# نزع — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%B9/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B2%D8%B9/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نزع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%B9.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: نزع

نَزَعْتُ الشيءَ من مكانه أَنْزِعُهُ نَزْعاً: قلعته. وقولهم: فلانٌ في النَزْعِ، أي في قَلْعِ الحياةِ. ونَزَعَ فلان إلى أهله يَنْزِعُ نِزاعاً، أي اشتاق. وبعيرٌ نازِعٌ وناقةٌ نازِعَةٌ، إذا حَنَّتْ إلى أوطانها ومرعاها. قال جميل: فقلت لهم لا تَعْذِلونِيَ وانْظروا=إلى النازِعِ المَقْصورِ كيف يكونُ  ونَزَعَ عن الأمر نُزوعاً: انتهى عنه. ونَزَعَ إلى أبيه في الشَبَهِ يَنْزِعُ، أي ذهب. ونَزَعَ في القوس: مَدَّها، أي جذب وتَرَها. وفي المثل: "صارَ الأمر إلى النَزَعَةِ"، إذا قام بإصلاحه أهلُ الأناةِ، وهو جمع نازِعٍ. والنَزيعُ: الغريبُ. وغنمٌ نُزَّعٌ: حَرامى، أي تطلب الفحل. والنَزائِعُ من الخيل: التي نَزَعَتْ إلى أعراقٍ، ويقال هي التي انْتُزِعَتْ من قومٍ آخرين. والنَزائِعُ من النساء: اللواتي يُزَوَّجْنَ في غير عشائرهن. وبئرٌ نَزوعٌ ونَزيعٌ، أي قريبةُ القعر يُنْزَعُ منها باليد. ويقال للخيل إذا جرتْ طَلَقاً: لقد نَزَعَتْ. ورجلٌ أنْزَعُ بيِّنُ النَزَعِ، وهو الذي انحسرَ الشعر عن جانبي جبهته، وقد نَزَعَ يَنْزِعُ نَزْعاً. وموضعه النَزَعَةُ، وهما النَزَعَتانِ. ولا يقال امرأةٌ نَزْعاءُ، ولكن يقال امرأةٌ زَعْراءُ. ونازَعْتُهُ مُنازَعَةً ونِزاعاً، إذا جاذبته في الخصومة. وبينهم نِزاعَةٌ، أي خصومةٌ في حقٍّ. والتَنازُعُ: التخاصمُ. ونازَعَتِ النفسُ إلى كذا نِزاعاً، أي اشتاقت. وأَنْزَعَ القومُ، إذا نَزَعَتْ إبلهم إلى أوطانها. ورأيت فلاناً مُنْتَزِعاً إلى كذا، أي متسرِّعاً إليه نازِعاً. وانْتَزَعْتُ الشيءَ فانْتَزَعَ، أي اقتلعته فاقتلع. وثُمامٌ مُنَزَّعٌ، شدِّد للكثرة. والمِنْزَعُ بالكسر: السهمُ، قال أبو ذؤيب:
فرمى ليُنْفِذَ فُرَّهاً فهوَى لهسهمٌ فأَنْفَذَ طُرَّتَيْهِ المِنْزَعُ
والمَنْزَعَةُ بالفتح: ما يرجع إليه الرجل من أمره ورأيه وتدبيره. قال الكسائي: يقولون: واللهِ لَتَعْلَمُنَّ أيُّنا أَضعفُ مَنْزَعَةً. وفلانٌ قريبُ المَنْزَعَةِ، أي قريبُ الهمَّة. وشرابٌ طيِّبُ المَنْزَعَةِ، أي طيِّبُ مقطعِ الشربِ.

### Türkçe

**نَزَعْتُ الشيءَ من مكانه أَنْزِعُهُ نَزْعاً**: onu söktüm/yerinden çıkardım. Ve onların sözü: “Falan **في النَزْعِ**”, yani hayatı söküp çıkarma hâlinde (can çekişmede). Ve **نَزَعَ فلان إلى أهله يَنْزِعُ نِزاعاً**: yani özledi. Ve **بعيرٌ نازِعٌ** ve **ناقةٌ نازِعَةٌ**, vatanlarına ve otlaklarına özlem duyduğunda. Cemîl dedi ki:
فقلت لهم لا تَعْذِلونِيَ وانْظروا=إلى النازِعِ المَقْصورِ كيف يكونُ

Ve **نَزَعَ عن الأمر نُزوعاً**: ondan vazgeçti/ondan son buldu. Ve **نَزَعَ إلى أبيه في الشَبَهِ يَنْزِعُ**: yani (benzerlikte) ona gitti. Ve **نَزَعَ في القوس**: onu gerdi; yani kirişini çekti. Ve meselde: “**صارَ الأمر إلى النَزَعَةِ**”, işi ağırbaşlılık ehli onun ıslahına kalkıştığında; ve o, **نازِعٍ**’in çoğuludur. Ve **النَزيعُ**: garip/yabancı. Ve **غنمٌ نُزَّعٌ**: hırsızlar; yani koçu arar (erkek arar). Ve atlardan **النَزائِعُ**: köklere/soylara meyledenler; ve denilir ki: başka bir kavimden çekilip alınmış olanlardır. Ve kadınlardan **النَزائِعُ**: kendi aşiretleri dışında evlendirilenler. Ve **بئرٌ نَزوعٌ** ve **نَزيعٌ**: yani dibi yakın olan; ondan elle çekilip alınır. Ve atlara, serbestçe koştuğunda: “Gerçekten **نَزَعَتْ**” denilir. Ve **رجلٌ أنْزَعُ بيِّنُ النَزَعِ**: alnının iki yanından saçın çekilip geri çekildiği kimsedir; ve **نَزَعَ يَنْزِعُ نَزْعاً**. Ve onun yeri **النَزَعَةُ**’dir; ve onlar iki **النَزَعَتانِ**’dır. Ve “kadın **نَزْعاءُ**” denilmez; fakat “kadın **زَعْراءُ**” denilir. Ve **نازَعْتُهُ مُنازَعَةً ونِزاعاً**: çekişmede onunla çekiştiğimde. Ve aralarında **نِزاعَةٌ** vardır: yani bir hak konusunda çekişme. Ve **التَنازُعُ**: çekişmek/davalaşmak. Ve **نازَعَتِ النفسُ إلى كذا نِزاعاً**: yani özledi. Ve **أَنْزَعَ القومُ**: develeri vatanlarına özlem duyduğunda. Ve falanı **مُنْتَزِعاً إلى كذا** gördüm: yani ona doğru acele eden, yönelen. Ve **انْتَزَعْتُ الشيءَ فانْتَزَعَ**: yani onu söküp çıkardım da sökülüp çıktı. Ve **ثُمامٌ مُنَزَّعٌ**: çokluk için şeddeli. Ve kesre ile **المِنْزَعُ**: ok; Ebû Züeyb dedi ki:
فرمى ليُنْفِذَ فُرَّهاً فهوَى لهسهمٌ فأَنْفَذَ طُرَّتَيْهِ المِنْزَعُ

Ve fetha ile **المَنْزَعَةُ**: erkeğin işinden, görüşünden ve tedbirinden döndüğü şey. Kisâî dedi ki: “Derler: Vallahi elbette bileceksiniz hangimizin **مَنْزَعَةً** bakımından daha zayıf olduğunu.” Ve falan **قريبُ المَنْزَعَةِ**: yani himmeti yakın (az mesafede olan). Ve içecek **طيِّبُ المَنْزَعَةِ**: yani içişin kesiti/sonu hoş.
