# نزه — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%87/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B2%D9%87/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نزه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%87.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: نزه

: ( التَّنَزُّهُ : التَّباعُدُ ؛ والاسمُ النُّزْهَةُ ، بالضَّمِّ ) ، هذا أَصْلُ اللّغَةِ .
( ومَكانٌ نَزِهٌ ، ككَتِفٍ ونَزِيهٌ ) ، كأَميرٍ ، ( وأَرضٌ نَزْهَةٌ ) ، بالفتْحِ ( وتُكْسَرُ الزَّاي ، ونَزِيهةٌ ) : ) أَي ( بَعِيدَةٌ عن الرِّيفِ ) عَذْبَةٌ نائِيَةٌ عن الأَنْداءِ ( وغَمَقِ المِياهِ ) .
( ومنه حدِيثُ عُمَر : ( الجابيَةُ أَرضٌ نَزِهَةٌ ) ، أَي بَعيدَةٌ عن الوَباءِ ؛ وإنَّما قيلَ للفَلاةِ التي نَأَتْ عن الرِّيفِ والمِياه نَزِيهةٌ لبُعْدِها عن غَمَقِ المِياهِ ( وذِبَّانِ القُرَى ووَمَدِ البِحارِ وفَسادِ الهَواءِ ) .
( وقد ( نَزُهَ ) المَكانُ ، ( ككَرُمَ ،

وضَرَبَ ، نَزاهَةً ونَزاهِيَةً ) ، بالتّخْفِيفِ ، واقْتَصَرَ الزَّمَخْشريُّ على حَدّ كَرُمَ .
والذي في الصِّحاحِ : نَزِهَتِ الأرضُ ، بالكسْرِ ؛ ومثْلُه في المُحْكَمِ والمِصْباحِ .
قالَ شيْخُنا : وهو الصَّوابُ كما يُؤيّدُه المَصْدَرُ والصِّفَةُ .
قُلْتُ : أَمَّا المَصْدَران فيُؤَيِّدَان أنَّه مِن حَدِّ كَرُمَ كما ذَكَرَه المصنِّفُ ، وكَذلِكَ رَفُهَ رَفاهَةً ورَفاهِيَةً ، أَو مِن حَدِّ سَمِعَ ككَرِهَ كَراهَةً وكَراهِيَةً .
( و ) في كَلامِ بعضِهم ما يدلُّ أَنَّه نَزُهَ ( الرَّجُلُ ) ، ككَرُمَ ، نَزاهَةً : إذا ( تَباعَدَ عن كلِّ مَكْرُوهٍ فهو نَزِيهٌ ) .
( وأَمَّا نَزِهَ المَكانُ والأرضُ فليسَ إلاَّ كفَرِحَ ، فتأَمَّلْ .
( واسْتِعْمالُ التَّنَزُّهِ في الخُروجِ إلى البَساتينِ والخُضَرِ والرِّياضِ غَلَطٌ قَبيحٌ ) . ) وأَصْلُ هذا الكَلام عن ابنِ السِّكِّيت لأنَّه قالَ : وممَّا يَضَعُهُ الناسُ في غيرِ مَوْضِعِهِ قَوْلهم : خَرَجْنا نَتَنَزَّه إذا خَرَجُوا إلى البَساتينِ ، قالَ : وإنَّما التَّنَزُّه التَّباعُدُ عن الأَرْيافِ والمِياهِ ؛ ومنه قيلَ : فلانٌ يَتَنَزَّهُ عن الأَقْذارِ ويُنَزِّهُ نَفْسَه عنها ، أَي يُباعِدُها عنها ؛ هذا نَصُّ الصِّحاحِ .
وفي المُحْكَم : تَنَزَّهَ الإنْسانُ خَرَجَ إلى الأرضِ النَّزِهَةِ ، والعامَّةُ يَضَعُونَ الشيءَ في غيرِ مَوْضِعِه ويَغْلطُونَ فيَقُولونَ : خَرَجْنا نَتَنَزَّهُ إذا خَرَجُوا إلى البَساتينِ ، فيَجْعلُونَ التَّنزُّهَ الخُروجَ إلى البَساتِينِ والخُضَرِ والرِّياضِ ، وإنَّما التَّنزُّهُ التَّباعُدُ عن الأرْيافِ والمِياهِ حيثُ لا يكونُ ماءٌ ولا نَدًى ولا جَمْعُ ناسٍ ، وذلِكَ شِقُّ البادِيَةِ ؛ ومنه قيلَ : فلانٌ يَتَنَزَّه عن الأَقْذارِ ويُنَزِّهُ نَفْسَه عنها ، أَي يُباعِدُ نَفْسَه عنها .
قالَ شيْخُنا نَقْلاً عن الشّهاب : لا

يَخْفى أَنَّ العادَةَ كَوْن البسَاتينِ في خارِجِ القُرَى غالِباً ولا شكَّ أنَّ الخُروجَ إليها تَباعُدٌ ، فغايَةُ ما يَلْزم كَوْنه حَقِيقَة قاصِرَة فالعجبُ مِن التَّغْلِيطِ في ذلِكَ مع تَسْلِيمِ كَوْنِ التَّنزُّهِ التَّباعُدُ ، على أَنَّ المصنِّفَ فَسَّرَ التَّنَزُّهَ بالتَّباعُدِ مُطْلقاً ولم يقيِّدْه كما تَرَى ، فتَغْلِيطُه الناسَ عَجِيبٌ بِلا مراء ، انتَهَى .
قُلْتُ : وفي الأساسِ : وخَرَجُوا يَتَنَزَّهُونَ يَطْلُبُونَ الأماكِنَ النَّزِهَةَ ، انتَهَى ، أَي البَعِيدَة عن المِياهِ وحيثُ أنَّ التَّنَزُّهَ جعل التَّباعُد عن الأريافِ والمِياهِ حيثُ لا يكونُ ماءٌ ولا نَدًى ولا جَمْعُ ناسٍ ، كما هو في المُحْكَم ، فاسْتِعْمالُه في الخُروجِ إلى البَساتينِ والخُضَرِ التي مادَّةُ حَياتِها غَمَق المِياهِ والأنْدِيَة ومن لازَمَها الأُوُبية وجَمْع النَّاس اسْتِعْمالٌ بالضِّدِّ ، فهو حَقِيقٌ بالتَّغْلِيطِ فطنَ له ابنُ السِّكِّيت وغَفَل عنه الشَّهاب ، يظهرُ ذلكَ بالتَّأَمُّل الصَّادِقِ .
وتَفْسِيرُ المصنِّفِ التَّنزُّه بالتَّباعُد صَحِيحٌ ، وهو قد يكونُ بالتَّباعُدِ عن المِياهِ ، وقد يكونُ عن الأَقْذارِ والأسْواءِ ، وقد يكونُ عن المذامِّ ، فإذا قالوا : خَرَجُوا يَتَنَزَّهُونَ ، أَرادُوا التَّباعُدَ عن الأريافِ والمَواضِعِ النَّدِيَّة ، وإذا قالوا في الرَّجُلِ : هو يَتَنزَّهُ أَرادُوا به البُعْدَ عن الأقذارِ أَو المَذامِّ ، وإذا أَطْلَقُوه على البارِي سبحانه ، أَرادُوا به التَّقْدسَ عن الأنْدادِ وعمَّا لا يَجوزُ عليه من النَّقائِصِ ، فتأَمَّل ذلِكَ .
ويلِي تَقْرير الشَّهاب ما قالَهُ ملا عليّ في نامُوسِه : هذا غَيْرُ صَحيحٍ لأنَّ مادَّةَ الاشتِقاقِ فيه صَرِيح ، فالبُستانُ مَكانٌ نَزِهٌ والخُرُوجُ إليه تَباعُدٌ عن مَكْرُوهٍ في زَمانِ هَمَ أَو خاطِرٍ مَغْمومٍ ، أَو مَكان غَيْر مُلائمٍ وإخْوان سُوءٍ وهَواء مُتَعَفِّن وأَمْثال ذلِكَ .

قُلْتُ : قَوْلُه فالبُستانُ مَكانٌ نَزِهٌ غَيْرُ صَحِيحٍ ، لأنَّ النَّزِهَ فَسَّرُوه بالبَعِيدِ عن المِياهِ ، والبُسْتان لا يكونُ بَعيداً عن الماءِ بل إنَّما مادَّتُهُ كَثْرَةُ الماءِ ، وقَوْلُه : وهَواء مُتَعَفِّن هذا غَيْرُ صَحيحٍ أَيْضاً لأنَّ تَعَفُّنَ الهَواءِ في الأماكِنِ النَّدِيَّةِ أَكْثَر ، كما قالَهُ الأطبَّاء .
ُُْ 6 أَُّ اِاٌ
( و ) مِن المجازِ : ( رَجُلٌ نَزْخُ الخُلُقِ ) ، بالفَتْحِ ( وتُكْسَرُ الزّاي ، ونازِهُ النَّفْسِ ) ، أَي ( عَفيفٌ مْتَكَرِّمٌ يَحُلُّ ولا يُخالِطُ البُيوتَ بنَفْسِهِ ولا مالِهِ ، ج نُزَهاءُ ) ، ككُرَمَاء ، ( وَنَزِهونَ ونِزاهٌ ) ، كصاحِبٍ وصِحابٍ ، ( والاسمُ النَّزْهُ والنَّزَاهَةُ بفتْحِهِما ) .
وقد نَزُهَ ، ككَرُمَ ، ونازه من نزه قليل كحامض من حمض .
والنَّزاهَةُ : البُعدُ عن السّوءِ .
وإنَّ فلاناً لنَزِيهٌ كَريمٌ : إذا كانَ بَعيداً من اللُّؤْمِ ، وهو نزِيهُ الخُلُقِ .
( ونَزَهْتُ إِبِلي نَزْهاً : باعَدْتُها عن الماءِ ) . يقالُ : سَقَى إبِلَه ثم نَزَهَها عن الماءِ ، أَي باعَدَها

عنه ؛ كما في المُحْكَمِ .
( ونَزَّهَ نَفْسَه عن القَبيحِ تَنْزِيهاً : نَحَّاها ) ؛ ومنه تَنْزِيهُ اللَّهِ تعالى : وهو تَبْعِيدُه وتَقْديسُه عن الأَنْدادِ والأَشْبَاهِ وعمَّا لا يَجوزُ عليه من النَّقائِصِ ؛ ومنه الحدِيثُ في تَفْسِيرِ سبحان الله : هو تَنْزِيهُهُ أَي إِبعادُهُ عن السوءِ وتَقْدِيسُه .
( وهو بنُزْهَةٍ من الماءِ ، بالضمِّ ) : أَي ( ببُعْدٍ ) عن المِياهِ والأَرْيافِ ؛ وأَنْشَدَ الجَوْهرِيُّ لأبِي سهمٍ الهُذلِيّ :
أَقَبَّ طريد بنُزْهِ الفَلاةِ لا يَرِدُ الماءَ إلاَّ انْتِيابا وممَّا يُسْتدركُ عليه :
تَنَزَّهَ عنه : تَرَكَهُ وأَبْعَدَ عنه .
ونِزَّهَ الرَّجُلَ : باعَدَه عن القَبيحِ .
وهو يَتَنَزَّهُ عن مَلائِمِ الأخُلاقِ : أَي يَتَرَفَّعُ عمَّا يُذَمُّ منها .
وقالَ الأزْهرِيُّ : التَّنزُّهُ : رَفْعُه نفْسَه عن الشيءِ تكَرُّماً ورِغْبَةً عنه .
والإِيمانُ نَزِهٌ : أَي بَعِيدٌ عن المَعاصِي .
وهو لا يَسْتَنْزِهُ عن البَوْلِ : أَي لا يَسْتَبْرِىءُ ولا يَتَطَهَّرُ ولا يَسْتَبْعِدُ منه .
وقالَ شَمِرٌ : يقالُ قومٌ أَنْزاهٌ يَتَنزَّهُونَ عن الحَرامِ ، الواحِدُ نزِيهٌ كَمَليءٍ وأمْلاءٍ .
ورَجُلٌ نزِيهٌ : وَرِعٌ .
وتَنَزَّهُوا بِحُرَمِكُمْ عن القَوْمِ : أَي تَباعَدُوا .

وهذا مَكانٌ نزِيهٌ : خَلاءٌ بعيدٌ عن الناسِ ليسَ فيه أَحَدٌ .
ورجُلٌ نُزَهِيٌّ ، بضمِّ ففتحٍ : كَثيرُ التَّنزُّهِ إلى الخَلاءِ ، مَنْسوبٌ إلى النّزهِ جَمْع نُزْهَةٍ للمَكانِ البَعيدِ .
والنَّزَهى ، محرّكةً : مَوْضِعٌ بِعُمانَ .
والمنازِهُ : المَواضِعُ المُتَنَزَّهات ؛ وقد اسْتَعْمَلَه المصنِّفُ في كتابِهِ هذا اسْتِطراداً في وَصْفِ بعضِ البِلادِ ؛ واعْتَرَضَ عليه هناك شيْخُنا بأنَّه لم يَسْمَعْ هذا اللَّفْظ وغَلَّطَه .

### Türkçe

: ( **التَّنَزُّهُ**: uzaklaşma; isim **النُّزْهَةُ**dur, ötre ile), bu dilin aslî köküdür.
( **مَكانٌ نَزِهٌ** , **كَكَتِفٍ** ve **نَزِيهٌ**), **كَأَميرٍ** gibi, ( **وأَرضٌ نَزْهَةٌ** ), fetha ile (ve **الزَّاي** kesrelenir, ve **نَزِيهةٌ**): yani (kırdan uzak) tatlı, uzak; (çiylerden ve (suların bulanıklığından) uzak).

( Ve ondan, Ömer’in hadisi: ( **الجابيَةُ أَرضٌ نَزِهَةٌ** ), yani vebadan uzak; ancak kırdan ve sulardan uzaklaşmış çöl için, suların bulanıklığından (ve (köylerin sineklerinden, denizlerin boğuculuğundan ve havanın bozulmasından)) uzaklığı sebebiyle **نَزِيهةٌ** denilmiştir.

( Ve ( **نَزُهَ** ) mekân, ( **ككَرُمَ** ,

ve **ضَرَبَ** gibi, **نَزاهَةً** ve **نَزاهِيَةً**), tahfîf ile; Zemahşerî ise **كَرُمَ** sınırıyla yetinmiştir.
Sıhâh’ta olan: yer **نَزِهَتِ** , kesre ile; bunun benzeri Muhkem ve Misbâh’tadır.
Şeyhimiz dedi: ve o, masdar ve sıfatın onu desteklemesiyle, doğrudur.
Ben dedim: masdarların ikisi, musannifin zikrettiği üzere onun **كَرُمَ** sınırından olduğunu destekler; yine **رَفُهَ** **رَفاهَةً** ve **رَفاهِيَةً**; yahut **سَمِعَ** sınırından, **ككَرِهَ** **كَراهَةً** ve **كَراهِيَةً** gibi.
( Ve ) bazılarının sözünde, onun **نَزُهَ** (adam), **ككَرُمَ** gibi, **نَزاهَةً**: (her hoş olmayan şeyden uzaklaştığında, o **نَزِيهٌ**dur) olduğuna delâlet eden şey vardır.
( Ama **نَزِهَ** mekân ve yer ise ancak **كفَرِحَ** gibidir; öyleyse düşün.
( **التَّنَزُّهِ**’nün bahçelere, yeşilliklere ve çayırlara çıkışta kullanılması çirkin bir yanlıştır). ) Bu sözün aslı İbnü’s-Sikkît’tendir; çünkü o dedi ki: insanların onu yerinde olmayan şeye koyduklarından biri, bahçelere çıktıklarında “çıktık **نَتَنَزَّه**” demeleridir; dedi ki: ancak **التَّنَزُّه** kırlar ve sular hakkında uzaklaşmadır; ondan dolayı denildi ki: falan pisliklerden **يَتَنَزَّهُ** eder ve nefsini onlardan **يُنَزِّهُ** eder; yani onu onlardan uzaklaştırır; bu, Sıhâh’ın nassıdır.
Muhkem’de: insan **تَنَزَّهَ** etti: **الأرضِ النَّزِهَةِ**’ye çıktı; avam ise şeyi yerinde olmayan yere koyar ve yanılır; böylece bahçelere çıktıklarında “çıktık **نَتَنَزَّهُ**” derler; böylece **التَّنزُّه**’ü bahçelere, yeşilliklere ve çayırlara çıkış yaparlar; hâlbuki **التَّنزُّه** kırlar ve sular hakkında uzaklaşmadır; su, çiy ve insan topluluğu bulunmayan yerde; bu da çölün bir yanıktır; ondan dolayı denildi ki: falan pisliklerden **يَتَنَزَّه** eder ve nefsini onlardan **يُنَزِّهُ** eder; yani nefsini onlardan uzaklaştırır.
Şeyhimiz, Şihâb’dan naklen dedi: bahçelerin çoğunlukla köylerin dışında olması âdetinin olduğu gizli değildir; şüphesiz onlara çıkış bir uzaklaşmadır; öyleyse en fazla gereken, onun kısır bir hakikat olmasıdır; buna rağmen **التَّنزُّه**’ün uzaklaşma oluşunu teslim etmekle birlikte, bunda yanlışlama şaşırtıcıdır; ayrıca musannif **التَّنَزُّه**’ü mutlak olarak uzaklaşma ile tefsir etti ve onu, gördüğün gibi, kayıtlamadı; öyleyse onun insanları yanlışlaması, tartışmasız, şaşırtıcıdır; bitti.
Ben dedim: Esâs’ta: “çıktılar **يَتَنَزَّهُونَ**; **الأماكِنَ النَّزِهَةَ**’yi arıyorlar”; bitti; yani sulara uzak olan ve **التَّنَزُّه** kırlar ve sular hakkında, su, çiy ve insan topluluğu bulunmayan yerde uzaklaşma kılındığına göre, Muhkem’de olduğu üzere; o hâlde onun, hayat maddesi suların bulanıklığı ve vadiler olan, ve lâzımı da barınma ve insan topluluğu olan bahçelere ve yeşilliklere çıkışta kullanılması, zıddıyla bir kullanımdır; bu yüzden yanlışlanmaya lâyıktır; İbnü’s-Sikkît ona dikkat etti, Şihâb ise ondan gaflet etti; bu, doğru düşünmeyle ortaya çıkar.
Musannifin **التَّنزُّه**’ü uzaklaşma ile tefsiri doğrudur; o, sular hakkında uzaklaşma ile de olabilir; pislikler ve kötülükler hakkında da olabilir; yerilmeler hakkında da olabilir; böylece “çıktılar **يَتَنَزَّهُونَ**” dediklerinde, kırlar ve çiyli yerler hakkında uzaklaşmayı kastettiler; adam hakkında “o **يَتَنزَّهُ** eder” dediklerinde, pisliklerden yahut yerilmelerden uzaklığı kastettiler; onu Bârî سبحانه hakkında mutlak kıldıklarında ise, denklerden ve kendisine câiz olmayan noksanlıklardan takaddüsü kastettiler; öyleyse bunu düşün.
Şihâb’ın takririni takiben, Molla Ali’nin Nâmûs’unda söylediği: bu doğru değildir; çünkü onda iştikak maddesi açıktır; böylece bahçe **مَكانٌ نَزِهٌ**dir; ona çıkış, gam zamanı yahut kederli bir hatır, yahut uygun olmayan bir yer, kötü kardeşler, bozulmuş hava ve bunun benzerleri içinde, hoş olmayan şeyden uzaklaşmadır.

Ben dedim: onun “bahçe **مَكانٌ نَزِهٌ**dir” sözü doğru değildir; çünkü **النَّزِهَ**’i sulara uzak diye tefsir ettiler; bahçe sudan uzak olmaz; bilakis onun maddesi suyun çokluğudur. Ve onun “bozulmuş hava” sözü de doğru değildir; çünkü havanın bozulması çiyli yerlerde daha çoktur; tabiplerin söylediği gibi.
ُُْ 6 أَُّ اِاٌ
( Ve ) mecazdan: ( **رَجُلٌ نَزْخُ الخُلُقِ** ), fetha ile (ve **الزّاي** kesrelenir; ve **نازِهُ النَّفْسِ**), yani (iffetli, keremli; helâl kılar ve ne nefsiyle ne malıyla evlere karışır; çoğulu **نُزَهاءُ**), **ككُرَمَاء** gibi; (ve **نَزِهونَ** ve **نِزاهٌ**), **كصاحِبٍ** ve **صِحابٍ** gibi; (isim **النَّزْهُ** ve **النَّزَاهَةُ**dur; ikisinin de fethasıyla).
Ve gerçekten **نَزُهَ** etti, **ككَرُمَ** gibi; ve **نازه** etti; **نزه**’den az; **حامض**’dan **حمض** gibi.
**النَّزاهَةُ**: kötülükten uzaklıktır.
Ve şüphesiz falan **لنَزِيهٌ كَريمٌ**dir: alçaklıktan uzak olduğunda; ve o, **نزِيهُ الخُلُقِ**tur.
( **ونَزَهْتُ إِبِلي نَزْهاً**: onları sudan uzaklaştırdım). Denilir: develerini suladı, sonra onları sudan **نَزَهَ** etti; yani onları uzaklaştırdı.

Ondan; **المُحْكَمِ**’de olduğu gibi.

( **ونَزَّهَ نَفْسَه عن القَبيحِ تَنْزِيهاً** : **نَحَّاها** ); bundan da Allah Teâlâ’nın **تَنْزِيهُ**’i: O, O’nu uzaklaştırmak ve O’nu **الأَنْدادِ** ve **الأَشْبَاهِ**’tan ve O’na caiz olmayan **النَّقائِصِ**’ten tenzih edip takdis etmektir; bundan da hadîs: **سبحان الله**’ın tefsirinde: O, O’nun **تَنْزِيهُهُ**’idir; yani O’nu kötülükten uzaklaştırmak ve O’nu takdis etmektir.

( **وهو بنُزْهَةٍ من الماءِ ، بالضمِّ** ): yani ( **ببُعْدٍ** ) sulardan ve kırsallardan uzaklıkla; ve el-Cevherî, Ebû Sehm el-Hüzelî için inşâd etti:
أَقَبَّ طريد بنُزْهِ الفَلاةِ لا يَرِدُ الماءَ إلاَّ انْتِيابا
Ve onun üzerine istidrâk olunan şeylerdendir:
**تَنَزَّهَ عنه**: onu terk etti ve ondan uzaklaştı.
**ونِزَّهَ الرَّجُلَ**: onu çirkinden uzaklaştırdı.
Ve o, **مَلائِمِ الأخُلاقِ**’tan **يَتَنَزَّهُ** eder: yani onlardan yerilen şeyden yücelir.
Ve el-Ezherî dedi: **التَّنزُّهُ**: keremlilik ve ondan rağbet etmeme sebebiyle kendisini şeyden yükseltmesidir.
Ve iman **نَزِهٌ**’dir: yani günahlardan uzaktır.
Ve o, idrardan **لا يَسْتَنْزِهُ**: yani berî olmaz, temizlenmez ve ondan uzak durmaz.
Ve Şemir dedi: “**قومٌ أَنْزاهٌ**” denir; haramdan **يَتَنزَّهُونَ**; tekili **نزِيهٌ**’dir; **كَمَليءٍ وأمْلاءٍ** gibi.
Ve **رَجُلٌ نزِيهٌ**: sakınan (verâ sahibi).
Ve “**تَنَزَّهُوا بِحُرَمِكُمْ عن القَوْمِ**”: yani uzaklaşın.

Ve bu, **مَكانٌ نزِيهٌ**’dir: içinde hiç kimse olmayan, insanlardan uzak bir boşluktur.
Ve **رجُلٌ نُزَهِيٌّ ، بضمِّ ففتحٍ**: tenha yere çokça **التَّنزُّهِ** eden; uzak yer için **نُزْهَةٍ**’nin çoğulu olan **النّزهِ**’ye nisbetlidir.
Ve **النَّزَهى ، محرّكةً**: Umân’da bir yerdir.
Ve **المنازِهُ**: **المَواضِعُ المُتَنَزَّهات**; ve musannif onu bu kitabında bazı beldelerin vasfında istitrâden kullanmıştır; ve şeyhimiz orada ona itiraz etti; çünkü bu lafzı işitmemişti ve onu hatalı saydı.
