# نزف — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%81/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B2%D9%81/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نزف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%81.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: نزف

نزف ماء البئر ينزفه نزفا: نزحه كله. ونزفت البئر بنفسها: نزحت، كنزفت، بالضم، لازم متعد نقله الجوهري هكذا، وفي الحديث:  زمزم لا تنزف ولا تذم  : أي لا يفنى ماؤها على كثرة الاستقاء. وفي المحكم: نزف البئر ينزفها نزفا، وأنزفها بمعنى واحد، كلاهما نزحها، وأنزفت هي: نزحت وذهب ماؤها، قال لبيد:
  أربت عليه كل وطـفـاء جـونة                      هتوف متى ينزف لها الماء تسكب

  قال: وأما ابن جني فقال: نزفت البئر وأنزفت هي، فإنه جاء مخالفا للعادة، وذلك أنك تجد فيها فعل متعديا، وأفعل غير متعد، وقد ذكر علة ذلك في شنق البعير، وجفل الظليم. قلت: وهذا قد نقله الجوهري عن الفراء. والاسم النزف، بالضم قال:
  تغترق الطرف وهي لاهية                      كأنما شف وجهها نـزف أراد أنها رقيقة المحاسن، حتى كأن دمها منزوف. وبئر نزوف كصبور: أي نزفت باليد وذلك إذا قل ماؤها. ونزف، كعني: ذهب عقله، أو سكر، ومنه قوله تعالى:  لا يصدعون عنها ولا ينزفون  قال الجوهري: أي لا يسكرون، وأنشد للأبيرد:
  لعمري لئن أنزفتم أو صحوتم                      لبئس الندامى كنتم آل أبجرا قال: وقوم يجعلون المنزف: مثل النزيف، الذي قد نزف دمه. وقال أبو عبيدة: نزفت عبرته، كسمع: فنيت. وأنزفتها: أفنيتها، قال العجاج:
  وصرح ابن معمر لمن ذمر
  وأنزف العبرة من لاقى العبر وقال أيضا:
  وقد أراني بالديار مترفا
  أزمان لا أحسب شيئا منزفا والنزفة، بالضم: القليل من الماء ونحوه مثل الغرفة ج: نزف كغرف نقله الجوهري، قال العجاج يصف الخمر:
  فشن في الإبريق منها نزفا
  من رصف نازع سيلا رصفا وقال ذو الرمة:
  يقطع موضون الحديث ابتسامهـا                      تقطع ماء المزن في نزف الخمر وعروق نزف، كركع: غير سائلة قال العجاج يصف ثورا:
  أعين بربار إذا تعسفا
  أجوازها هذ العروق النزفا ونزف فلان دمه، كعني هكذا في سائر النسخ، وهو نص ابن دريد: سال حتى يفرط فهو منزوف، ونزيف. ونزفه الدم ينزفه من حد ضرب نزفا، قال: وهو من المقلب الذي يعرف معناه، قال الجوهري: وذلك إذا خرج منه دم كثير حتى يضعف. وفي المثل: أجبن من المنزوف ضرطا نقله الجوهري وابن دريد: وكذا: أجبن من المنزوف خضفا. يقال: خرج رجلان في فلاة، فلاحت لهما شجرة، فقال أحدهما: أرى قوما قد رصدونا، فقال الآخر: إنما هي عشرة، فظنه يقول: عشرة، فجعل يقول: وما غناء اثنين عن عشرة? ويضرط حتى مات، هكذا قال: يفعل، يعني يضرط. أو المنزو ضرطا: هي دابة بين الكلب والذئب تكون بالبادية، إذا صيح بها لم تزل تضرط حتى تموت قاله أبو الهيثم وفيه قولان آخران أوردهما الصاغاني في العباب في ض رضي الله عنه ط فراجعه. والمنزاف كمصباح من المعز: التي يكون لها لبن فينقطع نقله ابن عباد. وقال ابن دريد: المنزفة كمكنسة: ما ينزف به الماء، وقيل: هي دلية تشد في رأس عود طويل، وينصب عود، ويعرض ذلك العود الذي في طرفه الدلو عليه أي: على العود المنصوب ويستقى به الماء. والنزيف كأمير: المحموم. وقال أبو عمرو: النزيف: السكران قال امرؤ القيس:
  وإذ هي تمشي كمشي النزي                      ف يصرعه بالكثيب البهر وقال آخر:
  بداء تمشي مشية النزيف والنزيف أيضا: من عطش حتى يبست عروقه، وجف لسانه، كالمنزوف نقله الأزهري، ومنه قول جميل:
  فلثمت فاها آخذا بـقـرونـهـا                      شرب النزيف ببرد ماء الحشرج

  قال أبو العباس: الحشرج: النقرة في الجبل يجتمع فيها الماء فيصفو. والنزيف: سيف عكرمة بن أبي جهل، رضي الله عنه وفيه يقول:
  وقبلهما أردى النزيف سميدعـا                      له في سناء المجد بيت ومنصب ومن المجاز: نزف الرجل، كعني: انقطعت حجته في الخصومة نقله الجوهري. ونزاف كقطام: أي انزف، أمر ومنه قول ابنه الجلندي ملك عمان، حين ألبست السلحفاة حليها، فغاضت في البحر: نزاف، لم يبق في البحر غير قداف: أمرت بالنزف. وأنزف الرجل: سكر ومنه قراءة الكوفيين - غير عاصم - في الصافات:  ولا هم عنها ينزفون  بكسر الزاي، وقراءة الكوفيين في الواقعة  ولا ينزفون  كذلك ومنه قول الأبيرد اليربوعي الذي أنشده الجوهري وتقدم ذكره. وأنزف الرجل: ذهب ماء بئره بالنزح وانقطع، نقله الجوهري. أو أنزف: ذهب ماء عينه بالبكاء. وقال الفراء: أنزف الرجل: إذا فني خمره وبه فسرت الآية: أي خمر أهل الجنة دائمة لا تفنى، وعبارته: ويقال: أنزف القوم: انقطع شرابهم، وقريء:  ولا ينزفون  بكسر الزاي. وقال أبو زيد: نزفت المرأة تنزيفا: إذا رأت دما على حملها وذل: مما يزيد الولد صغرا وضعفا، وحملها طولا.
 ومما يستدرك عليه: بئر نزيف: قليلة الماء. ونزفه الحجام ينزفه وينزفه: أخرج دمه كله. ونزف فلان دمه، ينزفه نزفا: استخرجه بحجامة أو فصد. والنزف، بالضم: الضعف الحادث من خروج كثير الدم، وقيل: النزف: الجرح الذي نزف عنه دم الإنسان. ونزفه الدم والفرق: زال عقله، عن اللحياني، قال: وإن شئت قلت: أنزفه. ونزف الرجل دما، كعني: إذا رعف فخرج دمه كله. والمنزف: الذاهب العقل. وأنزف الرجل: انقطع كلامه، أو ذهب عقله، أو ذهبت حجته في خصومة أو غيرها. وقال بعضهم: إن كان فاعلا فهو منزف، وإن كان مفعولا فهو منزوف. كأنه على حذف الزائد، أو كأنه وضع فيه النزف.

### Türkçe

**نزف** kuyu suyunu, onu **ينزفه** **نزفا**: onu bütünüyle çekip çıkardı. Ve kuyu kendi kendine **نزفت**: çekilip çıktı; **كنزفت** gibi; ( **بالضم** ile), lâzım–müteaddî; el-Cevherî bunu böyle nakletti. Ve hadiste: **زمزم لا تنزف ولا تذم**: yani çokça su çekmeye rağmen suyu tükenmez. Ve **المحكم**’de: **نزف** kuyu, onu **ينزفها** **نزفا**; ve **أنزفها** aynı mânâdadır; ikisi de onu çekip çıkarmasıdır. Ve o (kuyu) **أنزفت**: çekilip çıktı ve suyu gitti. Lebîd dedi ki:

Üzerine her kara bulutça yığıldı,
Çağıran; ne vakit ona su çekilse dökülür.

Dedi ki: İbn Cinnî’ye gelince, o şöyle dedi: Kuyu **نزفت** ve o (kuyu) **أنزفت**; bu, âdete aykırı olarak gelmiştir; çünkü sen onda müteaddî bir fiil, ve **أفعل**’i gayr-i müteaddî bulursun. Bunun illetini **شنق البعير** ve **جفل الظليم** hakkında zikretmiştir. Dedim ki: Bunu el-Cevherî, el-Ferrâ’dan nakletmiştir. İsim **النزف**’tir, ( **بالضم** ile). Dedi ki:

Bakışı dalar, o ise oyalanmış;
Sanki yüzünün şeffaflığı **نـزف**.

Onun maksadı: o, güzellikleri ince (nâzik)tir; öyle ki sanki kanı çekilip alınmış. Ve **بئر نزوف** ( **كصبور** gibi): yani elle çekilip çıkarılmıştır; bu, suyu azaldığı zamandır. Ve **نزف** ( **كعني** gibi): aklı gitti; yahut sarhoş oldu. Ondan, Yüce Allah’ın sözü: **لا يصدعون عنها ولا ينزفون**. el-Cevherî dedi ki: yani sarhoş olmazlar. Ve el-Ebîred’den şunu şâhid getirdi:

Ömrüme yemin olsun, eğer **أنزفتم** yahut ayıldınızsa,
Ne kötü içki arkadaşlarıydınız siz, Âl-i Ebcerâ.

Dedi ki: Bir kavim **المنزف**’i, **النزيف** gibi yapar: kanı çekilip gitmiş olan, ki kanı **نزف** etmiştir. Ebû Ubeyde dedi ki: **نزفت** gözyaşı ( **عبرته**), ( **كسمع** gibi): tükendi. Ve **أنزفتها**: onu tükettim. el-Accecc dedi ki:

Ve İbn Ma‘mer, kınayan kimse için açıkça söyledi;
Ve ibretleri görenin gözyaşını **أنزف** etti.

Ve yine dedi ki:

Ve beni diyarlarda müreffeh görürüm;
Zamanlar (geçti ki) hiçbir şeyi **منزفا** saymam.

Ve **النزفة** ( **بالضم** ile): su ve benzeri şeyden az miktar; **الغرفة** gibi. Çoğulu: **نزف** ( **كغرف** gibi). el-Cevherî bunu nakletti. el-Accecc şarabı vasfederek dedi ki:

Ondan bir **نزفا**’yı ibrikte akıttı;
Sıkı bir döşemeden, akışı çekişen bir sel (gibi), sıkı döşeme.

Ve Zû’r-Rumme dedi ki:

Gülümsemesi, süslü konuşmayı keser;
Şarabın **نزف**’inde yağmur suyunu keser.

Ve **عروق نزف** ( **كركع** gibi): akıcı olmayan (damarlar). el-Accecc bir boğayı vasfederek dedi ki:

Şaşkınlaştığında iri gözlü;
Onun böğürleri: şu **العروق النزفا**.

Ve “Falancanın kanı **نزف** etti” ( **كعني** gibi): bütün nüshalarda böyle; ve bu, İbn Düreyd’in nassıdır: (kan) akıp taşıncaya kadar (akar); o, **منزوف**’tur ve **نزيف**’tir. Ve kan onu **نزفه** eder, onu **ينزفه**; **حد ضرب** babından; **نزفا**. Dedi ki: bu, mânâsı bilinen kalb (harf çevirmesi) türündendir. el-Cevherî dedi ki: bu, ondan çok kan çıktığı ve zayıfladığı zamandır. Ve meselde: **أجبن من المنزوف ضرطا**; el-Cevherî ve İbn Düreyd nakletti. Ve yine: **أجبن من المنزوف خضفا**. Denilir ki: iki adam bir çorak yerde çıktı; onlara bir ağaç göründü; birisi dedi ki: “Bir kavmi görüyorum, bize pusu kurmuşlar.” Öteki dedi ki: “O ancak on (kişidir).” O, onun “on” dediğini sandı; “İkinin ona karşı ne faydası var?” demeye başladı; ve ölünceye kadar yellenirdi; böyle dedi: “yapar”, yani yellenir. Yahut **المنزو ضرطا**: köpek ile kurt arasında bir hayvandır; çölde olur; ona bağırılınca ölünceye kadar yellenmekten geri durmaz. Bunu Ebû’l-Heysem söyledi. Ve onda iki başka söz daha vardır; es-Sâgânî bunları **العباب**’da **ض** maddesinde, Allah ondan razı olsun, **ط**’da zikretti; ona müracaat et.

Ve **المنزاف** ( **كمصباح**): keçilerden, sütü olup sonra kesilen (dişi). İbn Abbâd nakletti. İbn Düreyd dedi ki: **المنزفة** ( **كمكنسة**): suyun onunla çekildiği şey. Ve denildi ki: uzun bir çubuğun başına bağlanan bir kovadır; bir çubuk dikilir; ve ucunda kova bulunan o çubuk, onun üzerine, yani dikilen çubuğun üzerine enlemesine konur; ve onunla su çekilir.

Ve **النزيف** ( **كأمير**): hummalı (ateşli). Ebû Amr dedi ki: **النزيف**: sarhoş. İmru’ul-Kays dedi ki:

Ve o, **النزي**’nin yürüyüşü gibi yürürken;
Onu kum tepeciğinde nefes darlığı yere serer.

Ve bir başkası dedi ki:

Bir dert ile, **النزيف**’in yürüyüşü gibi yürür.

Ve **النزيف** ayrıca: susuzluktan damarları kuruyup dili kuruyan kimse; **كالمنزوف** gibi. el-Ezherî nakletti. Ondan Cemîl’in sözü:

Onun ağzını öptüm, boynuzlarından tutarak;
**شرب النزيف** (olan) **الحشرج** suyunun serinliğiyle.

Ebû’l-Abbâs dedi ki: **الحشرج**: dağda suyun toplandığı, böylece durulup berraklaştığı çukurdur.

Ve **النزيف**: İkrime b. Ebî Cehil’in kılıcıdır, Allah ondan razı olsun. Onun hakkında şöyle der:

Ve onlardan önce **النزيف**, bir yiğidi yere serdi;
Onun için yücelik şanında bir ev ve bir mevki vardır.

Ve mecazdan: adam **نزف** etti ( **كعني** gibi): çekişmede delili kesildi. el-Cevherî nakletti. Ve **نزاف** ( **كقطام** gibi): yani **انزف**; emir. Ondan, Umân meliki el-Celendi’nin oğlunun sözü: kaplumbağaya ziynetleri giydirildiğinde, o da denize dalıp kayboldu: **نزاف، لم يبق في البحر غير قداف**: **النزف** ile emretti.

Ve adam **أنزف** etti: sarhoş oldu. Ondan, Kûfelilerin—Âsım hariç—**الصافات**’ta kıraati: **ولا هم عنها ينزفون**; **الزاي**’ı kesreli. Ve Kûfelilerin **الواقعة**’da kıraati: **ولا ينزفون**; yine böyle. Ondan, el-Cevherî’nin inşâd edip daha önce zikrettiği el-Ebîred el-Yerbû‘î’nin sözü.

Ve adam **أنزف** etti: kuyusunun suyu çekip çıkarma ile gitti ve kesildi. el-Cevherî nakletti. Yahut **أنزف**: ağlamayla gözünün suyu gitti. el-Ferrâ dedi ki: adam **أنزف** etti: şarabı tükendiği zaman; ve âyet bununla tefsir edilmiştir: yani cennet ehlinin şarabı daimîdir, tükenmez. Onun ibaresi: “Ve denilir: kavim **أنزف** etti: içkileri kesildi.” Ve **ولا ينزفون** diye, **الزاي**’ı kesreli okunmuştur. Ebû Zeyd dedi ki: kadın **نزفت** **تنزيفا**: hamli üzerine kan gördüğü zaman; ve bu: çocuğun küçüklüğünü ve zayıflığını artırandır; ve hamlini uzatır.

Ve ona müstedrek olarak: **بئر نزيف**: suyu az. Ve hacamatçı onu **نزفه** eder, onu **ينزفه** ve onu **ينزفه**: onun kanını bütünüyle çıkardı. Ve falancanın kanını **نزف** etti, onu **ينزفه** **نزفا**: hacamatla yahut fasd ile onu çıkardı. Ve **النزف** ( **بالضم** ile): çok kan çıkmasından meydana gelen zayıflık. Ve denildi ki: **النزف**: insanın kanının ondan aktığı yara. Ve kan ve korku onu **نزفه** etti: aklı gitti; el-Lihyânî’den. Dedi ki: istersen “onu **أنزفه** etti” dersin. Ve adam kan **نزف** etti ( **كعني** gibi): burnu kanayıp kanı bütünüyle çıktığı zaman. Ve **المنزف**: aklı gitmiş olan. Ve adam **أنزف** etti: sözü kesildi; yahut aklı gitti; yahut bir çekişmede veya başkasında delili gitti. Bazıları dedi ki: eğer fâil ise o **منزف**’tir; eğer mef‘ûl ise o **منزوف**’tur. Sanki ziyadenin hazfi üzerinedir; yahut sanki onda **النزف** vaz‘ edilmiştir.
