# نزل — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B2%D9%84/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: نزل

النُّزُول: الحلول، وقد نَزَلَهم ونَزَل عليهم ونَزَل بهم يَنْزل نُزُولاً ومَنْزَلاً ومَنْزِلاً، بالكسر شاذ؛ أَنشد ثعلب: أَإِنْ ذَكَّرَتْك الدارَ مَنْزِلُها جُمْلُ
أَراد: أَإِن ذكَّرتكُ نُزولُ جُمْلٍ إِياها، الرفع في قوله منزلُها صحيح، وأَنَّث النزولَ حين أَضافه إِلى مؤنَّث؛ قال ابن بري: تقديره أَإِن ذكَّرتك الدار نُزولَها جُمْلُ، فَجُمْلُ فاعل بالنُّزول، والنُّزولُ مفعول ثانٍ بذكَّرتك.
وتَنَزَّله وأَنْزَله ونَزَّله بمعنىً؛ قال سيبويه: وكان أَبو عمرو يفرُق بين نَزَّلْت وأَنْزَلْت ولم يذكر وجهَ الفَرْق؛ قال أَبو الحسن: لا فرق عندي بين نَزَّلْت وأَنزلت إِلا صيغة التكثير في نزَّلت في قراءة ابن مسعود: وأَنزَل الملائكة تَنْزِيلاً؛ أَنزل: كنَزَّل؛ وقول ابن جني: المضاف والمضاف إِليه عندهم وفي كثير من تَنْزِيلاتِهم كالاسم الواحد، إِنما جمع تَنْزِيلاً هنا لأَنه أَراد للمضاف والمضاف إِليه تَنْزيلات في وجُوه كثيرة منزلةَ الاسم الواحد، فكنى بالتَّنْزيلات عن الوجوه المختلفة، أَلا ترى أَن المصدر لا وجه له إِلاَّ تشعُّب الأَنواع وكثرتُها؟ مع أَن ابن جني تسمَّح بهذا تسمُّح تحضُّرٍ وتحذُّق، فأَما على مذهب العرب فلا وجه له إِلاَّ ما قلنا.
والنُّزُل: الْمَنْزِل؛ عن الزجاج، وبذلك فسر قوله تعالى: وجعلنا جهنم للكافرين نُزُلاً؛ وقال في قوله عز وجل: جناتٌ تجري من تحتها الأَنهارُ خالدين فيها نُزُلاً من عِند الله؛ قال: نُزُلاًمصدر مؤكد لقوله خالدين فيها لأَن خُلودهم فيها إِنْزالُهم فيها. وقال الجوهري: جناتُ الفِرْدَوْسِ نُزُلاً؛ قال الأَخفش: هو من نُزول الناس بعضهم على بعض. يقال: ما وجدْنا عندكم نُزُلاً.
والمَنْزَل، بفتح الميم والزاي: النُّزول وهو الحلول، تقول: نزلْت نُزولاً ومَنْزَلاً؛ وأَنشد أَيضاً:
أَإِن ذَكَّرَتك الدارُ مَنْزَلَها جُمْلُ
بَكيْتَ، فدَمْعُ العَيْنِ مُنْحَدِر سَجْلُ؟
نصب المَنْزَل لأَنه مصدر.
وأَنزَله غيرُه واستنزله بمعنى، ونزَّله تنزيلاً، والتنزيل أَيضاً: الترتيبُ. والتنزُّل: النُّزول في مُهْلة. وفي الحديث: إِن الله تعالى وتقدّس يَنزِل كل ليلة إِلى سماء الدنيا؛ النُّزول والصُّعود والحركة والسكونُ من صفات الأَجسام، والله عز وجل يتعالى عن ذلك ويتقدّس، والمراد به نُزول الرحمة والأَلطافِ الإِلهية وقُرْبها من العباد، وتخصيصُها بالليل وبالثُلث الأَخيرِ منه لأَنه وقتُ التهجُّد وغفلةِ الناس عمَّن يتعرَّض لنفحات رحمة الله، وعند ذلك تكون النيةُ خالصة والرغبةُ إِلى الله عز وجل وافِرة، وذلك مَظِنَّة القبول والإِجابة. وفي حديث الجهاد: لا تُنْزِلْهم على حُكْم الله ولكن أَنزِلْهم على حُكْمِك أَي إذا طَلب العدوُّ منك الأَمان والذِّمامَ على حكم اللّه فلا تُعْطيهم، وأَعطِهم على حكمك، فإِنك ربَّما تخطئ في حكم الله تعالى أَو لا تفي به فتأْثَم. يقال: نزلْت عن الأَمر إِذا تركتَه كأَنك كنت مستعلياً عليه مستولياً.
ومكان نَزِل: يُنزَل فيه كثيراً؛ عن اللحياني.
ونَزَل من عُلْوٍ إِلى سُفْل: انحدر. والنِّزالُ في الحربْ: أَن يتَنازَل الفريقان، وفي المحكم: أَن يَنْزل الفَرِيقان عن إِبِلهما إِلى خَيْلهما فيَتضاربوا، وقد تنازلوا.
ونَزالِ نَزالِ أَي انزِلْ، وكذا الاثنان والجمعُ والمؤنثُ بلفظ واحد؛ واحتاج الشماخ إِليه فثقَّله فقال:
لقد عَلِمَتْ خيلٌ بمُوقانَ أَنَّني
أَنا الفارِسُ الحامي، إِذا قيل: نَزَّال
(* قوله «لقد علمت خيل إلخ» هكذا في الأصل بضمير التكلم، وأَنشده ياقوت عند التكلم على موقان للشماخ ضمن ابيات يمدح بها غيره بلفظ: وقد علمت خيل بموقان أنه * هو الفارس الحامي إذا قيل
تنزال).الجوهري: ونَزَالِ مثل قَطامِ بمعنى انْزِل، وهو معدول عن المُنازَلة، ولهذا أَنثه الشاعر بقوله:
ولَنِعْم حَشْوُ الدِّرْعِ أَنتَ، إِذا
دُعِيَتْ نَزالِ، ولُجَّ في الذُّعْرِ
قال ابن بري: ومثله لزيد الخيل:
وقد علمتْ سَلامةُ أَن سَيْفي
كَرِيهٌ، كلما دُعِيَتْ نزالِ
وقال جُرَيبة الفقعسي:
عَرَضْنا نَزالِ، فلم يَنْزِلوا،
وكانت نَزالِ عليهم أَطَمْ
قال: وقول الجوهري نَزالِ معدول من المُنازلة، يدل على أَن نَزالِ بمعنى المُنازلة لا بمعنى النُّزول إِلى الأَرض؛ قال: ويقوِّي ذلك قول الشاعر أَيضاً:
ولقد شهدتُ الخيلَ، يومَ طِرادِها،
بسَلِيم أَوْظِفةِ القَوائم هَيْكل
فَدَعَوْا: نَزالِ فكنتُ أَولَ نازِلٍ،
وعَلامَ أَركبُه إِذا لم أَنْزِل؟
وصف فرسه بحسن الطراد فقال: وعلامَ أَركبُه إِذا لم أُنازِل الأَبطال عليه؟ وكذلك قول الآخر:
فلِمْ أَذْخَر الدَّهْماءَ عند الإِغارَةِ،
إِذا أَنا لم أَنزِلْ إِذا الخيل جالَتِ؟
فهذا بمعنى المُنازلة في الحرب والطِّراد لا غير؛ قال: ويدلُّك على أَن نَزالِ في قوله: فَدعَوْا نَزالِ بمعنى المُنازلة دون النُّزول إِلى الأَرض قوله:
وعَلامَ أَركبه إِذا لم أَنزل؟
أَي ولِمَ أَركبُه إِذا لم أُقاتل عليه أَي في حين عدم قتالي عليه، وإِذا جعلت نَزالِ بمعنى النزول إِلى الأَرض صار المعنى: وعَلام أَركبه حين لم أَنزل إِلى الأَرض، قال: ومعلوم أَنه حين لم ينزل هو راكب فكأَنه قال: وعلام أَركبه في حين أَنا راكب؛ قال ومما يقوي ذلك قول زهير: ولَنِعْم حَشْوُ الدِّرْعِ أَنت، إِذا
دُعِيَتْ نَزال، ولُجَّ في الدُّعْرِ
أَلا تَرى أَنه لم يمدحه بنزوله إِلى الأَرض خاصة بل في كل حال؟ ولا تمدَح الملوك بمثل هذا، ومع هذا فإِنه في صفة الفرس من الصفات الجليلة وليس نزوله إِلى الأَرض مما تمدَح به الفرس، وأَيضاً فليس النزول إِلى الأَرض هو العلَّة في الركوب. وفي الحديث: نازَلْت رَبِّي في كذا أَي راجعته وسأَلته مرَّة بعد مرَّة، وهو مُفاعَلة من النّزول عن الأَمر، أَو من النِّزال في الحرب.
والنَّزِيلُ: الضيف؛ وقال:
نَزِيلُ القومِ أَعظمُهم حُقوقاً،
وحَقُّ اللهِ في حَقِّ النَّزِيلِ
سيبويه: ورجل نَزيل نازِل. وأَنْزالُ القومِ: أَرزاقهم.
والنُّزُل وتلنُّزْل: ما هُيِّئَ للضيف إِذا نزل عليه. ويقال: إِن فلاناً لحسن النُّزْل والنُّزُل أَي الضيافة؛ وقال ابن السكيت في قوله: فجاءت بِيَتْنٍ للنِّزَالة أَرْشَما
قال: أَراد لِضِيافة الناس؛ يقول: هو يَخِفُّ لذلك، وقال الزجاج في قوله: أَذَلكَ خيرٌ نُزُلاً أَم شجرة الزَّقُّوم؛ يقول: أَذلك خير في باب الأَنْزال التي يُتَقَوَّت بها وتمكِن معها الإِقامة أَم نُزُل أَهلِ النار؟ قال: ومعنى أَقمت لهم نُزُلهم أَي أَقمت لهم غِذاءَهم وما يصلُح معه أَن ينزلوا عليه. الجوهري: والنُّزْل ما يهيَّأُ للنَّزِيل، والجمع الأَنْزال. وفي الحديث: اللهم إِني أَسأَلك نُزْلَ الشهداء؛ النُّزْل في الأَصل: قِرَى الضيف وتُضَمّ زايُه، يريد ما للشهداء عند الله من الأَجر والثواب؛ ومنه حديث الدعاء للميت: وأَكرم نُزُله.
والمُنْزَلُ: الإِنْزال، تقول: أَنْزِلْني مُنْزَلاً مُباركاً. ونَزَّل القومَ: أَنْزَلهم المَنازل. وتَزَّل فلان عِيرَه: قَدَّر لها المَنازل. وقوم نُزُل: نازِلون.
والمَنْزِل والمَنْزِلة: موضع النُّزول. قال ابن سيده: وحكى اللحياني مَنْزِلُنا بموضع كذا، قال: أُراه يعني موضع نُزولنا؛ قال: ولست منه على ثقة؛ وقوله:
دَرَسَ المَنَا بِمُتالِعٍ فأَبَانِ
إِنما أَراد المَنازل فحذف؛ وكذلك قول الأَخطل:
أَمستْ مَناها بأَرض ما يبلِّغُها،
بصاحب الهمِّ، إِلا الجَسْرةُ الأُجُدُ
أَراد: أَمستْ مَنازلها فحذف، قال: ويجوز أَن يكون أَراد بمناها قصدَها، فإِذا كان كذلك فلا حذف. الجوهري: والمَنْزِل المَنْهَل، والدارُ والمنزِلة مثله؛ قال ذو الرمة:
أَمَنْزِلَتَيْ مَيٍّ، سلامٌ عليكما
هلِ الأَزْمُنُ اللاَّئي مَضَيْنَ رَواجِعُ؟
والمنزِلة: الرُّتبة، لا تجمَع. واستُنْزِل فلان أَي حُطَّ عن مرتبته. والمَنْزِل: الدرجة. قال سيبويه: وقالوا هو مني منزِلة الشَّغَاف أَي هو بتلك المنزِلة، وكلنه حذف كما قالوا دخلت البيت وذهبت الشامَ لأَنه بمنزلة المكان وإِن لم يكن مكاناً، يعني بمنزلة الشَّغَاف، وهذا من الظروف المختصة التي أُجريت مُجرى غير المختصَّة. وفي حديث ميراث الجدِّ: أَن أَبا بكر أَنزله أَباً أَي جعل الجدَّ في منزلة الأَب وأَعطاه نصيبَه من الميراث.
والنُّزَالة: ما يُنْزِل الفحلُ من الماء، وخص الجوهري فقال: النُّزالة، بالضم، ماءُ الرجل. وقد أَنزل الرجلُ ماءه إِذا جامع، والمرأَة تستنزِل ذلك. والنَّزْلة: المرة الواحدة من النُّزول.
والنازِلة: الشديدة تنزِل بالقوم، وجمعها النَّوازِل. المحكم: والنازِلة الشدَّة من شدائد الدهر تنزل بالناس، نسأَل الله العافية. التهذيب: يقال تنزَّلَت الرحمة. المحكم: نزَلَتْ عليهم الرحمة ونزَل عليهم العذاب كِلاهما على المثل. ونزَل به الأَمر: حلَّ؛ وقوله أَنشده ثعلب: أَعْزْرْ عليَّ بأَن تكون عَلِيلا
أَو أَن يكون بك السَّقام نَزيلا
جعله كالنَّزِيل من الناس أَي وأَن يكون بك السَّقام نازِلاً. ونزَل القومُ: أَتَوْا مِنَى؛ قال ابن أَحمر:
وافَيْتُ لمَّا أَتاني أَنَّها نزلتْ،
إِنّ المَنازلَ مما تجمَع العَجَبَا
أَي أَتت مِنَى؛ وقال عامر بن الطفيل:
أَنازِلةٌ أَسماءُ أَم غيرُ نازِلَه؟
أَبيني لنا، يا أَسْمَ، ما أَنْت فاعِلَه
والنُّزْل: الرَّيْعُ والفَضْلُ، وكذلك النَّزَل. المحكم: النُّزْل والنَّزَل، بالتحريك، رَيْعُ ما يُزرع أَي زَكاؤه وبركتُه، والجمع أَنْزال، وقد نَزِل نَزَلاً. وطعامٌ نَزِل: ذو نَزَل، ونَزِيلٌ: مبارك؛ الأَخيرة عن ابن الأَعرابي. وطعام قليل النُّزْل والنَّزَل، بالتحريك، أَي قليل الرَّيْع، وكثير النُّزْل والنَّزَل، بالتحريك. وأَرض نَزْلة: زاكية الزَّرْع والكَلإِ. وثوب نِزِيل: كامِلٌ. ورجل ذو نَزَلٍ: كثير الفَضْل والعطاءِ والبركة؛ قال لبيد:
ولَنْ تَعْدَمُوا في الحرْب لَيْثاً مُجَرَّباً
وَذا نَزَلٍ، عندَ الرَّزِيَّةِ، باذِلا
والنَّزْلةُ: كالزُّكام؛ يقال: به نَزْلة، وقد نُزِلَ
(* قوله «وقد نزل»
هكذا ضبط بالقلم في الأصل والصحاح، وفي القاموس: وقد نزل كعلم) وقوله عز وجل: ولقد رآه نَزْلةً أُخرى؛ قالوا: مرَّة أُخرى.
والنَّزِلُ: المكان الصُّلب السريعُ السَّيْل. وأَرض نَزِلة: تَسيلُ من أَدنى مطر. ومكان نَزِل: سريعُ السيل. أَبو حنيفة: وادٍ نَزِلٌ يُسِيله القليل الهيِّن من الماء. والنَّزَل: المطرُ. ومكان نَزل: صُلب شديدٌ. وقال أَبو عمرو: مكان نَزْل واسعٌ بعيدٌ؛ وأَنشد:
وإِنْ هَدَى منها انتِقالُ النَّقْلِ،
في مَتْنِ ضَحَّاكِ الثَّنايا نَزْلِ
وقال ابن الأَعرابي: مكان نَزِل إِذا كان مَجالاً مَرْتاً، وقيل: النَّزِل من الأَودية الضيِّق منها. الجوهري: أَرض نَزِلة ومكان نَزِلٌ بيِّن النَّزالة إِذا كانت تَسِيل من أَدنى مطر لصَلابتها، وقد نَزِل، بالكسر. وحَظٌّ نَزِل أَي مجتَمِع.
ووجدت القوم على نَزِلاتهم أَي مَنازلهم. وتركت القوم على نَزَلاتهم ونَزِلاتهم أَي على استقامة أَحوالهم مثل سَكِناتهم؛ زاد ابن سيده: لا يكون إِلا في حسن الحال.
ومُنازِلُ بن فُرْعان
(* قوله «ومنازل بن فرعان» ضبط في الأصل بضم
الميم، وفي القاموس بفتحها، وعبارة شرحه: هو بفتح الميم كما يقتضيه اطلاقه ومنهم من ضبطه بضمها اهـ. وفي الصاغاني: وسموا منازل ومنازلاً بفتح الميم وضمها): من شعرائهم؛ وكان مُنازِل عقَّ أَباه فقال فيه:
جَزَتْ رَحِمٌ، بيني وبين مُنازِلٍ،
جَزاءً كما يَسْتَخْبِرُ الكَلْبَ طالِبُهْ
فعَقَّ مُنازلاً ابنُه خَلِيج فقال فيه:
تَظَلَّمَني مالي خَلِيجٌ، وعقَّني
على حين كانت كالحِنِيِّ عِظامي

### Türkçe

**النُّزُول**: konma (inme), ve gerçekten onlara indi, onların üzerine indi ve onlarla indi; **يَنْزل**: **نُزُولاً** ve **مَنْزَلاً** ve **مَنْزِلاً** (kesre ile) [şu] şâzdır; Saʿleb inşad etti:

A- in dâr sana onun menzili **جُمْلُ**’ü hatırlattıysa
İstedi: A- in sana **جُمْلٍ**’ün ona inişi hatırlattıysa; “**منزلُها**” sözünde ref‘ sahihtir; ve **النزول**’ü, onu müennes’e izafe ettiğinde müennes yaptı; İbn Berrî dedi: onun takdiri: A- in dâr sana onun inişini **جُمْلُ** hatırlattıysa; böylece **جُمْلُ**, **بالنُّزول** ile fâildir; ve **النُّزولُ**, “**ذكَّرتك**” ile ikinci mef‘ûldür.

Ve **تَنَزَّله** ve **أَنْزَله** ve **نَزَّله** bir mânâdadır; Sîbeveyh dedi: Ebû ʿAmr, **نَزَّلْت** ile **أَنْزَلْت** arasında ayırırdı ve farkın yönünü zikretmedi; Ebû’l-Hasen dedi: bende **نَزَّلْت** ile **أَنزلت** arasında fark yoktur; ancak İbn Mesʿûd’un kıraatinde **نزَّلت**’te çokluk sigası vardır: “ve melekleri **تَنْزِيلاً** indirdi”; **أَنزل**: **كنَزَّل** gibidir; ve İbn Cinnî’nin sözü: muzâf ve muzâfun ileyh, onların yanında ve onların birçok **تَنْزِيلاتِ**’ında tek isim gibidir; ancak burada **تَنْزِيلاً**’yı cem‘ etti, çünkü muzâf ve muzâfun ileyh için, tek isim menzilesinde, birçok vecihte **تَنْزيلات** istedi; böylece farklı vecihlerden kinaye olarak **التَّنْزيلات** ile ifade etti; görmüyor musun ki masdarın, türlerin dallanıp budaklanması ve çokluğu dışında bir vechi yoktur? Bununla beraber İbn Cinnî bunu, bir “hazırbulunuş ve maharet” müsamahasıyla müsamaha etti; ama Arapların mezhebine göre, bizim söylediğimizden başka bir vechi yoktur.

Ve **النُّزُل**: **الْمَنْزِل**; Zeccâc’dan; ve bununla, Yüce Allah’ın sözü tefsir edildi: “ve cehennemi kâfirler için **نُزُلاً** kıldık”; ve Aziz ve Celîl’in sözü hakkında: “altlarından ırmaklar akan cennetler; orada ebedî kalıcılar; Allah katından **نُزُلاً**”; dedi: **نُزُلاً** “orada ebedî kalıcılar” sözü için te’kîd edici masdardır; çünkü onların orada ebedîliği, onların oraya indirilmesidir. Cevherî dedi: “Firdevs cennetleri **نُزُلاً**”; Ahfeş dedi: o, insanların birbirlerinin üzerine inişindendir. Denir: sizin yanınızda **نُزُلاً** bulmadık.

Ve **المَنْزَل**, mîm ve zây fetha ile: **النُّزول**’dür, o da konmadır; dersin: **نزلْت** **نُزولاً** ve **مَنْزَلاً**; ve yine inşad etti:

A- in dâr sana onun menzilini **جُمْلُ** hatırlattıysa
Ağladın; gözün yaşı, aşağı inen bir kova mı?

**المَنْزَل**’i nasb etti; çünkü o masdardır.

Ve başkası onu indirdi (**أَنزَله**) ve onu indirmesini istedi (**استنزله**) bir mânâdadır; ve onu indirdi (**نزَّله**) **تنزيلاً**; ve **التنزيل** de: tertiptir. Ve **التنزُّل**: mühlet içinde iniştir. Hadiste: “Şüphesiz Allah Teâlâ ve Tekaddes her gece dünya semasına iner”; **النُّزول** ve **الصُّعود** ve hareket ve sükûn cisimlerin sıfatlarındandır; Allah عز وجل bundan yücedir ve mukaddestir; bununla murad, rahmetin ve ilâhî lütufların inişi ve onların kullara yakınlığıdır; ve onu geceyle ve onun son üçte biriyle tahsis etmek, çünkü o, teheccüd vakti ve insanların, Allah’ın rahmet esintilerine maruz kalandan gaflet vaktidir; o sırada niyet hâlis olur ve Allah عز وجل’e rağbet bol olur; bu da kabul ve icabetin zannolunduğu yerdir. Cihad hadîsinde: “Onları Allah’ın hükmü üzerine indirme; fakat onları kendi hükmün üzerine indir”; yani düşman senden, Allah’ın hükmü üzere emân ve zimmet isterse, onlara verme; onlara kendi hükmün üzere ver; çünkü sen, Allah Teâlâ’nın hükmünde belki hata edersin yahut onu yerine getirmezsin de günaha girersin. Denir: **نزلْت عن الأَمر**: onu terk ettiğinde; sanki sen onun üzerinde yücelmiş, ona hâkim olmuş idin.

Ve **مكان نَزِل**: içinde çokça inilen yer; Lihyânî’den.

Ve **نَزَل من عُلْوٍ إِلى سُفْل**: aşağı indi. Ve **النِّزالُ** savaşta: iki tarafın birbirine inmesi; ve **المحكم**’de: iki tarafın, develerinden atlarına inmesi ve vuruşmaları; ve gerçekten onlar **تنازلوا**.

Ve **نَزالِ نَزالِ**: yani “in!”; ve iki kişi ve cem‘ ve müennes de tek lafızla böyledir; Şemmâh ona muhtaç oldu da onu ağırlaştırdı ve dedi:

Muhakkak **مُوقانَ**’da bir atlılar bildi ki ben
Ben koruyan süvârîyim; “**نَزَّال**” denildiğinde

(Cümle “**لقد علمت خيل إلخ**” asılda böyle, tekellüm zamiriyle; Yâkût, **موقان** üzerine konuşurken Şemmâh’tan, başkasını övdüğü beyitler içinde şu lafızla inşad etti:
“Ve **موقان**’da bir atlılar bildi ki o * o koruyan süvârîdir, ‘**تنزال**’ denildiğinde”.) Cevherî: ve **نَزَالِ**, **قَطامِ** gibi, “in” mânâsında; o, **المُنازَلة**’den ma‘dûldür; bunun için şair onu şu sözüyle müennes yaptı:

Zırhın iç dolgusunun ne güzelisin sen;
**نَزالِ** çağrıldığında ve korkuda ısrar edildiğinde.

İbn Berrî dedi: bunun benzeri Zeydü’l-Hayl’indir:

Ve **سَلامةُ** bildi ki benim kılıcım
Çirkindir; her ne zaman **نزالِ** çağrıldıysa.

Ve Cüre ybe el-Fakʿasî dedi:

**نَزالِ** arz ettik, fakat inmedi(ler),
Ve **نَزالِ** onlara karşı bir kale idi.

Dedi: Cevherî’nin “**نَزالِ** **المُنازلة**’den ma‘dûldür” sözü, **نَزالِ**’in, yere iniş mânâsında değil, **المُنازلة** mânâsında olduğuna delâlet eder; dedi: bunu şairin şu sözü de kuvvetlendirir:

Atlıları, kovalamalarının gününde, gerçekten gördüm,
**بسَلِيم**’de, bacakları ince, ayakları sağlam, heybetli.

Sonra çağırdılar: **نَزالِ**; ben de ilk inen oldum;
Ben ona niçin binerim, eğer ben inmezsem?

Atını, kovalamadaki güzellikle vasfetti; dedi: ben ona niçin binerim, eğer onun üzerinde yiğitlerle **أُنازِل** etmezsem? Ve diğerinin sözü de böyledir:

Kara atı, baskın sırasında niçin saklayayım,
Eğer ben, atlar dolaştığında, inmezsem?

Bu, savaş ve kovalamada **المُنازلة** mânâsındadır, başka değil; dedi: sana, “**فَدعَوْا نَزالِ**” sözünde **نَزالِ**’in, yere inişten değil, **المُنازلة**’den olduğunu, şu sözü gösterir:

“Ben ona niçin binerim, eğer ben inmezsem?”

Yani: ben ona niçin binerim, eğer onun üzerinde savaşmazsam; yani onun üzerinde savaşmamam hâlinde; ve eğer **نَزالِ**’i yere iniş mânâsına getirirsen, mânâ: ben ona niçin binerim, ben yere inmediğim sırada? olur; dedi: bilinir ki o, inmediği sırada binicidir; sanki dedi ki: ben ona niçin binerim, ben binici iken? Dedi: bunu kuvvetlendiren şeylerden biri de Züheyr’in sözüdür:

Zırhın iç dolgusunun ne güzelisin sen;
**نَزال** çağrıldığında ve korkuda ısrar edildiğinde.

Görmüyor musun ki o, onu özellikle yere inişiyle değil, her hâlde övdü? Ve krallar bunun gibisiyle övülmez; bununla beraber bu, atın sıfatında yüce sıfatlardandır; ve atın yere inişi, atın övüldüğü şeylerden değildir; ayrıca yere iniş, binmenin illeti değildir. Hadiste: “**نازَلْت** Rabbimi şu hususta”; yani ona müracaat ettim ve onu defa defa istedim; o, **النّزول عن الأَمر**’den yahut savaşta **النِّزال**’den bir **مُفاعَلة**’dir.

Ve **النَّزِيلُ**: misafir; ve dedi:

Kavmin misafiri, haklar bakımından onların en büyüğüdür,
Ve Allah’ın hakkı, misafirin hakkındadır.

Sîbeveyh: ve adam **نَزيل** [yani] **نازِل**. Ve **أَنْزالُ القومِ**: onların rızıkları.

Ve **النُّزُل** ve **تلنُّزْل**: misafir, onun üzerine indiğinde, onun için hazırlanmış şeydir. Ve denir: filân, **النُّزْل** ve **النُّزُل** bakımından güzeldir; yani misafirperverlik; ve İbnü’s-Sikkît, şu söz hakkında:

Sonra **أَرْشَما**’yı, **النِّزَالة** için bir evle getirdi

Dedi: insanları ağırlamak için istedi; der ki: o, buna çabuk davranır. Ve Zeccâc, şu söz hakkında: “Bu mu daha hayırlı **نُزُلاً** yoksa **شجرة الزَّقُّوم**?”; der ki: bu mu, ikametle beraber güç yetirilen ve onunla kalınabilen **الأَنْزال** babında daha hayırlıdır, yoksa ateş ehlinin **نُزُل**’ü mü? Dedi: “Onlara **نُزُل**’lerini ikame ettim” mânâsı: onlara gıdalarını ve onunla beraber onların üzerine inebilecekleri şeyi ikame ettim. Cevherî: **النُّزْل**, **النَّزِيل** için hazırlanan şeydir; cem‘i **الأَنْزال**. Hadiste: “Allah’ım, senden şehitlerin **نُزْل**’ünü isterim”; **النُّزْل** aslında misafirin ikramıdır; ve zây’ı damme edilir; şehitler için Allah katındaki ecir ve sevabı ister; ve ondan, ölü için dua hadisi: “ve onun **نُزُله**’ünü ikram et”.

Ve **المُنْزَلُ**: **الإِنْزال**; dersin: “Beni mübarek bir **مُنْزَلاً** indir.” Ve **نَزَّل القومَ**: onları menzillere indirdi. Ve filân, devesi için menzilleri takdir etti: **تَزَّل فلان عِيرَه**. Ve kavim **نُزُل**: **نازِلون**.

Ve **المَنْزِل** ve **المَنْزِلة**: iniş yeri. İbn Sîde dedi: Lihyânî, “bizim **مَنْزِلُنا** falan yerdedir”i rivayet etti; dedi: zannederim iniş yerimizi kastediyor; dedi: bundan emin değilim; ve onun sözü:

**مُتالِعٍ**’da ve **أَبَانِ**’da **المَنَا** silindi

Ancak **المَنازل**’i istedi de hazfetti; ve Ahṭal’ın sözü de böyledir:

Onun **مَناها**’sı, bir yerde akşamladı ki ona ulaştırmaz,
Gam sahibine, ancak cesur, güçlü [bir binek].

İstedi: onun **مَنازلها**’sı; hazfetti; dedi: ve caizdir ki **مناها** ile onun kastını istedi; böyle olursa hazif yoktur. Cevherî: **المَنْزِل** su başıdır, evdir; ve **المنزِلة** de onun gibidir; Zü’r-Rumme dedi:

Ey Meyy’in iki **مَنْزِلَتَيْ**’i, size selâm olsun;
Geçip giden zamanlar geri döner mi?

Ve **المنزِلة**: rütbedir; cem‘ edilmez. Ve filân **استُنْزِل**: yani mertebesinden indirildi. Ve **المَنْزِل**: derecedir. Sîbeveyh dedi: ve dediler: o, benden **منزِلة الشَّغَاف**’tır; yani o, o menzilededir; fakat onu hazf etti; “eve girdim” ve “Şam’a gittim” dedikleri gibi; çünkü o, mekân menzilesindedir, mekân olmasa bile; yani **الشَّغَاف** menzilesinde; bu, özel zarf(lar)dan olup özel olmayanın yürütüldüğü yoldan yürütülmüştür. Dedenin mirası hadîsinde: Ebû Bekir onu baba olarak indirdi; yani dedeyi babanın menzilesine koydu ve ona mirastan payını verdi.

Ve **النُّزَالة**: aygırın sudan indirdiği şeydir; Cevherî tahsis etti ve dedi: **النُّزالة** (damme ile), erkeğin suyudur. Ve adam, suyunu indirdi (**أَنزل الرجلُ ماءه**) yani cima ettiğinde; ve kadın bunu indirtir (**تستنزِل**). Ve **النَّزْلة**: inişten bir tek keredir.

Ve **النازِلة**: kavme inen şiddetli şey; cem‘i **النَّوازِل**. **المحكم**: **النازِلة**, dehrin şiddetlerinden insanlara inen şiddettir; Allah’tan afiyet isteriz. **التهذيب**: denir: rahmet indi: **تنزَّلَت الرحمة**. **المحكم**: rahmet onların üzerine indi ve azap onların üzerine indi; ikisi de temsil üzere. Ve iş ona indi: **نزَل به الأَمر**; yani vuku buldu; Saʿleb’in inşad ettiği sözü:

Bana mazeret göster; hasta olman sebebiyle,
Yahut sende hastalığın bir **نَزيلا** olması sebebiyle.

Onu, insanlardan **النَّزِيل** gibi yaptı; yani: yahut hastalığın sende **نازِلاً** olması. Ve kavim indi: **نَزَل القومُ**; yani Minâ’ya geldiler; İbn Aḥmer dedi:

Bana, onun indiği haberi geldiğinde vardım;
Şüphesiz menziller, hayreti toplayan şeylerdendir.

Yani Minâ’ya geldi; ve ʿÂmir b. Ṭufeyl dedi:

**أَنازِلةٌ** Esmâ mı, yoksa inen değil mi?
Bize açıkla, ey Esmâ, sen ne yapıcısın?

Ve **النُّزْل**: artış ve fazlalıktır; ve **النَّزَل** de böyledir. **المحكم**: **النُّزْل** ve **النَّزَل** (hareke ile): ekilen şeyin artışı; yani onun gelişmesi ve bereketi; cem‘i **أَنْزال**; ve gerçekten o, **نَزِل نَزَلاً**. Ve yiyecek **نَزِل**: **ذو نَزَل**; ve **نَزِيلٌ**: mübarek; sonuncusu İbnü’l-Aʿrâbî’den. Ve yiyecek, **النُّزْل** ve **النَّزَل** bakımından azdır (hareke ile); yani artışı azdır; ve **النُّزْل** ve **النَّزَل** bakımından çoktur (hareke ile). Ve yer **نَزْلة**: ekini ve otu gelişmiş. Ve elbise **نِزِيل**: tam. Ve adam **ذو نَزَلٍ**: fazlalığı, bağışı ve bereketi çok; Lebîd dedi:

Savaşta, tecrübeli bir aslandan mahrum kalmayacaksınız,
Ve musibette cömertçe veren bir **ذا نَزَلٍ**’den.

Ve **النَّزْلةُ**: nezle gibidir; denir: onda **نَزْلة** var; ve gerçekten o, **نُزِلَ**. (Yüce söz: “ve andolsun onu bir başka **نَزْلةً** gördü”; dediler: bir başka kere.)

Ve **النَّزِلُ**: seli hızlı akan, sert yer. Ve yer **نَزِلة**: en az yağmurdan akar. Ve yer **نَزِل**: seli hızlı. Ebû Hanîfe: **وادٍ نَزِلٌ**: az, kolay sudan onu akıtan. Ve **النَّزَل**: yağmurdur. Ve yer **نَزل**: sert, şiddetli. Ebû ʿAmr dedi: yer **نَزْل** geniş, uzak; ve inşad etti:

Ve eğer ondan, yükün intikali hidayet ederse,
Dişleri parlak **ضَحَّاكِ**’ın sırtında, **نَزْلِ**.

Ve İbnü’l-Aʿrâbî dedi: yer **نَزِل**; eğer otlak, çıplak bir alan olursa; ve denildi: **النَّزِل**, vadilerin dar olanındandır. Cevherî: yer **نَزِلة** ve yer **نَزِلٌ**, **بيِّن النَّزالة**; eğer sertliğinden dolayı en az yağmurdan akarsa; ve gerçekten o, kesre ile **نَزِل**. Ve pay **حَظٌّ نَزِل**: yani toplanmış.

Ve kavmi, onların **نَزِلاتهم**’i üzerinde buldum; yani menzilleri üzerinde. Ve kavmi, onların **نَزَلاتهم** ve **نَزِلاتهم**’i üzerinde bıraktım; yani hâllerinin doğruluğu üzerinde; **سَكِناتهم** gibi; İbn Sîde ekledi: ancak iyi hâlde olur.

Ve **مُنازِلُ بن فُرْعان**: onların şairlerindendir; ve **مُنازِل**, babasına asi oldu; onun hakkında dedi:

Bir rahim, benimle **مُنازِلٍ** arasında, karşılığını verdi,
Tıpkı onu arayanın köpeği yoklaması gibi bir karşılık.

Böylece **مُنازلاً**’ı oğlu **خَلِيج** asi oldu; onun hakkında dedi:

Malımı bana zulmetti **خَلِيجٌ**, ve bana asi oldu,
O sırada kemiklerim, yay kirişi gibi iken.
