# نزز (ن-ز-ز) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%B2
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B2%D8%B2

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ن - ز - ز
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%B2/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الزاي والنون
ز ن، ن ز مستعملان
زن:
أبو زَنَّة: كنية القِرْد.
والإزنان: الأَبْنُ، وهو مصدر المأبون أزنّة بخير، أي: أَبَنَهُ. وفلان يُزَنُّ بخير أو بشرّ. ولا يقال: يُؤْمَنُ إلاّ بشرّ، قال:
لا يزنّون في العشيرة بالسُّو		ءِ ولا يُفسِدون ما صَلَحـا
نز:
النِّزُ: ما تحلّب من الرض من الماء. وأَنَزَّتِ الأرض، أي: صارت ذات نِزٍّ، ونَزَّت: تحلَّب منها النِّزُّ وصارت هذه الأرض منابعَ النِّزّ ومواقع الوزّ.
وظليمٌ نَزٌّ: لا يكاد يستقرّ في مكان. والمِنَزُّ: مَهْدُ الصّبيّ. وغلام نَزٌّ، أي : خفيف، وغلمان نزّونَ، أي خفاف.

##### Türkçe

باب **الزاي** و**النون**
**ز ن**، **ن ز** kullanımdadırlar.
**زن**:
**أبو زَنَّة**: maymunun künyesi.
Ve **الإزنان**: **الأَبْنُ**; ve o, **المأبون**’un mastarıdır: “**أزنّة** بخير” yani: onu **أَبَنَهُ**. Ve falan kimse hayırla yahut şerle **يُزَنُّ**. Ve “**يُؤْمَنُ**” denilmez; ancak şerle (denilir). Dedi ki:
لا يزنّون في العشيرة بالسُّو		ءِ ولا يُفسِدون ما صَلَحـا
**نز**:
**النِّزُ**: suyun, **الرض**’dan sızıp çıkan şeyidir. Ve “**أَنَزَّتِ** الأرض” yani: **نِزّ** sahibi oldu. Ve “**نَزَّت**”: ondan **النِّزُّ** sızıp çıktı; ve bu yer, **النِّزّ**’in kaynakları ve **الوزّ**’ün konak yerleri oldu.
Ve “**وظليمٌ نَزٌّ**”: bir yerde durup yerleşmeye pek yaklaşmaz. Ve **المِنَزُّ**: çocuğun beşiği. Ve “**غلام نَزٌّ**” yani: hafif; ve “**غلمان نزّونَ**” yani: hafifler.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%B2/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

النَزُّ والنِزُّ: ما يتحلَّب في الأرض من الماء. وقد أَنَزَّتِ الأرض: صارت ذات نَزٍّ. والنَزُّ: الرجل الخفيف الذكيُّ الفؤاد. وظليمٌ نَزٌّ: لا يستقر في مكان. وناقةٌ نَزَّةٌ: خفيفةٌ. ونَزَّ الظَبْيُ يَنزُّ نَزيزاً، أي عَدا، وكذلك إذا صَوَّتَ.

##### Türkçe

**النَزُّ** ve **النِزُّ**: yerden sudan sızıp akan şey. Ve yer **أَنَزَّتِ**: **نَزٍّ** sahibi oldu. Ve **النَزُّ**: hafif (çevik), kalbi zeki adam. Ve **ظليمٌ نَزٌّ**: bir yerde durulmaz. Ve **ناقةٌ نَزَّةٌ**: hafif. Ve **نَزَّ الظَبْيُ يَنزُّ نَزيزاً**: yani koştu; aynı şekilde ses çıkardığı zaman da.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%B2/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن ز ز
في أرضه نز ونزوز‏.‏
وقد نزّت أرضهم وأنزّت‏.‏
ورجل نزّ‏:‏ لا يقرّ في مكان‏.‏
وظليم وظبي نز‏:‏ ذو نزوان وقد نزّ نزيزاً‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ فلاة ينزّ الرئم في حجراتها نزيز خطام القوس يحدى به النبل والصبيّ في المنز‏:‏ في المهد‏.‏
والأم تنزنز صبيها‏:‏ ترقصه‏.‏

##### Türkçe

ن ز ز
Onun arazisinde **نزّ** ve **نزوز** vardır.
Onların arazisi **نزّت** oldu ve **أنزّت** oldu.
Ve **نزّ** bir adam: bir yerde karar kılmaz.
Ve **نزّ** bir devekuşu erkeği ve bir ceylan: **نزوان** sahibi; ve **نزيزاً** olarak **نزّ** etti.
Zü’r-Rumme dedi:
“Bir ıssızlık; onun taşlıklarında **الرئم** **ينزّ** eder; (bu,) okların ve çocuğun onunla sevk edildiği yay kirişinin **نزيز**’idir.”
Ve çocuk **المنز**’dedir: beşikte.
Ve anne çocuğunu **تنزنز** eder: onu sallar.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%B2/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

النَّزُّ والنِّزُّ، والكسر أَجود: ما تَحَلَّب من الأَرض من الماء، فارسي معرّب. وأَنَزَّت الأَرضُ: نبع منها النَّزُّ. وأَنَزَّت: صارت ذات نَزٍّ وصارت مناقع للنَّزِّ. ونَزَّتِ الأَرضُ: صارت ذات نَزٍّ. ونَزَّتْ: تَحَلَّبَ منها النَّزُّ. وفي حديث الحرث ابن كِلْدَةَ قال لعمر، رضي الله عنه: البلاد الوَبِئةُ ذاتُ الأَنْجالِ والبعوض والنَّزِّ؛ وفي بعض الأَوصاف: أَرض مناقع النَّزِّ حَبُّها لا يُجَزُّ، وقَصَبُها لا يَهْتَزُّ. وأَرض نازَّة ونَزَّة: ذات نَزٍّ؛ كلتاهما عن اللحياني. والنَّزُّ والنِّزُّ: السحخيُّ الذَّكيُّ الخفيف؛ وأَنشد:
وصاحِبٍ أَبْدَأَ حُلْواً مُزّا
في حاجةِ القومِ خُفافاً نِزَّا
وأَنشد بيت جرير يهجو البعيث:
لَقًى حَمَلَتْه أُمُّه وهي ضَيْفَةٌ،
فجاءتْ بِنَزٍّ للضِّيافة أَرْشَما
قال: أَراد بالنَّزِّ ههنا خفة الطيش لا خفة الروح والعقل. قال: وأَراد بالنُّزالة
(* قوله« واراد بالنزالة» لعل البيت روي بنز للنزالة، فنقل عبارة من شرح عليها، والا فالذي في البيت للضيافة وكذلك في الصحاح نعم رواه شارح القاموس من نزالة ) الماء الذي أَنزله المجامع لأُمه. وناقة نَزَّةٌ: خفيفة؛ وقوله:
عَهْدِي بجنَّاح إِذا ما اهْتَزَّا،
وأَذْرَتِ الريحُ تُراباً نَزَّا،
أَنْ سَوْفَ يُمْطِيه وما ارْمأَزّا
أَي يمضي عليه. ونَزّاً أَي خفيفاً. وظَلِيم نَزٌّ: سريع لا يستقر في مكان؛ قال:
أَو بَشَكَى وَخْدَ الظَّلِيم النَّزِّ
وَخْد: بدل من بَشَكَى أَو منصوب على المصدر. والمِنَزُّ: الكثير الحركة. والمِنَزُّ: المَهْدُ مَهْدُ الصبي. ونَزَّ الظبيُ يَنِزُّ نَزِيزاً: عدا وصَوَّتَ؛ قال ذو الرمة:
فلاةٌ يَنِزُّ الظَّبْيُ في جِحَراتِها،
نَزِيزَ خِطامِ القوْسِ يُحْذَى بها النَّبْلُ
ونَزَّزَه عن كذا أَي نَزَّهه. وقتلته النَّزَّة أَي الشهوة. وفي نوادر الأَعراب: فلان نَزِيزٌ أَي شهوان، ويقال: نِزُّ شَرٍّ ونِزازُ شَرٍّ ونَزِيزُ شَرٍّ.

##### Türkçe

**النَّزُّ** ve **النِّزُّ**, ve kesre daha iyidir: yerden sudan sağılmış (sızmış) olan şey; Farsça olup Arapçalaştırılmıştır. Ve **أَنَزَّت الأَرضُ**: ondan **النَّزُّ** fışkırdı. Ve **أَنَزَّت**: **نَزٍّ** sahibi oldu ve **النَّزِّ** için su birikintileri oldu. Ve **نَزَّتِ الأَرضُ**: **نَزٍّ** sahibi oldu. Ve **نَزَّتْ**: ondan **النَّزُّ** sağılmış (sızmış) oldu. Ve Hâris b. Kilde hadîsinde, Ömer’e, Allah ondan razı olsun, dedi ki: “Vebalı beldeler **الأَنْجالِ** ve sivrisinek ve **النَّزِّ** sahibidir”; ve bazı vasıflarda: “**النَّزِّ** su birikintileri olan bir yer; onun tanesi biçilmez, kamışı sallanmaz.” Ve **أَرض نازَّة** ve **نَزَّة**: **نَزٍّ** sahibi; ikisi de Lihyânî’dendir. Ve **النَّزُّ** ve **النِّزُّ**: keskin, zeki, hafif olan; ve inşâd etti:

وصاحِبٍ أَبْدَأَ حُلْواً مُزّا
في حاجةِ القومِ خُفافاً نِزَّا

Ve Cerîr’in, Bu‘ays’ı hicveden beytini inşâd etti:

لَقًى حَمَلَتْه أُمُّه وهي ضَيْفَةٌ،
فجاءتْ بِنَزٍّ للضِّيافة أَرْشَما

Dedi ki: Burada **النَّزِّ** ile, ruh ve aklın hafifliği değil, taşkınlığın hafifliğini murad etti. Dedi ki: Ve **بالنُّزالة** murad etti
(* Sözü “**واراد بالنزالة**”: muhtemelen beyit **بنز للنزالة** ile rivayet edildi de, onun üzerine bir şerhten ibare nakletti; yoksa beyitte olan **للضيافة**’dir; Sıhâh’ta da böyledir; evet, Kāmûs şârihi onu **من نزالة**’dan rivayet etti)
annesiyle cima edenin indirdiği suyu. Ve **ناقة نَزَّةٌ**: hafif; ve onun sözü:

عَهْدِي بجنَّاح إِذا ما اهْتَزَّا،
وأَذْرَتِ الريحُ تُراباً نَزَّا،
أَنْ سَوْفَ يُمْطِيه وما ارْمأَزّا

Yani: onun üzerine gider. Ve **نَزّاً** yani: hafif. Ve **ظَلِيم نَزٌّ**: hızlı, bir yerde durmaz; dedi ki:

أَو بَشَكَى وَخْدَ الظَّلِيم النَّزِّ

**وَخْد**: **بَشَكَى**’dan bedeldir yahut masdar üzere mansuptur. Ve **المِنَزُّ**: çok hareketli olan. Ve **المِنَزُّ**: beşik, çocuğun beşiği. Ve **نَزَّ الظبيُ يَنِزُّ نَزِيزاً**: koştu ve ses çıkardı; Zü’r-Rumme dedi ki:

فلاةٌ يَنِزُّ الظَّبْيُ في جِحَراتِها،
نَزِيزَ خِطامِ القوْسِ يُحْذَى بها النَّبْلُ

Ve **نَزَّزَه عن كذا** yani: onu uzak tuttu. Ve beni **النَّزَّة** öldürdü, yani şehvet. Ve A‘râb’ın nevâdirinde: “Falan **نَزِيزٌ**” yani şehvetli; ve denir: **نِزُّ شَرٍّ** ve **نِزازُ شَرٍّ** ve **نَزِيزُ شَرٍّ**.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%B2/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن ز ز * * النَّزُّ * بفتح النون وكسرها ما يتحَلَّبُ من الأرض من الماء وقد * أنَزَّتِ * الأرض صارت ذات نَزٍّ

##### Türkçe

* ن ز ز * **النَّزُّ**: **النون**’un fethası ve kesrası ile; yerden sudan sızıp akan şeydir. Ve yer **أنَزَّتِ**; **نَزٍّ** sahibi oldu (yani nَز’li oldu).

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%B2/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

النز: ما يتحلب من الأرض من الماء، ويكسر، والكر أجود، فارسي معرب. النز: الكثير. النز: الذكي الفؤاد الظريف الخفيف الروح العاقل، عن أبي عبيدة، قال الشاعر:
  في حاجة القوم خفاقا نزا النز أيضا: السخي، نقله الصاغاني. النز أيضا: الطياش. وهو ذم، قال البعيث، كما في التكملة، والصواب: قال جرير يهجو البعيث:
  لقى حملته أمه وهي ضيفة                      فجاءت بنز من نزالة أرشما أي من ماء عبد أرشم. النز: الرجل الكثير التحرك كالمنز بكسر الميم. ونز الظبي ينز نزيزا: عدا وأسرع. كذلك إذا صوت، عن أبي الجراح، حكاه الكسائي، كما في الصحاح، قال ذو الرمة:
  فلاة ينز الظبي في حجـراتـهـا                      نزيز خطام القوس يحذي بها النبل

  نزت الأرض. وفي الصحاح: أنزت: تحلب منها النز، أو صارت ذات نز، أو صارت منابع، هكذا في سائر الأصول بموحدة، ومثله في التكملة، والذي في المحكم: مناقع للنز، بالقاف. نز عني: انفرد جانبا. قتلته النزة، بالكسر، أي الشهوة. في نوادر ابن الأعرابي: النزيز، كأمير: الشهوان. في التكملة: النزيز: الظريف، كالنز. النزيز: اضطراب الوتر عند الرمي. نز الرجل ينز، من حد ضرب، وكذلك الوتر. وأنز: تصلب وتشدد، نقله الصاغاني. والمنازة: المعازة والمنافسة. والنزنزة: تحريك الرأس. والنزانز، بالضم: القريع من الفحول، نقلهما الصاغاني. ونززه عن كذا، أي نزهه، كذا في اللسان. نززت الظبية تنزيزا: ربت ولدها طفلا. يقال: هو نزيز شر، كأمير: ونزازه ككتاب، أي لزيزه ولزازه. ولم يذكر لزاز في موضعه، وإنما ذكر: لزه ولزيزه، وقد أشرنا هناك. والمنز، بكسر الميم: المهد مهد الصبي، سمي بذلك لكثرة حركته. وظليم نز: سريع لا يستقر في مكان، قال:
  أو بشكى وخد الظليم النز وخد، بدل من بشكى، أو منصوب على المصدر. ومما يستدرك عليه: أنزت الأرض: نبع منها النز. وأنزت: صارت ذات نز. وأرض نازة ونزة: ذات نز، كلتاهما عن اللحياني. وناقة نزة: خفيفة، وبعير نز: خفيف، قال الشاعر:
  عهدي بجناح إذا ما اهـتـزا                      وأذرت الريح تـرابـا نـزا
  أن سوف يمطيه وما ارمأزا أي يمضي عليه، ونزا، أي خفيفا. والنزاز، بالكسر: المنازعة والمنافسة، والعامة تقول: نزناز. والنزة، بالفتح: موضع من حوف رمسيس بمصر، وقد وردته.

##### Türkçe

**النز**: yerden sudan sağılır gibi çıkan şey; ve kırılır; **الكر** daha iyidir; Farsça muarrebdir. **النز**: çok olan. **النز**: zeki yürekli, zarif, hafif ruhlu, akıllı; Ebû Ubeyde’den; şair dedi ki:
  Kavmin ihtiyacında çırpınan, **نزا** **النز**. **النز** ayrıca: cömert; bunu Sâgânî nakletti. **النز** ayrıca: düşüncesizlik/taşkınlık. Ve o bir yergidir; **البعيث** dedi, **التكملة**’de olduğu üzere; ve doğrusu: Cerîr, **البعيث**’i hicvederek dedi:
  Anası onu, misafir iken, doğurdu;                      sonra **نز** ile geldi, **نزالة**’den, **أرشما**. Yani: Abd-i Erşem’in suyu(ndan). **النز**: çok hareket eden adam; **المنز** gibi, **الميم**’in kesresiyle. Ve ceylan **نز** eder, **نزيزا**: koştu ve hızlandı. Yine böyledir, ses çıkardığı zaman; Ebû’l-Cerrâh’tan; Kisâî onu hikâye etti, **الصحاح**’ta olduğu üzere; Zû’r-Rumme dedi ki:
  Bir çöl; onun taşlıklarında ceylan **ينز** eder;                      okların onunla sürüldüğü yay yularının **نزيز**i.

  Yer **نزت**. Ve **الصحاح**’ta: **أنزت**: ondan **النز** sağılır gibi aktı; yahut **نز** sahibi oldu; yahut kaynaklar oldu; böylece, diğer bütün asıllarda **موحدة** ile; ve benzeri **التكملة**’dedir; **المحكم**’de olan ise: **النز** için **منازع**; **القاف** ile. **نز عني**: bir yana ayrıldı, kenarda tek kaldı. Onu **النزة** öldürdü; kesre ile; yani şehvet. İbnü’l-A‘râbî’nin **نوادر**’inde: **النزيز**; **أمير** gibi: şehvetli. **التكملة**’de: **النزيز**: zarif; **النز** gibi. **النزيز**: atış sırasında kirişin çalkalanması. Adam **نز** eder, **ينز**; **حد ضرب**’dan; kiriş de böyledir. Ve **أنز**: katılaştı ve sertleşti; Sâgânî onu nakletti. Ve **المنازة**: **المعازة** ve rekabetleşme. Ve **النزنزة**: başı hareket ettirme. Ve **النزانز**; zamme ile: erkek develerin içinden seçkin/yiğit olan; ikisini de Sâgânî nakletti. Ve onu şu şeyden **نززه** etti; yani onu **نزهه** etti; **اللسان**’da böyledir. Dişi ceylanı **نززت**; **تنزيزا**: yavrusunu çocukken büyüttü. Denir ki: o, **نزيز** şerdir; **أمير** gibi; ve **نزازه**; **كتاب** gibi; yani onun **لزيزه**’i ve **لزازه**’ı. **لزاز**’ı kendi yerinde zikretmedi; ancak şunu zikretti: **لزه** ve **لزيزه**; ve orada işaret ettik. Ve **المنز**; **الميم**’in kesresiyle: beşik; çocuğun beşiği; çok hareketinden dolayı böyle adlandırıldı. Ve **ظليم نز**: hızlı; bir yerde durmaz; dedi ki:
  yahut **بشكى** ile; **وخد الظليم النز**’in **وخد**’i; **بشكى**’dan bedeldir; yahut masdar üzere mansuptur. Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **أنزت الأرض**: ondan **النز** fışkırdı. Ve **أنزت**: **نز** sahibi oldu. Ve **أرض نازة** ve **نزة**: **نز** sahibi; ikisi de Lihyânî’dendir. Ve **ناقة نزة**: hafif; ve **بعير نز**: hafif; şair dedi ki:
  Kanadın, ne zaman sallansa, hatırımda;                      ve rüzgâr, **نزا** toprak savursa.
  Şüphesiz onu sürüp götürecek; ve **ما ارمأزا**; yani onun üzerinde yürüyüp gidecek; ve **نزا**: yani hafif olarak. Ve **النزاز**; kesre ile: çekişme ve rekabet; avam ise: **نزناز** der. Ve **النزة**; fetha ile: Mısır’da Ramsîs havzasından bir yer; ona vardım; ve ona varılmıştır.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%B2/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَزَّ
نَزَّ I ( n. ac. نَزِيْز 25 ),
a.  Abounded in springs ( land ).

b.  Ran, bounded.

c.  Vibrated.

d.  Cried out.

e.  [ 'An ], Separated from.

f.  [ coll. ], Dripped.

نَزَّزَ
نَزَّزَ II
a.  [ acc. &  'An ], Separated from.

b.  Nourished.

نَاْزَزَ
نَاْزَزَ III ,
a.  Strove with.

أَنْزَزَ
أَنْزَزَ IV ,
a.  see I (a) .

b.  Became hard.

نَزّ
نَزّ 1 , ( pl. نُزُوْز 27 ),
a.  Moisture, water; spring.

b.  Nimble.

c.  Inconstant, unsteady; mobile.

d.  Liberal.

e.  Intelligent.

f.  Much; many.

نَزَّة
نَزَّة 1t ,
a.  Moist ( ground ).

b.  see 1 (b) &  23 .

نِزّ
نِزّ 2 ,
a.  see 1 (a) .

نِزَّة
نِزَّة 2t ,
a.  Desire.

نَزَز
نَزَز 4
a.  [ coll. ],  see 1 (a) .

مِنْزَز
مِنْزَز 20 ,
a.  Cradle.

b.  see 1 (c) .

نَاْزِزَة
نَاْزِزَة 21t ,
a.  see 1t (a) .

نِزَاْز
نِزَاْز 23 ,
a.  Inclined, prone to ( evil ).

نُزَاْزَة
نُزَاْزَة 24t
a.  [ coll. ],  see 1 (a) .

نَزِيْز
نَزِيْز 25 ,
a.  Desirous; libidinous.

b.  see 1 (c) , ( f ) &  نِزَاْز 23 .

##### Türkçe

نَزَّ
نَزَّ I ( i. ac. **نَزِيْز** 25 ),
a.  Pınarlarda bol oldu (arazi).

b.  Koştu, sıçradı.

c.  Titreşti.

d.  Haykırdı.

e.  [ **عَنْ** ], -den ayrıldı.

f.  [ topl. ], Damladı.

نَزَّزَ
نَزَّزَ II
a.  [ geç. & **عَنْ** ], -den ayırdı.

b.  Besledi.

نَاْزَزَ
نَاْزَزَ III ,
a.  -ile mücadele etti.

أَنْزَزَ
أَنْزَزَ IV ,
a.  I (a)’ya bak.

b.  Sert oldu.

نَزّ
نَزّ 1 , ( çoğ. **نُزُوْز** 27 ),
a.  Nem, su; pınar.

b.  Çevik.

c.  Kararsız, dengesiz; hareketli.

d.  Cömert.

e.  Zeki.

f.  Çok; birçok.

نَزَّة
نَزَّة 1t ,
a.  Nemli (yer).

b.  1 (b) ve 23’e bak.

نِزّ
نِزّ 2 ,
a.  1 (a)’ya bak.

نِزَّة
نِزَّة 2t ,
a.  Arzu.

نَزَز
نَزَز 4
a.  [ topl. ], 1 (a)’ya bak.

مِنْزَز
مِنْزَز 20 ,
a.  Beşik.

b.  1 (c)’ye bak.

نَاْزِزَة
نَاْزِزَة 21t ,
a.  1t (a)’ya bak.

نِزَاْز
نِزَاْز 23 ,
a.  (kötülüğe) meyilli, yatkın.

نُزَاْزَة
نُزَاْزَة 24t
a.  [ topl. ], 1 (a)’ya bak.

نَزِيْز
نَزِيْز 25 ,
a.  Arzulayan; şehvetli.

b.  1 (c), (f) ve **نِزَاْز** 23’e bak.
