# نزع — Esâsü'l-Belâğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%B9/sozluk/esas
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B2%D8%B9/entries/esas

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نزع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%B9.md)
- Esâsü'l-Belâğa: Zemahşerî · 12. yy

## Madde başı: نزع

ن ز ع
نزع الشيء من يده‏:‏ جذبه وانتزعه‏.‏
ورجل منزع‏:‏ شديد النزع‏.‏
ونزع الدلو من البئر‏.‏
وقام على منزعته‏:‏ على مكان نزعه‏.‏
قال‏:‏ ولم يدلّ رجله حيث نزل وماء بعيد المنزع وهو المكان الذي ينزع منه‏.‏
وبئر نزوع‏:‏ ينزع منها باليد لقرب مائها‏.‏
ونازعته على البئر‏:‏ نزعت معه‏.‏
وثمام منزّع‏.‏
ونزّعنا لها العشب بأيدينا‏.‏
ونازعه الثوب‏:‏ جاذبه‏.‏
وانتزع السهم من الكنانة‏.‏
ورأى الصيد فانتزع له ونزع في قوسه‏.‏
وأيدٍ نوازع‏.‏
وهم ينزعون في القسيّ‏.‏
ومرهم فلينزعوا فيّ القسي نزعاً ولينزوا على الخيل نزواً‏.‏
وحنّت كأنها قوس نازع‏.‏
والخيل تنزع في أعنّتها‏.‏
قال النابغة‏:‏ والخيل تنزع غرباً في أعنّتها كالطير تنجو من الشؤبوب ذي البرد ونزع عن الأمر نزوعاً‏:‏ كفّ عنه‏.‏
ورأيته مكبّاً على الشر فاستنزعته‏:‏ سألته أن ينزع عنه‏.‏
ورماه بالمنزع وهو السهم البعيد المرمى‏.‏
قال يصف حماراً يعدو‏:‏ فهو كالمنزع المريش من الشو - حط مالت به يمين المغالي ورجل أنزع‏:‏ برّاق النّزعتين وقد نزع نزعاً‏.‏
ومن المجاز‏:‏ نزع الأمير العامل من عمله‏:‏ عزله‏.‏
ونزع المحتصر وهو في النّزع‏.‏
ونزعت نفسه إلى الشيء نزاعاً ونزوعاً ونازعت إليه‏.‏
وبعير نازع ونزوع‏:‏ ينزع إلى أوطانه‏.‏
وخيل نزائع‏:‏ غرائب نزعن عن قوم آخرين‏.‏
ونساء نزائع‏:‏ تزوّجن في غير غشائرهن‏.‏
وعنده نزيع ونزيعة‏:‏ نجيب ونجيبة تمطّت إليها هول كلّ تنوفة تكلّ الصّبا في عرضها والنزائع ويقال للمرء إذا أشبه أخواله أو أعمامه‏:‏ نزعهم ونزعوه ونزع إليهم ونزعه عرق الخال‏.‏
قال الفرزدق‏:‏ أشبهت أمّك يا جرير فإنها نزعتك والأمّ اللئيمة تنزع ونزعت له آية من القرآن وانتزعت‏.‏
وفلان ينزع بحجّته‏:‏ يحضر بها ‏"‏ ونزعنا من كلّ أمّة شهيداً ‏"‏ ونزع يده من الطاعة‏.‏
وخرج فلان عاصياً نازع يدٍ‏.‏
قال ابن مقبل‏:‏ فأصبحت شيخاً لا جميعاً صبابتي ولا نازعاً من كل ما رابني يدا ونازعه الكلام ونازعته في كذا‏:‏ خاصمته منازعة ونزاعاً وتنازعوا‏.‏
والفرس ينازع فارسه العنان‏.‏
ونازعني بنانه‏:‏ صافحني‏.‏
قال الراعي‏:‏ ينازعنا رخص البنان كأنما ينازعنا هدّاب ريط معضد وتنازعوا الكأس‏:‏ تعاطوها ونازعته كأس الكرى‏.‏
وقال الشمّاخ‏:‏ وراحت رواحاً من زرود فنازعت زبالة جلباباً من الليل أخضرا وهو قريب المنزعة إذا لم يكن بعيد الهمّة‏.‏
‏"‏ وعاد الأمر إلى النّزعة ‏"‏ إذا رجع الحق إلى أهله كقولهم‏:‏ ‏"‏ أعط القوس باريها ‏"‏‏.‏
وشراب طيب المنزعة أي المقطع‏.‏
وفلاة نزوع‏:‏ بعيدة‏.‏
قال وقد أعرضت دون الأشاهب وارتمى بها بالضحى خرق أمق نزوع

### Türkçe

ن ز ع
**نزع** şeyi onun elinden: onu çekti ve onu çekip çıkardı.
Ve **رجل منزع**: çekip çıkarma bakımından şiddetli.
Ve kovayı kuyudan çekip çıkardı.
Ve **منزعته**sinin üzerinde durdu: onun çekip çıkardığı yerin üzerinde.
Dedi: Ayağını indiği yere koymadı; ve su, **بعيد المنزع** idi; o, kendisinden çekip çıkarılan yer olan mekândır.
Ve **بئر نزوع**: suyunun yakınlığından dolayı ondan elle çekip çıkarılır.
Ve onu kuyu üzerinde çekiştirdim: onunla birlikte çektim.
Ve **ثمام منزّع**.
Ve onun için otu ellerimizle çekip çıkardık.
Ve onunla elbiseyi çekişti: onu çekiştirdi.
Ve oku sadaktan çekip çıkardı.
Ve avı gördü; onun için çekip çıkardı ve yayında çekti.
Ve **أيدٍ نوازع**.
Ve onlar yaylarda çekerler.
Ve onlara emret: bende yaylarda bir çekişle çeksinler ve atlar üzerinde bir sıçrayışla sıçrasınlar.
Ve o, sanki çeken bir yaymış gibi inledi.
Ve atlar dizginlerinde çeker.
Nâbiga dedi: Ve atlar dizginlerinde şiddetle çeker; kuşlar gibi, soğuklu sağanaktan kurtulur. Ve işten **نزوعاً** çekildi: ondan el çekti.
Ve onu şerre kapanmış gördüm; onu **استنزعته**: ondan çekilmesini istedim.
Ve onu **بالمنزع** ile vurdu; o, atımı uzak olan oktur.
Koşan bir eşeği vasfederek dedi: O, tüylenmiş **المنزع** gibidir; şo-…dan; onu, yarışanların sağı eğdirdi.
Ve **رجل أنزع**: iki şakak açıklığı parlak; ve **نزع** bir **نزعاً** ile.
Ve mecazdan: emir, âmili işinden **نزع** etti: onu azletti.
Ve **المحتصر** çekip çıkarıldı; hâlbuki o, **النّزع** içindedir.
Ve onun nefsi şeye **نزاعاً** ve **نزوعاً** çekti; ve ona doğru **نازعت**.
Ve **بعير نازع** ve **نزوع**: yurtlarına doğru çeker.
Ve **خيل نزائع**: başka bir kavimden çekilip ayrılmış yabancılar.
Ve **نساء نزائع**: kendi kabileleri dışında evlendiler.
Ve onun yanında **نزيع** ve **نزيعة** vardır: seçkin erkek deve ve seçkin dişi deve. Her bir ıssız çölün dehşeti ona doğru uzandı; onun eninde sabâ yeli yorulur ve **النزائع**.
Ve kişiye dayılarına veya amcalarına benzediğinde denir: onları **نزع** etti ve onu **نزعوا**; ve onlara doğru **نزع** etti; ve onu dayı damarı çekti.
Ferazdak dedi: Anana benzedin ey Cerîr; çünkü o seni **نزعت**; ve alçak anne çeker.
Ve ona Kur’ân’dan bir âyet **نزع** etti ve **انتزعت**.
Ve falan, hüccetiyle **ينزع**: onunla hazır bulunur. “Ve her ümmetten bir şahit **نزعنا**.”
Ve elini itaattan **نزع** etti.
Ve falan, âsi olarak çıktı; el çekiştiren.
İbn Mukbil dedi: Böylece bir ihtiyar oldum; ne gençliğim derli toplu, ne de beni kuşkulandıran her şeyden elimi çeken.
Ve söz onu **نازعه**; ve şu hususta onunla **نازعت**: onunla çekiştim; **منازعة** ve **نزاعاً**; ve **تنازعوا**.
Ve at, binicisiyle dizgini çekişir.
Ve onun parmak uçlarıyla beni **نازع** etti: benimle tokalaştı.
Râî dedi: Parmak uçlarının yumuşaklığı bizimle çekişir; sanki bizimle, bir kolun ipek püskülleri çekişir.
Ve kadehi **تنازعوا**: onu birbirlerine uzatıp aldılar. Ve onunla uyku kadehini çekiştim.
Şemmâh dedi: Ve Zerûd’dan bir gidişle gitti; sonra Zubâle, geceden yeşil bir cübbeyi **فنازعت**.
Ve o, himmeti uzak olmadığında **قريب المنزعة**dir.
“İş **النّزعة**ye döndü”: hak, sahiplerine döndüğünde; onların “Yayı onu yontana ver” sözleri gibi.
Ve **طيب المنزعة** bir içki: yani kesim yeri.
Ve **فلاة نزوع**: uzak.
Dedi—hâlbuki **الأشاهب**in önünde yüz çevirmişti—ve kuşluk vakti onunla, uzak bir ıssızlıkta bir yırtık (çöl) atıldı.
