# نسأ — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%A3/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B3%D8%A3/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نسأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%A3.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: نسأ

نَسَأْتُ البعيرَ نَسْأً، إذا زجرته وسُقْته. وكذلك نَسَّأْتُهُ تَنْسِئَةً. والمِنْسَأَةُ: العَصا، يهمز ولا يهمز، وقال في الهمز:
أَمِنْ أجل حَبْلٍ لا أَباكَ ضربتهبمِنْسَأَةٍ قد جَرَّ حَبْلَكَ أَحْبُـلُ
وقال آخر في ترك الهمز:
إذا دَبَبْتَ على المِنْساةِ من هَرَمٍ		فقد تباعَدَ عنك اللَهْوُ والغَزَلُ
ونَسَأْتُ الشيءَ نَسْأً: أخَّرتُهُ، وكذلك أَنْسَأّتُهُ، فَعَلْتُ وأَفْعَلْتُ بمعنًى. تقول: اسْتَنْسَأْتُهُ الدَيْنَ فأَنْسَأَني. الأصمعيّ: أَنْسَأَهُ الله أجَلَهُ ونَسَأَهُ في أجله بمعنًى. والنُسْأَةُ بالضم: التأخير، مثل: الكُلأَةِ. وكذلك النَسيئَةُ، على فَعيلَةٍ. تقول: نَسَأْتُهُ البيعَ وأَنْسَأْتُهُ، وبِعْتُهُ بِنُسْأَةٍ وبِعْتُهُ بكُلأَةٍ أي بأَخِرَةٍ، وبِعْتُهُ بنَسيئَةٍ أي بأَخِرَةٍ. وقال الأخفش: أَنْسَأْتُهُ الدَيْنَ، إذا جعلته له مؤخَّراً، كأنَّك جعلته له يؤخِّره. ونَسَأْتُ عنه دَيْنَهُ، إذا أخَّرتَهُ نَساءً. قال: وكذلك النَساءُ في العُمُرِ ممدودٌ. ونَسَأْتُ في ظِمْءِ الإبل نَسْأً، إذا زدت في ظمئها يوماً أو يومين أو أكثر من ذلك. ونَسَأْتُها أيضاً عن الحوض، إذا أخَّرتها عنه. ونُسِئَتِ المرأةُ تُنْسَأُ على ما لم يسمّ فاعله، إذا كان عند أوَّل حَبَلها، وذلك حين يتأخًّرُ حيضُها عن وقته فَرُجِيَ أنَّها حُبْلى. وهي امرأةٌ نَسِيء. وقال الأصمعيّ: يقال للمرأة أوَّل ما تَحْمِلُ: قد نَسِئَتْ. وتقول: نَسَأَتِ الماشيةُ نَسْأً، وهو بدء سِمنها حين يَنبتُ وبرَها بعد تساقطه. يقال: جرى النَّسءُ في الدوابِّ. ونَسَأْتُ اللبنَ: خَلَطتُهُ بماءٍ، واسمه النَسْءُ، قال عروة بن الورد العبسيُّ:
سقوني النَسئَ ثم تَكَنَّفوني		عُداةُ الله من كَذِبٍ وزورِ
وقوله تعالى: "إنَّما النَسيءُ زيادَةٌ في الكُفْرِ"، هو فعيلٌ بمعنى مفعول من قولك: نَسَأْتُ الشيءَ، فهو مَنْسوءٌ، إذا أخَّرته، ثم يُحوَّلُ مَنْسوءٌ إلى نَسيءٍ، كما يُحوَّلُ مَقْتولٌ إلى قَتيلٍ. ورجلٌ ناسِئٌ وقومٌ نَسَأَةٌ، مثل: فاسِقٍ وفَسَقَةٍ، وذلك أنَّهم كانوا إذا صدروا عن مِنًى يقوم رجلٌ من كِنانَةَ فيقول: أنا الذي لا يُرَدُّ لي قضاءٌ! فيقولون أَنْسِئنا شهراً، أي أخِّر عنَّا حُرُمَةَ المُحَرَّمِ واجعلها في صَفَرٍ، لأنَّهم كانوا يكرهون أن تتوالى عليهم ثلاثة أشهرٍ لا يُغيرون فيها، لأنَّ معاشَهم كان من الغارةِ؛ فَيُحِلُّ لهم المُحَرَّمَ. وقولهم أَنْسَأْتُ سُرْبَتي، أي أبعدتُ مذهبي. قال الشَنْفَرى:
عَدَونا من الوادي الذي بين مِشْعَلٍوبين الحَشا هيهات أَنْسَأْتُ سُرْبَتي
وانْتَسَأْتُ عنه: تأخَّرتُ وتباعدتُ، وكذلك الإبل إذا تباعدتْ في المرعى. قال الشاعر:
إذا انْتَسَئوا فوْتَ الرِّماحِ أتتْهُمُعَوائِرُ نَبْلٍ كالجَرادِ نُطيرُها
ويقال: إنَّ لي عنك اَمُنْتَسَأً، أي: مُنْتَأًى وسَعَة.

### Türkçe

**نَسَأْتُ** deveyi **نَسْأً**, onu azarlayıp sürdüğün zaman (denir). Yine **نَسَّأْتُهُ** onu **تَنْسِئَةً** (yaptım). Ve **المِنْسَأَةُ**: değnek; hem hemzeli yapılır hem hemzesiz yapılır. Hemze ile ilgili olarak şöyle demiştir:
“Bir ip yüzünden mi — baban yok! — onu vurdun;
**مِنْسَأَةٍ** ile; senin ipini çeken (bir) **أَحْبُلُ** (iken)!”

Hemzeyi terk hakkında bir başkası şöyle demiştir:
“İhtiyarlıktan **المِنْساةِ** üzerinde sürünürsen,
artık senden eğlence ve flört uzaklaşmıştır.”

Ve **نَسَأْتُ** şeyi **نَسْأً**: onu geciktirdim; yine **أَنْسَأّتُهُ** (da böyledir); **فَعَلْتُ** ve **أَفْعَلْتُ** bir mânâdadır. Dersin ki: **اسْتَنْسَأْتُهُ** ondan borcu (ertelemeyi) istedim de o da beni **فأَنْسَأَني** erteledi. el-Asmaʿî: Allah ona ecelini **أَنْسَأَهُ** (erteledi) ve ecelinde onu **نَسَأَهُ** (erteledi), bir mânâdadır. Ve **النُسْأَةُ** (ötre ile): geciktirme; **الكُلأَةِ** gibi. Yine **النَسيئَةُ** (da böyledir), **فَعيلَةٍ** vezni üzerinedir. Dersin ki: ona satışı **نَسَأْتُهُ** ve **أَنْسَأْتُهُ**; ve onu **بِنُسْأَةٍ** ile sattım ve onu **بكُلأَةٍ** ile sattım, yani bir **بأَخِرَةٍ** ile; ve onu **بنَسيئَةٍ** ile sattım, yani bir **بأَخِرَةٍ** ile. el-Ahfeş dedi: Borcu ona **أَنْسَأْتُهُ**, onu kendisi için geciktirilmiş kıldığın zaman; sanki onu kendisi için, onu geciktirecek (şekilde) kılmışsın. Ve onun borcunu ondan **نَسَأْتُ عنه دَيْنَهُ**, onu **نَساءً** geciktirdiğin zaman. Dedi: Yine **النَساءُ** ömürde de uzatmalı (madd ile)dir. Ve develerin susuzluğunda **نَسَأْتُ في ظِمْءِ الإبل نَسْأً**, susuzluklarına bir gün yahut iki gün yahut bundan daha fazlasını eklediğin zaman. Ve onu ayrıca havuzdan **نَسَأْتُها أيضاً عن الحوض**, onu ondan geciktirdiğin zaman. Ve kadın **نُسِئَتِ** (meçhul üzere) **تُنْسَأُ**, hamlinin başında olduğu zaman; bu, hayzının vakti üzerinden gecikmesi zamanıdır; böylece onun hamile olduğu umulur. Ve o, **نَسِيء** bir kadındır. el-Asmaʿî dedi: Kadına ilk hamile kaldığında şöyle denir: **قد نَسِئَتْ**. Ve dersin ki: davar **نَسَأَتِ الماشيةُ نَسْأً**; bu, tüyü döküldükten sonra yünü bittiği sırada semirmesinin başlangıcıdır. Denir ki: binek hayvanlarında **النَّسءُ** cereyan etti. Ve sütü **نَسَأْتُ اللبنَ**: onu su ile karıştırdım; onun adı **النَسْءُ**’dür. ʿUrve b. el-Verd el-ʿAbsî dedi:
“Bana **النَسئَ** içirdiler, sonra beni kuşattılar;
Allah’ın düşmanları, yalan ve iftiradan (olarak).”

Ve Yüce Allah’ın sözü: “**إنَّما النَسيءُ زيادَةٌ في الكُفْرِ**”, bu, senin “şeyi **نَسَأْتُ**” sözünden, geciktirdiğin zaman, **مَنْسوءٌ** olan (şey) hakkında, mef‘ûl mânâsında **فعيلٌ**dir; sonra **مَنْسوءٌ**, **نَسيءٍ**e çevrilir; tıpkı **مَقْتولٌ**’ün **قَتيلٍ**e çevrilmesi gibi. Ve **ناسِئٌ** bir adam ve **نَسَأَةٌ** bir kavim; **فاسِقٍ** ve **فَسَقَةٍ** gibi. Bu, onların Minâ’dan döndüklerinde Kinâne’den bir adamın kalkıp şöyle demeleri sebebiyledir: “Benim hükmüm geri çevrilmez!” Sonra onlar: “Bize bir ay **أَنْسِئنا**”, yani **المُحَرَّمِ**’in hürmetini bizden geciktir ve onu **صَفَرٍ**’de kıl, derlerdi; çünkü onlar, içinde baskın yapmadıkları üç ayın peş peşe gelmesini hoş görmezlerdi; çünkü geçimleri baskından idi; böylece onlara **المُحَرَّمَ**’i helâl kılardı. Ve onların “**أَنْسَأْتُ سُرْبَتي**” sözleri: yani gidişimi uzaklaştırdım. eş-Şenferâ dedi:
“Miʿşal ile el-Haşâ arasındaki vadiden koştuk; heyhat, **أَنْسَأْتُ سُرْبَتي**!”

Ve ondan **انْتَسَأْتُ عنه**: geciktim ve uzaklaştım; yine otlakta uzaklaştıkları zaman develer de (böyledir). Şair dedi:
“Eğer mızrakların erişmesinden **انْتَسَئوا** (geri kalırlarsa), onlara gelir;
çekirgeler gibi, uçurduğumuz okların sapmaları.”

Ve denir ki: “Senin hakkında benim için bir **اَمُنْتَسَأً** vardır”, yani bir **مُنْتَأًى** ve genişlik.
