# نزر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B2%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نزر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: نزر

النزر: القليل التافه من كل شيء، كالنزير، كأمير، ذكرهما ابن سيده. والمنزور، يقال: طعام منزور وعطاء منزور، أي قليل، وقال الشاعر:
  بطيء من الشيء القليل احتفاظـه                      عليك ومنزور الرضا حين يغضب

  النزر: الإلحاح في السؤال، سواء في العلم أو العطاء، كما فسره الزمخشري. وفي حديث عائشة رضي الله عنها: وما كان لكم أن تنزروا رسول الله صلى الله عليه وسلم على الصلاة، أي تلحوا عليه فيها. وفي حديث آخر: أن عمر رضي الله عنه كان يساير النبي صلى الله عليه وسلم في سفر، فسأله عن شيء فلم يجبه، فقال لنفسه كالمبكت لها: ثكلتك أمك يا ابن الخطاب، نزرت رسول الله صلى الله عليه وسلم مرارا لا يجيبك، قال الأزهري: معناه أنك ألححت عليه في المسألة إلحاحا أدبك بسكوته عن جوابك. قلت: وهو في صحيح البخاري في غزوة الحديبية، وهكذا ضبطه الرواة بالتخفيف، وضبطه الأصيلي وحده بالتشديد، وكأنه على المبالغة. وقال أبو ذر أحد رواة الكتاب: سألت عنه من لقيت أربعين سنة فما قرأته قط إلا بالتخفيف. وكذا قال ثعلب. النزر: الاستعجال والاحتثاث نقله شمر عن عدة من الكلابيين، ولكنه قال: الاستحثاث: وفي التكملة مثل ما للمصنف، وقال أيضا: ويقال: نزره، إذا أعجله. النزر: ورم في ضرع الناقة، ومنه قولهم ناقة منزورة. النزر: الأمر، يقولون: نزرتك فأكثرت، أي أمرتك. النزر: الاحتقار والاستقلال، عن ابن الأعرابي، وقد نزره، أي احتقره واستقله، وأنشد:
  قد كنت لا أنزر في يوم النهل                      ولا تخون قوتي أن أبـتـذل
  حتى توشى في وضاح وقل يقول كنت لا أستقل ولا أحتقر حتى كبرت. في حديث أم معبد الخزاعية في صفة كلامه صلى الله تعالى عليه وسلم: فصل، لا نزر ولا هذر. النزر: القليل، أي ليس بقليل فيدل على عي ولا بكثير فاسد، وقال ذو الرمة:
  لها بشر مثل الحرير ومنـطـق                      رخيم الحواشي لا هراء ولا نزر ونزر الشيء، ككرم، نزرا بالفتح، ونزارة كسحابة، ونزورة ونزورا، بالضم فيهما، وفي المحكم نزرة، بالضم بدل نزورة، وهكذا نقله صاحب اللسان، فلينظر إن لم يكن أحدهما تصحيفا عن الآخر: قل وتفه. ونزر عطاءه تنزيرا قلله. ونزره: أعطاه عطاء نزرا، كأنزره وهذه نقلها الصاغاني. وتنزر منه: تقلل. والنزور، كصبور: المرأة القليلة الولد، ونسوة نزر، كالنزرة، بكسر الزاي، ومنه حديث ابن جبير: كانت المرأة من الأنصار إذا كانت نزرة أو مقلاتا تنذر لمن ولد لها ولد لتجعلنه في اليهود. تلتمس بذلك طول بقائه. أو النزور: القليلة اللبن من النوق، وقد نزرت نزرا. يقال: كل شيء يقل نزور، ومنه قول زيد بن عدي:
  أو كماء المثمود بعد جمـام                      زرم الدمع لا يؤوب نزورا

  النزور: الناقة التي مات ولدها وهي ترأم ولد غيرها ولا يجيء لبنها إلا نزرا. النزور أيضا: التي لا تكاد تلقح إلا وهي كارهة، وناقة نزور بينة النزار. قال الأزهري: والناتق التي إذا وجدت مس الفحل لقحت وقد نتقت تنتق، إذا حملت. ونزار بن معد بن عدنان، ككتاب: أبو قبيلة. وفي الروض الأنف: سمي به لأن أباه لما ولد له نظر إلى نور النبوة بين عينيه، وهو النور الذي كان ينقل في الأصلاب إلى محمد صلى الله عليه وسلم، ففرح فرحا شديدا، ونحر وأطعم وقال: إن هذا كله لنزر في حق هذا المولود، فسمي نزارا لذلك. وتنزر الرجل، إذا انتسب إليهم وانتمى لهم، أو شبه نفسه بهم، أو أدخل نفسه فيهم ولم يكن منهم. يقال: ما جئت إلا نزرا، بالفتح، أي بطيئا. ويقال: لقحت الحرب عن نزر، بضمتين، أي عن حيال. من سجعات الأساس: فلان لا يعطي حتى ينزر، ولا يطيع حتى يهزر، أي يلح عليه ويهان ويصغر من قدره. ومما يستدرك عليه: النزور، كصبور: القليل الكلام لا يتكلم حتى تنزره، قاله النضر، وقد يستعمل النزور في الطير، قال كثير:
  بغاث الطير أكثرها فراخا                      وأم الصقر مقلات نزور وقال الأصمعي: نزر فلان فلانا ينزره نزرا، إذا استخرج ما عنده قليلا قليلا. وقال أبو زيد: رجل نزر وفزر، وقد نزر نزارة، إذا كان قليل الخير، وأنزره الله، وهو رجل منزور، ويقال: أعطاه عطاء نزرا ومنزورا، إذا ألح عليه فيه، وعطاء غير منزور، إذا لم يلح عليه فيه، بل أعطاه عفوا، ومنه قوله:
  فخذ عفو من آتاك لا تنـزرنـه                      فعند بلوغ الكدر رنق المشارب وفرس نزور: بطيئة اللقاح. كذا في اللسان. ونزر الشراب الإنسان: أسكره. قاله ابن القطاع. ومنزر كمقعد: قرية باليمن من قرى سنحان. ذكره ياقوت.

### Türkçe

**النزر**: her şeyden az, değersiz olan; **النزير** gibi, **أمير** gibi; ikisini de İbn Sîde zikretti. Ve **المنزور**; denir: **طعام منزور** ve **عطاء منزور**; yani az. Şair dedi ki:
  Şeyden az olanın korunması yavaştır                      sana karşı; ve razılık **منزور**dur, öfkelendiği vakit

**النزر**: soru sormada ısrar; ister ilimde ister bağışta; Zemahşerî’nin tefsir ettiği üzere. Âişe رضي الله عنها hadîsinde: “Ve sizin için yoktu ki, Resûlullah صلى الله عليه وسلم’i namaz üzerine **تنزروا** edesiniz”; yani onda ona ısrar edesiniz. Ve başka bir hadîste: Ömer رضي الله عنه’un bir seferde Peygamber صلى الله عليه وسلم ile birlikte yürüdüğü, ona bir şey sorduğu da ona cevap vermediği; bunun üzerine kendisine, onu azarlayan gibi, dediği: “Anan seni yitirsin ey Hattâb’ın oğlu! Resûlullah صلى الله عليه وسلم’i defalarca **نزرت** ettin, sana cevap vermiyor.” Ezherî dedi ki: manası: sen ona meselede bir ısrarla ısrar ettin; o da cevabından susmasıyla seni edeplendirdi. Dedim: ve o, Hudeybiye gazvesinde Sahîh-i Buhârî’dedir; ve râvîler onu hafifletmeyle böyle ضبط ettiler; Asîlî tek başına şeddeli ضبط etti; sanki mübalağa üzerinedir. Ve Ebû Zerr, kitabın râvîlerinden biri, dedi ki: “Kırk sene karşılaştıklarımdan onu sordum; onu asla hafifletme dışında okumadım.” Ve Sa‘leb de böyle dedi. **النزر**: acele etme ve **الاحتثاث**; Şemmer onu Kelbîlerden bir cemaatten nakletti; fakat o dedi ki: **الاستحثاث**. Ve **التكملة**’de musannifin olanın misli vardır; ve ayrıca dedi ki: denir: **نزره**; onu acele ettirdiği vakit. **النزر**: dişi devenin memesindeki şiş; ondan onların sözü: **ناقة منزورة**. **النزر**: iş/emir; derler: **نزرتك فأكثرت**; yani sana emrettim. **النزر**: küçümseme ve az görme; İbnü’l-A‘râbî’den; ve onu **نزره** etti; yani onu küçümsedi ve az gördü. Ve şu beyit okundu:
  Sulama gününde ben **أنزر** etmez idim                      ve gücüm, kendimi harcamaya, hıyanet etmezdi
  Ta ki **وضاح** içinde ak saçlı oldu ve “az” dedi; “ben az görmez ve küçümsemezdim, ta ki yaşlandım” der. Ümmü Ma‘bed el-Huzâ‘iyye’nin, كلامının sıfatında, صلى الله تعالى عليه وسلم hakkında hadîsinde: “Ayrım yapandır; ne **نزر** vardır ne **هذر**.” **النزر**: az; yani az değildir ki acze delâlet etsin; ve çoktur ki bozuk (olsun) değil. Zü’r-Rumme dedi ki:
  Ona ipek gibi bir ten ve bir konuşma vardır                      kenarları yumuşak; ne **هراء** ne **نزر**

Ve **نزر** şey, **كرم** gibi; fetha ile **نزرا**; ve **نزارة** bulut gibi; ve **نزورة** ve **نزورا**, ikisinde de damme ile. Ve **المحكم**’de **نزرة** vardır; **نزورة** yerine damme ile; ve Lisân sahibi onu böyle nakletti; öyleyse baksın: ikisinden biri diğerinden tashîf değilse: azaldı ve değersizleşti. Ve **نزر** bağışını **تنزيرا**: onu azalttı. Ve **نزره**: ona **نزرا** bir bağış verdi; **أنزره** gibi; ve bunu Sâgânî nakletti. Ve ondan **تنزر** etti: az gördü/azalttı. Ve **النزور**, **صبور** gibi: az çocuklu kadın; ve kadınlar **نزر**; **النزرة** gibi, **الزاي**’ın kesriyle. Ondan İbn Cübeyr hadîsi: Ensardan kadın, **نزرة** yahut **مقلاتا** olduğu vakit, kendisine bir çocuk doğarsa onu Yahudiler içinde kılmayı adardı; bununla onun kalışının uzunluğunu arardı. Yahut **النزور**: develerden sütü az olan; ve o **نزرت** etti, **نزرا**. Denir: her şey ki azalır, **نزور**dur. Ondan Zeyd b. ‘Adî’nin sözü:
  Yahut doluluktan sonra **المثمود** suyu gibi                      gözyaşı kesildi; **نزورا** dönmez

**النزور**: yavrusu ölen, başka bir yavruyu emziren; ve sütü ancak **نزرا** gelir olan dişi deve. **النزور** ayrıca: neredeyse ancak istemeyerek gebe kalan; ve **ناقة نزور**; **النزار**’ı açık olan. Ezherî dedi ki: ve **الناتق**: erkeğin dokunuşunu bulduğu vakit gebe kalan; ve **نتقت** eder, **تنتق**; hamile kaldığı vakit. Ve **نزار بن معد بن عدنان**, **كتاب** gibi: bir kabilenin babası. Ve **الروض الأنف**’te: bununla adlandırıldı; çünkü babası, ona doğduğu vakit, iki gözü arasında nübüvvet nuruna baktı; o, asıllarda Muhammed صلى الله عليه وسلم’e taşınmakta olan nurdur; şiddetli bir sevinçle sevindi; kesti ve yedirdi ve dedi ki: “Bu doğan hakkında bunun hepsi elbette **لنزر**dir”; bu sebeple ona Nizâr adı verildi. Ve adam **تنزر** etti; onlara nisbet ettiği ve onlara intisap ettiği vakit; yahut kendisini onlara benzettiği vakit; yahut onlardan olmadığı hâlde kendisini onların içine soktuğu vakit. Denir: “Ben ancak **نزرا** geldim”; fetha ile; yani yavaş. Ve denir: “Savaş **نزر** üzerine gebe kaldı”; iki damme ile; yani karşı karşıya/yan yana. **الأساس**’ın secilerinden: “Falan vermez ta ki **ينزر** etsin; ve itaat etmez ta ki **يهزر** etsin”; yani ona ısrar edilir ve aşağılanır ve değeri küçültülür. Ve ona istidrâk olunanlardandır: **النزور**, **صبور** gibi: az konuşan; sen onu **تنزره** etmedikçe konuşmaz; Nadr söyledi. Ve **النزور** kuşta da kullanılabilir. Kesîr dedi ki:
  Kuşların **بغاث**’ı yavruca daha çoktur                      ve doğanın anası **مقلات**tır, **نزور**dur

Ve Asma‘î dedi ki: Falan, falanı **نزر** eder, onu **ينزره** eder, **نزرا**; onda olanı azar azar çıkardığı vakit. Ve Ebû Zeyd dedi ki: adam **نزر** ve **فزر**dir; ve o **نزارة** etti; hayrı az olduğu vakit. Ve Allah onu **أنزره** etti; ve o **رجل منزور**dur. Ve denir: ona **عطاء نزرا** ve **منزورا** verdi; onda ona ısrar ettiği vakit. Ve **عطاء غير منزور**: onda ısrar edilmediği vakit; bilakis ona kendiliğinden verdiği vakit. Ondan onun sözü:
  Sana verenden affı al; onu **تنزرنـه** etme                      bulanıklığa varınca içimler bulanır

Ve **فرس نزور**: gebeliği yavaş. Lisân’da böyledir. Ve **نزر** içki insanı: onu sarhoş etti. İbnü’l-Kattâ‘ söyledi. Ve **منزر** **مقعد** gibi: Yemen’de, Senhân köylerinden bir köy. Yâkût onu zikretti.
