# نزق — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%82/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B2%D9%82/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نزق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%82.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: نزق

نزق الفرس، كسمع، ونصر، وضرب اقتصر الجوهري على الثانية نزقا، ونزوقا كقعود: نزا، وكذلك الرجل. أو تقدم خفة ووثب، فهو نزق، وهي نزقة، قال زهير:
  فضل الجواد على الخيل البطاء فلا                      يعطي بذلك ممنونـا ولا نـزقـا وأنزقه، ونزقه غيره إنزاقا، وتنزيقا: ضربه حتى ينزو وينزق. وفي التهذيب: حتى يثب نهزا. ونزق كفرح، وضرب نزقا ونزقا: طاش وخف عند الغضب، وقيل: النزق: خفة في كل أمر وعجلة في جهل وحمق. قال رؤبة يصف حمارا:
  مماتن غايتها بعد النزق ونزق الإناء والغدير: امتلأ إلى رأسه. وناق نزاق مثل مزاق ككتاب: سريعة. ونازقا نزاقا ومنازقة، وتنازقا: إذا تشاتما، كما في العباب. وفي اللسان: تنازق الرجلان تنازقا ونزاقا ومنازقة: تشاتما، الأخيرتان على غير الفعل. ومكان نزق، محركة أي: قريب، نقله الصاغاني. ونازقه: قاربه. وقال أبو زيد: أنزق الرجل: إذا أفرط في ضحكه وأكثر، وكذلك أهزق. وقال ابن الأعرابي: أنزق الرجل: إذا سفه بعد حلم. ومما يستدرك عليه: المنازق: الكثير الكلام. والنزق والنيزق: لغة في النيزك، قال الشاعر:
  وثديان لولا ما هما لم تـكـد تـرى                      على الأرض إن قامت كمثل النيازق
  كأنما عـدلا جـوالـق اصـبـحـا                      وحشوهما تبن على ظهر نـاهـق ونازقه نزاقا: سابقه في العدو، وكذا في النوادر.

### Türkçe

**نزق** at, **سمع** gibi, ve **نصر** ve **ضرب**: (fiil) (böyle) kısaltıldı; el-Cevherî ikinciyi **نزقا** ve **نزوقا** (olarak), **قعود** gibi: **نزا** (diye) sınırlandırdı; erkek de böyledir. Yahut (manası:) hafiflik ile öne geçti ve sıçradı; o hâlde o **نزق**tur, o (dişi) **نزقة**dir. Züheyr dedi ki:
  Yavaş atlara karşı cins atın fazlalığı; o sebeple ne minnettar kılınmış (bir şey) verir ne de **نزقا**.

Ve onu **أنزقه** (yaptı), ve başkası onu **نزقه**: **إنزاقا** ve **تنزيقا** (ile); onu, sıçrayıp **ينزو** ve **ينزق** edinceye kadar dövdü. Ve **التهذيب**’de: **حتى يثب نهزا** (edinceye kadar). Ve **نزق** **فرح** gibi, ve **ضرب**: **نزقا** ve **نزقا** (olarak): öfke anında şaşırdı ve hafifledi; ve denildi ki: **النزق**: her işte hafiflik ve cehalet ve ahmaklıkta aceleciliktir. Rü’be bir eşeği vasfederek dedi ki:
  **مماتن غايتها بعد النزق**

Ve kabın ve gölcüğün **نزق**u: başına kadar doldu. Ve **ناقة نزاق**; **مزاق** gibi, **كتاب** gibi: hızlıdır. Ve **نازقا نزاقا** ve **منازقة** (olarak), ve **تنازقا**: birbirlerine sövdükleri zaman; **العباب**’da olduğu gibi. Ve **اللسان**’da: iki adam **تنازق** etti, **تنازقا** ve **نزاقا** ve **منازقة** (olarak): birbirlerine sövdüler; son ikisi fiil üzere değildir. Ve **مكان نزق**; harekeli (okunuşla), yani: yakın; es-Sâğânî onu nakletti. Ve onu **نازقه**: ona yaklaştı. Ebû Zeyd dedi ki: adam **أنزق** oldu: gülmesinde aşırıya gittiği ve çoğalttığı zaman; **أهزق** da böyledir. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: adam **أنزق** oldu: hilmden sonra sefihlik ettiği zaman. Ve ona (maddeye) istidrâk olunanlardandır: **المنازق**: çok sözlü (olan). Ve **النزق** ve **النيزق**: **النيزك** hakkında bir dildir. Şair dedi ki:
  Ve iki meme; eğer ikisi olmasaydı, neredeyse görmezdin,
  yeryüzünde, kalktığı zaman, **النيازق** gibi.
  Sanki ikisi iki çuvalı denkleştirdi; sabahladılar,
  ikisinin içi saman; anıranın sırtı üzerinde.

Ve onu **نازقه نزاقا**: koşuda onunla yarıştı; **النوادر**’de de böyledir.
