# نزغ (ن-ز-غ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%BA
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B2%D8%BA

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

“Nez’ ”den dönüşmüştür

- Harfler: ن - ز - غ
- Kur'an'da: 6 geçiş · 4 ayet · 4 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (4)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [نَزْغٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%BA/siga/%D9%86%D9%8E%D8%B2%D9%92%D8%BA%D9%8C.md) | فَعْلٌ | Kışkırtmak | 2 | 2 | [7:200](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%BA/ayet/7:200.md) |
| [يَنْزَغَنَّكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%BA/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%92%D8%B2%D9%8E%D8%BA%D9%8E%D9%86%D9%8E%D9%91%D9%83%D9%8E.md) | يَفْعَلَنَّكَ | Kesinlikle seni kışkırtır | 2 | 2 | [7:200](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%BA/ayet/7:200.md) |
| [نَزَغَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%BA/siga/%D9%86%D9%8E%D8%B2%D9%8E%D8%BA%D9%8E.md) | فَعَلَ | Kışkırttı | 1 | 1 | [12:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%BA/ayet/12:100.md) |
| [يَنْزَغُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%BA/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%92%D8%B2%D9%8E%D8%BA%D9%8F.md) | يَفْعَلُ | Kışkırtır | 1 | 1 | [17:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%BA/ayet/17:53.md) |

## Mücavir kökler — 32 mücavir (45 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [شطن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 35 · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir
2. [عوذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%B0.md) — 2 ortak ayet · G² 18 · Uvvez, hayvanın yetişemeyeceği yerdeki otluk yerin ve…
3. [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · İşiten
4. [لطف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Lütufkar
5. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
6. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · Dağın sivri noktası demektir
7. [خرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Sel suyunun yardığı hendek demektir
8. [سجن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Dibi çepeçevre kazılmış hurma ağacı demektir
9. [بدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Açığa çıkarırsınız
10. [رفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Raf’, üzerine bir şeylerin konduğu yer, raftır
11. [عرش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B4.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Toplantı yerinde yöneticinin durduğu yüksek yerdir
12. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Beyn topraktaki yarık demektir
13. [أخو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…
14. [سجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…
15. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
16. [أبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Bab kapı demektir
17. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
18. [أول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Alet kaldıraç demektir
19. [حكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Gem demektir
20. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Baid uzak demektir
21. [عبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ana kapının önündeki bekçidir
22. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
23. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
24. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Önce
25. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
26. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
27. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
28. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
29. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Şey
30. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
31. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Ribve, tümsek demektir
32. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Kevn, tepe demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نزغ |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [وسوس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B3%D9%88%D8%B3.md), [همز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D8%B2.md), [نفث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AB.md), [نزع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%B9.md) |
| Zıt Kök | [صلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AD.md) |
| Çekirdek Özet 1 | İğnelemek, sivri bir uçla hafifçe dürtmek ve araya girip sarsıntı başlatmak |
| Çekirdek Özet 2 | Şeytanın iki tarafın veya insanın iç dengesinin arasına girerek fitne, öfke ve ayrılık tohumu ekmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Dışarıdan gelen mikro düzeydeki sinsi bir etkinin makro ölçekte yıkıcı çatışma ve kopuş üretmesi |
| Kritik Hata Riski | Eylemin doğrudan büyük bir irade gaspı sanılması; şeytanın zorlayıcı gücü olduğu yanılgısıyla insanın kendi iç zaaf ve tepki payının gözden kaçırılması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نز | Bir şeyden dışarı sızmak, çekilip çıkmak, hafifçe kıpırdamak ve içeriden dürtülmek. Bu çekirdek [نزع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%B9.md) kökünde şiddetle çekip koparmayı, [نزف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%81.md) kökünde kan veya aklın azar azar çekilip tükenmesini, [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) kökünde ise bir yerden kopup aşağı inmeyi ifade eder. | غ | Boğazın derinliklerinden gelen hırıltılı ve gizli tınlayış, çekirdekteki dürtme hareketini doğrudan görünmeyen, derinden sinsice işleyen, iki şeyin arasını bozacak yönde kışkırtan gizli bir iğnelemeye dönüştürmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Gizlice ve kıvrılarak ilerleyen, süreklilik taşıyan bir akış veya sızıntı hareketini kurar. |
| ز | Kesici alet; kesme, ayırma, biçme | İki şeyin arasına keskin bir hatla girmeyi, dokunarak ayırmayı ve batmayı temsil eder. |
| غ | Göz imgesinden türetme; perde, karanlık, örtü | Görünmezlik, batınilik, eylemin gizli ve algılanamaz bir noktadan yürütülmesi vasfını yükler. |
| نزغ | Birleşen piktografik hareket | Görünmeyen ve gizli bir noktadan kıvrılarak sokulan, keskin bir uç gibi temas ettiği yere batıp arayı açan mikro müdahale hareketidir. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir hayvanı veya nesneyi sivri uçlu bir aletle ya da parmak ucuyla hafifçe dürtmek, iğnelemek (نَخَسَهُ / طَعَنَهُ طَعْناً خَفِيفاً) ve bu küçük dokunuşla onu aniden sıçratıp huzursuz etmektir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairlerinden Ru’be b. el-Accâc bir beytinde düşmanların kışkırtıcı sözlerine karşı şu uyarıyı yapar: واحذَرْ أقاويلَ العُداةِ النُّزَّغِ (Bozgunculuk çıkarıp insanları birbirine kışkırtan düşmanların laflarından sakın). |
| Erken Arapça kullanım | İnsanların arasına fitne sokmak, iki tarafı birbirine düşürmek üzere araya fesat tohumu ekmek manasında نَزَغَ بَيْنَ القَوْمِ deyimi yerleşik bir ifade olarak kullanılmıştır. Ayrıca Hz. Ali’ye nispet edilen bir rivayette şüphelerin müminlerin iman azmine fırlattığı iğneleyici dürtüler için نَوَازِغُ الشُّكُوكِ terkibi geçer. |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça نزغ kökü, Sami dillerinin genelinde ortak kök olarak geniş yer tutan bir sözcük olmayıp, Güney Sami ve özellikle Arapça iç gelişiminde ikili نز veya نس çekirdeğinden özelleşmiş bir yapı arz eder. Batı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) benzer semantik alanı karşılayan kökler genellikle [نخس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AE%D8%B3.md) veya [ندح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%AD.md) çevresinde toplanırken, Arapçada son sese gelen hırıltılı غ harfi, eylemin sinsi ve fitne uyandırıcı mahiyetini pekiştirmiştir. Kökün İbranice ve Süryanicede birebir düzenli fonetik denkliği olan bağımsız bir türevi bulunmamaktadır; bu durum kökün erken Arap bedevi dilinde hayvanı hafifçe dürtme (nahs) fiziksel hareketinden soyutlanarak fesat ve kışkırtma alanına taşınmış yerel bir anlamsal özelleşme olduğuna işaret eder.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | نز çekirdeğinden türeme ve [نسغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%BA.md) ile sesdeşlik | Hafifçe dokunup fırlatmak, hayvanı yola getirmek için hafifçe dürtmek eyleminden insanlar arasına fitne sokma anlamına genişlemiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Doğrudan ortak soydaş kök tespit edilmedi | Batı Sami dillerinde bu anlam alanı için genellikle نخس ve benzeri kökler mevcuttur; نزغ Arapçaya özgü fonetik daralmadır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dil ailesinin diğer kollarında doğrulanabilir morfolojik karşılığına rastlanmamıştır. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, HALOT.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نزغ | Anlamlı | İğnelemek, dürtmek, kışkırtmak | İki tarafın arasını bozmak için gizlice müdahalede bulunmak, şeytani kışkırtma. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| [نغز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%BA%D8%B2.md) | Anlamlı | Dürtmek, hareket ettirmek | نزغ kökünün nadir bir lehçe varyantı olup aynı şekilde fesat çıkarmak için dürtmeyi ifade eder. | Kitābü’l-ʿAyn mühmel sayar; Kur'an'da geçmez. |
| زنغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Fonetik dizilim Arapçada kullanılmamıştır. | Kur'an'da geçmez. |
| [زغن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%BA%D9%86.md) | Anlamlı | Eğrilmek, meyletmek | Çaylak kuşu (zağan) ve yürüyüşte bir tarafa meyledip eğrilme anlamı taşır. | Kök anlamda sapma ve meyil ortaklığı; Kur'an'da geçmez. |
| غنز | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Fonetik dizilim Arapçada kullanılmamıştır. | Kur'an'da geçmez. |
| [غزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B2%D9%86.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Fonetik dizilim Arapçada kullanılmamıştır. | Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نزغ | Merkez | Sinsi dürtme ve fesat çıkarma | Araya girerek, doğrudan görünmeden hafif bir iğnelemeyle öfke ve ayrılığı tetiklemek. | Fiziksel dürtüşün doğrudan iki tarafın arasını açmaya veya öfkeyi körüklemeye yönelmesi. |
| [وسوس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B3%D9%88%D8%B3.md) | Komşu | İç ses, gizli fısıltı | Zihinde sürekli tekrarlanan, telkin yoluyla baştan çıkaran kısık iç ses; arayı bozma şartı içermez. | نزغ anlık ve kışkırtıcı bir kıvılcım iken وسوسه süreklilik arz eden iç konuşmadır. |
| [همز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D8%B2.md) | Komşu | Arkadan çekiştirme, kırma | Bir şeyi sıkıştırmak, kırmak, arkadan çekiştirip gıybet yoluyla veya açıkça yaralamak. | نزغ eyleminde sinsilik ve arayı açma öne çıkarken همز daha kırıcı ve baskıcı bir dürtüştür. |
| [نفث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AB.md) | Komşu | Üfleme, tükürüksüz püskürtme | Düğümlere veya kalbe gizli büyü ve telkin püskürtmek. | Maddi ya da manevi tesiri doğrudan dışa üfleyerek hissettirir. |
| [نزع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%B9.md) | Komşu | Şiddetle çekip alma | Bir şeyi yerinden kuvvet kullanarak sökmek, ayırmak. | نزغ mikro düzeyde bir iğneleme iken نزع makro düzeyde ve doğrudan güç uygulayan bir söküştür. |
| [صلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AD.md) | Zıt | Düzeltme, barıştırma, bütünleme | Arayı bulmak, bozulan bağı onarmak, her unsuru yerli yerine koyup barış sağlamak. | نزغ ayrıştırmak ve kışkırtmak için araya girerken صلح birleştirmek ve iyileştirmek için devreye girer. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نزغ | İğnelemek, arayı açmak | İki şeyin arasına fitne tohumu sokmak, şeytani sinsi fısıltı ile tahrik etmek. | Kesin |
| Latince | Instigare, incitare, pungere | Kışkırtmak, dürtmek, iğnelemek | Pungere kelimesi fiziksel batırma/iğneleme yönünü, instigare ise kışkırtma boyutunu karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | To instigate, to prick, to incite | Fitnelemek, iğnelemek, kışkırtmak | To prick bedensel iğnelemeyi verirken to instigate arkadan sinsi biçimde kışkırtmayı yansıtır. | Güçlü |
| Almanca | Aufhetzen, anstacheln | Kışkırtmak, dikenle dürtmek | Anstacheln tam olarak sivri bir şeyle dürtüp harekete geçirme kök imgesini taşır. | Güçlü |
| Fransızca | Piquer, inciter, aiguillonner | İğnelemek, teşvik etmek, üvendireyle dürtmek | Aiguillonner hayvanı üvendireyle dürtme fiziksel imgesini tam olarak karşılar. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| نَزْغٌ / يَنْزَغَنَّكَ | Peygamber ve müminlerin kalbine atılan ani öfke ve tahrik | Şeytandan gelen anlık öfke, sabırsızlık veya intikam alma dürtüsüne karşı hemen Allah’a sığınma emrinin verildiği bağlamlar (A'râf [7:200](https://lisan.digital/tr/ayet/7:200.md), Fussilet [41:36](https://lisan.digital/tr/ayet/41:36.md)). |
| يَنْزَغُ | Müminlerin arasına düşmanlık sokacak kırıcı söz dürtüsü | Kulları en güzel sözü söylemeye çağıran, aksi halde şeytanın aralarına girip kan ve husumet çıkaracağını bildiren toplumsal bağlam (İsrâ [17:53](https://lisan.digital/tr/ayet/17:53.md)). |
| نَزَغَ | Kardeşler arasındaki bağı koparan haset ve fesat müdahalesi | Hz. Yûsuf ile kardeşlerinin arasını açan ve onları kuyuya atmaya kadar götüren sinsi şeytani kışkırtmanın anlatıldığı geçmiş olay bağlamı (Yûsuf [12:100](https://lisan.digital/tr/ayet/12:100.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İsmet-i enbiya ve irade meselesi | Şeytanın peygamberleri veya insanları doğrudan günaha mecbur edip edemeyeceği; نزغ eyleminin icbar değil yalnızca zayıf bir kışkırtma olduğu tespiti. | İnsanın sorumluluğunu ortadan kaldırmayan dışsal dürtü. |
| Fıkıh | Hiddet ve talak bağlamı | Şeytani bir öfke krizi (نزغ) anında verilen fevri hükümlerin, akitlerin ve talakın hukuki geçerliliği. | İradenin sakatlanma derecesi ve öfke anında istiâze mükellefiyeti. |
| Tefsir | İstiâze ve üslup ahlakı | İsrâ [17:53](https://lisan.digital/tr/ayet/17:53.md) ile A'râf [7:200](https://lisan.digital/tr/ayet/7:200.md) ayetleri çerçevesinde, dilin kontrolsüz kullanımının şeytana kışkırtma kapısı aralaması. | Sözün sertleştiği yerde şeytani arabuluculuğun yıkıcılığı. |
| Hadis | Öfke kontrolü ve şeytandan sığınma | İki kişinin tartıştığı ve birinin öfkeden yüzünün kızardığı anda Hz. Peygamber’in istiâze tavsiyesi içeren hadisleri. | Öfkenin fiziksel bedene yansıyan şeytani bir kıvılcım olarak tanımlanması. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kalp ve niyet dengesi | İstiâze mekanizması | Kötülüğe meylettiren anlık sinsi dürtüyü Allah’ın korumasıyla nötralize etmek | İnsanın kendi nefsindeki boşluğu fark edip ilahi korumaya sığınması eylemidir. | Kesin |
| İlmi | İletişim ve diyalog etiği | Yanlış anlamayı tetikleyen tahrik edici dil | Tartışmayı hakikat arayışından çıkarıp benlik kavgasına dönüştürmek | Veri ve delil yerine iğneleyici üslubun devreye girmesiyle ilmi verimin çökmesidir. | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal kutuplaşma ve provokasyon | Nifak ve kışkırtıcılık | Toplumsal fay hatlarını kaşıyarak kardeş kitleleri birbirine kırdırmak | Hz. Yûsuf’un kardeşleri örneğinde olduğu gibi iktidar ve ilgi kıskançlığını çatışmaya dönüştürmektir. | Kesin |
| İktisadi | Piyasa güveni ve ortaklıklar | Spekülasyon ve güven sarsıcı dedikodu | Sözleşme ortakları arasına şüphe düşürerek ekonomik işbirliğini dağıtmak | Taraflar arasına kuşku sokarak bereketli ticari ortaklıkların feshedilmesine yol açmaktır. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kaos teorisinde kelebek etkisi veya sistemik pertürbasyon (küçük bozulma) | Kararlı ve dengeli duran bir sisteme dışarıdan uygulanan çok küçük bir sarsıntının, geri besleme döngüleri yoluyla sistemin tamamını öngörülemez bir çatışma ve çöküşe sürüklemesi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyolojide provokasyon ve mikro saldırganlık (microaggression) | Toplumsal ilişkilerde tarafların bilinçaltındaki bastırılmış gerilimleri tetikleyen, görünüşte önemsiz ancak birikimli etkisiyle büyük çatışmalar doğuran iğneleyici söylemler. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca 'şeytanın görünmez fısıltısı' şeklinde soyut bir dine indirgenmesi; dilin, iğneleyici sözlerin ve toplumsal kışkırtmaların bu kökün kapsamı dışında tutulması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök yalnızca soyut bir vesvese değil, insanlar arasında kardeşliği parçalayan (Yûsuf [12:100](https://lisan.digital/tr/ayet/12:100.md)) ve müminlerin sert sözleri üzerinden ilişkileri dinamitleyen (İsrâ [17:53](https://lisan.digital/tr/ayet/17:53.md)) fiili bir yıkım sürecidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Şeytanın insanı zorla günaha sevk ettiği zannına kapılarak bireysel ve toplumsal sorumluluğun inkar edilmesi; iletişimsizlik ve çatışmalarda kendi dilsel kabalıklarını şeytana havale ederek özeleştiriden kaçınma hatası. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Şeytanın insan üzerindeki operasyonel gücünün sınırlarını gösterir: Şeytan insanı zorla sürüklemez; sadece hassas noktalara hafif bir iğne batırarak (نزغ) insanın içindeki potansiyel öfke ve hasedi alevlendirir. İnsanın görevi bu kıvılcımı anında fark edip söndürmektir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İletişim ahlakını belirleyen ayetlerde (İsrâ [17:53](https://lisan.digital/tr/ayet/17:53.md)), affetme ve ihsan zemininde yürütülen tebliğ mücadelelerinde (A'râf [7:199](https://lisan.digital/tr/ayet/7:199.md)-200, Fussilet [41:34](https://lisan.digital/tr/ayet/41:34.md)-36) ve aile içi ilişkilerin hasetle sınandığı kıssalarda (Yûsuf [12:100](https://lisan.digital/tr/ayet/12:100.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Çatışmaların kendiliğinden veya aniden ortaya çıktığı algısını düzeltir; en büyük fitnelerin dahi söylenmiş küçük bir kötü söz veya kalbe atılmış küçük bir şüphe iğnesiyle başladığını gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Hayvanı veya nesneyi sivri uçla hafifçe dürtmek, iğnelemek, araya girip düzeni sarsmak.
- Soyut anlam: Taraflar arasındaki dengeye dışarıdan sinsi bir kışkırtma tohumu ekerek öfke, kin ve ayrılık çıkarmak.
- Sistematik karşılık: Sosyal ve psikolojik dengede kırılma üreten dış kaynaklı mikro pertürbasyon (kışkırtıcı müdahale).
- LaTeX modeli: $$S_{t+1} = S_t + \delta \implies \Delta R \gg \delta$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S_t$ anındaki barış ve sükunet halini, $\delta$ dışarıdan gelen küçük ve sinsi iğnelemeyi (نزغ) temsil eder. Model, sisteme eklenen bu küçük tahrikin ($\delta$) sistemin bütününde orantısız büyüklükte bir çatışma ve kopuş reaksiyonu ($\Delta R$) meydana getirdiğini ifade eder. İstiâze ve güzel söz, bu $\delta$ girdisini sıfırlayarak sistemin çöküşünü engeller.

## Geçtiği ayetler (4 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B2%D8%BA/occurrences?meal=IK

### [Araf 7:200](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%BA/ayet/7:200.md) — يَنْزَغَنَّكَ · نَزْغٌ

وَإِمَّا يَنْزَغَنَّكَ مِنَ الشَّيْطَانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ إِنَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Şeytan seni dürtecek olursa; hemen Allah’a sığın. Çünkü O; gerçekten Semi’ dir, Alim’dir.

### [Yusuf 12:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%BA/ayet/12:100.md) — نَزَغَ

وَرَفَعَ أَبَوَيْهِ عَلَى الْعَرْشِ وَخَرُّوا لَهُ سُجَّدًا وَقَالَ يَاأَبَتِ هَذَا تَأْوِيلُ رُؤْيَايَ مِنْ قَبْلُ قَدْ جَعَلَهَا رَبِّي حَقًّا وَقَدْ أَحْسَنَ بِي إِذْ أَخْرَجَنِي مِنَ السِّجْنِ وَجَاءَ بِكُمْ مِنَ الْبَدْوِ مِنْ بَعْدِ أَنْ نَزَغَ الشَّيْطَانُ بَيْنِي وَبَيْنَ إِخْوَتِي إِنَّ رَبِّي لَطِيفٌ لِمَا يَشَاءُ إِنَّهُ هُوَ الْعَلِيمُ الْحَكِيمُ

Meal (IK): Ana-babasını tahtın üzerine çıkarıp oturttu. Hepsi onun için secdeye kapandılar. Dedi ki: Babacığım; işte bu; vaktiyle gördüğüm rüyanın gerçekleşmesidir. Doğrusu Rabbım, onu gerçekleştirdi ve bana ihsan etti de; şeytan benimle kardeşlerimin arasını bozduktan sonra, beni zindandan çıkardı ve sizi çölden getirdi. Muhakkak ki Rabbım, dilediğine lütufkardır. Muhakkak ki O’dur O, Hakim, Alim.

### [İsra 17:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%BA/ayet/17:53.md) — يَنْزَغُ

وَقُلْ لِعِبَادِي يَقُولُوا الَّتِي هِيَ أَحْسَنُ إِنَّ الشَّيْطَانَ يَنْزَغُ بَيْنَهُمْ إِنَّ الشَّيْطَانَ كَانَ لِلْإِنْسَانِ عَدُوًّا مُبِينًا

Meal (IK): Kullarıma de: En güzel olanı söylesinler. Doğrusu şeytan aralarını açmak ister. Zira şeytan, insan için apaçık bir düşman olmuştur.

### [Fussilet 41:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%BA/ayet/41:36.md) — يَنْزَغَنَّكَ · نَزْغٌ

وَإِمَّا يَنْزَغَنَّكَ مِنَ الشَّيْطَانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ

Meal (IK): Şeytan, seni bir vesvese ile dürtecek olursa; Allah’a sığın. Doğrusu O; Semi, Alim olanın kendisidir.

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

“Nez’ ”den dönüşmüştür. Nez’ gerilmiş yay demektir, “nezğ” ise yayı germek için parmakla tutmak demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%BA/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والزاي والنون معهما
ن ز غ يستعمل فقط نزغ: نَزَغ فلان بينهم نَزْغاً أي: حمل بعضهم على بعض بفساد ذات بينهم، كما نَزَغَ الشيطان من يوسف وإخواته، قال رؤبة:
واحذَرْ أقاويلَ العُداةِ النُّزَّغِ

##### Türkçe

باب **الغين** و**الزاي** و**النون** معهما
ن ز غ sadece **نزغ** kullanılır: **نَزَغ** falan onların arasında **نَزْغاً** (yaptı), yani: aralarındaki özün bozulmasıyla onların bazısını bazısına karşı kışkırttı; tıpkı şeytanın Yusuf ile kardeşleri arasında **نَزَغَ** etmesi gibi. Rü’be dedi ki:
Ve sakın **العُداةِ النُّزَّغِ**’in sözlerinden.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%BA/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

نَزَغَ الشيطان بينهم يَنْزَغُ نَزْغاً، أي أفسد وأغرى. ونَزَغَهُ بكلمةٍ، أي طعن فيه، مثل نَسَغَهُ ونَدَغَهُ.

##### Türkçe

**نَزَغَ الشيطان بينهم** **يَنْزَغُ** **نَزْغاً**، yani bozdu ve kışkırttı. Ve **نَزَغَهُ بكلمةٍ**، yani ona dil uzattı; **نَسَغَهُ** ve **نَدَغَهُ** gibi.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%BA/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ ز ن
نزغ ، غزن
استعمل من وجوهه : نزغ غزن .
( غزن ) : وأما غَزْنَةُ فهي اسم قرية في بلادِ العَجَم .
نزغ : قال الليث : النَّزْغُ : أن تنْزَغ بين قوم فتحملَ بعضَهم عَلَى بعضٍ بفسادِ ذاتِ بينهمْ .
قلت : النزغ شِبهُ الوَخْز والطعن .
وقال الفراء فيما روى سلمة عنه يقال للبِرَك المنزغةُ والمنسغة والمَيزَغَةُ والْمِبْزَغَةُ والمندغة .
وقال الله جل وعز : ( وَإِمَّا يَنَزَغَنَّكَ مِنَ الشَّيْطَانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ ) ( فصلت : 36 ) ، ونزغ الشيطانِ : وساوسه ونخسهُ في القلب بما يسوِّل للإنسان منَ المَعاصي .
ورَوى أبو عبيد عن أبي زيد : نَزَغْتُ بَين القوم ونَزَأْتُ ومَأَسْتُ ، كلُّ هذا من الإفساد بينهم ، وكذلك دَحَسْتُ وآسَدْتُ وأَرَّشْتُ .

##### Türkçe

غ ز ن
**نزغ** , **غزن**
Kullanıldı, vecihlerinden: **نزغ** **غزن** .

( **غزن** ) : Amma **غَزْنَةُ** ise, o acem beldelerinde bir köyün adıdır.

**نزغ** : Leys dedi: **النَّزْغُ** : bir kavim arasında **تنْزَغ** olmandır; böylece onların bazısını bazısına, aralarındaki hâlin bozulmasıyla, taşırsın.

Dedim: **النزغ** , **الوَخْز** ve **الطعن** benzeridir.

Ve Ferrâ, Seleme’nin ondan rivayet ettiği şeyde dedi: **البِرَك** için **المنزغةُ** ve **المنسغة** ve **المَيزَغَةُ** ve **الْمِبْزَغَةُ** ve **المندغة** denir.

Ve Allah, cel ve azz, dedi: ( **وَإِمَّا يَنَزَغَنَّكَ مِنَ الشَّيْطَانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ** ) (Fussilet: 36), ve şeytanın **نزغ**’u: onun vesveseleri ve onun kalpteki dürtmesidir; insana, günahlardan, ona süslediği şey ile.

Ve Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den rivayet etti: Kavim arasında **نَزَغْتُ** ve **نَزَأْتُ** ve **مَأَسْتُ**; bunun hepsi, aralarında ifsaddandır; ve كذلك **دَحَسْتُ** ve **آسَدْتُ** ve **أَرَّشْتُ**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%BA/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والزاء وما يثلثهما)
(نزع)  النون والزاء والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على قَلْع شيء. ونَزَعْت الشيءَ من مكانِه نَزْعاً. والمِنْزَع: الشَّديد النَّزْع. والمِنْزعة كالمِلعقة يكون مع مُشْتارِ العَسل. ونَزَع عن الأمر نُزُوعاً: تركَه. وشرابٌ طيِّبُ المَنْزَعة، أي طيِّب مَقْطَع الشُّرب. والنَّزَعة: الموضع من رأس الأنزع، وهو الذي انحسر شَعَْره عن جانبَيْ جَبْهته، وهما النَّزَعتان. ولا يقال امرأة نَزْعاء ولكن زَعْراء([1]). وبئرٌ نَزُوعٌ: قريبة القَعْر يُنْزَع منها باليد. وعادَ الأمرُ إلى النَّزَعة، أي رجَعَ إلى الحقّ؛ وأراد بالنَّزَعة جمع نازع، وهو الذي يَنزِع في القَوْس: يَجذِبُ وتَرَه بالسَّهم([2]). وفلانٌ قريب المَنْزَعة، أي قريب الهِمَّة. ومَنْزَعة الرّجل: رأيُه. ونازَعَت النَّفْسُ إلى الأمرِ نِزاعاً، ونَزَعَت إليه، إذا اشتَهتْه. ونَزَع إلى أبيه في الشَّبَه. ونَزَع عن الأمر نُزُوعاً، إذا تركَه. وبعيرٌ نازعٌ، إذا حَنَّ إلى مرعاه أو وطنِه. قال:
فقلتُ لهم لا تَعذُلونيَ وانظُرُوا *** إلى النازع المقصور كيف يكون([3])وأنزَعُوا، أي نَزَعَت إبلُهم إلى أوطانها. والنَّزَائع من الخيل: التي نَزَعَت إلى أعراق، ويقال: بل هي التي انتُزِعَتْ من قومٍ آخَرين. والنَّزوع: الجمل الذي يُنزَع عليه الماءُ وحدَه. والنَّزائع من النساء: اللَّواتي يُزَوَّجْن في غير عشائرهن؛ وكلُّ غريبٍ نَزيع.
(نزغ)  النون والزاء والغين كلمةٌ تدلُّ على إفسادٍ بين اثنين. ونَزَغَ بينَ القوم: أفسَدَ ذاتَ بَيْنِهم.
(نزف)  النون والزاء والفاء أصلٌ يدلُّ على نَفاد شيءٍ وانقطاع. ونُزِفَ دمُه: خَرَج كلُّه. والسَّكرانُ*  نَزِيفٌ، أي نُزِفَ عَقلُه. قال:
وإذ هي تمشِي كمشيِ النَّزيـ	 *** ـفِ يَصْرعهُ بالكَثيب البَهَرْ([4])والنَّزْف: نزحُ الماء من البئر شيئاً بعد شيء. وأنْزَفُوا: ذهَبَ ماءُ بئرهم. وأنْزَفُوا: انقطَعَ شرابُهم. قال الله سبحانه: ﴿لاَ يُصَدَّعُونَ عنْهَا وَلاَ يُنْزِفُون([5])﴾ [الواقعة 19]. والنُّزْفة: الغُرفة. وهو بحرٌ لا يُنزَف. ونُزِف الرجلُ في الخُصومة: انقطعت حجته.
(نزق)  النون والزاء والقاف كلمةٌ تدلُّ على عَجَلة. من ذلك النَّزَق: الخِفّة والعَجَل. ونَزَّقْت الفَرَس فنَزِق. ويقولون: أنْزَقَ فلانٌ بالضّحِك.
(نزك)  النون الزاء والكاف أصيلٌ يدل على طَعن أو شبيه به. منه النّزْك: الطَّعْن بالنَّيزك، وهو الرُّمح القصير. والنَّزك: سُوء الفِعْلِ والقول في الإنسان، والطَّعنُ عليه. وفي الحديث: "إنّ شهراً نَزَكُوهُ" أي طعَنوا عليه، يراد شَهْرُ بنُ حَوْشَب. ومما يشبَّه بهذا قولُهم لذكر الضَّبِّ: نِزْك. قال:
سِبَحْلٌ لَهُ نِزْكانِ كانا فضيلةً *** على كلِّ حافٍ في البلاد وناعلِ([6]) (نزل)  النون والزاء واللام كلمةٌ صحيحة تدلُّ على هُبوط شيء ووقُوعه. ونَزَل عن دابَّتِه نُزُولاً. ونَزَلَ المطرُ من السَّماءِ نزولاً. والنَّازلة: الشَّديدة من شدائد الدهر تَنزِل. والنِّزال في الحرب: أن يتنازل الفَريقان. ونَزَالِ: كلمةٌ تَوضَعُ موضِعَ انزِلْ. ومكان نَزِلٌ: يُنْزَل فيه كثيراً. ووجدت القومَ على نَزَلاتهم، أي منازلهم. قاله ابنُ الأعرابيّ. والنُّزُْل: ما يُهيَّأ للنَّزيل. وطعام ذو نُزْل ونَزَل، أي ذو فضل. ويعبِّرون عن الحجِّ بالنُّزُول. ونَزَل، إذا حجّ. قال:
أنازلةٌ أسماءُ أم غير نازلَهْ *** أبِينِي لنا يا أسْمَ ما أنتِ فاعلَهْ([7])
وقال:
ولما نزلنا قَرّت العينُ وانتهَتْ *** أمانيُّ كانت قبلُ في الدَّهرِ تُسأَلُ([8])قال: نَزَلْنا: أتينا مِنَى. والنُّزَالة: ماء الرَّجُل. والنَّزيل: الضيف. قال:
نزِيل القومِ أعظمُهم حقوقاً *** وحقُّ الله في حقِّ النّزيلِ([9])والتنْزيل: ترتيب الشَّيء ووضعُه منْزِلَه.
(نزه)  النون والزاء والهاء كلمةٌ تدلُّ على بُعدٍ في مكانٍ وغيرِه. ورجلٌ نَزِيه الخُلُق: بعيدٌ عن المطامع الدّنيّة. قال ابن دريد([10]): ونَزِهُ النَّفس ونازِهُ النَّفس: ظلِفُها عن المدَانِس. قال ابن السكِّيت: خرجنا نتنَزَّه، إذا تباعَدُوا عن الماء والرِّيف. ومكان نَزِيهٌ: خلاء ليس به أحد.
(نزو)  النون والزاء والحرف المعتلّ أصلٌ صحيح يرجع إلى معنى واحد، هو الوَثَبانُ والارتفاع والسُموّ. من ذلك النَّزْو. نَزَا ينْزُو: وثَبَ. ونُزَاءُ الذكرِ على أنثاه. وهو يَنْزو إلى كذا، إذا نازَعَ إلَيْه، كأنّه سَمَا لـه. والتَّنَزِّي مثل النَّزو.
ومن المهموز: نزَأْت بينَهم: حرَّشْتُ بينهم. قال ابنُ الأعرابي: يقال ما نَزأَك على كذا: ما حملك عليه. ورجلٌ منزوءٌ بكذا: مولَع.
(نزب)  النون والزاء والباء كلمةٌ. يقال: نَزَبَ الظَّبْيُ نَزِيباً، وهو صوتُه عند السِّفاد.
(نزح)  النون والزاء والحاء كلمةٌ تدلُّ على بُعد. ونَزَحت الدّار نُزُوحاً: بَعُدت. وبلدٌ نازح. ومنه نَزْحُ الماء، كأنَّه يُباعَد به عن قَعر البئر.يقال: نَزَحتُ البِئر: استَقيتُ ماءَها كلَّه. وبئر نَزُوحٌ: قليلةُ الماء. وآبارٌ نُزُح.
(نزر)  النون والزاء والراء أُصَيلٌ يدلُّ على قِلَّةٍ في الشيءِ. ونَزُرَ الشيء نَزارةً. وشيء نَزْرٌ: قليل. وعَطاءٌ منْزور: مقلَّل. وامرأةٌ نَزورٌ: قليلة الولَد. قال:
بَُِغاثُ الطّيرِ أكثرها فِراخاً *** وأمُّ الصَّقرِ مقلاتٌ نَزور([11])وقولهم: نَزَرْتُ الرّجلَ: ألححت عليه، وقولهم: لا يُعطِي حتَّى يُنْزَر، أي يلحَّ عليه، فهو شاذٌّ عن الأصل الذي ذكرناه، وله قياسٌ آخر.
--------------ـــ
([1])  في اللسان: "وامرأة نزعاء. وقيل لا يقال امرأة نزعاء ولكن يقال زعراء".
([2])  القوس يذكر ويؤنث.
([3])  البيت لجميل، في اللسان (نزع).
([4]) لامرئ القيس في ديوانه 8.
([5]) هذه قراءة ابن أبي إسحاق، وعبد الله، والسلمي، والجحدري، والأعمش، وطلحة، وعيسى. وقرأ ابن أبي إسحاق أيضاً: "ينزفون" بفتح الياء وكسر الزاي. وقرأ الجمهور: "ينزفون" بضم الياء وفتح الزاي. تفسير أبي حيان (8: 206).
([6])  البيت لأبي الحجاج، أو لحمران بن ذي الغصة.
([7])  البيت لعامر بن الطفيل، ملحقات ديوانه 158 والخزانة (3: 44) والنقائض 284.
([8])  أنشده في المجمل أيضاً.
([9])  أنشده في المجمل واللسان (نزل).
([10])  الجمهرة (3: 22).
([11]) للعباس بن مرداس، كما في الحماسة (2: 21) واللسان (بغث)، ويروى لكثير، كما في اللسان (قلت، نزر).

ـ

##### Türkçe

(نûn, **الزاء** ve ikisini üçleyenlerin bâbı)
(**نزع**)  **النون** ve **الزاء** ve **العين**; bir sahih asıldır; bir şeyin sökülüp çıkarılmasına delâlet eder. Ve “Bir şeyi yerinden söküp çıkardım” **نَزْعاً**. Ve **المِنْزَع**: şiddetli söküp çıkarma. Ve **المِنْزعة** kaşık gibi; balın süzülüp çıkarılmasıyla beraber olur. Ve “İşten yüz çevirdi” **نُزُوعاً**: onu terk etti. Ve “İçimi güzel **المَنْزَعة** olan bir içecek”; yani içişin kesimi (yeri) güzel. Ve **النَّزَعة**: alnının iki yanından saçı çekilip geri çekilmiş olan **الأنزع**’ın başındaki yer; ve onlar iki **النَّزَعتان**’dır. Ve “Kadın **نَزْعاء**” denilmez; fakat **زَعْراء**([1]). Ve “Kuyu **نَزُوعٌ**”: dibi yakın; ondan elle çekilip çıkarılır. Ve “İş **النَّزَعة**’ye döndü”; yani hakka döndü; ve **النَّزَعة** ile **نازع**’ın cem‘ini murad etti; o, yayda **يَنزِع** eden kimsedir: oku ile kirişini çeker([2]). Ve “Falan **قريب المَنْزَعة**”; yani himmeti yakın. Ve erkeğin **مَنْزَعة**’si: onun görüşü. Ve nefis işe **نِزاعاً** çekişti, ve ona **نَزَعَت**; onu arzuladığı zaman. Ve benzerlikte babasına doğru **نَزَع** etti. Ve “İşten yüz çevirdi” **نُزُوعاً**; onu terk ettiği zaman. Ve “Deve **نازعٌ**”; otlağına yahut yurduna özlem duyduğu zaman. Dedi ki:
فقلتُ لهم لا تَعذُلونيَ وانظُرُوا *** إلى النازع المقصور كيف يكون([3])
Ve **أنزَعُوا**; yani develeri yurtlarına doğru **نَزَعَت** etti. Ve atlardan **النَّزَائع**: soylarına doğru **نَزَعَت** edenlerdir; ve denilir: bilakis o, başka bir kavimden çekilip alınmış olanlardır. Ve **النَّزوع**: suyun yalnız başına onun üzerinde çekilip çıkarıldığı deve. Ve kadınlardan **النَّزائع**: kendi aşiretleri dışında evlendirilenlerdir; ve her yabancı **نَزيع**’dir.

(**نزغ**)  **النون** ve **الزاء** ve **الغين**; iki kişi arasını bozmayı gösteren bir kelimedir. Ve “Kavim arasında **نَزَغَ** etti”: aralarındaki bağı bozdu.

(**نزف**)  **النون** ve **الزاء** ve **الفاء**; bir şeyin tükenmesine ve kesilmesine delâlet eden bir asıldır. Ve “Kanı **نُزِفَ**”: hepsi çıktı. Ve sarhoş **نَزِيفٌ**; yani aklı **نُزِفَ** oldu. Dedi ki:
وإذ هي تمشِي كمشيِ النَّزيـ	 *** ـفِ يَصْرعهُ بالكَثيب البَهَرْ([4])
Ve **النَّزْف**: kuyudan suyu azar azar çekip çıkarmaktır. Ve **أنْزَفُوا**: kuyularının suyu gitti. Ve **أنْزَفُوا**: içkileri kesildi. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿لاَ يُصَدَّعُونَ عنْهَا وَلاَ يُنْزِفُون([5])﴾ [الواقعة 19]. Ve **النُّزْفة**: bir avuç (su) alma. Ve o, çekilip tüketilmeyen bir denizdir. Ve adam husumette **نُزِفَ** oldu: delili kesildi.

(**نزق**)  **النون** ve **الزاء** ve **القاف**; aceleye delâlet eden bir kelimedir. Bundan **النَّزَق**: hafiflik ve acele. Ve “Atı **نَزَّقْت** ettim de **نَزِق** oldu.” Ve derler: “Falan gülmede **أنْزَقَ** etti.”

(**نزك**)  **النون** **الزاء** ve **الكاف**; bir saplama yahut ona benzer şeye delâlet eden köklü bir (asıl)dır. Ondan **النّزْك**: **النَّيزك** ile saplama; o da kısa mızraktır. Ve **النَّزك**: insanda fiil ve sözün kötülüğü ve ona saplama (ayıplama). Ve hadiste: “إنّ شهراً نَزَكُوهُ” yani ona sapladılar (ayıpladılar); murad **شَهْرُ بنُ حَوْشَب**’dır. Ve bununla benzetilen şeylerden, onların keler erkeğine **نِزْك** demeleridir. Dedi ki:
سِبَحْلٌ لَهُ نِزْكانِ كانا فضيلةً *** على كلِّ حافٍ في البلاد وناعلِ([6])

(**نزل**)  **النون** ve **الزاء** ve **اللام**; bir şeyin inişine ve vukuuna delâlet eden sahih bir kelimedir. Ve “Bineğinden indi” **نُزُولاً**. Ve “Yağmur gökten indi” **نزولاً**. Ve **النَّازلة**: zamanın şiddetlerinden inen şiddetli (musibet). Ve savaşta **النِّزال**: iki tarafın birbirine inmesi (karşı karşıya gelmesi). Ve **نَزَالِ**: “İn!” yerinde konulan bir kelimedir. Ve **نَزِلٌ** yer: çokça inilen yer. Ve “Kavmi **نَزَلاتهم** üzere buldum”; yani menzilleri üzere. Bunu İbnü’l-A‘râbî söyledi. Ve **النُّزُْل**: misafir için hazırlanan şey. Ve “**نُزْل** ve **نَزَل** sahibi yemek”; yani fazlalık sahibi. Ve haccı **النُّزُول** ile ifade ederler. Ve **نَزَل**; hac yaptığı zaman. Dedi ki:
أنازلةٌ أسماءُ أم غير نازلَهْ *** أبِينِي لنا يا أسْمَ ما أنتِ فاعلَهْ([7])
Ve dedi ki:
ولما نزلنا قَرّت العينُ وانتهَتْ *** أمانيُّ كانت قبلُ في الدَّهرِ تُسأَلُ([8])
Dedi ki: “**نَزَلْنا**”: Minâ’ya geldik. Ve **النُّزَالة**: erkeğin suyu. Ve **النَّزيل**: misafir. Dedi ki:
نزِيل القومِ أعظمُهم حقوقاً *** وحقُّ الله في حقِّ النّزيلِ([9])
Ve **التنْزيل**: şeyin tertibi ve onu menziline koymaktır.

(**نزه**)  **النون** ve **الزاء** ve **الهاء**; mekânda ve başkasında uzaklığa delâlet eden bir kelimedir. Ve “Ahlâkı **نَزِيه** adam”: aşağı arzulara uzak. İbn Düreyd([10]) dedi: ve **نَزِهُ النَّفس** ve **نازِهُ النَّفس**: onu pisliklerden uzak tutan. İbnü’s-Sikkît dedi: “Seyre çıkıyoruz” **نتنَزَّه**; su ve kırsaldan uzaklaştıkları zaman. Ve **نَزِيهٌ** yer: içinde kimse olmayan boşluk.

(**نزو**)  **النون** ve **الزاء** ve illetli harf; tek bir mânaya dönen sahih bir asıldır; o da sıçrama ve yükselme ve yücelmedir. Bundan **النَّزْو**. **نَزَا** **ينْزُو**: sıçradı. Ve erkeğin dişisine **نُزَاءُ**’su. Ve “Şuna doğru **يَنْزو** eder”; ona doğru çekiştiği zaman; sanki ona doğru yükseldi. Ve **التَّنَزِّي** **النَّزو** gibidir.
Ve hemzeli olandan: “Aralarında **نزَأْت** ettim”: aralarını kızıştırdım. İbnü’l-A‘râbî dedi: “Seni şuna karşı **نَزأَ** eden nedir?” denilir: seni ona ne sevk etti. Ve “Şu ile **منزوءٌ** adam”: ona düşkün.

(**نزب**)  **النون** ve **الزاء** ve **الباء**; bir kelimedir. “Ceylan **نَزَبَ** etti” **نَزِيباً** denilir; ve o, çiftleşme esnasındaki sesidir.

(**نزح**)  **النون** ve **الزاء** ve **الحاء**; uzaklığa delâlet eden bir kelimedir. Ve “Ev **نُزُوحاً** uzaklaştı”: uzak oldu. Ve **نازح** belde. Ve ondan suyun **نَزْحُ**’ı; sanki onunla kuyu dibinden uzaklaştırılır. “Kuyuyu **نَزَحتُ**”: suyunun hepsini çektim denilir. Ve **نَزُوحٌ** kuyu: suyu az. Ve **نُزُح** kuyular.

(**نزر**)  **النون** ve **الزاء** ve **الراء**; şeyde azlığa delâlet eden köklü bir (asıl)dır. Ve “Şey **نَزُرَ** etti” **نَزارةً**. Ve **نَزْرٌ** şey: az. Ve **منْزور** bağış: azaltılmış. Ve **نَزورٌ** kadın: çocuğu az. Dedi ki:
بَُِغاثُ الطّيرِ أكثرها فِراخاً *** وأمُّ الصَّقرِ مقلاتٌ نَزور([11])
Ve onların “Adamı **نَزَرْتُ**”: ona ısrar ettim sözü; ve onların “**يُنْزَر** oluncaya kadar vermez”; yani ona ısrar edilinceye kadar; bu, zikrettiğimiz asıldan şâzdır; ve onun başka bir kıyası vardır.

--------------ـــ
([1]) Lisân’da: “Ve kadın **نزعاء**. Ve denildi: kadın **نزعاء** denilmez; fakat **زعراء** denilir.”
([2]) Yay müzekker de gelir müennes de.
([3]) Beyit Cemîl’indir, Lisân’da (**نزع**).
([4]) İmruü’l-Kays’ındır, divanında 8.
([5]) Bu, İbn Ebî İshâk’ın, Abdullah’ın, es-Sülemî’nin, el-Cahderî’nin, el-A‘meş’in, Talha’nın ve Îsâ’nın kıraatidir. İbn Ebî İshâk ayrıca: “**ينزفون**”u yâ’nın fethi ve zâ’nın kesriyle okudu. Cumhûr: “**ينزفون**”u yâ’nın zammı ve zâ’nın fethiyle okudu. Ebû Hayyân tefsiri (8: 206).
([6]) Beyit Ebü’l-Haccâc’ındır; yahut Humrân b. Zî’l-Ğussa’nındır.
([7]) Beyit Âmir b. et-Tufeyl’indir, divanının mülhakları 158 ve el-Hizâne (3: 44) ve en-Nakâid 284.
([8]) Onu el-Mücmel’de de inşâd etti.
([9]) Onu el-Mücmel’de ve Lisân’da (**نزل**) inşâd etti.
([10]) el-Cemhere (3: 22).
([11]) el-Abbâs b. Mirdâs’ındır; el-Hamâse’de (2: 21) ve Lisân’da (**بغث**); ve Kesîr’e rivayet olunur; Lisân’da (**قلت**، **نزر**).

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%BA/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- النزغ: دخول في أمر لإفساده. قال تعالى: ﴿من بعد أن نزغ الشيطان بيني وبين إخوتي﴾ [يوسف/100].

##### Türkçe

- **النزغ**: Onu bozmak için bir işe giriş. Yüce Allah dedi ki: ﴿Benden sonra şeytan benimle kardeşlerimin arasına **نزغ** soktu﴾ [Yusuf/100].

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%BA/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن ز غ
نزغه مثل نسغه إذا طعنه ونخسه‏.‏
ومن المجاز‏:‏ نزغه الشيطان‏:‏ كأنه ينخسه ليحثه على المعاصي ونزغ بين الناس‏:‏ أفسد بينهم بالحثّ على الشرّ‏.‏

##### Türkçe

ن ز غ
**نزغه**; **نسغه** gibi: onu mızrakladı ve dürttü.
Mecazdan: **نزغه الشيطان**: sanki onu dürtüyor da onu mâsiyetlere sevk ediyor; ve **نزغ بين الناس**: aralarında şerre teşvik ile aralarını bozdu.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%BA/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

النَّزْغُ: أَن تَنْزِغَ بين قوم فتَحْمِلَ بعضهم على بعض بفسادٍ بينهم. ونَزَغَ بينهم يَنْزَغُ ويَنْزِغُ نَزْغاً: أَغْرَى وأَفْسَدَ وحمل بعضَهم على بعض. والنزْغُ: الكلام الذي يُغْرِي بين الناس. ونَزَغَه: حرَّكه أَدنى حركة. ونزَغ الشيطانُ بينهم يَنزَغُ ويَنزِغُ نَزْغاً أَي أَفسد وأَغرى. وقوله تعالى: وإمّا يَنْزَغَنَّكَ من الشيطان نَزْغٌ فاسْتَعِذْ بالله؛ نَزْغُ الشيطانِ: وسَاوِسُه ونَخْسُه في القلب بما يُسَوِّلُ للإِنسان مِن المَعاصي، يعني يُلْقِي في قلبه ما يُفْسِدُه على أَصحابه؛ وقال الزجاج: معناه إن نالَك من الشيطان أَدْنى نَزْغٍ ووَسْوسةٍ وتَحْرِيك يَصْرِفُك عن الاحتمال، فاستعذ بالله من شرّه وامْضِ على حكمك. أَبو زيد: نَزَغْتُ بين القوم ونَزَأْتُ ومَأَسْتُ كل هذا من الإِفسادِ بينهم، وكذلك دَحَسْتُ وآسَدْتُ وأَرَّشْتُ.
وفي حديث علي، رضي الله عنه: ولم تَرْمِ الشُّكُوكُ بَنَوازِغِها عَزِيمةَ إِيمانِهم؛ النّوازِغُ: جمع نازِغةٍ من النزْغ وهو الطعْنُ والفَسادُ. وفي الحديث: صِياحُ المولود حين يَقَع نَزْغةٌ من الشيطانِ أَي نَخْسةٌ وطَعْنةٌ.
ونَزَغَ الرجلَ يَنْزَغُه نَزْغاً: ذكره بقبيح. ورجل مِنْزَغٌ ومِنْزَغةٌ ونَزّاغٌ: يَنْزَغُ الناسَ. والنَّزْغُ: شبه الوَخْز والطعْن. ونَزَغَه بكلمة نَزْغاً: نخَسَه وطَعَن فيه مثل نَسَغَه. ونَدَغَه ونَزَغَه نَزْغاً: طَعَنه بيد أَو رُمْح. وفي حديث ابن الزبير: فنزَغَه إنسان من أَهل المسجد بِنزيغةٍ أَي رماه بكلمة سيئة. وأَدْرَكَ الأَمْرَ بِنَزَغِه أَي بِحِدْثانِه؛ عن ثعلب. ويقال للبَرْك: المِنْزَغةُ والمِنْسْغةُ والمِيزغةُ والمِبْزغةُ والمِنْدغةُ.

##### Türkçe

**النَّزْغُ**: Bir kavim arasında **تَنْزِغَ** etmen; aralarında bir bozgunculukla onların bir kısmını bir kısmına karşı kışkırtmandır. Ve aralarında **نَزَغَ** eder; **يَنْزَغُ** ve **يَنْزِغُ** (olarak) **نَزْغاً**: kışkırttı ve bozdu ve onların bir kısmını bir kısmına karşı kışkırttı. Ve **النزْغُ**: insanlar arasında kışkırtan sözdür. Ve **نَزَغَه**: onu en yakın bir hareketle hareketlendirdi. Ve şeytan aralarında **نَزَغَ** etti; **يَنزَغُ** ve **يَنزِغُ** (olarak) **نَزْغاً**; yani bozdu ve kışkırttı. Ve Yüce Allah’ın sözü: **وإمّا يَنْزَغَنَّكَ من الشيطان نَزْغٌ فاسْتَعِذْ بالله**; **نَزْغُ الشيطانِ**: onun vesveseleri ve kalpteki dürtmesi; insana günahlardan süsleyip hoş gösterdiği şeylerle; yani kalbine, onu arkadaşlarına karşı bozan şeyi atar; ve Zجاج dedi: manası, şeytandan sana en yakın bir **نَزْغٍ** ve vesvese ve seni tahammülden çeviren bir kımıldatma erişirse, onun şerrinden Allah’a sığın ve hükmün üzere yürü. Ebû Zeyd: Kavim arasında **نَزَغْتُ** ettim ve **نَزَأْتُ** ettim ve **مَأَسْتُ** ettim; bunların hepsi aralarında ifsaddandır; yine **دَحَسْتُ** ettim ve **آسَدْتُ** ettim ve **أَرَّشْتُ** ettim.

Ali’nin hadîsinde, Allah ondan razı olsun: Şüpheler, **بَنَوازِغِها** ile onların iman azmini atmadı; **النّوازِغُ**: **نازِغةٍ**’nin çoğuludur; **النزْغ**’dan, o da saplama ve bozgunculuktur.

Hadîste: Yeni doğanın düştüğü vakit çığlığı, şeytandan bir **نَزْغةٌ**(dır); yani bir dürtme ve bir saplamadır.

Ve adamı **نَزَغَ** eder; **يَنْزَغُه** (olarak) **نَزْغاً**: onu çirkin bir şeyle andı. Ve **مِنْزَغٌ** ve **مِنْزَغةٌ** ve **نَزّاغٌ** (olan) bir adam: insanları **يَنْزَغُ** eder. Ve **النَّزْغُ**: iğneleme ve saplamaya benzer. Ve onu bir sözle **نَزْغاً** **نَزَغَه**: onu dürttü ve onda sapladı; **نَسَغَه** gibi. Ve onu **نَدَغَه** ve onu **نَزَغَه** (olarak) **نَزْغاً**: onu el ile yahut mızrakla sapladı. İbn Zübeyr’in hadîsinde: Mescid ehlinden bir insan onu bir **بِنزيغةٍ** ile **فنَزَغَه** etti; yani onu kötü bir sözle attı. Ve işi onun **بِنَزَغِه** ile idrak etti; yani onun yeniliğiyle; Sa‘leb’den. Ve **البَرْك** için denilir: **المِنْزَغةُ** ve **المِنْسْغةُ** ve **المِيزغةُ** ve **المِبْزغةُ** ve **المِنْدغةُ**.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%BA/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن ز غ * * نَزَغَ * الشيطان بينهم أفسد وأغرى وبابه قطع

##### Türkçe

* ن ز غ * * **نَزَغَ** * şeytan onların arasına (fitne) soktu: bozdu ve kışkırttı; ve onun bâbı **قطع**’dır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%BA/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

نزغه، كمنعه، نزغا: نخسه، وطعن فيه، واغتابه، وذكره بقبيح، وهو مجاز، مثل ندغه، ونسغه.
 ومن المجاز: نزغ بينهم نزغا: أفسد، وأغرى، وحمل بعضهم على بعض، قاله أبو زيد، وكذلك نزأ بينهم، ومأس، ودحس، وآسد، وأرش، ومنه قوله تعالى: من بعد أن نزغ الشيطان بيني وبين إخوتي، أي: أغرى، وقيل: أفسد.

  ومن المجاز: نزغ الشيطان، أي: وسوس ومنه قوله تعالى: وإما ينزغنك من الشيطان نزغ فاستعذ بالله، نزغ الشيطان: وساوسه ونخسه في القلب بما يسول للإنسان من المعاصي، يعني يلقي في قلبه ما يفسده على أصحابه.
 ورجل منزغ، كمنبر، ومنزغة بهاء، ونزاغ، كشداد: ينزغ الناس والهاء للمبالغة.
 والمنزغة، كمكنسة: المنسغة كما سيأتي.
 ومما يستدرك عليه: نزغ بينهم ينزغ، من حد ضرب: لغة في نزغ، كمنع.
 والنزغ بالفتح: الكلام الذي يغري بين الناس.
 ونزغه: حركه أدنى حركة.
 والنزغة: النخسة، والطعنة، وقد نزغه نزغا: طعنه بيد أو رمح، وقيل: النزغ: شبه الوخز، ومنه النوازغ: جمع نازغة.
 والنزيغة، كسفينة: الكلمة السيئة.
 وأدرك الأمر بنزغه، محركة، أي: بحدثانه، عن ثعلب. قلت: وقد مر في ز-ب-غ.
 والنزغ، كسكر: المغتابون، ومنه قول رؤبة:
  واحذر أقاويل العداة النزع ونزعه: استخفه، عن اليزيدي.

##### Türkçe

**نزغه**، **كمنعه**، **نزغا**: onu dürttü; ona sapladı; onda gıybet etti; onu çirkin bir şeyle andı; bu mecazdır; **ندغه** ve **نسغه** gibi.
Ve mecazdan: **نزغ بينهم نزغا**: bozdu; kışkırttı; bazısını bazısına karşı tahrik etti; bunu Ebû Zeyd söyledi; yine bunun gibi: **نزأ** بينهم, ve **مأس**، ve **دحس**، ve **آسد**، ve **أرش**; ve ondan Yüce Allah’ın sözü: **من بعد أن نزغ الشيطان بيني وبين إخوتي**; yani: kışkırttı; ve denildi ki: bozdu.

Ve mecazdan: **نزغ الشيطان**; yani: vesvese verdi; ve ondan Yüce Allah’ın sözü: **وإما ينزغنك من الشيطان نزغ فاستعذ بالله**. **نزغ الشيطان**: onun vesveseleri ve insana günahlardan süslediği şeylerle kalpteki dürtmesi; yani, onu arkadaşlarına karşı bozan şeyi onun kalbine atar.
Ve **رجل منزغ**، **كمنبر**; ve **منزغة** (ه ile), ve **نزاغ**، **كشداد**: insanları dürter; ve **الهاء** mübalağa içindir.
Ve **المنزغة**، **كمكنسة**: **المنسغة**’dir; ileride geleceği üzere.
Ve ona istidrâk olunanlardandır: **نزغ بينهم ينزغ**، **من حد ضرب**: **نزغ**، **كمنع**’da bir lugattır.
Ve **النزغ** (fetha ile): insanlar arasında kışkırtan söz.
Ve **نزغه**: onu en küçük bir hareketle hareket ettirdi.
Ve **النزغة**: dürtme ve saplama; ve onu **نزغه نزغا**: onu el ile veya mızrakla sapladı; ve denildi ki: **النزغ** batırmaya benzer bir şeydir; ve ondan **النوازغ**: **نازغة**’nin cem‘i.
Ve **النزيغة**، **كسفينة**: kötü söz.
Ve işi **بنزغه** (harekeli) ile idrak etti; yani: onun vuku bulmasıyla; Sa‘leb’den. Dedim: Z-B-Ğ’de geçmişti.
Ve **النزغ**، **كسكر**: gıybet edenler; ve ondan Ru’be’nin sözü:
واحذر أقاويل العداة النزع
Ve **نزعه**: onu hafife aldı; Yezîdî’den.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%BA/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَزَغَ
نَزَغَ A ( n. ac. نَزْغ 1 ),
a.  Slandered, decried.

b.  Stirred up strife.

c.  [ acc. &  Ila ], Tempted, incited to ( evil ).

نَزْغَة
نَزْغَة 1t , ( pl. نَزَغَات ),
a.  Temptation; mischief.

مِنْزَغ
مِنْزَغ 20 ,  مِنْزَغَة 20t ,  نَزَّاْغ 28 ,
a.  Slanderer, detractor.

##### Türkçe

نَزَغَ
نَزَغَ A ( mastar ismi: **نَزْغ** 1 ),
a. İftira etti, yerdi.

b. Fitneyi kışkırttı.

c. [ mef‘ûl alır & **إلى** ile ], (kötülüğe) ayarttı, (kötülüğe) sevk etti.

نَزْغَة
نَزْغَة 1t , ( çoğulu **نَزَغَات** ),
a. Ayartma; fesat.

مِنْزَغ
مِنْزَغ 20 , **مِنْزَغَة** 20t , **نَزَّاْغ** 28 ,
a. İftiracı, yerici.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%BA/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

نزغ
نَزَغَ - يَنْزَغُ - نَزْغ
نَزَغَ - يَنْزَغُ + كائن + كائناً: ينكشه: ينخسه ويطعن به فيهزه ويزعزعه: يطعنه ويحركه ويدفعه دفعة صغيرة ليزيل من استقراره وتوازنه
نَزَغَ - يَنْزَغُ + كائن + شيئاً + بين كائنين أو أكثر: يرمي بينهم شيئاً يزعزع ترابطهم واستقرارهم وتوازنهم: يجعل بينهم ما يفسد علاقتهم الحسنة: يرمي ويدخل بينهم كلاماً أو أفكاراً أو معلومات تؤدي إلى تنازعهم وكرههم بعضهم بعضاً، وبالتالي اضطرابهم وعدم استقرار جمعهم
نَزْغ: اسم فعل " نَزَغَ - يَنْزَغُ ": الدفع لزعزعة الاستقرار: وهو كذلك ما يكون بفعل " نَزَغَ - يَنْزَغُ ":  حالة الاضطراب والقلق وعدم التوازن النفسي أو الجسمي الناجمة عن النزغ والنكش والتحريش
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ" الدفع بالضرب بقوة محدودة تبعد الكائن عن موقعه لمسافة قصيرة"، وهي:
دَعَّ - يَدُعُّ، نَطَحَ - يَنْطَحُ (نَطَحَ - يَنْطِحُ)، بَكَّ - يَبُكُّ، نَزَغَ - يَنْزَغُ، ذَبَّ - يَذُبُّ، هَمَزَ - يَهْمِزُ (هَمَزَ - يَهْمُزُ)
نزغ - ينزغ كائن
	﴿وإما ينزغنك من الشيطان نزغ فاستعذ بالله إنه سميع عليم(200)﴾ الأعراف ﴿وإما ينزغنك من الشيطان نزغ فاستعذ بالله إنه هو السميع العليم(36)﴾ فصلت
ينزغ بين
﴿ورفع أبويه على العرش وخروا له سجدا وقال ياأبت هذا تأويل رؤياي من قبل قد جعلها ربي حقا وقد أحسن بي إذ أخرجني من السجن وجاء بكم من البدو من بعد أن نزغ الشيطان بيني وبين إخوتي إن ربي لطيف لما يشاء إنه هو العليم الحكيم(100)﴾ يوسف ﴿وقل لعبادي يقولوا التي هي أحسن إن الشيطان ينزغ بينهم إن الشيطان كان للإنسان عدوا مبينا(53)﴾ الإسراء
نَزْغٌ
﴿وإما ينزغنك من الشيطان نزغ فاستعذ بالله إنه سميع عليم(200)﴾ الأعراف ﴿وإما ينزغنك من الشيطان نزغ فاستعذ بالله إنه هو السميع العليم(36)﴾ فصلت
مختار الصحاح
● [نزغ] ن ز غ: نَزَغَ الشيطان بينهم أفسد وأغرى وبابه قطع
الراغب
نزغ
- النزغ: دخول في أمر لإفساده. قال تعالى: }من بعد أن نزغ الشيطان بيني وبين إخوتي{ [يوسف/100].
ملخص اللسان
1.     النَّزْغُ: أَن تَنْزِغَ بين قوم فتَحْمِلَ بعضهم على بعض بفسادٍ بينهم. ونَزَغَ بينهم يَنْزَغُ ويَنْزِغُ نَزْغاً: أَغْرَى وأَفْسَدَ   وحمل بعضَهم على بعض. والنزْغُ: الكلام الذي يُغْرِي بين الناس.
2.     ونَزَغَه:حرَّكه أَدنى حركة.
3.     ونزَغ الشيطانُ بينهم يَنزَغُ ويَنزِغُ نَزْغاً أَي أَفسد وأَغرى.النّوازِغُ: جمع نازِغةٍ من النزْغ وهو الطعْنُ والفَسادُ.
4.     صِياحُ المولود حين يَقَع نَزْغةٌ من الشيطانِ أَي نَخْسةٌ وطَعْنةٌ.والنَّزْغُ: شبه الوَخْز والطعْن.
5.     ونَزَغَ الرجلَ يَنْزَغُه نَزْغاً: ذكره بقبيح. ورجل مِنْزَغٌ ومِنْزَغةٌ ونَزّاغٌ: يَنْزَغُ الناسَ. ونَزَغَه بكلمة نَزْغاً: نخَسَه وطَعَن فيه مثل نَسَغَه. ونَدَغَه ونَزَغَه نَزْغاً:طَعَنه بيد أَو رُمْح.فنزَغَه إنسان من أَهل المسجد بِنزيغةٍ أَي رماه بكلمة سيئة
لسان العرب
● - نزغ: النَّزْغُ: أَن تَنْزِغَ بين قوم فتَحْمِلَ بعضهم على بعض بفسادٍ   بينهم. ونَزَغَ بينهم يَنْزَغُ ويَنْزِغُ نَزْغاً: أَغْرَى وأَفْسَدَ   وحمل بعضَهم على بعض. والنزْغُ: الكلام الذي يُغْرِي بين الناس. ونَزَغَه:   حرَّكه أَدنى حركة. ونزَغ الشيطانُ بينهم يَنزَغُ ويَنزِغُ نَزْغاً أَي   أَفسد وأَغرى. وقوله تعالى: وإمّا يَنْزَغَنَّكَ من الشيطان نَزْغٌ   فاسْتَعِذْ بالله؛ نَزْغُ الشيطانِ: وسَاوِسُه ونَخْسُه في القلب بما يُسَوِّلُ   للإِنسان مِن المَعاصي، يعني يُلْقِي في قلبه ما يُفْسِدُه على أَصحابه؛   وقال الزجاج: معناه إن نالَك من الشيطان أَدْنى نَزْغٍ ووَسْوسةٍ   وتَحْرِيك يَصْرِفُك عن الاحتمال، فاستعذ بالله من شرّه وامْضِ على حكمك. أَبو   زيد: نَزَغْتُ بين القوم ونَزَأْتُ ومَأَسْتُ كل هذا من الإِفسادِ بينهم،   وكذلك دَحَسْتُ وآسَدْتُ وأَرَّشْتُ.   وفي حديث علي، رضي الله عنه: ولم تَرْمِ الشُّكُوكُ بَنَوازِغِها   عَزِيمةَ إِيمانِهم؛ النّوازِغُ: جمع نازِغةٍ من النزْغ وهو الطعْنُ والفَسادُ.   وفي الحديث: صِياحُ المولود حين يَقَع نَزْغةٌ من الشيطانِ أَي نَخْسةٌ   وطَعْنةٌ.   ونَزَغَ الرجلَ يَنْزَغُه نَزْغاً: ذكره بقبيح. ورجل مِنْزَغٌ   ومِنْزَغةٌ ونَزّاغٌ: يَنْزَغُ الناسَ. والنَّزْغُ: شبه الوَخْز والطعْن. ونَزَغَه   بكلمة نَزْغاً: نخَسَه وطَعَن فيه مثل نَسَغَه. ونَدَغَه ونَزَغَه   نَزْغاً: طَعَنه بيد أَو رُمْح. وفي حديث ابن الزبير: فنزَغَه إنسان من أَهل   المسجد بِنزيغةٍ أَي رماه بكلمة سيئة. وأَدْرَكَ الأَمْرَ بِنَزَغِه أَي   بِحِدْثانِه؛ عن ثعلب. ويقال للبَرْك: المِنْزَغةُ والمِنْسْغةُ   والمِيزغةُ والمِبْزغةُ والمِنْدغةُ.
مقاييس اللغة:
(نزغ) النون والزاء والغين كلمةٌ تدلُّ على إفسادٍ بين اثنين. ونَزَغَ بينَ القوم: أفسَدَ ذاتَ بَيْنِهم.
القاموس المحيط:
نَزَغَهُ، كَمَنَعَهُ طَعَنَ فيهِ، واغْتَابَهُ، و بَيْنَهُم أفْسَدَ، وأغْرَى، ووَسْوَسَ. وَرَجُلٌ مِنْزَغٌ، كمِنْبَر، وبِهاءٍ، وكَشَدَّادٍ يَنْزَغُ الناسَ. وكمِكْنَسَةٍ المِنْسَغَةُ.
تاج العروس:
نزغ
نَزَغَه كمَنَعَهُ نَزْغاً : نَخَسَهُ وطَعَنَ فيهِ واغْتَابَهُ وذكَرَهُ بقَبيحٍ وهُوَ مجازٌ مِثْلُ نَدَغَهُ ونَسَغَهُ
ومن المَجَازِ : نَزَغَ بَيْنَهُمْ نَزْغاً : أفْسَدَ وأغْرَى وحَمَلَ بَعْضَهُمْ على بَعْضٍ قالَهُ أبو زَيْدٍ وكذلكَ نَزَأَ بَيْنَهُمْ ومأسَ ودَحَسَ وآسَدَ وأرَّشَ ومنْهُ قولُه تعالى : منْ بَعْدِ أنْ نَزَغَ الشَّيطانُ بَيْنِي وبَيْنَ إخْوَتِي أي : أغْرَى وقيلَ : أفْسَدَ
ومن المَجَازِ : نَزَغَ الشَّيْطَانُ أي : وَسْوَسَ ومنْهُ قَوْلُهُ تعالى : وإمّا يَنْزَغَنَّكَ منَ الشَّيْطانِ نَزْغٌ فاسْتَعِذْ باللهِ نَزَغُ الشَّيْطَانِ : وَساوِسُهُ ونَخْسُهُ في القَلْبِ بمَا يُسَوِّلُ للإنْسَانِ منَ المَعَاصِي يعْنِي يُلْقِي في قَلْبِه ما يُفْسِدُه على أصْحابِه
ورَجُلٌ مِنْزَغٌ كمِنْبَرٍ ومِنْزَغَةٌ بهاءٍ ونَزّاغٌ كشَدّادٍ : يَنْزَغُ النّاسَ والهاءُ للمُبَالَغَةِ
والمِنْزَغَةُ كمِكْنَسَةٍ : المِنْسَغَةُ كما سيأْتِي
وممّا يستدْرَكُ عليهِ : نَزَغَ بَيْنَهُمْ يَنْزِغُ من حدِّ ضَرَبَ : لُغَةٌ في نَزَغَ كمَنَعَ
والنَّزْغُ بالفَتْحِ : الكَلامُ الّذِي يُغْرِي بَيْنَ النّاسِ
ونَزَغَهُ : حَرَّكَه أدْنَى حَرَكَةٍ
والنَّزْغَةُ : النَّخْسَةُ والطَّعْنَةُ وقدْ نَزَغَه نَزْغاً : طَعَنَهُ بيَدٍ أو رُمْحٍ وقيلَ : النَّزْغُ : شِبْهُ الوَخْزِ ومنْهُ النَّوَازِغُ : جَمْعُ نازِغَةٍ
والنَّزِيغَةُ كسَفِينَةٍ : الكَلِمَةُ السَّيِّئَةُ
وأدْرَكَ الأمْرَ بنَزَغِهِ مُحَرَّكَةً أي : بحِدْثانِه عن ثَعْلَبٍ . قلتُ : وقدْ مَرَّ في زبغ
والنَّزَّغُ كسُكَّرٍ : المُغْتَابُونَ ومنْهُ قولُ رُؤْبَةَ :
" واحْذَرْ أقاوِيلَ العُدَاةِ النُّزَّعِ ونَزَعَهُ : اسْتَخَفَّهُ عن اليَزِيديِّ

##### Türkçe

نزغ
**نَزَغَ** - **يَنْزَغُ** - **نَزْغ**
**نَزَغَ** - **يَنْزَغُ** + bir varlık + bir varlığı: onu dürter: onu dürter ve ona saplar; böylece onu sarsar ve yerinden oynatır: onu saplar, hareket ettirir ve onu küçük bir itişle iter; yerleşikliğini ve dengesini gidermek için.
**نَزَغَ** - **يَنْزَغُ** + bir varlık + bir şeyi + iki veya daha çok varlık arasına: aralarına, bağlarını, yerleşikliklerini ve dengelerini sarsacak bir şey atar: aralarına, iyi ilişkilerini bozacak şeyi koyar: aralarına, birbirleriyle çekişmelerine ve birbirlerinden nefret etmelerine götüren, dolayısıyla hallerinin karışmasına ve topluluklarının istikrarsız kalmasına yol açan sözler veya fikirler veya bilgiler atar ve sokar.
**نَزْغ**: “ **نَزَغَ** - **يَنْزَغُ** ” fiilinin isim-fiilidir: istikrarı sarsmak için itme; aynı şekilde “ **نَزَغَ** - **يَنْزَغُ** ” fiiliyle olan şeydir: **النزغ** ve dürtme ve kışkırtmadan kaynaklanan, ruhî veya bedenî dengesizlik, kaygı ve dengesizlik hâli.
Ve lafız, “sınırlı bir güçle vurarak itme; varlığı yerinden kısa bir mesafe için uzaklaştırma” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**دَعَّ** - **يَدُعُّ**، **نَطَحَ** - **يَنْطَحُ** (**نَطَحَ** - **يَنْطِحُ**)، **بَكَّ** - **يَبُكُّ**، **نَزَغَ** - **يَنْزَغُ**، **ذَبَّ** - **يَذُبُّ**، **هَمَزَ** - **يَهْمِزُ** (**هَمَزَ** - **يَهْمُزُ**)

**نزغ** - **ينزغ** bir varlık
	﴿Ve eğer şeytandan sana bir **نزغ** dokunursa, Allah’a sığın; şüphesiz O işitendir, bilendir (200)﴾ A‘râf ﴿Ve eğer şeytandan sana bir **نزغ** dokunursa, Allah’a sığın; şüphesiz O, işitenin, bilenin ta kendisidir (36)﴾ Fussılet
**ينزغ** arasında
﴿Ve anne-babasını arşın üzerine yükseltti; ona secde ederek yere kapandılar. Ve dedi: “Babacığım, işte bu, daha önceki rüyamın yorumudur; Rabbim onu gerçek kıldı. Bana iyilik etti; beni zindandan çıkardı ve sizi çölden getirdi; şeytan benimle kardeşlerim arasına **نزغ** soktuktan sonra. Şüphesiz Rabbim dilediğine lütufkârdır; şüphesiz O, bilenin, hüküm ve hikmet sahibinin ta kendisidir (100)﴾ Yûsuf ﴿Ve kullarıma söyle: en güzel olanı söylesinler; şüphesiz şeytan onların arasına **ينزغ** sokar; şüphesiz şeytan insan için apaçık bir düşmandır (53)﴾ İsrâ

**نَزْغٌ**
﴿Ve eğer şeytandan sana bir **نزغ** dokunursa, Allah’a sığın; şüphesiz O işitendir, bilendir (200)﴾ A‘râf ﴿Ve eğer şeytandan sana bir **نزغ** dokunursa, Allah’a sığın; şüphesiz O, işitenin, bilenin ta kendisidir (36)﴾ Fussılet

Muhtârü’s-Sıhâh
● [**نزغ**] **ن ز غ**: **نَزَغَ** şeytan onların arasında: bozdu ve kışkırttı; ve babı **قطع**’dır.

Râgıb
**نزغ**
- **النزغ**: bir işe onu bozmak için girmektir. Yüce Allah dedi ki: }şeytan benimle kardeşlerim arasına **نزغ** soktuktan sonra{ [Yûsuf/100].

Lisân’ın özeti
1.     **النَّزْغُ**: bir kavim arasında **تَنْزِغَ** etmen; aralarındaki bir bozuklukla bazısını bazısına karşı taşımandır. Ve **نَزَغَ** aralarında **يَنْزَغُ** ve **يَنْزِغُ** **نَزْغاً**: kışkırttı ve bozdu ve bazısını bazısına karşı taşıdı. Ve **النزْغُ**: insanlar arasında kışkırtan sözdür.
2.     Ve **نَزَغَه**: onu en küçük bir hareketle hareket ettirdi.
3.     Ve **نزَغ** şeytan aralarında **يَنزَغُ** ve **يَنزِغُ** **نَزْغاً**; yani bozdu ve kışkırttı. **النّوازِغُ**: **نازِغةٍ**’nin çoğuludur; **النزْغ**’dendir ve o, saplama ve bozmadır.
4.     Yeni doğanın çığlığı; şeytandan bir **نَزْغةٌ** vuku bulduğu zaman; yani bir dürtme ve bir saplama. Ve **النَّزْغُ**: batırma ve saplamaya benzer.
5.     Ve **نَزَغَ** adamı **يَنْزَغُه** **نَزْغاً**: onu çirkin bir şeyle andı. Ve bir adam **مِنْزَغٌ** ve **مِنْزَغةٌ** ve **نَزّاغٌ**: insanları **يَنْزَغُ** eder. Ve onu bir kelimeyle **نَزْغاً** **نَزَغَه**: onu dürttü ve onda sapladı; **نَسَغَه** gibi. Ve **نَدَغَه** ve **نَزَغَه** **نَزْغاً**: onu el ile veya mızrakla sapladı. Derken mescid ehlinden bir insan onu bir **نزيغةٍ** ile **فنزَغَه**; yani onu kötü bir sözle attı.

Lisânü’l-ʿArab
● - **نزغ**: **النَّزْغُ**: bir kavim arasında **تَنْزِغَ** etmen; aralarındaki bir bozuklukla bazısını bazısına karşı taşımandır. Ve **نَزَغَ** aralarında **يَنْزَغُ** ve **يَنْزِغُ** **نَزْغاً**: kışkırttı ve bozdu ve bazısını bazısına karşı taşıdı. Ve **النزْغُ**: insanlar arasında kışkırtan sözdür. Ve **نَزَغَه**: onu en küçük bir hareketle hareket ettirdi. Ve **نزَغ** şeytan aralarında **يَنزَغُ** ve **يَنزِغُ** **نَزْغاً**; yani bozdu ve kışkırttı. Ve Yüce Allah’ın sözü: Ve eğer şeytandan sana bir **نَزْغٌ** dokunursa, Allah’a sığın; şeytanın **نَزْغُ**’u: onun vesveseleri ve kalpteki dürtmesidir; insana günahlardan süslediği şeylerle; yani onun kalbine, onu arkadaşlarına karşı bozan şeyi atar; ve Zeccâc dedi ki: manası, şeytandan sana en küçük bir **نَزْغٍ** ve vesvese ve seni tahammülden çeviren bir hareket erişirse, onun şerrinden Allah’a sığın ve hükmün üzere devam et. Ebû Zeyd: kavim arasında **نَزَغْتُ** ettim ve **نَزَأْتُ** ve **مَأَسْتُ**; bunların hepsi aralarını bozmadandır; aynı şekilde **دَحَسْتُ** ve **آسَدْتُ** ve **أَرَّشْتُ**. Ve Ali’nin hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Şüpheler, **بَنَوازِغِها** ile imanlarının azmini atmadı”; **النّوازِغُ**: **نازِغةٍ**’nin çoğuludur; **النزْغ**’dendir ve o, saplama ve bozmadır. Ve hadîste: yeni doğanın çığlığı; şeytandan bir **نَزْغةٌ** vuku bulduğu zaman; yani bir dürtme ve bir saplama. Ve **نَزَغَ** adamı **يَنْزَغُه** **نَزْغاً**: onu çirkin bir şeyle andı. Ve bir adam **مِنْزَغٌ** ve **مِنْزَغةٌ** ve **نَزّاغٌ**: insanları **يَنْزَغُ** eder. Ve **النَّزْغُ**: batırma ve saplamaya benzer. Ve onu bir kelimeyle **نَزْغاً** **نَزَغَه**: onu dürttü ve onda sapladı; **نَسَغَه** gibi. Ve **نَدَغَه** ve **نَزَغَه** **نَزْغاً**: onu el ile veya mızrakla sapladı. Ve İbnü’z-Zübeyr’in hadîsinde: derken mescid ehlinden bir insan onu bir **بِنزيغةٍ** ile **فنزَغَه**; yani onu kötü bir sözle attı. Ve işi **بِنَزَغِه** idrak etti; yani onun yeniliğiyle; Sa‘leb’den. Ve **البَرْك** için **المِنْزَغةُ** ve **المِنْسْغةُ** ve **المِيزغةُ** ve **المِبْزغةُ** ve **المِنْدغةُ** denir.

Mekâyîsü’l-Luğa:
(**نزغ**) **النون** ve **الزاء** ve **الغين**; iki kişi arasında bir bozmaya delâlet eden bir kelimedir. Ve kavim arasında **نَزَغَ**: aralarındaki bağı bozdu.

el-Kâmûsü’l-Muhît:
**نَزَغَهُ**، **كَمَنَعَهُ**: onda sapladı; ve gıybet etti; ve aralarında bozdu; ve kışkırttı; ve vesvese verdi. Ve bir adam **مِنْزَغٌ**، **كمِنْبَر**، ve **بِهاءٍ**، ve **كَشَدَّادٍ**: insanları **يَنْزَغُ** eder. Ve **كمِكْنَسَةٍ**: **المِنْسَغَةُ**.

Tâcü’l-ʿArûs:
**نزغ**
**نَزَغَه** **كمَنَعَهُ** **نَزْغاً**: onu dürttü ve onda sapladı ve gıybet etti ve onu çirkin bir şeyle andı; ve bu, **نَدَغَه** ve **نَسَغَه** gibi mecazdır.
Ve mecazdandır: aralarında **نَزَغَ** **نَزْغاً**: bozdu ve kışkırttı ve bazısını bazısına karşı taşıdı; Ebû Zeyd söyledi; aynı şekilde aralarında **نَزَأَ** ve **مأسَ** ve **دَحَسَ** ve **آسَدَ** ve **أرَّشَ**; ve ondandır Yüce Allah’ın sözü: “şeytan benimle kardeşlerim arasına **نَزَغَ** ettikten sonra”; yani kışkırttı; ve denildi: bozdu.
Ve mecazdandır: **نَزَغَ** şeytan; yani vesvese verdi; ve ondandır Yüce Allah’ın sözü: “Ve eğer şeytandan sana bir **نَزْغٌ** dokunursa, Allah’a sığın”; şeytanın **نَزَغُ**’u: onun vesveseleri ve kalpteki dürtmesidir; insana günahlardan süslediği şeylerle; yani onun kalbine, onu arkadaşlarına karşı bozan şeyi atar.
Ve bir adam **مِنْزَغٌ** **كمِنْبَرٍ** ve **مِنْزَغَةٌ** **بهاءٍ** ve **نَزّاغٌ** **كشَدّادٍ**: insanları **يَنْزَغُ** eder; ve **الهاءُ** mübalağa içindir.
Ve **المِنْزَغَةُ** **كمِكْنَسَةٍ**: **المِنْسَغَةُ**’dir; ileride geleceği üzere.
Ve üzerinde istidrâk edilendir: aralarında **نَزَغَ** **يَنْزِغُ**; **ضَرَبَ**’ın haddi üzere: **نَزَغَ**’da, **كمَنَعَ** gibi, bir lugattır.
Ve **النَّزْغُ** fetha ile: insanlar arasında kışkırtan sözdür.
Ve **نَزَغَهُ**: onu en küçük bir hareketle hareket ettirdi.
Ve **النَّزْغَةُ**: dürtme ve saplamadır; ve onu **نَزْغاً** **نَزَغَه**: onu el ile veya mızrakla sapladı; ve denildi: **النَّزْغُ**: batırmaya benzer; ve ondandır **النَّوَازِغُ**: **نازِغَةٍ**’nin çoğulu.
Ve **النَّزِيغَةُ** **كسَفِينَةٍ**: kötü kelimedir.
Ve işi **بنَزَغِهِ** **مُحَرَّكَةً** idrak etti; yani onun yeniliğiyle; Sa‘leb’den. Dedim: ve **زبغ**’da geçmişti.
Ve **النَّزَّغُ** **كسُكَّرٍ**: gıybet edilenlerdir; ve ondandır Ru’be’nin sözü:
"Ve düşmanların sözlerinden sakın: **النُّزَّعِ**"
Ve **نَزَعَهُ**: onu hafife aldı; Yezîdî’den.
