “Anan seni yitirsin ey Hattâb’ın oğlu! Resûlullah صلى الله عليه وسلم’i defalarca **نزرت** ettin, sana cevap vermiyor.” Ezherî dedi ki: manası: sen ona meselede bir ısrarla ısrar ettin; o da cevabından susmasıyla seni edeplendirdi. Dedim: ve o, Hudeybiye gazvesinde Sahîh-i Buhârî’dedir; ve râvîler onu hafifletmeyle böyle ضبط ettiler; Asîlî tek başına şeddeli ضبط etti; sanki mübalağa üzerinedir. Ve Ebû Zerr, kitabın râvîlerinden biri, dedi ki: “Kırk sene karşılaştıklarımdan onu sordum; onu asla hafifletme dışında okumadım.” Ve Sa‘leb de böyle dedi. **النزر**: acele etme ve **الاحتثاث**; Şemmer onu Kelbîlerden bir cemaatten nakletti; fakat o dedi ki: **الاستحثاث**. Ve **التكملة**’de musannifin olanın misli vardır; ve ayrıca dedi ki: denir: **نزره**; onu acele ettirdiği vakit. **النزر**: dişi devenin memesindeki şiş; ondan onların sözü: **ناقة منزورة**. **النزر**: iş/emir; derler: **نزرتك فأكثرت**; yani sana emrettim. **النزر**: küçümseme ve az görme; İbnü’l-A‘râbî’den; ve onu **نزره** etti; yani onu küçümsedi ve az gördü. Ve şu beyit okundu:
  Sulama gününde ben **أنزر** etmez idim                      ve gücüm, kendimi harcamaya, hıyanet etmezdi
  Ta ki **وضاح** içinde ak saçlı oldu ve “az” dedi; “ben az görmez ve küçümsemezdim, ta ki yaşlandım” der. Ümmü Ma‘bed el-Huzâ‘iyye’nin, كلامının sıfatında, صلى الله تعالى عليه وسلم hakkında hadîsinde: “Ayrım yapandır; ne **نزر** vardır ne **هذر**.” **النزر**: az; yani az değildir ki acze delâlet etsin; ve çoktur ki bozuk (olsun) değil. Zü’r-Rumme dedi ki:
  Ona ipek gibi bir ten ve bir konuşma vardır                      kenarları yumuşak; ne **هراء** ne **نزر**

Ve **نزر** şey, **كرم** gibi; fetha ile **نزرا**; ve **نزارة** bulut gibi; ve **نزورة** ve **نزورا**, ikisinde de damme ile. Ve **المحكم**’de **نزرة** vardır; **نزورة** yerine damme ile; ve Lisân sahibi onu böyle nakletti; öyleyse baksın: ikisinden biri diğerinden tashîf değilse: azaldı ve değersizleşti. Ve **نزر** bağışını **تنزيرا**: onu azalttı. Ve **نزره**: ona **نزرا** bir bağış verdi; **أنزره** gibi; ve bunu Sâgânî nakletti. Ve ondan **تنزر** etti: az gördü/azalttı. Ve **النزور**, **صبور** gibi: az çocuklu kadın; ve kadınlar **نزر**; **النزرة** gibi, **الزاي**’ın kesriyle. Ondan İbn Cübeyr hadîsi: Ensardan kadın, **نزرة** yahut **مقلاتا** olduğu vakit, kendisine bir çocuk doğarsa onu Yahudiler içinde kılmayı adardı; bununla onun kalışının uzunluğunu arardı. Yahut **النزور**: develerden sütü az olan; ve o **نزرت** etti, **نزرا**. Denir: her şey ki azalır, **نزور**dur. Ondan Zeyd b. ‘Adî’nin sözü:
  Yahut doluluktan sonra **المثمود** suyu gibi                      gözyaşı kesildi; **نزورا** dönmez

**النزور**: yavrusu ölen, başka bir yavruyu emziren; ve sütü ancak **نزرا** gelir olan dişi deve. **النزور** ayrıca: neredeyse ancak istemeyerek gebe kalan; ve **ناقة نزور**; **النزار**’ı açık olan. Ezherî dedi ki: ve **الناتق**: erkeğin dokunuşunu bulduğu vakit gebe kalan; ve **نتقت** eder, **تنتق**; hamile kaldığı vakit. Ve **نزار بن معد بن عدنان**, **كتاب** gibi: bir kabilenin babası. Ve **الروض الأنف**’te: bununla adlandırıldı; çünkü babası, ona doğduğu vakit, iki gözü arasında nübüvvet nuruna baktı; o, asıllarda Muhammed صلى الله عليه وسلم’e taşınmakta olan nurdur; şiddetli bir sevinçle sevindi; kesti ve yedirdi ve dedi ki: “Bu doğan hakkında bunun hepsi elbette **لنزر**dir”; bu sebeple ona Nizâr adı verildi. Ve adam **تنزر** etti; onlara nisbet ettiği ve onlara intisap ettiği vakit; yahut kendisini onlara benzettiği vakit; yahut onlardan olmadığı hâlde kendisini onların içine soktuğu vakit. Denir: “Ben ancak **نزرا** geldim”; fetha ile; yani yavaş. Ve denir: “Savaş **نزر** üzerine gebe kaldı”; iki damme ile; yani karşı karşıya/yan yana. **الأساس**’ın secilerinden: “Falan vermez ta ki **ينزر** etsin; ve itaat etmez ta ki **يهزر** etsin”; yani ona ısrar edilir ve aşağılanır ve değeri küçültülür. Ve ona istidrâk olunanlardandır: **النزور**, **صبور** gibi: az konuşan; sen onu **تنزره** etmedikçe konuşmaz; Nadr söyledi. Ve **النزور** kuşta da kullanılabilir. Kesîr dedi ki:
  Kuşların **بغاث**’ı yavruca daha çoktur                      ve doğanın anası **مقلات**tır, **نزور**dur

Ve Asma‘î dedi ki: Falan, falanı **نزر** eder, onu **ينزره** eder, **نزرا**; onda olanı azar azar çıkardığı vakit. Ve Ebû Zeyd dedi ki: adam **نزر** ve **فزر**dir; ve o **نزارة** etti; hayrı az olduğu vakit. Ve Allah onu **أنزره** etti; ve o **رجل منزور**dur. Ve denir: ona **عطاء نزرا** ve **منزورا** verdi; onda ona ısrar ettiği vakit. Ve **عطاء غير منزور**: onda ısrar edilmediği vakit; bilakis ona kendiliğinden verdiği vakit. Ondan onun sözü:
  Sana verenden affı al; onu **تنزرنـه** etme                      bulanıklığa varınca içimler bulanır

Ve **فرس نزور**: gebeliği yavaş. Lisân’da böyledir. Ve **نزر** içki insanı: onu sarhoş etti. İbnü’l-Kattâ‘ söyledi. Ve **منزر** **مقعد** gibi: Yemen’de, Senhân köylerinden bir köy. Yâkût onu zikretti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَزُرَ
1 نَزُرَ ذ , aor. نَزُرَ , inf. n. نَزَارَةٌ (S, A, Msb, K) and نُزُورٌ (Msb, K) and نُزُورَةٌ, (K,) or نُزْرَةٌ, as in the M and L, and perhaps one of these last two forms is a mistake for the other, (TA,) It was, or became, little, or small, in quantity or number; (S, A, Msb, K;) paltry, mean, contemptible, or inconsiderable. (S, TA.) See also 5. ― -b2- Also, inf. n. نَزَارَةٌ, He (a man) was, or became, possessed of little good, or little wealth. (AZ.) ― -b3- نَزَرَتْ, inf. n. نَزْرٌ, She (a camel) had little milk. (TA.) -A2- نَزَرَهُ, aor. نَزُرَ , (TA,) inf. n. نَزْرٌ, (K,) He despised, and deemed little, him, or it. (K. * TA.) See also 2. ― -b2- He smote him with the [evil] eye. (Fr, in TA, art. شزر.) -A3- نَزَرَهُ, (As, A,) aor. نَزُرَ , (As,) inf. n. نَزْرٌ, (As, K,) He drew forth, or got out, what he had, by little and little: (As:) he importuned him, or pressed him, in asking (A, K) a matter of science or a gift. (A.) You say also, فُلَانٌ لَا يُعْطِى حَتَّى يُنْزَرَ, (A, K,) or ↓ يُنَزَّرَ, (so in two copies of the S,) Such a one will not give until he is importuned, or pressed, (A, K,) and despised. (S, K, TA.)

نزّرهُ
2 نزّرهُ ذ , inf. n. تَنْزِيرٌ; (K;) or ↓ نَزَرَهُ, aor. نَزُرَ inf. n. نَزْرٌ; (Msb;) He made it little, or small, in quantity; (Msb, K;) namely, a gift; as also ↓ أَنْزَرَهُ. (K.) ― -b2- Also نزّرهُ He gave him a little, small, paltry, mean, contemptible, or inconsiderable, gift. (TA.) [It seems to be implied in the TA, that ↓ أَنْزَرَهُ also has this signification.] -A2- See also 1, last signification.

انزرهُ
4 انزرهُ ذ : see 2, in two places. ― -b2- Also, He (God) caused him to be possessed of little good, or little wealth. (AZ.)

تنزّر
5 تنزّر ذ i. q. تَقَلَّلَ, (K,) i. e., It became diminished, or rendered little or small in quantity. (TK.) See also نَزُرَ. ― -b2- He asserted himself to be related to the tribe of Nizلr: (K:) or he made himself like that tribe: or he introduced himself among them, (S, K,) not being one of them. (TA.)

نَزْرٌ
نَزْرٌ ذ , applied to anything, (TA,) little, or small, in quantity or number; (S, A, Msb;) paltry, mean, contemptible, or inconsiderable: (S, TA:) as also ↓ نَزِيرٌ (Msb, K) and ↓ نَزُورٌ (Msb) and ↓ مَنْزُورٌ: (K:) or the last signifies little, or small, in quantity, applied to a gift, (S, TA,) and to food; (TA;) or a gift made little, or small, in quantity: (Msb:) and نَزْرٌ and ↓ مَنْزُورٌ a gift obtained by importunity or pressing: and ↓ غَيْرُ مَنْزُورٌ a gift given without its being asked for; without importunity or pressing. (TA.) It is also applied to speech: thus the speech of Mohammad is described as فَصْلٌ لَا نَزْرٌ وَلَا هَذْرٌ [Distinct;] not little, or scanty, so as to indicate impotence, nor much and corrupt: (K:) or not little nor much. (TA, art. هذر.) ― -b2- A man possessing little, or no, good, or goodness; little, or no, wealth; and so فَزْرٌ; as also ↓ مَنْزُورٌ. (AZ.) -A2- مَا جِئْتَ اِلَّا نَزْرًا Thou hast not come otherwise than slowly, tardily, or late. (K.)

نَزِرَةٌ
نَزِرَةٌ ذ : see نَزُورٌ.

نِزَارٌ
نِزَارٌ ذ The quality, in a she-camel, of scarcely ever conceiving except against her will. (TA.)

نَزُورٌ
نَزُورٌ ذ Any thing little, or small, in quantity or number. (K.) See also نَزْرٌ. ― -b2- A woman having few children; (S, K;) and in like manner applied to a bird; (S, TA;) as also ↓ نَزِرَةٌ, with kesr to the ز, applied to a woman: (K:) pl. of the former, نُزُرٌ: (TA:) or the former epithet signifies having little milk; (K;) applied in this sense to a she-camel. (TA.) A she-camel having wide orifices to her teats. (L, voce فتوح.) ― -b3- Of little speech; that speaks not until importuned, or pressed. (En-Nadr.) ― -b4- A she-camel whose young one has died, and that affects the young one of another, (K, TA,) but whose milk comes not save scantily. (TA.) ― -b5- A she-camel (TA) that scarcely ever conceives except against her will: (K:) a mare slow to conceive. (L.)

نَزِيزٌ
نَزِيزٌ ذ : see نَزْرٌ; the latter, in five places.

مَنْزُورٌ
مَنْزُورٌ ذ : see نَزْرٌ; the latter, in five places.

##### Türkçe

نَزُرَ
1 **نَزُرَ** ذ , muzâri‘ **نَزُرَ** , mastar ismi **نَزَارَةٌ** (S, A, Msb, K) ve **نُزُورٌ** (Msb, K) ve **نُزُورَةٌ**, (K,) yahut **نُزْرَةٌ**, M ve L’de olduğu üzere; ve belki bu son iki şekilden biri öteki yerine bir hatadır, (TA,) Miktar veya sayı bakımından az, yahut küçük idi, veya oldu; (S, A, Msb, K;) değersiz, bayağı, hakir, yahut önemsiz. (S, TA.) 5’e de bak. ― -b2- Yine, mastar ismi **نَزَارَةٌ**, O (bir adam) az hayır, yahut az mal sahibi idi, veya oldu. (AZ.) ― -b3- **نَزَرَتْ**, mastar ismi **نَزْرٌ**, O (bir dişi deve) az sütlü idi. (TA.) -A2- **نَزَرَهُ**, muzâri‘ **نَزُرَ**, (TA,) mastar ismi **نَزْرٌ**, (K,) Ona, yahut ona/ona (şeye), hor baktı ve onu az gördü. (K. * TA.) 2’ye de bak. ― -b2- Ona [kötü] göz ile vurdu. (Fr, TA’da, md. شزر.) -A3- **نَزَرَهُ**, (As, A,) muzâri‘ **نَزُرَ**, (As,) mastar ismi **نَزْرٌ**, (As, K,) Ondan, sahip olduğu şeyi, azar azar çekip çıkardı, yahut çıkardı: (As:) ilimden bir mesele yahut bir bağış istemede onu sıkıştırdı, yahut üzerine vardı. (A, K) (A.) Şöyle de dersin: **فُلَانٌ لَا يُعْطِى حَتَّى يُنْزَرَ**, (A, K,) yahut ↓ **يُنَزَّرَ**, (S’nin iki nüshasında böyle,) Böyle biri, sıkıştırılıncaya, yahut üzerine varılıncaya, (A, K,) ve hor görülünceye kadar vermez. (S, K, TA.)

نزّرهُ
2 **نزّرهُ** ذ , mastar ismi **تَنْزِيرٌ**; (K;) yahut ↓ **نَزَرَهُ**, muzâri‘ **نَزُرَ** mastar ismi **نَزْرٌ**; (Msb;) Onu miktar bakımından az, yahut küçük yaptı; (Msb, K;) yani bir bağışı; ↓ **أَنْزَرَهُ** da böyledir. (K.) ― -b2- Yine **نزّرهُ**: Ona az, küçük, değersiz, bayağı, hakir, yahut önemsiz bir bağış verdi. (TA.) [TA’da, ↓ **أَنْزَرَهُ**’nun da bu manaya geldiği ima edilmiş görünür.] -A2- 1’in son manasına da bak.

انزرهُ
4 **انزرهُ** ذ : iki yerde 2’ye bak. ― -b2- Yine, O (Allah) onu az hayır, yahut az mal sahibi kıldı. (AZ.)

تنزّر
5 **تنزّر** ذ **تَقَلَّلَ** ile aynı (K,) yani, miktar bakımından azaldı, yahut az veya küçük kılındı. (TK.) **نَزُرَ**’a da bak. ― -b2- Nizلr kabilesine mensup olduğunu ileri sürdü: (K:) yahut kendini o kabileye benzetti: yahut onlardan olmadığı hâlde onların arasına kendini soktu. (S, K,) (TA.)

نَزْرٌ
**نَزْرٌ** ذ , herhangi bir şeye uygulanarak, (TA,) miktar veya sayı bakımından az, yahut küçük; (S, A, Msb;) değersiz, bayağı, hakir, yahut önemsiz: (S, TA:) ↓ **نَزِيرٌ** (Msb, K) ve ↓ **نَزُورٌ** (Msb) ve ↓ **مَنْزُورٌ** da böyledir: (K:) yahut sonuncusu, bir bağışa (S, TA,) ve yiyeceğe (TA;) uygulanarak, miktar bakımından az, yahut küçük demektir; yahut miktar bakımından az, yahut küçük kılınmış bir bağış: (Msb:) ve **نَزْرٌ** ile ↓ **مَنْزُورٌ**, sıkıştırma yahut üzerine varma ile elde edilmiş bir bağış; ve ↓ **غَيْرُ مَنْزُورٌ**, istenmeksizin verilmiş bir bağış; sıkıştırma yahut üzerine varma olmaksızın. (TA.) Söze de uygulanır: böylece Muhammed’in sözü **فَصْلٌ لَا نَزْرٌ وَلَا هَذْرٌ** diye vasfedilmiştir [Ayrım;] aczi gösterecek derecede az, yahut kıt değil, ne de çok ve bozuk: (K:) yahut ne az ne çok. (TA, md. هذر.) ― -b2- Az, yahut hiç, hayır veya iyilik sahibi olan bir adam; az, yahut hiç, mal sahibi; ve **فَزْرٌ** da böyledir; ↓ **مَنْزُورٌ** da böyledir. (AZ.) -A2- **مَا جِئْتَ اِلَّا نَزْرًا** Yavaşça, ağırdan alarak, yahut geç gelmekten başka gelmedin. (K.)

نَزِرَةٌ
**نَزِرَةٌ** ذ : **نَزُورٌ**’a bak.

نِزَارٌ
**نِزَارٌ** ذ Bir dişi devede, ancak istemeyerek gebe kalması; neredeyse hiç gebe kalmama vasfı. (TA.)

نَزُورٌ
**نَزُورٌ** ذ Miktar veya sayı bakımından az, yahut küçük olan herhangi bir şey. (K.) **نَزْرٌ**’a da bak. ― -b2- Az çocuklu bir kadın; (S, K;) ve aynı şekilde bir kuşa da uygulanır; (S, TA;) ve ↓ **نَزِرَةٌ** da böyledir; **ز**’ye kesre ile, bir kadına uygulanarak: (K:) ilkinin çoğulu **نُزُرٌ**: (TA:) yahut ilk sıfat, az sütlü demektir; (K;) bu manada bir dişi deveye uygulanır. (TA.) Meme başlarının delikleri geniş olan bir dişi deve. (L, voce فتوح.) ― -b3- Az sözlü; sıkıştırılıncaya, yahut üzerine varılıncaya kadar konuşmayan. (En-Nadr.) ― -b4- Yavrusu ölmüş olan ve başka birinin yavrusunu benimseyen, (K, TA,) fakat sütü ancak kıt gelen bir dişi deve. (TA.) ― -b5- Neredeyse hiç, ancak istemeyerek gebe kalan bir dişi deve: (K:) gebe kalması yavaş olan bir kısrak. (L.)

نَزِيزٌ
**نَزِيزٌ** ذ : **نَزْرٌ**’a bak; ikincisi, beş yerde.

مَنْزُورٌ
**مَنْزُورٌ** ذ : **نَزْرٌ**’a bak; ikincisi, beş yerde.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَزَرَ
نَزَرَ U ( n. ac. نَزْر 1 ),
a.  Importuned, questioned.

b.  Despised.

c.  Smote with the evil eye.

d.  Urged on.

e.  Ordered, bid.

نَزُرَ
نَزُرَ U ( n. ac. نَزْر 1 ,  نَزَاْرَة 22t ,  نُزُوْر 27 ,  نُزُوْرَة 27t ),
a.  Was paltry, contemptible.

نَزَّرَ
نَزَّرَ II ,
a.  Made small; gave a paltry present to.

b.  see I (a) .

أَنْزَرَ
أَنْزَرَ IV ,
a.  see II (a) .

تَنَزَّرَ
تَنَزَّرَ V ,
a.  Grew little, dwindled.

نَزْر
نَزْر 1 ,
a.  Paltry, scanty.

b.  Tumour,

نَزِرَة
نَزِرَة 5t ,
a.  see 26 (a) , ( b ).

نَزِيْر
نَزِيْر 25 , ( pl. نُزُر 10 ),
a.  see 1 (a) .

نَزُوْر
نَزُوْر 26 ,
a.  Poor in milk.

b.  Unprolific.

c.  see 1 (a) .

نَزڤرَ
N. P. نَزڤرَ I ,
a.  see 1 (a) .

نَزْرًا
نَزْرًا
a.  Slowly, tardily.

لَقِحَت الحَرْب عَن نُزُرٍ
لَقِحَت الحَرْب عَن نُزُرٍ
a.  War arose without just cause.

##### Türkçe

**نَزَرَ**
**نَزَرَ** U ( n. ac. **نَزْر** 1 ),
a. Israrla istedi, sorguladı.

b. Hor gördü.

c. Nazarla vurdu.

d. Sevk etti.

e. Emretti, buyurdu.

**نَزُرَ**
**نَزُرَ** U ( n. ac. **نَزْر** 1 , **نَزَاْرَة** 22t , **نُزُوْر** 27 , **نُزُوْرَة** 27t ),
a. Değersiz oldu, hakir oldu.

**نَزَّرَ**
**نَزَّرَ** II ,
a. Küçük yaptı; -e değersiz bir hediye verdi.

b. I (a)’ya bak.

**أَنْزَرَ**
**أَنْزَرَ** IV ,
a. II (a)’ya bak.

**تَنَزَّرَ**
**تَنَزَّرَ** V ,
a. Azaldı, küçüldü.

**نَزْر**
**نَزْر** 1 ,
a. Değersiz, az.

b. Tümör,

**نَزِرَة**
**نَزِرَة** 5t ,
a. 26 (a), (b)’ye bak.

**نَزِيْر**
**نَزِيْر** 25 , ( pl. **نُزُر** 10 ),
a. 1 (a)’ya bak.

**نَزُوْر**
**نَزُوْر** 26 ,
a. Sütçe fakir.

b. Kısır.

c. 1 (a)’ya bak.

**نَزڤرَ**
N. P. **نَزڤرَ** I ,
a. 1 (a)’ya bak.

**نَزْرًا**
**نَزْرًا**
a. Yavaşça, gecikerek.

**لَقِحَت الحَرْب عَن نُزُرٍ**
**لَقِحَت الحَرْب عَن نُزُرٍ**
a. Savaş haklı bir sebep olmaksızın ortaya çıktı.
