# نزز — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%B2/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B2%D8%B2/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%B2.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: نزز

النز: ما يتحلب من الأرض من الماء، ويكسر، والكر أجود، فارسي معرب. النز: الكثير. النز: الذكي الفؤاد الظريف الخفيف الروح العاقل، عن أبي عبيدة، قال الشاعر:
  في حاجة القوم خفاقا نزا النز أيضا: السخي، نقله الصاغاني. النز أيضا: الطياش. وهو ذم، قال البعيث، كما في التكملة، والصواب: قال جرير يهجو البعيث:
  لقى حملته أمه وهي ضيفة                      فجاءت بنز من نزالة أرشما أي من ماء عبد أرشم. النز: الرجل الكثير التحرك كالمنز بكسر الميم. ونز الظبي ينز نزيزا: عدا وأسرع. كذلك إذا صوت، عن أبي الجراح، حكاه الكسائي، كما في الصحاح، قال ذو الرمة:
  فلاة ينز الظبي في حجـراتـهـا                      نزيز خطام القوس يحذي بها النبل

  نزت الأرض. وفي الصحاح: أنزت: تحلب منها النز، أو صارت ذات نز، أو صارت منابع، هكذا في سائر الأصول بموحدة، ومثله في التكملة، والذي في المحكم: مناقع للنز، بالقاف. نز عني: انفرد جانبا. قتلته النزة، بالكسر، أي الشهوة. في نوادر ابن الأعرابي: النزيز، كأمير: الشهوان. في التكملة: النزيز: الظريف، كالنز. النزيز: اضطراب الوتر عند الرمي. نز الرجل ينز، من حد ضرب، وكذلك الوتر. وأنز: تصلب وتشدد، نقله الصاغاني. والمنازة: المعازة والمنافسة. والنزنزة: تحريك الرأس. والنزانز، بالضم: القريع من الفحول، نقلهما الصاغاني. ونززه عن كذا، أي نزهه، كذا في اللسان. نززت الظبية تنزيزا: ربت ولدها طفلا. يقال: هو نزيز شر، كأمير: ونزازه ككتاب، أي لزيزه ولزازه. ولم يذكر لزاز في موضعه، وإنما ذكر: لزه ولزيزه، وقد أشرنا هناك. والمنز، بكسر الميم: المهد مهد الصبي، سمي بذلك لكثرة حركته. وظليم نز: سريع لا يستقر في مكان، قال:
  أو بشكى وخد الظليم النز وخد، بدل من بشكى، أو منصوب على المصدر. ومما يستدرك عليه: أنزت الأرض: نبع منها النز. وأنزت: صارت ذات نز. وأرض نازة ونزة: ذات نز، كلتاهما عن اللحياني. وناقة نزة: خفيفة، وبعير نز: خفيف، قال الشاعر:
  عهدي بجناح إذا ما اهـتـزا                      وأذرت الريح تـرابـا نـزا
  أن سوف يمطيه وما ارمأزا أي يمضي عليه، ونزا، أي خفيفا. والنزاز، بالكسر: المنازعة والمنافسة، والعامة تقول: نزناز. والنزة، بالفتح: موضع من حوف رمسيس بمصر، وقد وردته.

### Türkçe

**النز**: yerden sudan sağılır gibi çıkan şey; ve kırılır; **الكر** daha iyidir; Farsça muarrebdir. **النز**: çok olan. **النز**: zeki yürekli, zarif, hafif ruhlu, akıllı; Ebû Ubeyde’den; şair dedi ki:
  Kavmin ihtiyacında çırpınan, **نزا** **النز**. **النز** ayrıca: cömert; bunu Sâgânî nakletti. **النز** ayrıca: düşüncesizlik/taşkınlık. Ve o bir yergidir; **البعيث** dedi, **التكملة**’de olduğu üzere; ve doğrusu: Cerîr, **البعيث**’i hicvederek dedi:
  Anası onu, misafir iken, doğurdu;                      sonra **نز** ile geldi, **نزالة**’den, **أرشما**. Yani: Abd-i Erşem’in suyu(ndan). **النز**: çok hareket eden adam; **المنز** gibi, **الميم**’in kesresiyle. Ve ceylan **نز** eder, **نزيزا**: koştu ve hızlandı. Yine böyledir, ses çıkardığı zaman; Ebû’l-Cerrâh’tan; Kisâî onu hikâye etti, **الصحاح**’ta olduğu üzere; Zû’r-Rumme dedi ki:
  Bir çöl; onun taşlıklarında ceylan **ينز** eder;                      okların onunla sürüldüğü yay yularının **نزيز**i.

  Yer **نزت**. Ve **الصحاح**’ta: **أنزت**: ondan **النز** sağılır gibi aktı; yahut **نز** sahibi oldu; yahut kaynaklar oldu; böylece, diğer bütün asıllarda **موحدة** ile; ve benzeri **التكملة**’dedir; **المحكم**’de olan ise: **النز** için **منازع**; **القاف** ile. **نز عني**: bir yana ayrıldı, kenarda tek kaldı. Onu **النزة** öldürdü; kesre ile; yani şehvet. İbnü’l-A‘râbî’nin **نوادر**’inde: **النزيز**; **أمير** gibi: şehvetli. **التكملة**’de: **النزيز**: zarif; **النز** gibi. **النزيز**: atış sırasında kirişin çalkalanması. Adam **نز** eder, **ينز**; **حد ضرب**’dan; kiriş de böyledir. Ve **أنز**: katılaştı ve sertleşti; Sâgânî onu nakletti. Ve **المنازة**: **المعازة** ve rekabetleşme. Ve **النزنزة**: başı hareket ettirme. Ve **النزانز**; zamme ile: erkek develerin içinden seçkin/yiğit olan; ikisini de Sâgânî nakletti. Ve onu şu şeyden **نززه** etti; yani onu **نزهه** etti; **اللسان**’da böyledir. Dişi ceylanı **نززت**; **تنزيزا**: yavrusunu çocukken büyüttü. Denir ki: o, **نزيز** şerdir; **أمير** gibi; ve **نزازه**; **كتاب** gibi; yani onun **لزيزه**’i ve **لزازه**’ı. **لزاز**’ı kendi yerinde zikretmedi; ancak şunu zikretti: **لزه** ve **لزيزه**; ve orada işaret ettik. Ve **المنز**; **الميم**’in kesresiyle: beşik; çocuğun beşiği; çok hareketinden dolayı böyle adlandırıldı. Ve **ظليم نز**: hızlı; bir yerde durmaz; dedi ki:
  yahut **بشكى** ile; **وخد الظليم النز**’in **وخد**’i; **بشكى**’dan bedeldir; yahut masdar üzere mansuptur. Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **أنزت الأرض**: ondan **النز** fışkırdı. Ve **أنزت**: **نز** sahibi oldu. Ve **أرض نازة** ve **نزة**: **نز** sahibi; ikisi de Lihyânî’dendir. Ve **ناقة نزة**: hafif; ve **بعير نز**: hafif; şair dedi ki:
  Kanadın, ne zaman sallansa, hatırımda;                      ve rüzgâr, **نزا** toprak savursa.
  Şüphesiz onu sürüp götürecek; ve **ما ارمأزا**; yani onun üzerinde yürüyüp gidecek; ve **نزا**: yani hafif olarak. Ve **النزاز**; kesre ile: çekişme ve rekabet; avam ise: **نزناز** der. Ve **النزة**; fetha ile: Mısır’da Ramsîs havzasından bir yer; ona vardım; ve ona varılmıştır.
