# نزه — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%87/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B2%D9%87/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نزه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%87.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: نزه

النُّزْهَةُ: معروفة. والتَّنَزُّهُ: التباعد، والإسم النُّزْهةُ. ومكانٌ نَزِهٌ
ونَزِيهٌ، وقد نَزِهَ نَزَاهَةً ونَزَاهِيةً، وقد نَزِهَتِ الأَرضُ، بالكسر وأَرضٌ نَزْهَةٌ ونَزِهَةٌ
بعيدة عَذْبَةٌ نائية من الأَنْداءِ والمياهِ والغَمَقِ. الجوهري: وخرجنا نتَنَزَّهُ في الرِّياضِ، وأَصله من البُعْدِ، وقد نَزِهَتِ الأَرضُ، بالكسر. ويقال: ظِللْنا مُتَنَزِّهِينَ إذا تباعدوا عن المياه. وهو يتنَزَّهُ عن الشيء إذا تباعد عنه. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: الجابِيَةُ أَرضٌ
نَزِهَةٌ أَي بعيدة عن الوَباء. والجابِيَةُ: قرية بدمشْقَ. ابن سيده: وتنزَّهَ الإنسانُ خرج إلى الأَرض النَّزِهَةِ، قال: والعامة يضعون الشيء في غير موضعه ويَغْلَطُونَ فيقولون خرجنا نتَنزَّهُ إذا خرجوا إلى البساتين فيجعلون التَّنزُّهَ الخروجَ إلى البساتين والخُضَر والرِّياض، وإنما التَّنزُّهُ التباعدُ عن الأَرياف والمياه حيث لا يكون ماءٌ ولا نَدىً ولا جَمْعُ ناسٍ، وذلك شِقُّ البادية، ومنه قيل: فلانٌ يتَنَزَّهُ عن الأَقذار ويُنَزِّهُ نفْسَه عنها أَي يُباعد نفسه عنها؛ ومنه قول أُسامة بن حبيب الهذلي:
كأَسْحَمَ فَرْدٍ عل حافةٍ،
يُشَرِّدُ عن كَتِفيْهِ الذُّبابا
أَقَبَّ رَباعٍ بِنُزْهِ الفَلا
ةِ، لا يَرِدُ الماءَ إلا ائتِيابا
ويروى: إلا انْتِيابا، يريد ما تباعد من الفلاة عن المياه والأَرياف. وفي حديث عائشة، رضي الله تعالى عنها: صنَعَ رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، شيئاً فرَخَّصَ فيه فتَنَزَّهَ عنه قومٌ
أَي تركوه وأَبعدوا عنه ولم يَعْمَلوا بالرُّخْصة فيه. وقد نَزُهَ نَزاهةً وتَنَزَّهَ تنَزُّهاً إذا بَعُدَ.
ورجل نَزْهُ الخُلُقِ ونَزِهُهُ ونازِهُ النَّفْس: عفيف مْتكَرِّمٌ يَحُلُّ وحْدَهُ ولا يخالط البيوت بنفسه ولا ماله، والجمع نُزَهاءُ ونَزِهُونَ ونِزَاهٌ، والإسمُ النَّزْهُ والنَّزاهةُ. ونَزَّهَ نفْسَه عن القبيح: نَحّاها. ونزَّهَ الرجلَ: باعده عن القبيح. والنَّزاهةُ: البعد عن السوء. وإن فلاناً لنَزِيهٌ كريمٌ إذا كان بعيداً من اللُّؤْمِ، وهو نزِيهُ الخُلُقِ. وفلان يتَنزَّهُ عن مَلائمِ الأَخلاق أَي يتَرَفَّعُ عما يُذَمُّ منها. الأَزهري: التَّنَزُّهُ رَفْعُه نفْسَه عن الشيء تكَرُّماً ورغبة عنه.
والتَّنزِيهُ: تسبيح الله عز وجل وإبعادُهُ عما يقول المشركون. الأَزهري: تَنْزِيهُ الله تبعيدُه وتقديسُه عن الأَنداد والأَشباه، وإنما قيل للفلاة التي نأَتْ عن الرِّيفِ والمياه نزِيهةٌ
لبعدها عن غَمَقِ المياه وذِبّانِ القُرى وومَدِ البحار وفساد الهواء. وفي الحديث: كان يصلي من الليل فلا يَمُرُّ بآيةٍ فيها تَنْزِيهُ الله إلا نزَّهَهُ؛ أَصل النُّزْهِ البعدُ، وتَنْزِيهُ الله تبعيدُه عما لا يجوز عليه من النقائض؛ ومنه الحديث في تفسير سبحان الله: هو تَنْزِيهُهُ أَي إبعاده عن السوء وتقديسه؛ ومنه حديث أبي هريرة، رضي الله عنه: الإيمانُ نَزِهٌ
أَي بعيد عن المعاصي. وفي حديث المُعَذَّبِ في قبره: كان لا يسْتَنْزِهُ من البول أَي لا يَسْتبرئ ولا يتطهر ولا يستبعد منه. قال شمر: ويقال هم قومٌ أَنْزاهٌ أَي يتَنزَّهُونَ عن الحرام، الواحد نزِيهٌ مثل مَلِيءٍ وأَملاءٍ. ورجل نزيهٌ ونَزِهٌ: وَرِعٌ. ابن سيده: سَقى إبلَهُ ثم نَزَهَها نَزْهاً باعدها عن الماء. وهو بنُزْهةٍ عن الماء أَي بُعْد. وفلان نزِيهٌ
أَي بعيد. وتنَزَّهُوا بحُرَمِكْم عن القوم: تباعدوا. وهذا مكان نزِيهٌ: خَلاء بعيد من الناس ليس فيه أَحد فأَنزلوا فيه حُرَمَكُمْ. ونُزْهُ الفَلا: ما تباعد منها عن المياه والأَرياف.

### Türkçe

**النُّزْهَةُ**: bilinen(şey)dir. Ve **التَّنَزُّهُ**: uzaklaşma; isim **النُّزْهةُ**’dir.
Ve **مكانٌ نَزِهٌ**
ve **نَزِيهٌ**; ve gerçekten **نَزِهَ** **نَزَاهَةً** ve **نَزَاهِيةً**; ve gerçekten **نَزِهَتِ الأَرضُ**
kesre ile; ve **أَرضٌ نَزْهَةٌ** ve **نَزِهَةٌ**
uzak, tatlı, **الأَنْداءِ**’dan, sular’dan ve **الغَمَقِ**’ten uzak. el-Cevherî:
Ve çıktık, **الرِّياضِ**’da **نتَنَزَّهُ** ediyorduk; ve aslı uzaklıktandır; ve gerçekten **نَزِهَتِ الأَرضُ**
kesre ile. Ve denilir: **ظِللْنا مُتَنَزِّهِينَ**; sular’dan uzaklaştıkları zaman. Ve o, bir şeyden **يتنَزَّهُ** eder; ondan uzaklaştığı zaman. Ve Ömer’in, Allah ondan razı olsun, hadisinde: **الجابِيَةُ**
bir **أَرضٌ نَزِهَةٌ**’dir; yani vebadan uzak. Ve **الجابِيَةُ**: Dımaşk’ta bir köydür. İbn Sîde:
Ve insan **تنزَّهَ**; **الأَرض النَّزِهَةِ**’ye çıktı. Dedi ki: ve avam, şeyi yerinde olmayan yere koyarlar ve yanılırlar; derler ki: çıktık **نتَنزَّهُ** ederiz; bahçelere çıktıkları zaman; böylece **التَّنزُّهَ**’ü bahçelere, yeşilliklere ve **الرِّياض**’a çıkış yaparlar. Halbuki **التَّنزُّهُ**; suyun ve çiğin bulunmadığı, su da, çiğ de, insan topluluğu da olmayan yerde; **الأَرياف**’tan ve sulardan uzaklaşmadır; ve bu, çölün bir tarafıdır. Bundan dolayı denildi: falan, pisliklerden **يتَنَزَّهُ** eder ve nefsini onlardan **يُنَزِّهُ** eder; yani nefsini onlardan uzaklaştırır. Ve bundan, Üsâme b. Habîb el-Hüzelî’nin sözü:
كأَسْحَمَ فَرْدٍ عل حافةٍ،
يُشَرِّدُ عن كَتِفيْهِ الذُّبابا
أَقَبَّ رَباعٍ بِنُزْهِ الفَلا
ةِ، لا يَرِدُ الماءَ إلا ائتِيابا
Ve rivayet olunur: **إلا انْتِيابا**; su ve **الأَرياف**’tan uzaklaşmış olan çölden olanı kastediyor.
Ve Âişe’nin, Allah Teâlâ ondan razı olsun, hadisinde: Allah’ın Resûlü, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, bir şey yaptı; onda ruhsat verdi; sonra bir kavim ondan **فتَنَزَّهَ** etti;
yani onu terk ettiler ve ondan uzaklaştılar ve onda ruhsatla amel etmediler. Ve gerçekten **نَزُهَ** **نَزاهةً** ve **تَنَزَّهَ** **تنَزُّهاً**; uzak olduğu zaman.
Ve **رجل نَزْهُ الخُلُقِ** ve **نَزِهُهُ** ve **نازِهُ النَّفْس**: iffetli, kerem sahibi; yalnız başına konaklar ve ne nefsiyle ne de malıyla evlere karışmaz. Çoğulu **نُزَهاءُ** ve **نَزِهُونَ** ve **نِزَاهٌ**’dır. İsim **النَّزْهُ** ve **النَّزاهةُ**’dir. Ve nefsini çirkinden **نَزَّهَ**: onu uzaklaştırdı. Ve adamı **نزَّهَ**: onu çirkinden uzaklaştırdı. Ve **النَّزاهةُ**: kötülükten uzaklıktır.
Ve şüphesiz falan **لنَزِيهٌ كريمٌ**’dir; alçaklıktan uzak olduğu zaman; ve o **نزِيهُ الخُلُقِ**’tur. Ve falan, ahlâkın uygun düşenlerinden **يتَنزَّهُ** eder; yani onlardan yerilen şeyden yücelir. el-Ezherî: **التَّنَزُّهُ**, keremlilik olarak ve ondan yüz çevirme isteğiyle, nefsini şeyden yükseltmesidir.
Ve **التَّنزِيهُ**: Allah Azze ve Celle’yi tesbih etmek ve müşriklerin söylediklerinden O’nu uzak tutmaktır. el-Ezherî: Allah’ın **تَنْزِيهُ**’i; O’nu **الأَنداد** ve **الأَشباه**’tan uzaklaştırmak ve takdis etmektir. Ancak, **الرِّيف**’ten ve sulardan uzaklaşmış olan çöl düzlüğüne **نزِيهةٌ** denildi;
suların **غَمَقِ**’inden, köylerin sineklerinden, denizlerin bunaltıcı sıcağından ve havanın bozulmasından uzaklığı sebebiyle.
Ve hadiste: geceden namaz kılardı; Allah’ın **تَنْزِيهُ**’i bulunan bir âyete uğramazdı ki, O’nu **نزَّهَهُ** etmesin. **النُّزْهِ**’nin aslı uzaklıktır. Ve Allah’ın **تَنْزِيهُ**’i; O’nu, kendisi hakkında caiz olmayan nakîzalardan uzaklaştırmaktır. Ve bundan, “**سبحان الله**”ın tefsirinde hadis: o, **تَنْزِيهُهُ**’dir; yani O’nu kötülükten uzaklaştırmak ve takdis etmek. Ve bundan, Ebû Hureyre’nin, Allah ondan razı olsun, hadisi: **الإيمانُ نَزِهٌ**;
yani günahlardan uzak. Ve kabirde azap olunanın hadisinde: idrardan **لا يسْتَنْزِهُ** idi; yani berâet istemez, temizlenmez ve ondan uzak durmazdı. Şemmer dedi ki: ve denilir: onlar **قومٌ أَنْزاهٌ**’dır; yani haramdan **يتَنزَّهُونَ** ederler. Tekili **نزِيهٌ**; **مَلِيءٍ** ve **أَملاءٍ** gibi. Ve **رجل نزيهٌ** ve **نَزِهٌ**: vera sahibi. İbn Sîde: develerini suladı, sonra onları **نَزَهَها نَزْهاً**; onları sudan uzaklaştırdı. Ve o, sudan **بنُزْهةٍ**’dir; yani uzaklık. Ve falan **نزِيهٌ**’dir;
yani uzak. Ve **تنَزَّهُوا بحُرَمِكْم عن القوم**: kavimden uzaklaştılar. Ve bu, **مكان نزِيهٌ**’dir: insanlardan uzak, içinde kimse olmayan boş yer; böylece orada **حُرَمَكُمْ**’i indirdiler. Ve **نُزْهُ الفَلا**: ondan, sulardan ve **الأَرياف**’tan uzaklaşmış olan şeydir.
