# نسب (ن-س-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B3%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Soy

- Harfler: ن - س - ب
- Kur'an'da: 3 geçiş · 3 ayet · 2 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [نَسَبًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%A8/siga/%D9%86%D9%8E%D8%B3%D9%8E%D8%A8%D9%8B%D8%A7.md) | فَعَلًا | Soy | 2 | 2 | [25:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%A8/ayet/25:54.md) |
| [أَنْسَابَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%A8/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%86%D9%92%D8%B3%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8E.md) | أَفْعَالَ | Soylar | 1 | 1 | [23:101](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%A8/ayet/23:101.md) |

## Mücavir kökler — 16 mücavir (24 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [صهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Eritilir
2. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
3. [صور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Sûr
4. [نفخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Körük demektir
5. [حضر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Hadre inşaat için kullanılan taş tuğla demektir
6. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Beyn topraktaki yarık demektir
7. [موه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Su
8. [سأل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Sehl” ova demektir
9. [بشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Beşere derinin tüysüz dış yüzü demektir
10. [قدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kıdr kazandır
11. [جنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Bahçe demektir
12. [خلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
13. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Yemm” durgun akan su demektir
14. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Dağın sivri noktası demektir
15. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ribve, tümsek demektir
16. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Kevn, tepe demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نسب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [صهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%87%D8%B1.md), [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md), [حسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D8%A8.md) |
| Zıt Kök | [قطع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B9.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin kesintisiz biçimde diğerine eklenmesi, ince ve belirgin doğrusal hat veya patika |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanlar arası kan bağı ve soy zinciri; Allah ile varlıklar arasında ontolojik soy iddiasının reddi |
| Çekirdek Özet 3 | Varlıklar, kavramlar veya nicelikler arasındaki oransal, kökensel ve mantıksal bağıntı düzeni |
| Kritik Hata Riski | Nesebi salt kabilevi bir üstünlük ya da Tanrı ile yaratılmışlar arasında ontolojik türdeşlik bağı saymak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نس | Akış, uzama, hafifçe çekilip çıkma veya birbirini izleyen hareket hattı ([نسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%84.md), [نسخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%AE.md), [نسأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%A3.md)) | ب | Eklenen harfin sağladığı içkinlik ve tutunma etkisiyle akış hareketi, iki somut taraf arasında kopmaz bir rabıta, silsile ve soy çizgisine dönüşmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Yaşamın ve dölün nesiller boyu uzanarak devam etmesi hareketini verir. |
| س | diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Silsileyi ayakta tutan omurga, dayanak ve kesintisiz iz hattını temsil eder. |
| ب | ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Bir aileye, ocağa veya belirli bir kökene içsel olarak dahil olma durumunu gösterir. |
| نسب | Canlılığın ve dölün (ن), bir destek ve dayanma hattı boyunca (س), belirli bir haneye veya köke rabt edilerek kesintisizce eklenmesi (ب) | Harflerin birleşimi, bir kaynaktan çıkarak düzenli bir hat üzerinde haneye bağlanan kesintisiz soy ve aidiyet çizgisini resmeder. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Karıncaların, yabani hayvanların veya su arayanların çiğneyerek belirginleştirdiği ince, düz ve kesintisiz patika / yol (en-neyseb / النَّيْسَبُ); buradan hareketle bir şeyin kesintisiz biçimde diğerine bitişmesi ve eklenmesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şammāh b. Dırâr bir beytinde bir kabileye soy bağıyla bağlanmayı ve intisap etmeyi şu sözlerle ifade eder: فالحق بجلة ناسبهم وكن معهم / حتى يعيروك مجداً غير موطود |
| Erken Arapça kullanım | Bir kadının güzelliklerini ve ona duyulan sevgiyi kesintisiz zikrederek şiire giriş yapma sanatına (en-nesîb) ve karınca izini takip etmeyi anlatan deyimlere konu olmuştur: فلان يتبع النيسب |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinin batı ve güney kollarında bu kök temel olarak bağlanma, alma, evlilik akdi kurma ve mensubiyet bildirme alanlarında yaygındır. Süryanicede *nasab* (ܢܣܒ) kökü almak, kabul etmek, evlenmek ve bir bağı üstlenmek manalarını taşırken; Arapçada نسب kökü, fiziksel olarak birbiri ardınca uzanan yol (neyseb) tasavvurundan hareketle babadan oğula kesintisiz aktarılan dikey soy zincirini, kütüğü ve iki şey arasındaki oransal bağıntıyı ifade eden merkezî bir kavrama dönüşmüştür. İbranicede kabilevi soy için farklı kökler öne çıksa da kökün Sami zeminindeki çekirdeği iki varlığı birbirine bağlayan hukuki veya tabii rabıtadır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Payne Smith (Thesaurus Syriacus), Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | نسب (kesintisiz yol, intisap, silsile) | İnce ve belirgin karınca yolundan (en-neyseb) hareketle fertleri bir ataya bağlayan kesintisiz soy zincirine aktarılmıştır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice *nasab* (almak, evlilikle bağlanmak) | Akrabalık, izdivaç ve bağ kurma semantiği ortak arka planda yer alır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Düzenli ses denkliği gösteren Sami dışı Afro-Asyatik bir kök ilişkisi güvenle tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نسب | Anlamlı | Birbirine bitişme, soy bağı, yol | Kesintisiz intisap, soy kütüğü ve oran | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [نبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B3.md) | Anlamlı | Fısıldama, alçak sesle konuşma | Ağızdan hafif bir ses veya tek kelime çıkarma | Kur'an'da geçmez; zayıf ve kesik ses bağı |
| [سنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%A8.md) | Anlamlı | Hızlı esme, sürekli hareket | Sürekli ve hızlı esen rüzgâr (es-senbe) | Kur'an'da geçmez; kesintisiz akış benzerliği |
| [سبن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%86.md) | Anlamlı | Dokuma, kumaş örtü | İnce bir dokuma veya elbise türü (sebaniyye) | Kur'an'da geçmez |
| [بنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D8%B3.md) | Anlamlı | Geri çekilme, saklanma | Geride kalmak, savuşup gizlenmek (bennese) | Kur'an'da geçmez; intisabın zıddı kopuş |
| [بسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B3%D9%86.md) | Anlamlı | Güzellik, kalın kap | Hasan basan ikilemesinde güzellik veya kaba çuval | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نسب | Merkez | Soy, iltisak, ontolojik/biyolojik bağ | İki şey arasındaki kesintisiz köken, silsile ve kan rabıtası | Babanın soyundan gelen kesintisiz dikey bağ |
| [صهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%87%D8%B1.md) | Komşu | Hısımlık, evlilik bağı | Kan bağıyla değil evlilik ve nikâh akdiyle oluşan yatay akrabalık bağı | Kur'an'da nesep ile karşıt çift olarak zikredilir |
| [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) | Komşu | Akrabalık, döl yatağı | Ortak bir rahimden kaynaklanan merhamet ve tabii bağ | Silsileden ziyade ortak biyolojik kaynağı vurgular |
| [حسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D8%A8.md) | Komşu | Şeref, amelî kazanım, saygınlık | Doğuştan gelen kandan ziyade amellerle sayılan üstünlük | Biyolojik değil ahlaki ve eylemsel değeri temsil eder |
| [قطع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B9.md) | Zıt | Kesilme, ayrılma, bağın kopması | İki şey arasındaki irtibatın büsbütün yok olması, bağsızlık | Kıyamette neseplerin hükümsüzleşmesini karşılar |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نسب | Soy, bağıntı, oran | Kesintisiz bağ, soy kütüğü ve iki nicelik arasındaki oran | Kesin |
| Latince | Genealogia, proportio, relatio | Soy kütüğü; oran; bağıntı | Genealogia dikey soy zincirini, proportio ve relatio ise mantıki ve matematiksel nispeti karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | Lineage, kinship, ratio, relation | Soy çizgisi, akrabalık, oran, bağıntı | Lineage dikey soy hattını, kinship genel hısımlığı, ratio ise iki büyüklük arasındaki bağıntıyı verir. | Kesin |
| Almanca | Abstammung, Verwandtschaft, Verhältnis | Soy, akrabalık, oran | Abstammung kökensel soy çizgisini, Verhältnis ise nesbî ve oransal bağı karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | Filiation, parenté, proportion | Soy bağı, akrabalık, oran | Filiation özellikle ebeveyn-çocuk dikey soy hattını doğrudan karşılar. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| نَسَبًا | Doğrudan kan bağı ve dikey silsile (baba-oğul hattı) | İnsanın sudan yaratılışı ve toplumsal bağlarının ilahi kudretle tanzimi; Furkān [25:54](https://lisan.digital/tr/ayet/25:54.md) |
| أَنْسَابَ | Kabilevi üstünlük, soy kütüğü ve dünyevi dayanışma bağları | Sûra üflendiğinde dünyevi aidiyetlerin hükümsüz kalması ve yardımlaşmanın bitmesi; Mü'minûn [23:101](https://lisan.digital/tr/ayet/23:101.md) |
| نَسَبًا | Şirk koşulan ontolojik soy veya hısımlık iddiası | Müşriklerin melekler ve cinler ile Allah arasında kurduğu soydaşlık hezeyanının reddi; Sâffât [37:158](https://lisan.digital/tr/ayet/37:158.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Tenzih ve uluhiyet | Allah'a çocuk veya soy isnat eden pagan tasavvurların reddi | Yaratıcı ile yaratılmışlar arasında ontolojik benzerliğin mutlak nefyedilmesi |
| Fıkıh | Aile ve miras hukuku | Nesebin sübutu, meşru nikâh bağı ve neslin korunması ilkesi | Hukuki hakların, velayetin ve miras paylarının bağlanacağı meşru biyolojik hattın tespiti |
| Tefsir | Kur'an antropolojisi | Furkān [25:54](https://lisan.digital/tr/ayet/25:54.md) ayetindeki nesep ve sıhr ikiliği ile Mü'minûn [23:101](https://lisan.digital/tr/ayet/23:101.md)'deki bağların düşüşü | Soyun dünyada nimet ve imtihan, ahirette ise hesaba tesirsiz bir vasıf olması |
| Hadis | Ahlak ve kabilecilik | Soyla övünmenin (asabiyet) yasaklanması ve sıla-i rahim ölçüsü | Soyun kibir değil, sorumluluk ve akrabalık hukuku vasıtası olarak sınırlanması |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kulluk bağı | İntisap / Ubudiyet | Ontolojik soy bağını reddedip ahlaki ve imâni bağı ikame etmek | İnsan ile Tanrı arasındaki ilişkinin soy yoluyla değil, iman ve kulluk nispetiyle kurulmasıdır. | Kesin |
| İlmi | Mantık ve epistemoloji | Nispet / İzafet | Kavramları birbirine bağlayarak rasyonel ve oransal bilgi üretmek | Bilimsel tanımlarda bir şeyin cinsine, türüne veya başka bir değişkene olan bağıntısının belirlenmesidir. | Güçlü |
| Siyasi | Toplum düzeni ve meşruiyet | Hukukî aidiyet | Kabilevi asabiyeti önleyip adalete dayalı intisap tesis etmek | Yönetimin soy imtiyazına veya aristokrasiye değil, liyakat ve hukuki bağa dayanmasını sağlar. | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyetin intikali | Miras düzeni | Mülkiyetin nesiller arası meşru akışını düzenlemek | Nesep bağı, sermayenin gaspını engelleyerek miras yoluyla adil dağılımını temin eden hukuki zemindir. | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Oran-orantı ve bağıntı (ratio / relation) | Matematikte iki büyüklüğün birbirine kıyaslanması ($A/B$); fizikte bir hareketin referans noktasına göreliği (nisbiyet). | Kesin |
| Beşeri bilimler | Soy kütüğü ve akrabalık ağı (kinship / genealogy network) | Sosyolojide bireylerin toplumsal yapıya aidiyet kanallarını oluşturan dikey ve yatay meşruiyet silsilesi. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Nesebi sadece biyolojik bir ırkçılık ya da modern etnik milliyetçilik düzeyinde bir üstünlük vesilesi saymak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Nesep, insanın sudan yaratılışının ardından kurulan ilahi bir nizam bağıdır; ancak eskatolojik düzlemde amel karşısında hiçbir koruyuculuğu yoktur. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnsanın manevi derecesini soyuna bağlayan aristokratik yanılgılara düşmek veya Yaratıcı ile mahlukat arasında ontolojik soydaşlık vehmederek şirke sapmak. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsan ilişkilerinin ve biyolojik varoluşun meşru zeminini tanımlarken, bu bağın mutlaklaştırılmasını engelleyerek tevhid ve ahiret ilkelerine bağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsanın sudan yaratılışını açıklayan ayetlerde (Furkān), şirkteki tanrısal soy iddialarını reddeden pasajlarda (Sâffât) ve kıyamet sahnelerinde (Mü'minûn). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Soy üstünlüğüne dayalı kabile asabiyetini yıkar; ahirette soyun kurtarıcı olacağı vehmini bertaraf eder; Allah'a çocuk veya nesep isnat eden şirk inançlarını tasfiye eder. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: İki nokta arasında uzanan ince, belirgin ve kesintisiz patika; bir nesnenin diğerine doğrudan eklenip uzaması (neyseb).
- Soyut anlam: Varlıklar veya nesiller arasındaki doğrusal köken, aidiyet, meşru bağlanma ve iki büyüklük arasındaki bağıntı veya oran.
- Sistematik karşılık: Bireyi bir köke bağlayan dikey meşruiyet hattı; ahirette sıfırlanan dünyevi bağ, tevhitte ise asla kabul edilmeyen ontolojik benzerlik.
- LaTeX modeli: $$ N(x, y) = \frac{x}{y} \implies \lim_{t \to \tau} N(x, y) = 0 $$
- LaTeX açıklaması: Modelde $N(x, y)$, iki unsur ($x$ ve $y$) arasındaki doğrusal silsile, soy veya oransal bağıntı fonksiyonunu; $\tau$ ise nihai eskatolojik eşiği (kıyamet ve sûra üflenme anını) temsil eder. Formül, dünyevi boyutta tanımlı ve geçerli olan nesep ve bağıntıların, ilahi hesap gününde ($\tau$) fonksiyonel değerini tamamen yitirerek hükümsüzleşmesini sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (3 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B3%D8%A8/occurrences?meal=IK

### [Müminun 23:101](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%A8/ayet/23:101.md) — أَنْسَابَ

فَإِذَا نُفِخَ فِي الصُّورِ فَلَا أَنْسَابَ بَيْنَهُمْ يَوْمَئِذٍ وَلَا يَتَسَاءَلُونَ

Meal (IK): Sur’a üflendiği zaman; o gün, artık aralarındaki soy yakınlığı fayda vermez. Birbirlerine bir şey de soramazlar.

### [Furkan 25:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%A8/ayet/25:54.md) — نَسَبًا

وَهُوَ الَّذِي خَلَقَ مِنَ الْمَاءِ بَشَرًا فَجَعَلَهُ نَسَبًا وَصِهْرًا وَكَانَ رَبُّكَ قَدِيرًا

Meal (IK): O’dur; insanı sudan yaratarak ona soy-sop veren. Ve Rabbın her şeye kadirdir.

### [Saffat 37:158](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%A8/ayet/37:158.md) — نَسَبًا

وَجَعَلُوا بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْجِنَّةِ نَسَبًا وَلَقَدْ عَلِمَتِ الْجِنَّةُ إِنَّهُمْ لَمُحْضَرُونَ

Meal (IK): O’nunla cinnler arasında bir neseb bağı uydurdular. Andolsun ki; cinnler de, onların götürüleceklerini bilmektedirler.

## Sözlükler (12)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب السين والنون والباء معهما
س ن ب، ن س ب، ن ب س، ب س ن، ب ن س مستعملات
سنب:
السَّبْنةُ: الدَّهرُ، قال:
إذا سَنبةٌ خلّفتها بعـد سـنـبةٍ		تَقَحَّمْت أخرى فِعْلَ من لم يُخَلَّدِ
نسب:
النَّسَبُ في القربات فلانٌ نَسبي، وهؤلاءِ أنسبائي.
ورجل نسيب منسوب: ذو حَسَبٍ ونَسَبٍ.
والنِّسْبَة: مَصْدرُ الانِتسابِ، والنُّسْبةُ: الاسم.
والنَّسَبُ في الشِّعْر: وكان نسيباً. شعرٌ منسوبٌ وجَمعُه: مَناسيبُ، وهو الشِّعْر في النِّساء وما أَحسَنَ نَسِبيَهُ، أي: ما أحسنَ قولَهُ في النِّساء، قال الكُمَيْت:
إذ أنت أغيد من أشعارِك النّسبُ
والنَّيسْسَبُ والنَّيسَبان: الطّريق المُستَدِقّ الواضح. كطريق النّمل والحيّة، وطريق حُمرُ الوَحش إلى المَوْرِد، وهي طريقةٌ واحدةٌ.
نبس:
يقال: ما نَبَس فلانٌ بكلمة، أي ما تكلّم، يَنْبِسُ نَبْساً.
بسن:
يقال: هو حَسَنٌ بَسَنٌ، وهو إتْباعٌ.
والباسنةُ: جُوالقٌ غليظٌ.
بنس:
بَنَّسَ، أي تَأَخَّر وتخلّف، يُبنِّس فلان.

##### Türkçe

باب **السين** و**النون** و**الباء** معهما
**س ن ب**، **ن س ب**، **ن ب س**، **ب س ن**، **ب ن س** kullanımdadır.

**سنب**:
**السَّبْنةُ**: zaman; dedi ki:
Eğer bir **سَنبةٌ** onu bir **سـنـبةٍ**’den sonra geride bıraktıysa		Ölümsüz kılınmamış kimsenin fiili gibi bir başkasına atıldım

**نسب**:
**النَّسَبُ** yakınlıklarda: falan benim **نَسبي**’mdir; ve bunlar benim **أنسبائي**’mdir.
Ve **نسيب** **منسوب** bir adam: **حَسَبٍ** ve **نَسَبٍ** sahibi.
Ve **النِّسْبَة**: **الانِتسابِ**’ın mastarıdır; ve **النُّسْبةُ**: isimdir.
Ve şiirde **النَّسَبُ**: ve **نسيباً** idi. **منسوبٌ** şiir; çoğulu: **مَناسيبُ**; ve o, kadınlar hakkında şiirdir; ve onun **نَسِبيَهُ**’i ne güzeldir, yani: kadınlar hakkında söz söyleyişi ne güzeldir; **الكُمَيْت** dedi ki:
İz ente ağyed min eş‘ârike’n-**نّسبُ**

Ve **النَّيسْسَبُ** ve **النَّيسَبان**: ince, açık yol; karıncanın ve yılanın yolu gibi; ve yaban eşeklerinin su kaynağına giden yolu; ve o tek bir yoldur.

**نبس**:
Denir: falan bir kelime ile **نَبَس** etmedi; yani konuşmadı; **يَنْبِسُ** **نَبْساً**.

**بسن**:
Denir: o **حَسَنٌ بَسَنٌ**’dir; ve o, bir izlettirmedir.
Ve **الباسنةُ**: kalın bir çuvaldır.

**بنس**:
**بَنَّسَ**; yani gecikti ve geri kaldı; falan **يُبنِّس**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

النَسَبُ: واحد الأنساب. والنِسْبَةُ والنُسْبَةُ مثله. وانتسب إلى أبيه، أي اعتزى. وتَنَسَّبَ، أي ادَّعى أنَّه نسيبُك. وفي المثل: "القريبُ مَنْ تَقَرَّبَ لا مَنْ تَنَسَّبَ". ورجلٌ نَسَّابَةٌ، أي عليمٌ بالأنْسابِ، الهاء للمبالغة في المدح. وفلانٌ يناسب فلاناً، فهو نسيبُه، أي قريبه. وتقول: ليس بينهما مناسبة، أي مشاكلة. ونَسَبْتُ الرجل أَنْسُبُهُ بالضم نِسْبَةً ونَسَباً، إذا ذكرتَ نَسَبه. ونَسَبَ الشاعر بالمرأة يَنْسِبُ بالكسر نَسيباً، إذا شَبَّبَ بها. والنَسيبُ: الذي تراه كالطريق من النمل نفسها.

##### Türkçe

**النَسَبُ**: **الأنساب**’ın biridir. **النِسْبَةُ** ve **النُسْبَةُ** da onun gibidir. **انتسب** babasına; yani (ona) nisbet etti. Ve **تَنَسَّبَ**; yani senin **نسيب**in olduğunu iddia etti. Meselde: “Yakın, **تَقَرَّبَ** eden kimsedir; **تَنَسَّبَ** eden kimse değil.” Ve bir adam **نَسَّابَةٌ**; yani **الأنْساب**ı bilen, **الهاء** övgüde mübalağa içindir. Ve falan, falana **يناسب**; o da onun **نسيب**idir; yani onun yakınıdır. Ve dersin ki: İkisi arasında **مناسبة** yoktur; yani benzeşme. **نَسَبْتُ** adamı, **أَنْسُبُهُ** (ضم ile) **نِسْبَةً** ve **نَسَباً** (olarak); onun **نَسَب**ini zikrettiğin zaman. Ve şair, kadınla **نَسَبَ** eder, **يَنْسِبُ** (كسر ile) **نَسيباً** (olarak); onunla **شَبَّبَ** ettiği zaman. **النَسيبُ**: onu, karıncanın kendisinden bir yol gibi gördüğün şeydir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب السين والنون مع الباء
سنب ، سبن ، نسب ، نبس ، بنس ، بسن .
بسن : قال اللّيث واللّحياني : هو حَسَنٌ بَسَن ، والباسِنة : جُوالقٌ غليظٌ يُتّخذ من مُشاقة الكَتّان أغلظُ ما يكون . قال : ومنهم من يهمِزها .
وقال الفرّاء : البأسِنة : كسَاءٌ مَخِيط يُجعَل فيه طعام ، والجميعُ البآسِن .
أبو العباس عن ابن الأعرابي : أبْسَنَ الرجل : إذا حَسُنتْ سَحْنَتُه .
بنس : أبو عبيد عن الأصمعي : بنّست : تأخَّرت ومنه قولُ ابنِ أحمرَ :
وبنّسَ عنها فَرَقَدٌ خَصِرُ
وقال شمر : لم أسمع بَنّس إذا تأخَّر إلا لابن الأحمر .
وقال اللحياني : بَنّسَ : إذا قَعَد ، وأنشد :
إن كنت غير صائد فبنس
ثعلب عن ابن الأعرابي : أنْبَس الرجلُ : إذا هَرَب من سُلطان . قال : والبنَسُ : الفِرارُ من الشّرّ .
سبن : قال الليث : السّبَنِيَّةُ : ضربٌ من الثّياب يُتَّخَذ من مُشاقّة الكَتَّان أغلَظُ ما يكون .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الأسْبانُ : المقانع الرِّقاق .
قال : وأسْبن إذا نام على السَّبَنِيَّات ، ضربٌ من الثّياب .
نبس : ثعلب عن ابن الأعرابي : النُّبُس : المُسرِعون في حوائجهم ، والنُّبُس : الناطقون ، يقال : ما نبَسَ ولا رَتَم .
وقال ابن أبي حفْصَةَ : فلم ينْبِس رُؤبةُ حين أنشدتُ السَّرِيَّ بن عبد الله أي : لم يَنطِق .
وقال ابن الأعرابي : السِّنْبِسُ : السريع . وسَنْبَسَ : إذا أسرَع ، يُسَنْبِس سَنْبَسةً .
قال : ورأت أمُّ سِنْبِسٍ في النّوم قبلَ أن تَلِدَه قائلاً يقول لها :
إذا وَلَدْتِ سِنْبِساءَ فأنبِسِي
أنبِسي : أي : أسرعي .
وقال أبو عمر الزاهد : السِّين في أول سِنْبِس زائدة ، يقال : نبَسَ إذا أسرَعَ . قال : والسِّين من زوائد الكلام .
قال : ونبَس الرجلُ إذا تكلم فأسرَعَ .
وقال ابن الأعرابي : أنبَسَ : إذا سكَت ذُلاًّ .
سنب : أبو العبّاس عن ابن الأعرابي : رَجُلٌ سنُوب ، أي : متغضِّب .
قال : والسِّنْبابُ : الرجلُ الكثير الشَّرّ .
قال : والسّنْباتُ والسَّنْبَةُ : سُوءُ الخُلُقِ وسرْعَةُ الغَضَب ، وأنشد :
قد شِبْتُ قبلَ الشَّيْبِ من لِداتي
وذاكَ ما ألقَى من الأذاةِ
من زَوْجةٍ كثيرةِ السَّنْباتِ
قال : السَّنُوب : الرجُل الكذّاب المُغْتاب .
وقال عمرو عن أبيه : المَسْنَبةُ : الشَّرّة . أبو عُبَيد عن الكسائيّ : سبّةٌ من الدّهر ، وسَنْبَةٌ من الدهر ، وأنشد شَمِر :
ماء الشَّبابِ عُنْفُوانَ سَنبَتِه
شَمِر عن ابن الأعرابيّ : السِّناب والسِّنابة : الطويلُ الظَّهْر والبَطْن ، والصِّناب بالصاد مِثله .
ثعلب عن ابن الأعرابي : السَّنْباءُ : الاسْت .
نسب : قال الليث : النّسَبُ : نَسَب القرابات ، يقال : فلان نَسِيبي ، وهم أنسِبائي . ورجل نَسِيبٌ حَسِيب : ذو حَسَب ونَسَب . قال : والنِّسْبة مصدَرُ الانتساب ، والنُّسبَةُ : الاسم .
وقال غيره : النّسْبة والنُّسْبة : لغتان معناهما واحد .
أبو عبيد عن الفراء : هو يَنسِب بالنّساء ويَنسُب ، وهي قليلة .
وقال شمر : النّسِيب : رقيقُ الشِّعْر في النساء ، وهو يَنْسِبُ بها مَنْسِبةً .
وقال الليث : شِعْرٌ مَنسوبٌ ، وجمعه المناسيب . وأَنشَد :
هل في التَّعلُّل من أسماءَ مِنْ حُوبِ
أم في القَرِيضِ وإهداءِ المَناسِيبِ
والنَّسَّابة : الرجلُ العالِم بالأنساب . ونَسَبتُ فلاناً إلى أبيه أنسِبُه نَسَباً : إذا رفعتَ في نسَبِه إلى جَدِّه الأكبر .
أبو عُبَيد عن أبي عمرو : النَّيْسَبُ : الطريقُ المستقيم .
وقال الليث : هو الطريق المُستَدِقّ الواضحُ كطريق النَّمْل والحَيَّة ، وطريقِ حُمُر الوَحْش إلى موارِدِها ، وأنشد الفرّاء :
غَيْثاً تَرَى الناسَ إليه نَيْسَبَا
من صادِرٍ أو وَاردٍ أَيْدِي سَبَا
قلتُ : وبعضُهم يقول النَّيْسم بالميم ، وهي لغة .
أبو زيد : يقال للرّجل إذا سُئِل عن نَسَبه : استَنْسِبْ لنا ، بمعنَى انتسِبْ لنا حتى نَعرِفَك .
في ( النوادر ) : نَيْسبَ فلانٌ بينَ فلانٍ وفلانٍ نَيْسَبَةً : إذا أقبَلَ وأَدبَر بينهما بالنَّمِيمة وغيرِها . والنَّسَبُ يكون بالآباء ، ويكون إلى البلاد ، ويكون بالصّناعة .

##### Türkçe

باب **السين** ve **النون** ile **الباء**

**سنب** ، **سبن** ، **نسب** ، **نبس** ، **بنس** ، **بسن** .

**بسن** : **اللّيث** ve **اللّحياني** dedi: O, **حَسَنٌ بَسَن**’dir; ve **الباسِنة**: ketenin liflerinden yapılmış, olabildiğince kalın olarak yapılan kalın bir çuvaldır. Dedi: Onlardan kimi onu hemzeler.
Ve **الفرّاء** dedi: **البأسِنة**: içine yiyecek konulan, dikilmiş bir örtüdür; çoğulu **البآسِن**’dir.
**أبو العباس**’tan, **ابن الأعرابي**’den: **أبْسَنَ** adam: çehresi güzelleştiği zaman.

**بنس** : **أبو عبيد**’den, **الأصمعي**’den: **بنّست**: geri kaldım; ve ondan **ابن أحمر**’in sözü:
وبنّسَ عنها فَرَقَدٌ خَصِرُ
Ve **شمر** dedi: Geri kaldı manasında **بَنّس**’i, İbnü’l-Ahmer’den başka işitmedim.
Ve **اللحياني** dedi: **بَنّسَ**: oturduğu zaman; ve okudu:
إن كنت غير صائد فبنس
**ثعلب**’dan, **ابن الأعرابي**’den: **أنْبَس** adam: bir sultandan kaçtığı zaman. Dedi: ve **البنَس**: şerden kaçıştır.

**سبن** : **الليث** dedi: **السّبَنِيَّةُ**: ketenin liflerinden, olabildiğince kalın olarak yapılan bir çeşit elbisedir.
**ثعلب**’dan, **ابن الأعرابي**’den dedi: **الأسْبانُ**: ince başörtüleridir.
Dedi: ve **أسْبن**: **السَّبَنِيَّات** üzerine yattığı zaman; (o) elbiselerden bir çeşittir.

**نبس** : **ثعلب**’dan, **ابن الأعرابي**’den: **النُّبُس**: ihtiyaçlarında hızlı olanlardır; ve **النُّبُس**: konuşanlardır; denir: **ما نبَسَ ولا رَتَم**.
Ve **ابن أبي حفْصَةَ** dedi: Ben **السَّرِيَّ بن عبد الله**’ı okuduğumda **رُؤبةُ** **فلم ينْبِس**; yani: konuşmadı.
Ve **ابن الأعرابي** dedi: **السِّنْبِسُ**: hızlıdır. Ve **سَنْبَسَ**: hızlandığı zaman; **يُسَنْبِس** **سَنْبَسةً**.
Dedi: ve **سِنْبِس**’in annesi, onu doğurmadan önce uykuda, ona söyleyen bir söyleyici görmüştür:
إذا وَلَدْتِ سِنْبِساءَ فأنبِسِي
**أنبِسي**: yani: acele et.
Ve **أبو عمر الزاهد** dedi: **سِنْبِس**’in başındaki **السِّين** ziyadedir; denir: **نبَسَ** hızlandığı zaman. Dedi: ve **السِّين** sözün ziyadelerindendir.
Dedi: ve adam **نبَس**: konuştuğu zaman da hızlandı.
Ve **ابن الأعرابي** dedi: **أنبَسَ**: zilletle sustuğu zaman.

**سنب** : **أبو العبّاس**’tan, **ابن الأعرابي**’den: **رَجُلٌ سنُوب**; yani: öfkelenmiş.
Dedi: ve **السِّنْبابُ**: şerri çok olan adamdır.
Dedi: ve **السّنْباتُ** ve **السَّنْبَةُ**: kötü huy ve öfkenin çabukluğudur; ve okudu:
قد شِبْتُ قبلَ الشَّيْبِ من لِداتي
وذاكَ ما ألقَى من الأذاةِ
من زَوْجةٍ كثيرةِ السَّنْباتِ
Dedi: **السَّنُوب**: yalancı, gıybetçi adamdır.
Ve **عمرو** babasından: **المَسْنَبةُ**: şerredir. **أبو عُبَيد**’den, **الكسائيّ**’den: **سبّةٌ من الدّهر** ve **سَنْبَةٌ من الدهر**; ve **شَمِر** okudu:
ماء الشَّبابِ عُنْفُوانَ سَنبَتِه
**شَمِر**’den, **ابن الأعرابيّ**’den: **السِّناب** ve **السِّنابة**: sırtı ve karnı uzun olandır; ve **الصِّناب** **بالصاد** bunun gibidir.
**ثعلب**’dan, **ابن الأعرابي**’den: **السَّنْباءُ**: kıçtır.

**نسب** : **الليث** dedi: **النّسَبُ**: akrabalık nesebidir; denir: **فلان نَسِيبي**; ve onlar **أنسِبائي**’dır. Ve **رجل نَسِيبٌ حَسِيب**: haseb ve neseb sahibi. Dedi: ve **النِّسْبة** intisabın masdarıdır; ve **النُّسبَةُ**: isimdir.
Ve başkası dedi: **النّسْبة** ve **النُّسْبة**: manaları bir olan iki lugattır.
**أبو عبيد**’den, **الفراء**’dan: O, kadınlarla **يَنسِب** ve **يَنسُب**; ve bu azdır.
Ve **شمر** dedi: **النّسِيب**: kadınlar hakkında şiirin incesidir; ve o, onunla **يَنْسِبُ** **مَنْسِبةً**.
Ve **الليث** dedi: **شِعْرٌ مَنسوبٌ**; çoğulu **المناسيب**’dir. Ve okudu:
هل في التَّعلُّل من أسماءَ مِنْ حُوبِ
أم في القَرِيضِ وإهداءِ المَناسِيبِ
Ve **النَّسَّابة**: nesebleri bilen adamdır. Ve **نَسَبتُ** falanı babasına, **أنسِبُه نَسَباً**: onun nesebinde onu en büyük dedesine yükselttiğin zaman.
**أبو عُبَيد**’den, **أبي عمرو**’dan: **النَّيْسَبُ**: dosdoğru yoldur.
Ve **الليث** dedi: O, karıncanın ve yılanın yolu gibi, ve yaban eşeklerinin su kaynaklarına giden yolu gibi, ince, açık yoldur; ve **الفرّاء** okudu:
غَيْثاً تَرَى الناسَ إليه نَيْسَبَا
من صادِرٍ أو وَاردٍ أَيْدِي سَبَا
Dedim: ve onların bazısı **النَّيْسم** **بالميم** der; ve o bir lugattır.
**أبو زيد**: Bir adama nesebi hakkında sorulduğunda denir: **استَنْسِبْ لنا**; “Bize intisab et ki seni bilelim” manasında.
( **النوادر** )’de: **نَيْسبَ** falan, falan ile falan arasında, **نَيْسَبَةً**: ikisi arasında nemime ve başkasıyla gidip geldiği zaman. Ve **النَّسَبُ** babalarla olur; ve beldelere (nisbetle) olur; ve sanat/meslek ile olur.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والسين وما يثلثهما)
*(نسع)  النون والسين والعين كلمةٌ تدلُّ على جَدْل الشَّيء. فالنِّسْع: سَير مضفورٌ كهيئة أعِنَّة البِغال. ويقال للعُنق الطَّويلِ ناسِعٌ، كأنَّه طُوِّلِ وجُدِلَ جَدْلاً. والمِنسعة: الأرض السريعة النَّبتِ بطُول نَبْتِها وبَقْلها.
(نسغ)  النون والسين والغين أصلٌ يدلُّ على غَرْزِ شيءٍ بشيءٍ. ونَسغَ الخُبْزةَ: غرزَها بريش الطّائر: وهي المِنْسَغة. ونَسغَت الواشمةُ: غرزَتِ اليدَ بالإبرة. ثم يقولون: نسَغْت الدّابّةَ برِجلي ليثُور. ويتوسَّعون فيه فيقولون: نسَغْتُ اللَّبَن بالماء: مَذَقْتُه. ونسَغَه بالعصا: ضَرَبه.
(نسف)  النون والسين والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على كَشْف شيء. وانتسَفَت الرِّيحُ الشَّيءَ مثلَ التُّراب والعَصْف، كأنَّها كشفَتْه عن وجه الأرض وسلبته. ونَسْفُ البِناءِ: استِئْصالُه قَطعاً. ويقال للرُّغوة: النُّسَافة([1])، لأنَّها تُنْتَسَف عن وجه اللَّبَن. وقولهم انتُسِفَ لونُه من ذلك. وبَعيرٌ نَسوفٌ: يقلع النَّباتَ عن الأرض بمقدَّم فيه: وحكى ناسٌ: هما يتناسفان، أي يتسارَّان. والقياس واحد. كأنَّ هذا يَنْسِف ما عند ذاك. وذاك ما عندَ هذا.
(نسق)  النون والسين والقاف أصلٌ صحيح يدلُّ على تتابُعٍ في الشَّيء. وكلامٌ نَسَقٌ: جاءَ على نظامٍ واحد قد عُطِف بعضُه على بعض. وأصله قولهم: ثَغْرٌ نَسَق، إذا كانت الأسنانُ متناسقةً متساوية. وخَرَزٌ نَسَق: منظَّم. قال أبو زُبَيد:
بجيدِ رَِيمٍ كريمٍ زانَهُ نَسَقٌ *** يكادُ يُلهِبُه الياقوتُ إلهابا([2])(نسك)  النون والسين والكاف أصلٌ صحيح يدلُّ على عِبادةٍ وتقرُّب إلى الله تعالى. ورجلٌ ناسك. والذَّبيحة التي تَتقرَّب بها إلى الله نَسِيكة. والمَنْسَِك: الموضع يذبَح فيه النَّسائِك، ولا يكون ذلك إلاَّ في القُرْبان. وزعم ناسٌ أنَّ المَنسَِك([3]): المكان يألفه. وفيه نظر.
(نسل)  النون والسين واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على سَلِّ شيءٍ وانسلاله. والنَّسْل: الولَد. لأنَّه يُنْسل من والدته. وتناسَلُوا: ولد بعضُهم من بعض([4]). ومنه النَّسَلان: مِشية الذِّئب إذا أعْنَقَ وأسْرَع. والماشي يَنْسِلُ، إذا أسرع. قال الله عزّ وعلا: {وَهُمْ مِنْ كُلِّ حَدَبٍ يَنْسِلُون. [الأنبياء 96]. والنُّسَالة: شَعر الدَّابّة إذا سقطَ عن جَسدِهِ قِطَعاً. ونُسَال الطَّير: ما تحاتَّ من أرياشها. قال:
* وتجلو سَبِيخَ جُفالِ النُّسَالِ([5]) *
وقد أنسَلتِ الإبلُ: حانَ لها أن تُنسِلَ وبَرَها. ونَسلَ الثَّوبُ عن الرّجل: سَقَط. ويقولون: النّسيل: العسلُ إذا ذابَ، كأنَّه نَسلَ عن شَمَعِه وفارَقَه. وأنسلْتُ القَوم: تقدَّمتُهم.
(نسم)  النون والسين والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على خروج نَفَس، أو ريحٍ غير شديدةِ الهبوب. ونَفَس الإنسان نَسيم. وكذا الرَّيح الليِّنة الهُبوب. ويقولون: من أين مَنْسِمُكَ، أي من [أين] وِجْهتُك. والقياس واحدٌ، لأنَّه إذا أقبلَ أقبلَ نَسِيمُه. ولذلك سمِّيت النَّفْسُ نَسَمة.
وشذّ عنه المَنْسم: خُفّ البعير، ويمكن أنّه محمولٌ على الباب، لأنّ خُفّه هو ما يحمل نَسَمتَه.
(نسي)  النون والسين والياء أصلانِ صحيحان: يدلُّ أحدهما على إغفال الشيء، والثاني على تَرْك شيء.
فالأوّل نسِيتُ الشَّيءَ، إذا لم تذكُره، نِسياناً. وممكنٌ أن يكونَ النِّسْيُ منه. والنِّسْيُ: ما سَقَط من منازل المرتحلين، من رُذَال أمتعتهم، فيقولون: تتبَّعوا أنساءَكم. قال الشَّنْفرى:
كأنَّ لها في الأرض نِسياً تقُصُّه *** على أمِّها وإنْ تكلِّمْك تَبْلَِتِ([6])وعلى ذلك يفسَّر قولُه تعالى: ﴿نَسُوا اللهَ فنَسِيَهُمْ﴾ [التوبة 67]، وكذلك قولـه سبحانه: ﴿وَلَقَدْ عَهِدْنَا إلى آدَمَ مِنْ قَبْلُ فَنَسِيَ ولَمْ نَجِدْ لَهُ عَزْماً﴾ [طه 115]، أراد والله أعلمُ: فتركَ العَهد.
ومما شذَّ عن الأصلين النَّسَا: عِرقٌ، والجمع أنساء، والاثنان* نَسَيَانِ ويقولون: هو النَّسَا، وهو عِرقُ النَّسا، كلُّ ذلك يقال. قال:
فأحذَيْتُهُ لما أتاني بقربة *** كعرق النَّسَا لم يُعط بطناً ولا ظَهْراً([7])وقال بعضهم: الأصل في الباب النِّسيان، وهو عزُوب الشّيء عن النَّفْس بعد حضوره لها. والنَّسَا: عِرق في الفَخِذ، لأنَّه متأخِّر عن أعالي البدن إلى الفخِذ، مشبَّه بالمنسيِّ الذي أُخِّر وتُرِك.
وإذا هُمِز تغيَّر المعنى إلى تأخير الشَّيء. ونُسِئت المرأةُ: تأخَّر حيضُها([8]) عن وقته فرُجِيَ أنَّها حُبْلَى. والنَّسِيئة: بيعُك الشَّيءَ نَسَاءً، وهو التَّأخير. تقول: أنسأتُ. ونَسأَ الله في أجلِك وأنسأ أجلَك: أخَّره وأبعده. وانتسؤوا([9])، تأخّروا وتباعَدُوا. ونَسأْتُهم أنا: أخَّرتهم. ونَسأْتُ ناقتي، قال قوم: رفَقت بها في السَّير. ونَسأْتها: ضربتها بالمِنسأة: العَصَا. وهذا أَقْيَسُ، لأنَّ العصا كأنَّه يُبعَد بها الشَّيءُ ويُدفَع. والنَّسء: ما نَبَت من وَبَر النّاقةِ بعد تساقُطِ وَبرِها. والقياس واحد. كأنَّ هذا الثاني تأخّر. قال أبو زيد: نَسَأْتُ الإبلَ في ظِمْئِها، إذا زدتها في ظمئِها يوماً أو يومين. وَالنَّسيء في كتاب الله: التَّأخِير، كانُوا إذا صَدَروا عن مِنىً([10]) يقوم رجلٌ من كنانة فيقول: أنا الذي لا يُرَدُّ لي قضاء. فيقولون: أنسِئْنَا([11]) شهراً، أي أخر عَنَّا حُرمةَ المحرَّم([12]) فاجعَلْها في صَفَر. وذلك أنَّهم كانوا يكرهون أن يتوالَى عليهم ثلاثةُ أشهرٍ لا يُغيرون فيها، لأنَّ معاشهم كان من الإغارة، فأُحِلَّ لهم المحرَّم. فقال الله تعالى: ﴿إنَّما النَّسِيءُ زِيَادَةٌ في الكُفْرِ﴾ [التوبة 37].
ومما شذَّ عن الباب النَّسْءُ: بَدء السِّمَنِ في الدّوابِّ. قال أبو ذؤيب:
بها أبَلَتْ شهرَيْ ربيعٍ كِلَيهما *** فقَدْ مارَ فيها نَسؤُها واقترارُها([13])والنَّسِيء: الحليب يُصبُّ عليه الماء. تقول منه: نَسَأْتُ، وهو النَّسْءُ أيضاً في شعر عروة:
سَقَوني النَّسْءَ ثم تكنَّفُوني *** عُداةُ الله من كَذِبٍ وزُورِ([14])(نسب)  النون والسين والباء كلمةٌ واحدة قياسُها اتِّصال شيءٍ بشيء. منه النّسَب، سمِّي لاتِّصاله وللاتِّصالِ به. تقول: نَسَبْتُ أنْسُِبُ. وهو نَسِيبُ فلانٍ. ومنه النَّسيبُ في الشِّعر إلى المرأة، كأنَّه ذِكْرٌ يتَّصِل بها؛ ولا يكون
إلاَّ في النِّساءِ. تقول منه: نَسَبْتُ أنْسُِبُ. والنّسيبُ: الطريق [المستقيم([15])]، لاتِّصال بعضِه من بعض.
(نسج)  النون والسين والجيم أصلٌ واحد يدلُّ على وَصلِ شيءٍ بشيء في أدنى عرض. ونَسَج الثَّوب يَنْسُِجه. وضربت الرِّيح الماءَ فانتسجت له الطرائِق([16]). والشاعر ينسُِج الشِّعر. وقال قوم: بل قياس الباب الاضطراب دون ما ذكرناه. والنَّاقة النّسُوج: [التي([17])] يضطرب حِمْلُها عليها. وكذلك اشتُقّ مَِنسج الفرس([18])، لأنه يتحرَّك أبداً. والمَِنسج: كاثِبة الفَرَس.
ومن الباب: هو نسيجُ وحدِه، لانفراده بخصاله. قال ابن قتيبة: وذلك أنّ الثّوب الرفيع النفيسَ لا يُنسَج على مِنْواله غيرُه، وإذا لم يكن رفيعاً عُمِل على منواله سَدَى عِدّةِ أثواب.
(نسخ)  النون والسين والخاء أصلٌ واحد، إلاّ أنّه مختلفٌ في قياسِه. قال قوم: قياسُه رفْعُ شيءٍ وإثباتُ غيرِهِ مكانَه. وقال آخرون: قياسُه تحويلُ شيءٍ إلى شيءٍ. قالوا: النَّسْخ: نَسْخ الكِتاب. والنَّسْخ: أمرٌ كان يُعمَل به من قبلُ ثم يُنسَخ بحادثٍ غيرهِ، كالآية ينزل فيها أمرٌ ثم تُنسَخ بآيةٍ أخرى. وكلُّ شيءٍ خلَفَ شيئاً فقد انتَسخَه. وانتسخت الشَّمسُ الظِّلّ، والشّيبُ الشبابَ. وتناسُخُ الورَثةِ: أن يموتَ ورثةٌ بعد ورثةٍ وأصلُ الإرث قائم لم يُقَسَّم. ومنه تناسُخُ الأزمنة والقُرون. قال السجستانيّ([19]) النَّسْخ: أن تحوّل ما في الخليَّة من العَسَل والنَّحْل في أُخرى. قال: ومنه نَسْخُ الكتاب.
(نسر)  النون والسين والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على اختلاسٍ* واستلاب. منه النَّسْر: تناوُلُ شيءٍ من طعام. ونَسَرَهُ، كأنَّه شيءٌ يسيرٌ استلَبَه. ومنه النَّسْر، كأنَّه ينسُرُ الشَّيء. والمِنْسَر([20]): خيل ما بين المائة إلى المائتين وهو القياس، كأنَّه إنما جاء لينسُِرَ شيئاً، أي يختطفَه ويَستلبَه. ويقال: بَلِ المِنْسَر لا يمرُّ بشيءٍ إلا قَلَعه.
ومن التَّشبيه النَّسْر: كواكبُ في السماء: النَّسْر الطائر، والنَّسْر الواقعِ. ومنه نَسْر الحافِر: ما في بطنه كأنَّهُ النَّوَى والحصى.
--------------ـــ
([1])  ذكرت بهذا المعنى في القاموس، ولم تذكر في اللسان.
([2]) أنشده في المجمل واللسان. و "ريم" بفتح الراء في اللسان، وكسرها في المجمل. وهو بفتح الراء في مادة (ريم) ياؤه أصلية، وبكسر الراء تخفيف "الرئم" بكسر الراء.
([3]) في الأصل: "النسك".
([4]) في الأصل: "بعد بعض"، صوابه من اللسان. وفي المجمل: "وقد تناسلوا، إذا توالدوا". وفي القاموس: "تناسلوا: أنسل بعضهم بعضا".
([5])  لأمية بن أبي عائذ الهذلي. ديوان الهذليين (2: 182). وصدره:
* تجيل الحباب بأنفاسها *
([6])  المفضليات (1: 107) واللسان (بلت، نسي)؛ ومجالس ثعلب 421. وسبق عجزه في (بلت).
([7])  بقربة، كذا وردت في الأصل.
([8])  في الأصل: "تأخرت حملها"، صوابه في المجمل واللسان.
([9])  في الأصل: "وتنساءوا". وفي المجمل: "وانتسأ القوم".
([10])  في الأصل: "عن شيء"، صوابه في المجمل واللسان.
([11])  في الأًصل: "أنسئها"، صوابه في المجمل واللسان.
([12])  في الأصل: "عنها محرمة المحرم"، صوابه في المجمل واللسان.
([13])  ديوان الهذليين (1: 23) واللسان (أبل، نسأ، قرر). وانظر مجالس ثعلب 417.
([14])  ديوان عروة بن الورد 90 واللسان (نسأ). وتروى قصيدته للنمر بن تولب.
([15])  التكملة من المجمل. وفي اللسان: "الطريق المستقيم الواضح".
([16])  في الأصل: "الطريق". وفي المجمل واللسان: "طرائق".
([17])  التكملة من المجمل.
([18])  يقال بوزن منزل ومنبر.
([19]) بدله في المجمل: "قال أبو حاتم"، وهي كنيته.
([20]) يقال كمنبر وكمجلس أيضاً.

ـ

##### Türkçe

(**باب النون والسين وما يثلثهما**)
*(**نسع**)  **النون** ve**السين** ve**العين**; bir şeyin örülmesine delâlet eden bir kelimedir. Şu hâlde **النِّسْع**: katlanmış (örgülü) bir kayıştır; katırların dizginleri heyeti gibidir. Uzun boyna **ناسِعٌ** denir; sanki uzatılmış ve örülerek örülmüştür. **المِنسعة**: bitkisi ve otu uzun olmakla, çabuk biten topraktır.

(**نسغ**)  **النون** ve**السين** ve**الغين**; bir asıl olup bir şeyi bir şeyle batırmaya delâlet eder. **نَسغَ الخُبْزةَ**: onu kuş tüyüyle batırdı; o da **المِنْسَغة**’dir. **ونَسغَت الواشمةُ**: iğneyle eli batırdı. Sonra derler: **نسَغْت الدّابّةَ برِجلي ليثُور**: sıçrasın diye bacağımla binit hayvanını dürttüm. Ve onda genişletirler de derler: **نسَغْتُ اللَّبَن بالماء**: onu sulandırdım. Ve **نسَغَه بالعصا**: ona değnekle vurdu.

(**نسف**)  **النون** ve**السين** ve**الفاء**; sahih bir asıl olup bir şeyin açığa çıkarılmasına delâlet eder. **وانتسَفَت الرِّيحُ الشَّيءَ**; toprak ve saman çöpü gibi şeyi (rüzgâr) savurdu; sanki onu yer yüzünün üzerinden açığa çıkarmış ve çekip almıştır. **ونَسْفُ البِناءِ**: onu kökünden kesip yok etmektir. Köpüğe **النُّسَافة** denir; çünkü o, sütün yüzünden savrulup alınır. “Ondan dolayı rengi savrulup gitti” sözleri de böyledir. **وبَعيرٌ نَسوفٌ**: ön kısmıyla bitkiyi yerden söker. Ve bazı kimseler rivayet etti: “İkisi **يتناسفان**”, yani gizlice konuşurlar. Kıyas birdir: sanki bu, ötekinin yanındakini **يَنْسِف** eder; ve öteki de bunun yanındakini.

(**نسق**)  **النون** ve**السين** ve**القاف**; sahih bir asıl olup şeyde ard arda gelmeye delâlet eder. **وكلامٌ نَسَقٌ**: tek bir düzen üzere geldi; onun bir kısmı bir kısmına atfedilmiştir. Aslı, “**ثَغْرٌ نَسَق**” sözleridir; dişler uyumlu, eşit olunca. **وخَرَزٌ نَسَق**: dizili. Ebû Zübeyd dedi:
بجيدِ رَِيمٍ كريمٍ زانَهُ نَسَقٌ *** يكادُ يُلهِبُه الياقوتُ إلهابا

(**نسك**)  **النون** ve**السين** ve**الكاف**; sahih bir asıl olup ibadete ve Allah Teâlâ’ya yakınlaşmaya delâlet eder. **ورجلٌ ناسك**. Allah’a yakınlaşmak için kesilen kurban: **نَسِيكة**. **والمَنْسَِك**: **النَّسائِك**’in kesildiği yerdir; bu da ancak kurbanlıkta olur. Bazı kimseler, **المَنسَِك**’in: kişinin alıştığı yer olduğunu iddia etti. Bunda bakış (tereddüt) vardır.

(**نسل**)  **النون** ve**السين** ve**اللام**; sahih bir asıl olup bir şeyin çekilip çıkmasına ve sıyrılıp gitmesine delâlet eder. **والنَّسْل**: evlât; çünkü annesinden sıyrılıp çıkar. **وتناسَلُوا**: bazısı bazısından doğdu. Ondan **النَّسَلان**: kurtun, boynunu uzatıp hızlandığı vakit yürüyüşüdür. Yürüyen **يَنْسِلُ**; hızlanınca. Allah عزّ وجلّ dedi: ﴿وَهُمْ مِنْ كُلِّ حَدَبٍ يَنْسِلُون﴾. **والنُّسَالة**: binit hayvanının, bedeninden parça parça dökülünce tüyüdür. **ونُسَال الطَّير**: tüylerinden dökülüp düşen şey. Dedi:
* وتجلو سَبِيخَ جُفالِ النُّسَالِ *
Ve develer **أنسَلت**: yününü dökmesinin vakti geldi. **ونَسلَ الثَّوبُ عن الرّجل**: düştü. Ve derler: **النّسيل**: bal; eriyince, sanki mumundan sıyrılıp çıkmış ve ondan ayrılmıştır. **وأنسلْتُ القَوم**: onların önüne geçtim.

(**نسم**)  **النون** ve**السين** ve**الميم**; sahih bir asıl olup bir nefesin çıkmasına yahut esişi şiddetli olmayan bir rüzgâra delâlet eder. İnsanın nefesi **نَسيم**’dir. Yumuşak esen rüzgâr da böyledir. Ve derler: **من أين مَنْسِمُكَ**; yani [nereden] yönün neresi. Kıyas birdir; çünkü geldiğinde onun **نَسِيمُه** gelir. Bundan dolayı nefse **نَسَمة** adı verilmiştir.
Ve bundan şâz olan **المَنْسم**’dir: devenin ayağının altı (huf). Ve mümkündür ki bab üzerine hamledilmiştir; çünkü onun ayağının altı, onun **نَسَمتَه**’sini taşıyan şeydir.

(**نسي**)  **النون** ve**السين** ve**الياء**; iki sahih asıldır: birisi bir şeyi gözden kaçırmaya, ikincisi bir şeyi terk etmeye delâlet eder.
Birincisi: **نسِيتُ الشَّيءَ**; onu hatırlamadığın vakit, **نِسياناً**. Mümkündür ki **النِّسْيُ** ondan olsun. **والنِّسْيُ**: göçenlerin konak yerlerinden düşen şey; eşyalarının döküntülerinden. Derler: “**تتبَّعوا أنساءَكم**.” Şenferâ dedi:
كأنَّ لها في الأرض نِسياً تقُصُّه *** على أمِّها وإنْ تكلِّمْك تَبْلَِتِ
Buna göre Yüce Allah’ın sözü ﴿نَسُوا اللهَ فنَسِيَهُمْ﴾ tefsir edilir; ve yine O’nun sözü ﴿وَلَقَدْ عَهِدْنَا إلى آدَمَ مِنْ قَبْلُ فَنَسِيَ ولَمْ نَجِدْ لَهُ عَزْماً﴾ da böyledir; murad etti—Allah daha iyi bilir—: ahdi terk etti.
İki asıldan şâz olanlardan: **النَّسَا**: bir damardır; çoğulu **أنساء**; ikisi **نَسَيَانِ**. Ve derler: o **النَّسَا**’dır; o, **عِرقُ النَّسا**’dır; bunların hepsi söylenir. Dedi:
فأحذَيْتُهُ لما أتاني بقربة *** كعرق النَّسَا لم يُعط بطناً ولا ظَهْراً
Bazıları dedi: babın aslı **النِّسيان**’dır; o da, şeyin nefisten, ona hazır olduktan sonra uzaklaşmasıdır. **والنَّسَا**: uylukta bir damardır; çünkü bedenin üst kısımlarından uyluğa doğru geridedir; geciktirilip terk edilen unutulmuş şeye benzetilmiştir.
Hemzelenince mânâ, şeyin ertelenmesine değişir. **ونُسِئت المرأةُ**: hayzı vaktinden gecikti; onun hamile olması umuldu. **والنَّسِيئة**: bir şeyi **نَسَاءً** satmandır; o da ertelemedir. Dersin: **أنسأتُ**. “Allah senin ecelinde **نَسأَ** etsin” ve “ecelini **أنسأ** etsin”: onu erteledi ve uzaklaştırdı. **وانتسؤوا**: geciktiler ve uzaklaştılar. **ونَسأْتُهم أنا**: onları geciktirdim. “**ونَسأْتُ ناقتي**”: bir kavim dedi: yürüyüşte ona yumuşak davrandım. “**ونَسأْتها**”: onu **المِنسأة** ile, yani değnekle vurdum. Bu daha kıyaslıdır; çünkü değnekle sanki şey uzaklaştırılır ve itilir. **والنَّسء**: devenin yününden, yünü döküldükten sonra biten şeydir. Kıyas birdir: sanki bu ikincisi gecikmiştir. Ebû Zeyd dedi: “**نَسَأْتُ الإبلَ في ظِمْئِها**”: susuzluklarında onlara bir gün yahut iki gün eklediğim vakit. Ve Allah’ın kitabındaki **النَّسيء**: ertelemedir; onlar Minâ’dan döndüklerinde Kinâne’den bir adam kalkar ve derdi: “Ben, hükmü reddedilmeyen kimseyim.” Sonra derlerdi: “**أنسِئْنَا** bir ay”; yani **المحرَّم**’in hürmetini bizden ertele; onu **صَفَر**’de kıl. Çünkü onlar, üzerlerine üç ayın peş peşe gelmesinden hoşlanmazlardı; o aylarda baskın yapmazlardı; zira geçimleri baskın yapmaktandı. Böylece onlara **المحرَّم** helâl kılındı. Allah Teâlâ dedi: ﴿إنَّما النَّسِيءُ زِيَادَةٌ في الكُفْرِ﴾.
Babdan şâz olanlardan: **النَّسْءُ**: binit hayvanlarında semizliğin başlangıcı. Ebû Züeyb dedi:
بها أبَلَتْ شهرَيْ ربيعٍ كِلَيهما *** فقَدْ مارَ فيها نَسؤُها واقترارُها
Ve **النَّسِيء**: üzerine su dökülen süttür. Ondan dersin: **نَسَأْتُ**; ve o, Urve’nin şiirinde **النَّسْءُ** da olur:
سَقَوني النَّسْءَ ثم تكنَّفُوني *** عُداةُ الله من كَذِبٍ وزُورِ

(**نسب**)  **النون** ve**السين** ve**الباء**; kıyası bir şeyin bir şeye bitişmesidir. Ondan **النّسَب**; bitişmesinden ve onunla bitişmeden dolayı adlandırıldı. Dersin: **نَسَبْتُ أنْسُِبُ**. Ve o, falanın **نَسِيبُ**’idir. Ondan, şiirde kadına dair **النَّسيب**; sanki ona bitişen bir zikirdir; ve ancak kadınlar hakkında olur. Ondan dersin: **نَسَبْتُ أنْسُِبُ**. **والنّسيبُ**: yol [doğru]; bir kısmının bir kısmına bitişmesinden dolayı.

(**نسج**)  **النون** ve**السين** ve**الجيم**; enine en az bir genişlikte bir şeyi bir şeye bağlamaya delâlet eden tek bir asıldır. **ونَسَج الثَّوب يَنْسُِجه**. Rüzgâr suyu dövdü de onun için yollar (**الطرائِق**) örüldü. Şair şiiri **ينسُِج** eder. Bir kavim dedi: bilakis babın kıyası, zikrettiğimizden değil, çalkalanmadır. **والنَّاقة النّسُوج**: [şu ki] yükü onun üzerinde çalkalanır. Ve bundan **مَِنسج الفرس** türetilmiştir; çünkü daima hareket eder. **والمَِنسج**: atın sağrısıdır.
Babdan: “O, tek başına **نسيجُ وحدِه**’dir”; hasletleriyle tek kalmasından dolayı. İbn Kuteybe dedi: bu, şu sebepledir ki ince, nefis elbise, onun tezgâhı (**مِنْوال**) üzere başkası dokunmaz; eğer ince değilse, onun tezgâhı üzere birçok elbisenin çözgüsü yapılır.

(**نسخ**)  **النون** ve**السين** ve**الخاء**; tek bir asıldır; ancak kıyasında ihtilâf edilmiştir. Bir kavim dedi: kıyası, bir şeyi kaldırmak ve yerine başkasını sabit kılmaktır. Diğerleri dedi: kıyası, bir şeyi bir şeye dönüştürmektir. Dediler: **النَّسْخ**: kitabın **نَسْخ**’ıdır. **والنَّسْخ**: daha önce onunla amel edilen bir iş olup sonra ondan başka bir hâdis ile neshedilmesidir; âyet gibi: onda bir emir iner, sonra başka bir âyetle neshedilir. Her şey ki bir şeyin ardından gelmiştir, onu **انتَسخَه** etmiştir. Güneş gölgeyi, ak saç gençliği **انتسخت**. **وتناسُخُ الورَثةِ**: mirasçıların ardından mirasçıların ölmesi ve miras aslının, taksim edilmemiş olarak kalmasıdır. Ondan zamanların ve asırların **تناسُخُ**’u. Sicistânî dedi: **النَّسْخ**: kovandaki balı ve arıyı bir başkasına aktarman. Dedi: ve ondan kitabın **نَسْخُ**’u.

(**نسر**)  **النون** ve**السين** ve**الراء**; sahih bir asıl olup kapıp alma ve çekip almaya delâlet eder. Ondan **النَّسْر**: yemekten bir şeyi alıp yeme. **ونَسَرَهُ**: onu aldı; sanki az bir şeydir, onu çekip aldı. Ondan **النَّسْر** (akbaba); sanki o, şeyi **ينسُرُ** eder. **والمِنْسَر**: yüz ile iki yüz arasındaki atlı birliktir; ve bu kıyastır; sanki ancak bir şeyi **لينسُِرَ** etmek için gelmiştir; yani onu kapıp almak ve çekip almak için. Ve denir: bilakis **المِنْسَر** hiçbir şeyin yanından geçmez ki onu söküp çıkarmasın.
Teşbihten **النَّسْر**: gökte yıldızlardır: **النَّسْر الطائر** ve **النَّسْر الواقعِ**. Ondan **نَسْر الحافِر**: karnındaki şey; sanki o, çekirdek ve çakıl taşıdır.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%A8/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- النسب والنسبة: اشتراك من جهة أحد الأبوين، وذلك ضربان:
نسب بالطول كالاشتراك من الآباء والأبناء. ونسب بالعرض كالنسبة بين بني الإخوة، وبني الأعمام. قال تعالى: ﴿فجعله نسبا وصهرا﴾ [الفرقان/54]. وقيل: فلان نسيب فلان. أي: قريبه، وتستعمل النسبة في مقدارين متجانسين بعض التجانس يختص كل واحد منهما بالآخر، ومنه: النسيب، وهو الانتساب في الشعر إلى المرأة بذكر العشق، يقال: نسب الشاعر بالمرأة نسبا ونسيبا.

##### Türkçe

- **النسب** ve **النسبة**: ebeveynlerden birinin cihetinden ortaklık; bu da iki kısımdır:
Boylamasına nesep; babalar ve oğullar cihetinden ortaklık gibi. Enlemesine nesep; erkek kardeş oğulları ile amca oğulları arasındaki **النسبة** gibi. Yüce Allah dedi ki: ﴿فجعله نسبا وصهرا﴾ [الفرقان/54]. Ve “Falan, falanın **نسيب**’idir” denildi. Yani: onun yakınıdır. Ve **النسبة**, iki mütecanis miktarda, bir miktar tecanüs bulunan; bunlardan her birinin diğeriyle tahassus ettiği (birbirine mahsus olduğu) yerde kullanılır. Bundan da **النسيب** (vardır); o, şiirde kadına, aşkı zikrederek intisaptır. “Şair, kadınla **نسبا** ve **نسيبا** nispet etti” denir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن س ب
له نسب في بني فلان وتفاخروا بالأنساب وفلان حسيب نسيب‏:‏ ذو حسب ونسب‏.‏
وهو نسيبي وهم أنسبائي وقد ناسبوني‏.‏
قال الشماخ‏:‏ فالحق بجلة ناسبهم وكن معهم حتى يعيروك مجداً غير موطود بجلة‏:‏ من بني سليم‏.‏
وقال الراعي‏:‏ شم الكواهل جنّحاً أعضادها صهباً تناسب شدقماً وجديلاً وقوم كرام المناصب والمناسب وهو ينسب إليهم وينتسب‏.‏
ورجل نسّابة‏:‏ علاّمة بالأنساب‏.‏
وتنسّب إليّ‏:‏ ادّعى أنه نسيبي‏.‏
قال‏:‏ وإن القريب من تقرّب نفسه لعمر أبيك الخير لا من تنسّبا ونسب بالمرأة ينسب بها نسيباً‏.‏
ومن المجاز‏:‏ بين الشيئين مناسبة وتناسب‏.‏
ولا نسبة بينهما‏.‏
وبينهما نسبة قريبة‏.‏
وجلست إليه فنسبني فانتسبت له‏.‏
وقال أبو وجزة‏:‏ ما زلن ينسبن وهناً كلّ صادقة

##### Türkçe

ن س ب
Onun, falan oğulları içinde bir **نسب**i vardır; ve **الأنساب** ile övündüler. Falan **حسيب نسيب**: **حسب** ve **نسب** sahibi.
Ve o benim **نسيبي**mdir; ve onlar benim **أنسبائي**mdir; ve bana **ناسبوني**.
**الشماخ** dedi:
“Öyleyse **بجلة**’ye katıl; onların **ناسبهم**i ol; ve onlarla birlikte ol; ta ki sana, **بجلة**’de sağlamlaştırılmamış bir **مجد**i ayıplayıncaya kadar.”
**بجلة**: **بني سليم**’dendir.
Ve **الراعي** dedi:
“Omuzları kızıl, **جنّحاً** (kanatlı gibi) olan, **الكواهل**i yüksek; **شدقماً** ve **جديلاً** ile **تناسب** eden.”
Ve (onlar) **المناصب** ve **المناسب**i kerîm bir kavimdir; ve o, onlara **ينسب** edilir ve (kendisi de) **ينتسب** eder.
Ve bir adam **نسّابة**: **الأنساب** ile çok bilgili.
Ve “bana **تنسّب** etti”: kendisinin benim **نسيبي**m olduğunu iddia etti.
Dedi:
“Ve şüphesiz, kendisini yaklaştıran kimse, babanın ömrüne yemin olsun, hayırlıdır; **تنسّبا** eden (kimse) değil.”
Ve kadınla **نسب** etti; onunla **نسيباً** olarak **ينسب** eder.
Ve mecazdan: iki şey arasında **مناسبة** ve **تناسب** vardır.
Ve ikisi arasında **نسبة** yoktur.
Ve ikisi arasında yakın bir **نسبة** vardır.
Ona oturdum; beni **نسبني** etti; ben de ona **فانتسبت** ettim.
Ve **أبو وجزة** dedi:
“Zayıflığı **ينسبن** etmeyi sürdürdüler; her **صادقة** (dişi deve).”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

النَّسَبُ: نَسَبُ القَراباتِ، وهو واحدُ الأَنْسابِ. ابن سيده: النِّسْبةُ والنُّسْبَةُ والنَّسَبُ: القَرابةُ؛ وقيل: هو في الآباء خاصَّةً؛ وقيل: النِّسْبَةُ مصدرُ الانْتِسابِ؛ والنُّسْبَةُ: الاسمُ. التهذيب: النَّسَبُ يكون باللآباءِ، ويكونُ إِلى البلاد، ويكون في الصِّناعة، وقد اضْطُرَّ الشاعر فأَسكن السين؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
يا عَمْرُو، يا ابنَ الأَكْرَمِـينَ نَسْبا، *  قَدْ نَحَبَ الـمَجْدُ عليك نَحْبا النَّحْبُ هنا: النَّذْرُ، والـمُراهَنة، والـمُخاطَرة أَي لا يُزايلُك، فهو لا يَقْضِـي ذلك النَّذْرَ أَبداً؛ وجمع النَّسَب أَنْسابٌ. وانْتَسَبَ واسْتَنْسَبَ: ذَكَرَ نَسَبه. أَبو زيد: يقال للرجل إِذا سُئِلَ عن نَسَبه: اسْتَنْسِبْ لنا أَي انْتَسِبْ لنا حتى نَعْرِفَك. ونَسَبَهُ يَنْسُبُهُ ويَنْسِـبُهُ (1)
(1 قوله «ونسبه ينسبه» بضم عين المضارع وكسرها والمصدر النسب والنسب كالضرب والطلب كما يستفاد الأوّل من الصحاح والمختار والثاني من المصباح واقتصر عليه المجد ولعله أهمل الأول لشهرته واتكالاً على القياس، هذا في نسب القرابات وأما في نسيب الشعر فسيأتي أن مصدره النسب محركة والنسيب.) نَسَباً: عَزاه. ونَسَبه: سَـأَله أَن يَنْتَسِبَ. ونَسَبْتُ فُلاناً إِلى أَبيه أَنْسُبه وأَنْسِـبُهُ نَسْباً إِذا رَفَعْتَ في نَسَبه إِلى جَدِّه الأَكبر. الجوهري: نَسَبْتُ الرجلَ أَنْسبُه، بالضم، نِسْبةً ونَسْباً إِذا ذَكَرْتَ نَسَبه، وانْتَسَبَ إِلى أَبيه أَي اعْتَزَى. وفي الخبر: أَنـَّها نَسَبَتْنا، فانْتَسَبْنا لها، رواه ابن الأَعرابي. وناسَبَه: شَرِكَه في نَسَبِه. والنَّسِـيبُ: الـمُناسِبُ، والجمع نُسَباءُ وأَنْسِـباءُ؛ وفلانٌ يناسِبُ فلاناً، فهو نَسِـيبه أَي قَريبه. وتَنَسَّبَ أَي ادَّعَى أَنه نَسِـيبُكَ. وفي المثل: القَريبُ مَن تَقَرَّبَ، لا مَنْ تَنَسَّبَ.
ورجل نَسِـيبٌ مَنْسُوب: ذو حَسَبٍ ونَسَبٍ. ويقال: فلانٌ نَسِـيبي، وهم أَنْسِـبائي. والنَّسَّابُ: العالم بالنَّسَب، وجمعه نَسَّابونَ؛ وهو النَّسَّابةُ؛ أَدخَلوا الهاءَ للمبالغة والمدح، ولم تُلْحَقْ لتأْنيثِ الموصوف بما هي فيه، وإِنما لَحِقَتْ لإِعْلام السامع أَن هذا الموصوفَ بما هي فيه قد بَلَغَ الغايةَ والنهاية، فجَعَل تأْنيثَ الصفة أَمارة لِـما أُريد من تأْنيث الغايةِ والمبالغةِ، وهذا القولُ مُسْتَقْصًى في عَلاَّمة؛ وتقول: عندي ثلاثةُ نَسَّاباتٍ وعَلاَّماتٍ، تُريد ثلاثةَ رجالٍ، ثم جئتَ بنَسَّاباتٍ نَعْتاً لهم. وفي حديث أَبي بكر، رضي اللّه عنه: وكان رجلاً نَسَّابةً؛ النَّسَّابةُ: البليغ العالم بالأَنسابِ. وتقول: ليس بينهما مُناسَبة أَي مُشاكَلةٌ. ونَسَبَ بالنساءِ، يَنْسُبُ، ويَنْسِبُ نَسَباً ونَسِـيباً، ومَنْسِـبة: شَبَّبَ (1) (1 قوله «ومنسبة شبب إلخ» عبارة التكملة المنسب والمنسبة (بكسر السين فيهما بضبطه) النسيب في الشعر. وشعر منسوب فيه نسيب والجمع المناسيب.) بهنّ في الشعْر وتَغزَّل. وهذا الشِّعْر أَنْسَبُ من هذا أَي أَرَقُّ نَسِـيباً، وكأَنهم قد قالوا: نَسيبٌ ناسِبٌ، على المبالغة، فبُني هذا منه. وقال شمر: النَّسِـيبُ رَقيقُ الشِّعْر في النساءِ؛ وأَنشد: هَلْ في التَّعَلُّلِ من أَسْماءَ مَن حُوبِ، *  أَم في القَريضِ وإِهْداءِ الـمَناسِـيبِ؟ وأَنْسَبَتِ الريحُ: اشْتَدَّتْ، واسْتافَتِ التُّرابَ والـحَصى. والنَّيْسَبُ والنَّيْسَبانُ: الطريقُ المستقيم الواضحُ؛ وقيل: هو الطريقُ الـمُسْتَدِقُّ، كطَريق النَّمْل والـحَيَّةِ، وطريقِ حُمُر الوَحْش إِلى مَواردها؛ وأَنشد الفرّاء لدُكَينٍ: عَيْناً، تَرى الناسَ إِليه نَيْسَبا، *  من صادرٍ أَو وارِدٍ، أَيْدي سَبَا قال، وبعضهم يقول: نَيْسَم، بالميم، وهي لغة. الجوهري: النَّيْسَبُ الذي تراه كالطَّريق من النمل نفسها، وهو فَيْعَلٌ؛ وقال دُكَيْنُ بنُ رَجاء الفُقَيْميُّ: عَيْناً ترى الناسَ إِليها نَيْسَبا
قال ابن بري والذي في رَجزه:
مُلْكاً، تَرَى الناسَ إِليه نَيْسَبا، *  من داخِلٍ وخارجٍ، أَيْدي سَبَا(2) (2 قوله «وقال ابن بري إلخ» وعبارة التكملة والرواية ملكاً إلخ أي اعطه ملكاً.) ويروى من صادر أَو وارد. وقيل: النَّيْسَبُ ما وُجِدَ من أَثر الطريق. ابن سيده: والنَّيْسَبُ طريقُ النمل إِذا جاءَ منها واحدٌ في إِثرِ آخر. وفي النوادر: نَيْسَبَ فلانٌ بين فلانٍ وفلانٍ نَيْسَبةً إِذا أَدْبَرَ وأَقْبَلَ بينهما بالنميمة وغيرها. ونُسَيْبٌ: اسم رجل ؛عن ابن الأَعرابي وحده.
نشب: نَشِبَ الشيءُ في الشيءِ، بالكسر، نَشَباً ونُشوباً ونُشْبةً: لم يَنْفُذْ؛ وأَنْشَبَه ونَشَبَه؛ قال:
هُمُ أَنْشَبُوا صُمَّ القَنا في صُدُورِهِم، *  وبِـيضاً تَقِـيضُ البَيْضَ من حيثُ طائرُهْ وأَنْشَبَ البازي مَخالِـبَه في الأَخيذَة. ونَشِبَ فلانٌ مَنْشَبَ سَوْءٍ إِذا وَقَعَ فيما لا مَخْلَص منه؛ وأَنشد: وإِذا الـمَنِـيَّةُ أَنْشَبَتْ أَظْفارَها، *  أَلْفَيْتَ كلَّ تَميمةٍ لا تَنْفَعُ ونَشَّبَ في الشيءِ، كنَشَّمَ؛ حكاهما اللحياني، بعد أَن ضَعَّفَهما. قال ابن الأَعرابي قال الحرث بن بَدْرٍ الغُدانيُّ: كنتُ مَرَّةً نُشْبَةً، وأَنا اليوم عُقْبَةٌ أَي كنتُ مَرَّةً إِذا نَشِـبْتُ أَي عَلِقْتُ بـإِنسان لَقِـيَ مني شرّاً، فقد أَعْقَبْتُ اليومَ، ورَجَعْتُ. والـمِنْشَبُ، والجمعُ الـمَناشِبُ: بُسْرُ الخَشْوِ. قال ابن الأَعرابي: الـمِنْشَبُ الخَشْوُ؛ يقال: أَتَوْنا بخَشْوٍ مِنْشَبٍ يأْخُذُ بالـحَلْق.الليث: نَشِبَ الشيءُ في الشيءِ نَشَباً، كما يَنْشَبُ الصَّيْدُ في الـحِـبالة. الجوهري: نَشِبَ الشيءُ في الشيءِ، بالكسر، نُشوباً أَي عَلِقَ فيه؛ وأَنْشَبْتُه أَنا فيه أَي أَعْلَقْتُه، فانْتَشَب؛ وأَنْشَبَ الصائدُ: أَعْلَقَ. ويقال: نَشِـبَت الحربُ بينهم؛ وقد ناشَبه الحرْبَ أَي نابَذَه. وفي حديث العباس، يوم حُنَيْنٍ: حتى تَناشَبُوا حَولَ رسول اللّه، صلى اللّه عليه وسلم، أَي تَضامُّوا، ونَشِبَ بعضُهم في بعض أَي دَخَلَ وتَعَلَّقَ. يقال: نَشِبَ في الشيءِ إِذا وَقَعَ فيما لا مَخْلَص له منه. ولم يَنْشَبْ أَنْ فَعَل كذا أَي لم يَلْبَثْ؛ وحقيقتُه لم يَتَعَلَّقْ بشيءٍ غيره، ولا اشتغل بسواه. وفي حديث عائشةَ وزينبَ: لم أَنْشَبْ أَن أَثْخَنْتُ عليها. وفي حديث الأَحْنَفِ: أَنَّ الناسَ نَشِـبُوا في قتل عثمان أَي عَلِقُوا. يقال: نَشِـبَتِ الحرْبُ بينهم نُشُوباً: اشْتَبَكَتْ. وفي الحديث: أَن رجلاً قال لشُرَيح: اشتريتُ سِمْسِماً، فنَشِبَ فيه رجلٌ، يعني اشتراه؛ فقال شُرَيْحٌ: هو للأَوَّل؛ وقوله أَنشده ابن الأَعرابي:
وتِلْكَ بَنُو عَدِيٍّ قد تَـأَلَّوْا، *  فيا عَجَبا لناشبةِ الـمَحالِ!(1) (1 قوله «قد تألوا إلخ» كذا بالأصل ونقله عنه شارح القاموس والذي في التهذيب قد تولوا.) فسره فقال: ناشِـبةُ الـمَحالِ البَكْرَةُ التي لا تجْري (2) (2 قوله «البكرة التي لا تجري» قال شارح القاموس ومنه يعلم ما في كلام المجد من الاطلاق في محل التقييد.) أَي امْتَنَعُوا منا، فلم يُعِـينُونا؛ شَبَّهَهُم في امتِناعِهِم عليه، بامتِناعِ البَكْرَة من الجَرْي. والنُّشَّابُ: النَّبْلُ، واحدتُه نُشَّابة.
والناشِبُ: ذو النُّشَّاب، ومنه سمي الرجل ناشِـباً.
والناشِبةُ: قومٌ يَرْمونَ بالنُّشَّابِ.
والنُّشَّابُ: السِّهامُ. وقوم نَشَّابة: يَرْمُونَ بالنُّشَّابِ، كل ذلك على النَّسَب لأَنه لا فعل له، والنَّشَّابُ مُتَّخِذُه. والنُّشَبةُ من الرجال: الذي إِذا نَشِبَ بشيءٍ، لم يَكَدْ يُفارِقُه. والنَّشَبُ والـمَنْشَبةُ: المالُ الأَصيلُ من الناطقِ والصامت. أَبو عبيد: ومن أَسماءِ المال عندهم، النَّشَبُ والنَّشَبَةُ؛ يقال: فلانٌ ذو نَشَبٍ، وفلانٌ ما له نَشَبٌ. والنَّشَبُ: المالُ والعَقارُ.وأَنْشَبَتِ الريحُ: اشْتَدَّتْ وسافتِ الترابَ. وانْتَشَبَ فلانٌ طعاماً أَي جَمَعَه، واتَّخذ منه نُشَباً. وانْتَشَبَ حَطَباً: جَمَعَه؛ قال الكميت: وأَنْفَدَ النملُ بالصَّرائم ما *  جَمَّعَ، والحاطِـبون ما انتَشَبوا ونُشْبَةُ: من أَسماءِ الذِّئْب. ونُشْبة، بالضم: اسم رجل، وهو نُشْبة بنُ غَيْظِ بنِ مُرَّةَ بنِ عَوف بنِ سعدِ بنِ ذِبْيانَ، واللّه أَعلم.

##### Türkçe

**النَّسَبُ**: akrabalıkların nesebi; ve o, neseblerin biridir. İbn Sîde:
**النِّسْبةُ** ve **النُّسْبَةُ** ve **النَّسَبُ**: akrabalık; ve denildi: o, özellikle babalarda (soyda)dır; ve denildi: **النِّسْبَةُ** **الانْتِسابِ**’ın masdarıdır; ve **النُّسْبَةُ**: isimdir. **التهذيب**: **النَّسَبُ** babalarla olur, ve beldelere (nisbetle) olur, ve sanatta olur; ve şair zaruret sebebiyle **السين**’i sâkin kıldı; İbnü’l-A‘râbî rivayet etti:
يا عَمْرُو، يا ابنَ الأَكْرَمِـينَ نَسْبا، *  قَدْ نَحَبَ الـمَجْدُ عليك نَحْبا
Buradaki **النَّحْبُ**: adak, ve bahse girişme, ve tehlikeye atılma; yani senden ayrılmaz; o halde o adağı asla yerine getirmez; **النَّسَب**’in çoğulu **أَنْسابٌ**’dır.
Ve **انْتَسَبَ** ve **اسْتَنْسَبَ**: nesebini zikretti. Ebû Zeyd: bir adama nesebi sorulduğunda denir: **اسْتَنْسِبْ لنا** yani **انْتَسِبْ لنا**; ta ki seni bilelim.
Ve **نَسَبَهُ يَنْسُبُهُ ويَنْسِـبُهُ** (1)
(1 “**ونسبه ينسبه**” sözü: muzâri‘in ‘ayn’ının dammesiyle ve kesresiyle; ve masdar **النسب** ve **النسب**; **الضرب** ve **الطلب** gibi; birincisi **الصحاح** ve **المختار**’dan, ikincisi **المصباح**’tan anlaşıldığı üzere; ve Mecd yalnız onu zikretti; ve belki birincisini şöhreti sebebiyle ve kıyasa dayanarak ihmal etti; bu, akrabalık nesebindedir; şiirin **نسيب**’inde ise, masdarının harekeli **النسب** ve **النسيب** olduğu gelecektir.) **نَسَباً**: ona nisbet etti. Ve **نَسَبه**: ondan, intisap etmesini istedi. Ve “Falancayı babasına nisbet ettim” **نَسَبْتُ فُلاناً إِلى أَبيه أَنْسُبه وأَنْسِـبُهُ نَسْباً**: nesebinde onu en büyük dedesine yükselttiğinde. Cevherî: adamı nisbet ettim **نَسَبْتُ الرجلَ أَنْسبُه** (damme ile), **نِسْبةً** ve **نَسْباً**: nesebini zikrettiğinde; ve **انْتَسَبَ إِلى أَبيه** yani dayandı (iftihar ederek ona sığındı). Haberde: “O, bizi nisbet etti; biz de ona intisap ettik” **أَنـَّها نَسَبَتْنا، فانْتَسَبْنا لها**; İbnü’l-A‘râbî rivayet etti. Ve **ناسَبَه**: nesebinde ona ortak oldu. Ve **النَّسِـيبُ**: uygun olan; çoğulu **نُسَباءُ** ve **أَنْسِـباءُ**; ve “Falanca falancaya uygun düşer” **فلانٌ يناسِبُ فلاناً**; o halde o, onun **نَسِـيبه**’dir; yani yakınıdır.
Ve **تَنَسَّبَ**: yani senin **نَسِـيبُكَ** olduğunu iddia etti. Meselde: “Yakın, yaklaşandır; neseb iddia eden değil”:
القَريبُ مَن
تَقَرَّبَ، لا مَنْ تَنَسَّبَ.
Ve **رجل نَسِـيبٌ مَنْسُوب**: haseb ve neseb sahibi. Ve denir: “Falanca benim **نَسِـيبي**’mdir; onlar benim **أَنْسِـبائي**’mdır.”
Ve **النَّسَّابُ**: nesebi bilen âlim; çoğulu **نَسَّابونَ**; ve o, **النَّسَّابةُ**’dır; mübalağa ve övgü için **الهاء**’yı kattılar; ve o, içinde bulunduğu şeyle mevsûfun müennesliği için eklenmedi; ancak dinleyiciye, bu mevsûfun içinde bulunduğu şeyde nihayete ve sona ulaştığını bildirmek için eklendi; böylece sıfatın te’nîsini, gaye te’nîsi ve mübalağadan murad edilene alâmet kıldı; bu söz, **عَلاَّمة** maddesinde istiksâ edilmiştir; ve dersin: “Bende üç **نَسَّاباتٍ** ve **عَلاَّماتٍ** var”; üç erkek kastedersin; sonra onlara sıfat olarak **نَسَّاباتٍ** getirdin. Ebû Bekir hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Ve o, bir **نَسَّابةً** adam idi”; **النَّسَّابةُ**: ensâbı bilen beliğ âlimdir.
Ve dersin: “İkisi arasında **مُناسَبة** yoktur” yani benzerlik. Ve **نَسَبَ بالنساءِ، يَنْسُبُ، ويَنْسِبُ نَسَباً ونَسِـيباً، ومَنْسِـبة**: (1) onlarla şiirde teşbîb etti ve gazel söyledi.
(1 “**ومنسبة شبب إلخ**” sözü: **التكملة**’nin ibaresi: **المنسب** ve **المنسبة** (ikisi de **السين**’in kesresiyle, onun ضبطıyla) şiirdeki **النسيب**’dir. Ve içinde **نسيب** bulunan şiir **منسوب**’dur; çoğulu **المناسيب**.) Ve “Bu şiir, bundan daha **أَنْسَبُ**’tır” yani **نَسِـيباً** daha ince (daha latif)tir; ve sanki “**نَسيبٌ ناسِبٌ**” demişlerdir, mübalağa üzere; sonra bu ondan bina edildi. Şemmer dedi: **النَّسِـيبُ** kadınlar hakkında ince şiirdir; ve okudu:
هَلْ في التَّعَلُّلِ من أَسْماءَ مَن حُوبِ، *  أَم في القَريضِ وإِهْداءِ الـمَناسِـيبِ؟
Ve **أَنْسَبَتِ الريحُ**: şiddetlendi; toprağı ve çakılı süpürüp aldı.
Ve **النَّيْسَبُ** ve **النَّيْسَبانُ**: dosdoğru, açık yol; ve denildi: o, incecik yoldur; karıncanın ve yılanın yolu gibi; ve yaban eşeklerinin su kaynaklarına giden yolu gibi; Ferrâ, Dükeyn için okudu:
عَيْناً، تَرى الناسَ إِليه نَيْسَبا، *  من صادرٍ أَو وارِدٍ، أَيْدي سَبَا
Dedi ki: ve bazısı **نَيْسَم** der, **الميم** ile; ve o bir lehçedir. Cevherî: **النَّيْسَبُ** karıncaların kendilerinden (oluşan) yol gibi gördüğün şeydir; ve o **فَيْعَلٌ** veznindedir; ve Dükeyn b. Recâ el-Fukaymî dedi:
عَيْناً ترى الناسَ إِليها نَيْسَبا
İbn Berrî dedi: ve onun recezinde olan:
مُلْكاً، تَرَى الناسَ إِليه نَيْسَبا، *  من داخِلٍ وخارجٍ، أَيْدي سَبَا(2)
(2 “İbn Berrî dedi ki…” sözü: **التكملة**’nin ibaresi: rivayet “**مُلْكاً** …”dır; yani ona mülk ver.)
Ve “**من صادرٍ أَو وارد**” diye de rivayet edilir. Ve denildi: **النَّيْسَبُ**, yol izinden bulunan şeydir.
İbn Sîde: ve **النَّيْسَبُ**, karıncanın yolu; ondan biri diğerinin izinde geldiğinde.
Ve **النوادر**’de: “Falanca, falanca ile falanca arasında **نَيْسَبةً** yaptı” **نَيْسَبَ فلانٌ بين فلانٍ وفلانٍ نَيْسَبةً**: aralarında nemîme ve başkasıyla gidip geldiğinde.
Ve **نُسَيْبٌ**: bir adam adıdır; yalnız İbnü’l-A‘râbî’den.
**نشب**: **نَشِبَ الشيءُ في الشيءِ** (kesre ile) **نَشَباً** ve **نُشوباً** ve **نُشْبةً**: nüfuz etmedi; ve **أَنْشَبَه** ve **نَشَبَه**; dedi ki:
هُمُ أَنْشَبُوا صُمَّ القَنا في صُدُورِهِم، *  وبِـيضاً تَقِـيضُ البَيْضَ من حيثُ طائرُهْ
Ve doğan, pençelerini av yerine geçirdi **أَنْشَبَ البازي مَخالِـبَه في الأَخيذَة**. Ve “Falanca kötü bir yere saplandı” **نَشِبَ فلانٌ مَنْشَبَ سَوْءٍ**: kurtuluşu olmayan şeye düştüğünde; ve okudu:
وإِذا الـمَنِـيَّةُ أَنْشَبَتْ أَظْفارَها، *  أَلْفَيْتَ كلَّ تَميمةٍ لا تَنْفَعُ
Ve **نَشَّبَ في الشيءِ**: **نَشَّمَ** gibi; ikisini de Lihyânî hikâye etti; onları zayıf saydıktan sonra.
İbnü’l-A‘râbî dedi: Hâris b. Bedr el-Gudânî dedi: “Ben bir kere **نُشْبَةً** idim; bugün ise **عُقْبَةٌ**’yım”; yani bir kere, **نَشِـبْتُ** (yani bir insana yapıştım) olduğumda, benden şer görürdü; bugün ise geri döndüm ve rücû ettim. Ve **الـمِنْشَبُ**, çoğulu **الـمَناشِبُ**: **بُسْرُ الخَشْوِ**. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الـمِنْشَبُ** **الخَشْوُ**’dur; denir: “Bize boğazdan tutan **خَشْوٍ مِنْشَبٍ** getirdiler.” Leys: **نَشِبَ الشيءُ في الشيءِ نَشَباً**; avın ağda takılması gibi **كما يَنْشَبُ الصَّيْدُ في الـحِـبالة**. Cevherî: **نَشِبَ الشيءُ في الشيءِ** (kesre ile) **نُشوباً**: yani ona takıldı; ve ben onu ona taktırdım **أَنْشَبْتُه أَنا فيه**: yani onu yapıştırdım; sonra o takıldı **فانْتَشَب**; ve avcı **أَنْشَبَ**: yapıştırdı. Ve denir: “Savaş aralarında tutuştu” **نَشِـبَت الحربُ بينهم**; ve o, savaşı ona karşı tuttu **ناشَبه الحرْبَ**: yani ona karşı koydu. Abbas hadîsinde, Huneyn günü: “Resûlullah’ın etrafında birbirlerine tutundular” **حتى تَناشَبُوا حَولَ رسول اللّه**; yani birbirlerine sokuldular; ve bazısı bazısına takıldı **ونَشِبَ بعضُهم في بعض**: yani girdi ve tutundu. Denir: **نَشِبَ في الشيءِ**: kurtuluşu olmayan şeye düştüğünde.
Ve “Şunu yaptı diye beklemedi” **ولم يَنْشَبْ أَنْ فَعَل كذا**: yani gecikmedi; hakikati: ondan başka bir şeye tutunmadı ve onun dışındakine meşgul olmadı. Âişe ve Zeyneb hadîsinde: “Ona karşı ağırlaştırmadan (iyice bastırmadan) beklemedim” **لم أَنْشَبْ أَن أَثْخَنْتُ عليها**. Ahnef hadîsinde: “İnsanlar Osman’ın öldürülmesine takıldılar” **نَشِـبُوا في قتل عثمان**: yani yapıştılar. Denir: “Savaş aralarında tutuştu” **نَشِـبَتِ الحرْبُ بينهم نُشُوباً**: birbirine girdi.
Hadîste: bir adam Şüreyh’e dedi: “Susam satın aldım; onda bir adam takıldı” **فَنَشِبَ فيه رجلٌ**; yani onu satın aldı; Şüreyh dedi: “O, birincinindir.” Ve İbnü’l-A‘râbî’nin okuttuğu sözü:
وتِلْكَ بَنُو عَدِيٍّ قد تَـأَلَّوْا، *  فيا عَجَبا لناشبةِ الـمَحالِ!(1)
(1 “**قد تألوا** …” sözü: asılda böyle; ve onu ondan **شارح القاموس** nakletti; **التهذيب**’de olan ise “**قد تولوا**”dur.)
Onu tefsir etti ve dedi ki: **ناشِـبةُ الـمَحالِ**: koşmayan makara **البَكْرَةُ التي لا تجْري** (2); yani bizden imtina ettiler, bize yardım etmediler; onları, kendisine karşı imtinalarında, makaranın koşmaktan imtinasına benzetti.
(2 “**البكرة التي لا تجري**” sözü: **شارح القاموس** dedi: ondan, Mecd’in sözündeki kayıtlı yerde mutlak söyleyişin ne olduğu anlaşılır.)
Ve **النُّشَّابُ**: oklar; tekili **نُشَّابة**.
Ve **الناشِبُ**: **النُّشَّاب** sahibi; ondan dolayı adama **ناشِـباً** adı verildi.
Ve **الناشِبةُ**: **النُّشَّاب** ile atan bir kavim.
Ve **النُّشَّابُ**: oklar. Ve “**قوم نَشَّابة**”: **النُّشَّاب** ile atarlar; bunların hepsi nisbet üzeredir; çünkü onun fiili yoktur; ve **النَّشَّابُ** onu yapan (üreten)dir.
Ve erkeklerden **النُّشَبةُ**: bir şeye takıldığında, ondan ayrılmaya neredeyse güç yetiremeyen.
Ve **النَّشَبُ** ve **الـمَنْشَبةُ**: konuşan ve susan (canlı ve cansız)dan aslî mal. Ebû Ubeyd: onların yanında malın adlarındandır: **النَّشَبُ** ve **النَّشَبَةُ**; denir: “Falanca **نَشَبٍ** sahibidir”; ve “Falancanın **نَشَبٌ**’i yoktur.” Ve **النَّشَبُ**: mal ve gayrimenkul. Ve **أَنْشَبَتِ الريحُ**: şiddetlendi ve toprağı süpürdü. Ve “Falanca yiyecek topladı” **انْتَشَبَ فلانٌ طعاماً**: yani onu topladı ve ondan **نُشَباً** edindi. Ve “Odun topladı” **انْتَشَبَ حَطَباً**: onu topladı; Kumeyt dedi ki:
وأَنْفَدَ النملُ بالصَّرائم ما *  جَمَّعَ، والحاطِـبون ما انتَشَبوا
Ve **نُشْبَةُ**: kurdun adlarındandır. Ve **نُشْبة** (damme ile): bir adam adıdır; o, **نُشْبة بنُ غَيْظِ بنِ مُرَّةَ بنِ عَوف بنِ سعدِ بنِ ذِبْيانَ**’dır; ve Allah daha iyi bilir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%A8/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن س ب * * النَّسَبُ * واحد الأنساب و * النُّسْبَةُ * بكسر النون وضمها مثله ورجل * نَسَّابَةٌ * أي عالم بالأنساب والهاء للمُبالغة في المدح وفُلان * يُنَاسِبُ * فلانا فهو * نَسِيبُهُ * أي قريبه وبينهما * مُنَاسَبَةٌ * أي مُشاركة و * نَسَبْتُ * الرجل ذكرت نَسَبه وبابه نصر و * نِسْبَةً * أيضا بالكسر و * انْتَسَبَ * إليك أي ادَّعى أنه نسيبك

##### Türkçe

* ن س ب * * **النَّسَبُ** * ensabın tekilidir ve * **النُّسْبَةُ** * **النون**’un kesresiyle ve zammıyla; o da onun gibidir. Ve bir adam * **نَسَّابَةٌ** * yani ensabı bilen âlimdir; **الهاء** övgüde mübalağa içindir. Ve falan, falana * **يُنَاسِبُ** *; o hâlde o, onun * **نَسِيبُهُ** *dur; yani onun yakınıdır. Ve ikisi arasında * **مُنَاسَبَةٌ** * vardır; yani ortaklık. Ve * **نَسَبْتُ** * adamı: onun nesebini zikrettim; ve onun bâbı **نصر**’dır. Ve * **نِسْبَةً** * da, ayrıca kesre ile. Ve * **انْتَسَبَ** * sana: senin nesibin olduğunu iddia etti.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

النسب، محركة: واحد الأنساب وقال ابن سيده: النسبة ، بالكسر والضم والنسب:القرابة، أو هو في الآباء خاصة. وقيل: النسبة مصدر الأنتساب. والنسبة، بالضم: الاسم والجمع نسب، كسدر وغرف. وقال ابن السكيت: ويكون من قبل الأم والأب. وقال اللبلي، في شرح الفصيح: النسب معروف، وهو أن تذكر الرجل فتقول: هو فلان بن فلان، أو تنسبه إلى قبيلة أو بلد أو صناعة. ومثله في التهذيب. وفي الأساس: من المجاز: بينهما نسبة قريبة. واستنسب الرجل، كانتسب: ذكر نسبه، قال أبو زيد: يقال للرجل، إذا سئل عن نسبه: استنسب لنا، أي: أنتسب لنا، حتى نعرفك. والنسيب: المناسب، والجمع نسباء، وأنسباء. رجل نسيب: أي ذو الحسب والنسب، كالمنسوب فيه، ويقال: فلان نسيبي،وهم أنسبائي.
 ، ونسبه ينسبه بالضم، نسبا بفتح فسكون، ونسبة بالكسر: عزاه. نسبه، ينسبه بالكسر، نسبا محركة، هكذا في سائر النسخ، وسقط من نسخة شيخنا، فاعترض على المضف ، ونسب القصور إليه، حيث قال: إن أجريناه على اصطلاحه في الإطلاق وضبطه بالفتح، بقي عليه المحرك، وإن حركناه بناء على الشهرة، ولم يعتبر الإطلاق، بقي عليه المفتوح. وبما ذكرناه من التفصيل يندفع ما استشلكه شيخنا. على أن النسب، كالضرب، من مصار الباب الأول، ما هو في الصحاح مضبوط ، والذي في التهذيب ما نصه:وقد اضطر الشاعر فأسكن السين؛ أنشد ابن الأعرابي:
  يا عمرو يا ابن الأكرمين نسبا                      قد نحب المجد عليك نحبـا

  أي: نذرا. ونسبة، بالكسر: ذكر نسبه. نسبه : سأله أن ينتسب . ونسبت فلانا، أنسبه، بالضم، نسبا: إذا رفعت في نسبه إلى جده الأكبر. وفي الأساس: من المجاز: جلست إليه، فنسبني، فانتسبت إليه. وفي الصحاح: انتسب إلى أبيه: اعتزى. وفي الخبر:  إنها نسبتنا، فانتسبنا لها  . رواه ابن الأعرابي. وناسبه: شركه في نسبه. نسب الشاعر بالمرأة، وفي بعض: بالنساء، ينسب بالكسر، كذا في الصحاح، وينسب بالضم، كذا في لسان العرب. قلت: والأخير نقله الصاغاني عن الكسائي نسبا محركة، ونسبا كأمير ومنسبة الفتح، أي: مع كسر السين، وكذلك: منسبا، كمجلس، كما نقله الصاغاني: شبب بها في الشعر، وتغزل، وذلك في أول القصيدة، ثم يخرج إلى المديح، كذا قاله ابن خالويه. وقال الفهري، في شرح الفصيح: نسب بها: إذا ذكرها في شعره، ووصفها بالجمال والصبا وغير ذلك. وقال الزمخشري: إذا وصف محاسنها، حقا كان أو باطلا. وقال صاحب الواعي: النسيب، والنسب: هو الغزل في الشعر، قال: والنسيب في الشعر: هو التشبيب فيه، وهي المناسيب، والواحد منسوب. وقال ابن درستويه: نسب الشاعر بالمرأة ، ونسب الرجل : هما جميعا من الوصف لأن من نسب رجلا، فقد وصفه بأبيه أو ببلده أو نحو ذلك، ومن نسب بامرأة، فقد وصفها بالجمال والصبا والجودة وغير ذلك. قال شيخنا: وكذلك يطلق النسيب على وصف مرابع الأحباب ومنازلهم، واشتياق المحب إلى لقائهم ووصالهم، وغير ذلك مما فصلوه، وسموه التشبيب؛ لأنه يكون غالبا في زمن الشباب، أو لأنه يشتمل على ذكر الشباب والغزل لما فيه من المغازلة والمنادمة. والنساب، والنسابة: البليغ العالم بالنسب، وجمع الأول: النسابون، وأدخلوا الهاء في نسابة للمبالغة والمدح، ولم تلحق لتأنيث الموصوف، وإنما لحقت لإعلام السامع أن هذا الموصوف بما هي فيه قد بلغ الغاية والنهاية، فجعل تأنيث الصفة أمارة لما أريد من تأنيث الغاية والمبالغة، وهذا القول مستقصى في علامة. وتقول: عندي ثلاثة نسابات وعلامات، تريد ثلاثة رجال، ثم جئت بنسابات نعتا لهم. وفي حديث أبي بكر، رضي الله عنه:  وكان رجلا نسابة  . يقال هذا الشعر أنسب أي أرق نسيبا وتشبيبا، كأنهم قد قالوا: نسيب ناسب، كشعر شاعر على المبالغة، فبني هذا منه. وأنسبت الريح: إذا اشتدت واستافت، أي: شالت التراب والحصى من شدتها. والنيسب، كحيدر: الطريق المستقيم الواضح وقيل: هو الطريق المستدق، كالنيسبان. وبعضهم يقول: نيسم، بالميم، وهي لغة. أو النيسب: ما وجد من أثر الطريق. والنيسب أيضا: النمل نفسها إذا جاء منها واحد في إثر آخر. قال ابن سيده: النيسب: طريق للنمل. وزاد غيره: والحية، وطريق حمير الوحش إلى مواردها. وعبارة الجوهري: النيسب: الذي تراه كالطريق من النمل نفسها، وهو فيعل؛ قال دكين بن رجاء الفقيمي:
  عينا ترى الناس إليها نيسبـا                      من داخل وخارج أيدي سبا قال الصاغاني: والرواية  ملكا ترى الناس إليه  أي: أعطه ملكا. نيسب. اسم رجل، عن ابن الأعرابي وحده. يقال: خط منسوب: أي ذو قاعدة. وشعر منسوب: أي فيه نسيب وتغزل، ج مناسيب: وأنشد شمر:
  هل في التعلل من أسماء من حوب                      أم في السلام وإهداء المنـاسـيب

  ونسيبة بنت كعب الأنصارية: هي أم عمارة. نسيبة بنت سماك بن النعمان، أسلمت وبايعت، قاله ابن سعد، بفتح النون فيهما فقط. نسيبة بنت نيار بن الحارث، من بني جحجبي، قاله ابن حبيب. وأم عطية نسيبة بنت الحارث الغاسلة، بضمهما. وهن صحابيات رضوان الله عليهن أجمعين. وفاته ذكر نسيبة بنت أبي طلحة الخطمية، صحابية، ذكرها ابن سعد. وقيس بن نسيبة قدم على رسول الله، صلى الله عليه وسلم، من بني سليم، فأسلم. ونسيبة بنت شهاب بن شداد، بالضم أيضا فيهما، والأخيرة هي التي قال فيها متمم بن نويرة:
  أفبعد من ولدت نسيبة أشتكىزوء المنية أو أرى أتوجع وكذا عاصم بن نسيب، وهو شيخ شعبة بن الحجاج العتكي، نقله الحافظ. وأنسب، كأحمد: حصن باليمن من حصون بني زبيد، نقله الصاغاني: فلان يناسب فلانا، فهو نسيبه: أي قريبه. وفي الصحاح: تنسب: أي ادعى أنه نسيبك، ومنه المثل: القريب من تقرب، لا من تنسب، أي: القريب من تقرب بالمودة والصداقة، لا ادعي أن بينك وبينه نسبا. ويقرب منه:  ورب أخ لك لم تلده أمك  ؛ وقال حبيب:
  ولقد سبرت الناس ثم خبرتهـم                      وبلوت ما وضعوا من الأسباب
  فإذا القرابة لا تقرب قاطـعـا                      وإذا المودة أقرب الأنـسـاب من المجاز: المناسبة: المشاكلة، يقال: بين الشيئين مناسبة وتناسب: أي مشاكلة وتشاكل. وكذا قولهم: لا نسبة بينهما، وبينما نسبة قريبة. في النوادر نيسب فلان بينهما نيسبة: إذا أقبل وأدبر بالنميمة، وغيرها نقله صاحب لسان العرب، والصاغاني. ومما يستدرك عليه: النسيب، كأمير: لقب أبي القاسم الدمشقي، محدث مشهور. ونسب خاتون بنت الملك الجواد، روت عن إبراهيم بن خليل. والنسابة، بالفتح: كالقرابة.

##### Türkçe

**النسب**، harekeli: **الأنساب**’ın biridir. İbn Sîde dedi: **النسبة**; kesre ve damme ile; ve **النسب**: akrabalıktır; yahut o, özellikle babalardadır. Ve denildi: **النسبة** **الأنتساب**’ın masdarıdır. Ve **النسبة**; damme ile: isimdir; çoğulu **نسب**’dır; **سدر** ve **غرف** gibi. İbnü’s-Sikkît dedi: Anne ve baba tarafından da olur. Leblî, “Şerhu’l-Fasîh”te dedi: **النسب** bilinen bir şeydir; o da erkeği anmandır; şöyle dersin: o, falan oğlu falandır; yahut onu bir kabileye veya bir beldeye veya bir sanata nisbet edersin. Bunun benzeri “Tehzîb”dedir. “Esâs”ta: mecazdandır: ikisi arasında yakın bir **نسبة** vardır. Ve **استنسب** adam, **كانتسب** gibi: nesebini zikretti. Ebû Zeyd dedi: Adam için denilir; nesebi sorulduğunda: **استنسب لنا**; yani: **أنتسب لنا**; seni tanıyalım diye. Ve **النسيب**: münasip olandır; çoğulu **نسباء** ve **أنسباء**. **رجل نسيب**: yani haseb ve neseb sahibi; onda nisbet olunan gibi. Ve denilir: falan benim **نسيبي**’mdir; ve onlar benim **أنسبائي**’mdır.

Ve **نسبه ينسبه** damme ile: **نسبا** (fetha sonra sükûn ile) ve **نسبة** kesre ile: ona isnad etti. **نسبه ينسبه** kesre ile: **نسبا** harekeli; bütün nüshalarda böyledir; şeyhimizin nüshasından düştü; böylece “musannif”e itiraz etti ve kusuru ona nisbet etti; şöyle dedi: Eğer onu, onun ıtlak ve fetha ile ضبط etme ıstılahı üzere yürütürsek, harekeli ona kalır; eğer onu şöhrete binaen harekeli yaparsak ve ıtlakı dikkate almazsak, fethalı ona kalır. Bizim zikrettiğimiz tafsil ile şeyhimizin müşkil gördüğü şey defolur. Şu da var ki **النسب**; **الضرب** gibi; birinci bâbın masdarlarındandır; “Sıhâh”ta ضبط edilmiş olan budur. “Tehzîb”de olan ise metni şudur: Şair zaruret sebebiyle sîn’i sâkin kıldı; İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:

يا عمرو يا ابن الأكرمين نسبا                      قد نحب المجد عليك نحبـا

Yani: nezr olarak. Ve **نسبة**; kesre ile: nesebini zikretmektir. **نسبه**: ondan intisab etmesini istedi. Ve **نسبت فلانا**; **أنسبه**; damme ile; **نسبا**: eğer onu nesebinde en büyük dedesine yükseltirsen. “Esâs”ta: mecazdandır: ona oturdum; o da beni nisbet etti; ben de ona intisab ettim. “Sıhâh”ta: **انتسب إلى أبيه**: (babasına) intisab etti. Haberde: “**إنها نسبتنا، فانتسبنا لها**”. İbnü’l-A‘râbî rivayet etti. Ve **ناسبه**: onu nesebinde ortak kıldı. Şair kadınla **نسب** etti; bazısında: kadınlarla; **ينسب** kesre ile; “Sıhâh”ta böyledir; ve **ينسب** damme ile; “Lisânü’l-‘Arab”da böyledir. Dedim: Sonuncusunu Sâgânî, Kisâî’den **نسبا** harekeli olarak nakletti; ve **نسبا** **أمير** gibi; ve **منسبة** fetha(lı) (yani sîn’in kesri ile); ve yine: **منسبا** **كمجلس** gibi; Sâgânî’nin naklettiği üzere: şiirde onunla teşbîb etti ve gazel söyledi; bu, kasidenin başındadır; sonra medhe çıkar; İbn Hâlaveyh böyle dedi. Fehrî, “Şerhu’l-Fasîh”te dedi: **نسب بها**: onu şiirinde zikrettiğinde ve onu güzellik, gençlik ve bunun dışındaki şeylerle vasfettiğinde. Zemahşerî dedi: onun güzelliklerini vasfettiğinde; hak olsun yahut bâtıl. “el-Vâ‘î” sahibı dedi: **النسيب** ve **النسب**: şiirde gazeldir. Dedi: şiirde **النسيب**: onda teşbîbdir; bunlar **المناسيب**’dir; tekili **منسوب**’dur. İbn Düresteveyh dedi: Şair kadınla **نسب** etti; ve adam **نسب** etti: ikisi de vasıftandır; çünkü kim bir adamı nisbet ederse, onu babasıyla veya beldesiyle yahut bunun benzeriyle vasfetmiş olur; ve kim bir kadınla nisbet ederse, onu güzellik, gençlik, iyilik ve bunun dışındaki şeylerle vasfetmiş olur. Şeyhimiz dedi: Ve yine **النسيب** sevgililerin konak yerlerini ve menzillerini vasfetmeye, âşığın onların buluşmasına ve kavuşmasına iştiyakına ve onların tafsil ettikleri ve **التشبيب** diye adlandırdıkları bunun dışındaki şeylere de ıtlak olunur; çünkü o çoğunlukla gençlik zamanında olur; yahut çünkü onda gençliğin zikri ve gazel vardır; onda bulunan muğâzele ve münâdeme sebebiyle. Ve **النساب** ve **النسابة**: nesebde beliğ âlimdir; birincinin çoğulu: **النسابون**. Ve **نسابة**’ya mübalağa ve medih için **الهاء**’yı soktular; mevsûfun müennesliği için eklenmedi; ancak dinleyiciye, bu mevsûfun içinde bulunduğu şeyde gayeye ve nihayete ulaştığını bildirmek için eklendi; böylece sıfatın te’nîsini, istenen gaye te’nîsi ve mübalağaya alâmet kıldılar; bu söz “Alâmet”te istiksâ edilmiştir. Ve dersin: bende üç **نسابات** ve **علامات** vardır; üç erkek kastedersin; sonra onlara sıfat olarak **نسابات** getirdin. Ebû Bekir hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “**وكان رجلا نسابة**”. Denilir: bu şiir daha **أنسب**’tir; yani daha ince **نسيب** ve **تشبيب** bakımından; sanki onlar “**نسيب ناسب**” demişlerdir; mübalağa üzere “şair şiiri” gibi; böylece bu ondan bina edildi. Ve **أنسبت الريح**: şiddetlendiğinde ve **استافت** ettiğinde; yani şiddetinden toprak ve çakılı kaldırdığında. Ve **النيسب**; **كحيدر**: açık, belli dosdoğru yoldur. Ve denildi: o, incecik yoldur; **كالنيسبان**. Bazıları **نيسم** der; mîm ile; bu bir dildir. Yahut **النيسب**: yoldan bulunan izdir. Ve **النيسب** ayrıca: karıncanın kendisi; ondan biri diğerinin izinde geldiğinde. İbn Sîde dedi: **النيسب**: karınca için bir yoldur. Başkası artırdı: ve yılanın; ve yaban eşeklerinin su kaynaklarına gidiş yolu. Cevherî’nin ibaresi: **النيسب**: karıncanın kendisinden, yol gibi gördüğün şeydir; o **فيعل** veznindedir. Dukeyn b. Recâ el-Fukaymî dedi:

عينا ترى الناس إليها نيسبـا                      من داخل وخارج أيدي سبا

Sâgânî dedi: rivayet “**ملكا ترى الناس إليه**”dir; yani: ona bir mülk ver. **نيسب**: bir adam adıdır; yalnız İbnü’l-A‘râbî’den. Denilir: **خط منسوب**: yani kaideli. Ve **شعر منسوب**: yani onda **نسيب** ve gazel vardır; çoğulu **مناسيب**. Şemmer inşâd etti:

هل في التعلل من أسماء من حوب                      أم في السلام وإهداء المنـاسـيب

Ve **نسيبة بنت كعب الأنصارية**: o, Ümmü ‘Umâre’dir. **نسيبة بنت سماك بن النعمان**: Müslüman oldu ve biat etti; İbn Sa‘d söyledi; yalnız ikisinde de nûn’un fethasıyla. **نسيبة بنت نيار بن الحارث**; Benî Cehcebî’dendir; İbn Habîb söyledi. Ve Ümmü ‘Atıyye **نسيبة بنت الحارث الغاسلة**; ikisinin de dammesiyle. Ve onlar sahâbîlerdir; Allah’ın rızası hepsinin üzerine olsun. Ve **نسيبة بنت أبي طلحة الخطمية**’nin zikri ondan kaçtı; sahâbîdir; İbn Sa‘d onu zikretti. Ve **قيس بن نسيبة** Resûlullah’a, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, Benî Süleym’den geldi; Müslüman oldu. Ve **نسيبة بنت شهاب بن شداد**; ikisinde de damme ile. Ve sonuncusu, Mütemmim b. Nüveyre’nin hakkında söylediği kimsedir:

أفبعد من ولدت نسيبة أشتكىزوء المنية أو أرى أتوجع

Ve yine **عاصم بن نسيب**; o, Şu‘be b. el-Haccâc el-‘Atakî’nin şeyhidir; hâfız onu nakletti. Ve **أنسب**; **كأحمد**: Yemen’de Benî Zübeyd kalelerinden bir kaledir; Sâgânî nakletti. Falan falanla **يناسب** eder; o da onun **نسيبه**’dir: yani onun yakınıdır. “Sıhâh”ta: **تنسب**: yani senin **نسيب**in olduğunu iddia etti. Ondan mesel: “**القريب من تقرب، لا من تنسب**”; yani: yakın, sevgi ve dostlukla yakınlık kurandır; seninle onun arasında neseb bulunduğunu iddia eden değil. Buna yakın olan: “**ورب أخ لك لم تلده أمك**”. Habîb dedi:

ولقد سبرت الناس ثم خبرتهـم                      وبلوت ما وضعوا من الأسباب
  فإذا القرابة لا تقرب قاطـعـا                      وإذا المودة أقرب الأنـسـاب

Mecazdandır: **المناسبة**: müşâkele (benzeşme)dir; denilir: iki şey arasında **مناسبة** ve **تناسب** vardır; yani müşâkele ve teşâkül. Ve yine onların sözü: ikisi arasında **نسبة** yoktur; ve ikisi arasında yakın bir **نسبة** vardır. “Nevâdir”de: falan ikisi arasında **نيسب** eder, bir **نيسبة** ile: eğer nemîme ile ve başkasıyla gelip giderse; “Lisânü’l-‘Arab” sahibi ve Sâgânî nakletti. Ve ondan istidrâk olunanlardandır: **النسيب**; **كأمير**: Ebü’l-Kâsım ed-Dımaşkî’nin lakabıdır; meşhur bir muhaddistir. Ve **نسب خاتون بنت الملك الجواد**; İbrâhîm b. Halîl’den rivayet etti. Ve **النسابة**; fetha ile: **كالقرابة**.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَسَبَهُ
1 نَسَبَهُ ذ , aor. نَسُبَ , (S, K,) inf. n. نَسْبٌ and نِسْبَةٌ; (S;) and aor. نَسِبَ , inf. n. نَسَبٌ and نِسْبَةٌ; (K, TA;) He mentioned his [i. e. another's] relationship, [lineage, or genealogy]; (S, K;) saying, He is such a one, the son of such a one; or He is of such a tribe, or city; or of such an art, or such a trade; and the like. (Lb. T.) ― -b2- نَسَبَهُ, aor. نَسُبَ , inf. n. نَسْبٌ, He traced up his [i. e. another's] lineage to his greatest ancestor. (TA.) ― -b3- نَسَبَهُ, [aor. نَسُبَ ?,] He asked him to mention, or tell him, his relationship, [lineage, or genealogy]. (K.) ― -b4- اِلَيْهِ ↓ جَلَسْتُ اِلَيْهِ فَنَسَبَنِى قَانْتَسَبْتُ (tropical:) [I sat by him, and he asked me to tell him my lineage; so I mentioned my lineage to him]. (A.) ― -b5- لَهَا ↓ نَسَبَتْنَا فَانْتَسَبْنَا [She asked us to tell her our lineage; so we mentioned our lineage to her]. (IAar, from a trad.) ― -b6- نَسَبَهُ الى فُلَانٍ He asserted him to be related to such a one: and he referred his lineage, or origin, to such a one. ― -b7- He referred the origin or derivation of his name to such a one. ― -b8- He attributed, or ascribed, it to such a one. See, for ex. صَدَّقَ and كَذَّبَ in the Msb. ― -b9- نَسَبَهُ اِلَى كَذَا (tropical:) He referred its origin, or the origin or derivation of its name, to such a thing. ― -b10- He attributed, or ascribed, it to such a thing. ― -b11- ] نَسَبَهُ اِلَى فُلَانٍ He named him, or called him, in relation, or reference, to such a one; meaning an ancestor: and in like manner, in relation, or reference, to a tribe, a town or district, an art or trade, &c. See نِسْبَةٌ. ― -b12- نَسَبَهُ اـلَى كذَا (tropical:) He named it, or called it, in relation, or reference, to such a thing. ― -b13- نَسَبَ اِلَيْهِ كَذَا, and, by inversion, نَسَبَهُ اِلَى كَذَا, (see S and K, in art. جهل, &c.) (tropical:) He attributed or imputed to him, or charged him with, or accused him of, such a thing; namely, a fault &c. Both phrases are often used as signifying thus by classical writers, and in the present day.] ― -b14- نَسَبَ بِالْمَرْأَةِ, (S, K,) aor. نَسِبَ , (S,) and نَسُبَ , (L,) inf. n. نَسِيبٌ (S, K) and نَسَبٌ and مَنْسَبَةٌ, (K,) i. q. شَبَّبَ بِهَا; q. v.; (S, K;) He mentioned the woman in an amatory manner, in the beginning [or prelude] of a poem: (TA, voce شبّب:) he mentioned the woman in amatory language, in the beginning of a قَصِيدَة, and then turned to the object of praise: [for it is a general rule to commence a قصيدة in praise of a king, or hero, or the like, with نسيب; the transition from this is termed التَّخَلُّصُ: see also اِقْتَضَبَ:] (IKh:) he mentioned the woman in his poem, describing her as characterized by beauty and youth &c.: (Lb:) or describing her as characterized by good qualities, whether truly or falsely. (Z.) This phrase and نَسَبَ الرَّجُلَ both signify description; the latter signifying “ he described the man with relation to his father, or his city or country, or the like; ” and the former phrase, he described the woman as characterized by beauty and youth and love or affection &c. (IDrst.) نَسِيبٌ is also employed to signify the describing of the places where the objects of love have taken up their abode in the season of the رَبِيع and at other times, and the lover's longing to meet them and be united with them, and what else is comprised in the signification of the words تَشْبِيبٌ and غَزَلٌ. (MF.) [See غَزِلَ, and غَزَلٌ.]

ناسبهُ
3 ناسبهُ ذ He shared with him in relationship. (TA.) ― -b2- فُلَانٌ يُنَاسِبُ فُلَانًا Such a one is related to, or a relation of, such a one. (S.) ― -b3- ناسبه, inf. n. مُنَاسَبَةٌ, (tropical:) He, or it, bore relation to, resembled, was similar to, conformable to, analogous to, correspondent to, suitable to, befitted, him or it. (S, K, Msb.) See also نِسْبَةٌ.

انسبتِ الرِّيحُ
4 انسبتِ الرِّيحُ ذ The wind was violent, and drove along the dust and pebbles: (K:) [as also انشبت].

تنسّب
5 تنسّب ذ He asserted himself to be a relation, or kinsman, or to be related, [اِلَيْكَ] to thee. Hence the proverb, القَرِيبُ مَنْ تَقَرَّبَ لَا مَنْ تَنَسَّبَ: (S, K:) i. e. He is [indeed] an ally who allies himself by affection and friendship: not he who asserts himself to be a kinsman. (TA.)

تناسبوا
6 تناسبوا ذ (tropical:) They were mutually, or reciprocally, related; resembled one another; were similar, conformable, analogous, correspondent, or suitable, one to another; befitted one another. (TA.) See also نِسْبَةٌ. ― -b2- [And تناسب It was suitable in its parts, proportionate, symmetrical, or uniform.]

8 اِنْتَسَبَ See 10 and 1. ― -b2- انتسب اِلَى أَبِيهِ He asserted his relationship to his father, whether truly or falsely; (S;) [saying, I am the son of such a one: as was generally done by a champion when he sallied forth to challenge]. ― -b3- انتسب اِلَيْهِ It (a voice) was attributed, or ascribed, to him. (TA, art. غنث.)

استنسب
10 استنسب ذ (K) and ↓ انتسب (TA) He mentioned his [i. e. his own] relationship, [lineage, or genealogy]. (K.) One says to a man, in asking him respecting his relationship, &c., اِسْتَنْسِبْ لَنَا أَىْ اِنْتَسِبْ لَنَا حَتَّى نَعْرِفَكَ [Mention thy relationship, or lineage, to us, that we may know thee]. (AZ.)

نَيْسَبَ بَيْنَهُمَا
Q. Q. 1 نَيْسَبَ بَيْنَهُمَا ذ , inf. n. نَيْسَبَةٌ, He went to and fro between them two with malicious and mischievous misrepresentations, calumnies, or slanders, &c. (L, K.)

نَسْبٌ
نَسْبٌ ذ : see نَسَبٌ.

نَسَبٌ
نَسَبٌ ذ and ↓ نِسْبَهٌ and ↓ نُسْيَةٌ (S, K) Relationship; relation; kindred; consanguinity; [family; race; lineage; parentage; pedigree; genealogy; origin; reputed relationship or lineage or origin;] (K;) with respect to father and mother; (ISk;) or with respect to fathers only: (K:) pl. of the first, أَنْسَابٌ; (S;) of the ↓ second, نِسَبٌ; and of the ↓ third, نُسَبٌ. (Msb.) The first, by poetical license, is contracted into ↓ نَسْبٌ. (T.) [You say,] بَيْنَهُمَا نَسَبٌ Between them is relationship; said whether they may lawfully marry one another, or not. (Msb.) See نَسِيبٌ.

نِسْبَةٌ
نِسْبَةٌ ذ (tropical:) Relation; proportion; comparison; with respect to quantity, or measure, and the like. See نَسَبٌ. ― -b2- بِنِسْبَةِ كَذَا In proportion to such a thing. ― -b3- نِسْبَةُ العَشَرَةِ اِلَى المِائَةِ The proportion of ten to a hundred is [that of a tenth]. (Msb.) ― -b4- [You also say بِالنِّسْبَةِ اِلَى كَذَا In relation to, or in comparison with, such a thing.] ― -b5- نِسْبَةٌ A name of relation to a father, mother, tribe, town or district, art or trade, &c.: [as عَلَوِىٌّ, فَاطِمِىٌّ, قُرَشِىٌّ, مَكِّىٌّ, جَوْهَرِىٌّ:] ending with ىّ. A more general name of this kind should precede a more particular one: thus you say القُرَشِىُّ الهَاشِمِىُّ: and it is better that a name of relation to a tribe should precede one of relation to a town or the like: thus you say القُرَشِىُّ المَكِّىُّ. It is said that the Arabs originally called themselves by such names only in relation to tribes; and that, when they took up their abodes in cultivated lands and in cities, they borrowed names of relation to towns and the like from the Persians and Copts. (Msb.) ― -b6- نِسْبَةٌ (TA) and ↓ مُنَاسَبَةٌ (S, K) and ↓ تَنَاسُبٌ (TA) (tropical:) Resemblance; similarity; conformity; analogy; correspondence; suitableness; fitness. (S, K, TA.) Ex. بَيْنَ الشَّيْئَيْنِ نسبةٌ, and ↓ مناسبةٌ, and ↓ تناسبٌ, Between the two things is a resemblance, &c. بَيْنَهُمَا نسبةٌ قَرِيبَةٌ. Between them two is a near resemblance, &c. (TA.) [نِسْبَةٌ حُكْمِيَّةٌ The relation of a predicate to its subject (in books on logic).]

نُسْبَةٌ
نُسْبَةٌ ذ : see نَسَبٌ.

نَسِيبٌ
نَسِيبٌ ذ i. q. ↓ مُنَاسِبٌ, [A sharer in relationship; one who becomes a sharer in relationship by marriage]: (K:) pl. نُسَبَاءُ and أَنْسِبَاءُ.) (TA.) ― -b2- نَسِيبٌ (S, K) and ↓ مَنْسُوبٌ (K) One related; a relation; a kinsman. (S, K, TA.) You say فُلَانٌ نَسِيبِى [Such a one is my relation]: and هُمْ أَنْسِبَائِى [They are my relations]. (TA.) ↓ نَسَبٌ, also, is used for ذُو نَسَبٍ [A relation, or kinsman]; and means a male, or female, relation; (Jel, xxv. 56;) and for ذَوُو نَسَبٍ [relations, or kinsmen]. (Bd, ibid.) [See also صِهْرٌ.] ― -b3- نَسِيبٌ and ↓ مَنْسُوبٌ A man of rank, or quality, or the like, and of family, or lineage. (TA.) ― -b4- ↓ نَسِيبٌ نَاسبٌ [An elegant amatory mentioning of a woman, or of women, in the beginning of a poem] is a phrase like شَعْرٌ شَاعِرٌ. (K.) See أَنْسَبُ.

نَسَّابٌ
نَسَّابٌ ذ (K) and ↓ نَسَّابَةٌ (S, K.) Skilful in genealogy: (K:) [or rather, the former signifies very skilful in genealogies; or a great genealogist:] the latter, possessing the utmost knowledge in genealogies; or a most skilful genealogist: [this being of a doubly intensive form;] the ة being annexed to render the epithet one of excessive praise: (S:) pl. of the former نَسَّابُونَ, and of the latter نَسَّابَاتٌ: (TA:) you say عِنْدِى ثَلَاثَةُ نسّاباتٍ, meaning ثلاثة رِجَالٍ نسّاباتٍ. (S.)

نَسَّابَةٌ
نَسَّابَةٌ ذ : see نَسَّابٌ.

نَاسِبٌ
نَاسِبٌ ذ : see نَسِيبٌ.

نَيْسَبٌ
نَيْسَبٌ ذ A straight, or direct, and conspicuous, or open, road, or way: (K:) or narrow road, or way: (TA:) as also ↓ نَيْسَبَانٌ: (K:) some say نَيْسَمٌ, which is a dial. form: (TA:) or نيسب signifies the traces of a road, or way. (K.) ― -b2- Also نَيْسَبٌ Ants that appear like a road; (S;) ants following one another uninterruptedly. (K.) Dukeyn Ibn-Rejà says,
عَيْنًا تَرَى النَّاسَ اِلَيْهَا نَيْسَبَا
[A source to which thou seest the people (repairing like) ants proceeding in uninterrupted succession]. (S.) ― -b3- Also, the track of ants, (ISd, K,) and of a serpent, and of wild asses going to their watering-places. (TA.)

نَيْسَبَانٌ
نَيْسَبَانٌ ذ : see نَيْسَبٌ.

هٰذَا الشِّعْرُ أَنْسَبُ
هٰذَا الشِّعْرُ أَنْسَبُ ذ This poetry is more, or most. elegant in what is termed نَسِيب. see 2: (K:) as though they had said نَسِيبٌ نَاسِبٌ, like شِعْرٌ شَاعِرٌ, to give intensiveness to the signification, and thence formed the word أَنْسَبُ. (TA.)

خَطٌّ مَنْسُوبٌ
خَطٌّ مَنْسُوبٌ ذ [A] regular [hand-writing]: syn. ذُو قَاعِدَةٍ: (TA:) [properly, named in relation to its author &c.] ― -b2- شِعْرٌ مَنْسُوبٌ Poetry, or a poem, in which is نَسِيب, [or an amatory mention of a woman, or women, in its beginning]: pl. مَنَاسِيبُ. (K.) See نَسِيبٌ.

مُنَاسِبٌ
مُنَاسِبٌ ذ : see نَسِيبٌ.

مُنَاسَبَةٌ
مُنَاسَبَةٌ ذ and تَنَاسُبٌ: see نِسْبَةٌ.

##### Türkçe

**نَسَبَهُ**
1 **نَسَبَهُ** ذ, muzâri‘ı **نَسُبَ**, (S, K,) mastarı **نَسْبٌ** ve **نِسْبَةٌ**; (S;) ve muzâri‘ı **نَسِبَ**, mastarı **نَسَبٌ** ve **نِسْبَةٌ**; (K, TA;) onun [yani başkasının] akrabalığını, [soyunu veya şeceresini] zikretti; (S, K;) “O, falancadır, falancanın oğludur” demek; yahut “falanca kabiledendir” veya “falanca şehirden” yahut “falanca sanattandır” veya “falanca meslektendir” ve benzeri. (Lb. T.) ― -b2- **نَسَبَهُ**, muzâri‘ı **نَسُبَ**, mastarı **نَسْبٌ**, onun [yani başkasının] soyunu en büyük atasına kadar izledi. (TA.) ― -b3- **نَسَبَهُ**, [muzâri‘ı **نَسُبَ** ?,] ondan akrabalığını, [soyunu veya şeceresini] zikretmesini, yahut kendisine söylemesini istedi. (K.) ― -b4- **اِلَيْهِ** ↓ **جَلَسْتُ اِلَيْهِ فَنَسَبَنِى قَانْتَسَبْتُ** (mecazen:) [Onun yanında oturdum da benden soyumu söylememi istedi; ben de ona soyumu zikrettim]. (A.) ― -b5- **لَهَا** ↓ **نَسَبَتْنَا فَانْتَسَبْنَا** [Bize soyumuzu söylememizi istedi; biz de ona soyumuzu zikrettik]. (IAar, bir rivayetten.) ― -b6- **نَسَبَهُ الى فُلَانٍ** Onun falancaya akraba olduğunu ileri sürdü: ve onun soyunu yahut aslını falancaya nisbet etti. ― -b7- Adının aslını yahut türeyişini falancaya nisbet etti. ― -b8- Onu falancaya isnat etti, yahut nisbet etti. Msb’de **صَدَّقَ** ve **كَذَّبَ**’e bak; meselâ. ― -b9- **نَسَبَهُ اِلَى كَذَا** (mecazen:) Onun aslını, yahut adının aslını veya türeyişini böyle bir şeye nisbet etti. ― -b10- Onu böyle bir şeye isnat etti, yahut nisbet etti. ― -b11- ] **نَسَبَهُ اِلَى فُلَانٍ** Onu, falancaya nisbetle adlandırdı yahut çağırdı; murad bir atadır: ve aynı şekilde, bir kabileye, bir kasabaya veya bölgeye, bir sanata veya mesleğe, vb. nisbetle. **نِسْبَةٌ**’ye bak. ― -b12- **نَسَبَهُ اـلَى كذَا** (mecazen:) Onu, böyle bir şeye nisbetle adlandırdı yahut çağırdı. ― -b13- **نَسَبَ اِلَيْهِ كَذَا**, ve ters çevirme ile **نَسَبَهُ اِلَى كَذَا**, (bk. S ve K, **جهل** maddesinde, vb.) (mecazen:) ona böyle bir şeyi isnat etti yahut yükledi; yahut onu bununla itham etti; yani bir kusur vb. Her iki ibare, klasik yazarlarca ve günümüzde, çoğu kez bu mânada kullanılır.] ― -b14- **نَسَبَ بِالْمَرْأَةِ**, (S, K,) muzâri‘ı **نَسِبَ**, (S,) ve **نَسُبَ**, (L,) mastarı **نَسِيبٌ** (S, K) ve **نَسَبٌ** ve **مَنْسَبَةٌ**, (K,) **شَبَّبَ بِهَا** ile aynı; bk. o; (S, K;) bir şiirin başında [yahut girişinde] kadını âşıkâne bir tarzda zikretti: (TA, **شبّب** maddesinde:) bir **قَصِيدَة**’nin başında kadını âşıkâne sözlerle zikretti, sonra övgü maksadına döndü: [zira bir hükümdarı, yahut kahramanı, yahut benzerini öven bir **قصيدة**’ye **نسيب** ile başlamak genel bir kaidedir; bundan geçişe **التَّخَلُّصُ** denir: ayrıca **اِقْتَضَبَ**’a da bak:] (IKh:) şiirinde kadını, güzellik ve gençlik vb. ile vasıflı olarak tasvir ederek zikretti: (Lb:) yahut iyi vasıflarla vasıflı olarak tasvir ederek; doğru olarak da, yalan olarak da. (Z.) Bu ibare ile **نَسَبَ الرَّجُلَ** ikisi de “tasvir” mânasına gelir; ikincisi “adamı babasına, yahut şehrine veya ülkesine, yahut benzerine nisbetle tasvir etti” mânasına gelir; birincisi ise “kadını güzellik ve gençlik ve sevgi yahut muhabbet vb. ile vasıflı olarak tasvir etti” mânasına gelir. (IDrst.) **نَسِيبٌ** ayrıca, sevgililerin **رَبِيع** mevsiminde ve diğer zamanlarda konakladıkları yerleri tasvir etmeyi, âşığın onlarla buluşma ve onlara kavuşma özlemini, ve **تَشْبِيبٌ** ve **غَزَلٌ** lafızlarının delâletine giren diğer şeyleri ifade etmek için de kullanılır. (MF.) [Bk. **غَزِلَ**, ve **غَزَلٌ**.]

**ناسبهُ**
3 **ناسبهُ** ذ Onunla akrabalıkta ortak oldu. (TA.) ― -b2- **فُلَانٌ يُنَاسِبُ فُلَانًا** Falanca, falancaya akrabadır; yahut falancanın akrabasıdır. (S.) ― -b3- **ناسبه**, mastarı **مُنَاسَبَةٌ**, (mecazen:) o, yahut o şey, onunla yahut onunla ilgili olarak münasebetli oldu; benzedi; benzer oldu; uygun düştü; kıyaslanır oldu; karşılık geldi; münasip oldu; yakıştı. (S, K, Msb.) Ayrıca **نِسْبَةٌ**’ye bak.

**انسبتِ الرِّيحُ**
4 **انسبتِ الرِّيحُ** ذ Rüzgâr şiddetli oldu ve tozu ve çakıl taşlarını sürükledi: (K:) [**انشبت** de böyledir].

**تنسّب**
5 **تنسّب** ذ Kendini akraba, yahut hısım, yahut [**اِلَيْكَ**] sana akraba olduğunu ileri sürdü. Bundan şu darbımesel: **القَرِيبُ مَنْ تَقَرَّبَ لَا مَنْ تَنَسَّبَ**: (S, K:) yani: [gerçekte] müttefik, sevgi ve dostlukla yakınlık kurandır; akraba olduğunu ileri süren değil. (TA.)

**تناسبوا**
6 **تناسبوا** ذ (mecazen:) Karşılıklı olarak akraba oldular; birbirlerine benzediler; birbirine benzer, uygun, kıyaslanır, karşılık gelir, yahut münasip oldular; birbirine yakıştılar. (TA.) Ayrıca **نِسْبَةٌ**’ye bak. ― -b2- [Ve **تناسب** Parçaları bakımından uygun oldu; orantılı oldu; simetrik oldu; yahut yeknesak oldu.]

8 **اِنْتَسَبَ** 10’a ve 1’e bak. ― -b2- **انتسب اِلَى أَبِيهِ** Babasına akrabalığını, doğru olsun yalan olsun, ileri sürdü; (S;) [“Ben falancanın oğluyum” diyerek: bu, meydan okumaya çıktığında bir pehlivanın genellikle yaptığı şeydi]. ― -b3- **انتسب اِلَيْهِ** O (bir ses) ona isnat edildi, yahut ona nisbet edildi. (TA, **غنث** maddesi.)

**استنسب**
10 **استنسب** ذ (K) ve ↓ **انتسب** (TA) Kendi akrabalığını, [soyunu veya şeceresini] zikretti. (K.) Bir adama, akrabalığı vb. hakkında sorarken şöyle denir: **اِسْتَنْسِبْ لَنَا أَىْ اِنْتَسِبْ لَنَا حَتَّى نَعْرِفَكَ** [Bize akrabalığını yahut soyunu zikret ki seni bilelim]. (AZ.)

**نَيْسَبَ بَيْنَهُمَا**
Q. Q. 1 **نَيْسَبَ بَيْنَهُمَا** ذ, mastarı **نَيْسَبَةٌ**, ikisi arasında kötü niyetli ve fesatçı çarpıtmalar, iftiralar yahut kovuculuklar vb. ile gidip geldi. (L, K.)

**نَسْبٌ**
**نَسْبٌ** ذ: **نَسَبٌ**’e bak.

**نَسَبٌ**
**نَسَبٌ** ذ ve ↓ **نِسْبَهٌ** ve ↓ **نُسْيَةٌ** (S, K) Akrabalık; akraba olma; hısımlık; kan hısımlığı; [aile; nesil; soy; nesep; şecere; köken; sanılan akrabalık yahut soy yahut köken;] (K;) baba ve anne bakımından; (ISk;) yahut babalar bakımından yalnız: (K:) birincinin çoğulu **أَنْسَابٌ**; (S;) ↓ ikincinin çoğulu **نِسَبٌ**; ve ↓ üçüncünün çoğulu **نُسَبٌ**. (Msb.) Birincisi, şiirî ruhsatla, ↓ **نَسْبٌ**’e kısaltılır. (T.) [Şöyle dersin:] **بَيْنَهُمَا نَسَبٌ** Aralarında akrabalık vardır; birbirleriyle evlenmeleri helâl olsun olmasın, böyle denir. (Msb.) **نَسِيبٌ**’e bak.

**نِسْبَةٌ**
**نِسْبَةٌ** ذ (mecazen:) Nisbet; oran; mukayese; miktar yahut ölçü ve benzeri bakımından. **نَسَبٌ**’e bak. ― -b2- **بِنِسْبَةِ كَذَا** Böyle bir şeye oranla. ― -b3- **نِسْبَةُ العَشَرَةِ اِلَى المِائَةِ** Onun yüz’e oranı [onda birin oranıdır]. (Msb.) ― -b4- [Ayrıca şöyle dersin **بِالنِّسْبَةِ اِلَى كَذَا** Böyle bir şeye nisbetle, yahut onunla mukayese ederek.] ― -b5- **نِسْبَةٌ** Bir babaya, anneye, kabileye, kasabaya veya bölgeye, sanata veya mesleğe, vb. nisbet adı: [**عَلَوِىٌّ**, **فَاطِمِىٌّ**, **قُرَشِىٌّ**, **مَكِّىٌّ**, **جَوْهَرِىٌّ**:] sonu **ىّ** ile biter. Bu türden daha genel bir nisbet adı, daha hususî olanın önüne geçmelidir: böylece **القُرَشِىُّ الهَاشِمِىُّ** dersin: ve bir kabileye nisbet adı, bir kasabaya yahut benzerine nisbet adının önüne geçmesi daha iyidir: böylece **القُرَشِىُّ المَكِّىُّ** dersin. Arapların aslında kendilerini yalnız kabilelere nisbetle bu tür adlarla adlandırdıkları; mamur beldelere ve şehirlere yerleşince, kasabalara ve benzerlerine nisbet adlarını Farslardan ve Kıptîlerden ödünç aldıkları söylenir. (Msb.) ― -b6- **نِسْبَةٌ** (TA) ve ↓ **مُنَاسَبَةٌ** (S, K) ve ↓ **تَنَاسُبٌ** (TA) (mecazen:) Benzerlik; benzeyiş; uygunluk; kıyaslanırlık; karşılıklılık; münasiplik; elverişlilik. (S, K, TA.) Ör. **بَيْنَ الشَّيْئَيْنِ نسبةٌ**, ve ↓ **مناسبةٌ**, ve ↓ **تناسبٌ**, İki şey arasında bir benzerlik vb. vardır. **بَيْنَهُمَا نسبةٌ قَرِيبَةٌ**. İkisi arasında yakın bir benzerlik vb. vardır. (TA.) [**نِسْبَةٌ حُكْمِيَّةٌ** Yüklemin özneye nisbeti (mantık kitaplarında).]

**نُسْبَةٌ**
**نُسْبَةٌ** ذ: **نَسَبٌ**’e bak.

**نَسِيبٌ**
**نَسِيبٌ** ذ ↓ **مُنَاسِبٌ** ile aynı, [akrabalıkta ortak olan; evlilik yoluyla akrabalıkta ortak olan]: (K:) çoğulu **نُسَبَاءُ** ve **أَنْسِبَاءُ**.) (TA.) ― -b2- **نَسِيبٌ** (S, K) ve ↓ **مَنْسُوبٌ** (K) Akraba; bir akraba; bir hısım. (S, K, TA.) Şöyle dersin **فُلَانٌ نَسِيبِى** [Falanca benim akrabamdır]: ve **هُمْ أَنْسِبَائِى** [Onlar benim akrabalarımdır]. (TA.) ↓ **نَسَبٌ** da, **ذُو نَسَبٍ** [akraba, yahut hısım] yerine kullanılır; ve erkek yahut kadın akraba mânasına gelir; (Jel, xxv. 56;) ve **ذَوُو نَسَبٍ** [akraba(lar), yahut hısım(lar)] yerine. (Bd, aynı yer.) [Ayrıca **صِهْرٌ**’e bak.] ― -b3- **نَسِيبٌ** ve ↓ **مَنْسُوبٌ** Rütbe yahut mevki sahibi bir adam, yahut benzeri, ve aileli yahut soylu. (TA.) ― -b4- ↓ **نَسِيبٌ نَاسبٌ** [Bir şiirin başında kadını yahut kadınları zarif bir âşıkâne tarzda zikretme] **شَعْرٌ شَاعِرٌ** gibi bir ibaredir. (K.) **أَنْسَبُ**’a bak.

**نَسَّابٌ**
**نَسَّابٌ** ذ (K) ve ↓ **نَسَّابَةٌ** (S, K.) Şecere ilminde mahir: (K:) [daha doğrusu, birincisi şecerelerde çok mahir; yahut büyük bir nesep âlimi mânasına gelir:] ikincisi, şecerelerde en ileri bilgiye sahip; yahut en mahir nesep âlimi: [bu, iki kat şiddet bildiren bir kalıp olduğundan;] **ة** aşırı övgü bildiren bir sıfat kılmak için eklenmiştir: (S:) birincinin çoğulu **نَسَّابُونَ**, ikincinin çoğulu **نَسَّابَاتٌ**: (TA:) **عِنْدِى ثَلَاثَةُ نسّاباتٍ** dersin; bununla **ثلاثة رِجَالٍ نسّاباتٍ** kastedersin. (S.)

**نَسَّابَةٌ**
**نَسَّابَةٌ** ذ: **نَسَّابٌ**’a bak.

**نَاسِبٌ**
**نَاسِبٌ** ذ: **نَسِيبٌ**’e bak.

**نَيْسَبٌ**
**نَيْسَبٌ** ذ Düz, yahut dosdoğru, ve belirgin, yahut açık bir yol: (K:) yahut dar bir yol: (TA:) ↓ **نَيْسَبَانٌ** da böyledir: (K:) bazıları **نَيْسَمٌ** der; bu, lehçe farkıdır: (TA:) yahut **نيسب** bir yolun izleri mânasına gelir. (K.) ― -b2- Ayrıca **نَيْسَبٌ** Yol gibi görünen karıncalar; (S;) birbirini kesintisiz takip eden karıncalar. (K.) Dukeyn İbn-Rejà der ki,
عَيْنًا تَرَى النَّاسَ اِلَيْهَا نَيْسَبَا
[İnsanları, ona doğru, kesintisiz ardı ardına giden karıncalar gibi (akın ederken) gördüğün bir kaynak]. (S.) ― -b3- Ayrıca, karıncaların izi, (ISd, K,) ve bir yılanın izi, ve yaban eşeklerinin sulaklarına giderken bıraktıkları iz. (TA.)

**نَيْسَبَانٌ**
**نَيْسَبَانٌ** ذ: **نَيْسَبٌ**’e bak.

**هٰذَا الشِّعْرُ أَنْسَبُ**
**هٰذَا الشِّعْرُ أَنْسَبُ** ذ Bu şiir, **نَسِيب** denilen şey bakımından daha, yahut en, zariftir. 2’ye bak: (K:) sanki **نَسِيبٌ نَاسِبٌ** demişler gibi; **شِعْرٌ شَاعِرٌ** gibi, mânayı şiddetlendirmek için; sonra buradan **أَنْسَبُ** kelimesini türetmişlerdir. (TA.)

**خَطٌّ مَنْسُوبٌ**
**خَطٌّ مَنْسُوبٌ** ذ [Bir] muntazam [yazı]: eş anlamlısı **ذُو قَاعِدَةٍ**: (TA:) [aslında, müellifine vb. nisbetle adlandırılmıştır] ― -b2- **شِعْرٌ مَنْسُوبٌ** İçinde **نَسِيب** bulunan şiir, yahut bir şiir; [yahut başında kadının yahut kadınların âşıkâne zikri bulunan]: çoğulu **مَنَاسِيبُ**. (K.) **نَسِيبٌ**’e bak.

**مُنَاسِبٌ**
**مُنَاسِبٌ** ذ: **نَسِيبٌ**’e bak.

**مُنَاسَبَةٌ**
**مُنَاسَبَةٌ** ذ ve **تَنَاسُبٌ**: **نِسْبَةٌ**’ye bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَسَبَ
نَسَبَ I ,  U ( n. ac. نَسْب 1 ,  نَسَب 4 ,  نِسَبَة 7t ),
a.  Traced the pedigree of; asked about the descent of.

b.  [ acc. &  Ila ], Traced back to; attributed, ascribed to; referred to.

c.  ( n. ac. نَسَب 4 ,  مَنْسَبَة 17t ,  نَسِيْب 25 ) [ Bi ], Wrote love verses.

نَاْسَبَ
نَاْسَبَ III ,
a.  Was related to, connected with.

b.  Resembled.

c.  Was conformable, analogous to; corresponded to; fitted, suited.

أَنْسَبَ
أَنْسَبَ IV ,
a.  Blew violently ( wind ).

تَنَسَّبَ
تَنَسَّبَ V
a.  [ Ila ], Claimed relationship with.

تَنَاْسَبَ
تَنَاْسَبَ VI ,
a.  see III .

اِنْتَسَبَ
اِنْتَسَبَ VIII ,
a.  see V .

b.  Traced his descent, pedigree.

c.  [ Ila ], Was ascribed, attributed to; was named after, related to.

اِسْتَنْسَبَ
اِسْتَنْسَبَ X ,
a.  see V & VIII ( b ).

c.  Asked the pedigree of.

نَسْب
نَسْب 1 ,
a.  see 4 .

نِسْبَة
نِسْبَة 2t , ( pl. نِسَب 7 ),
a.  see 4 (a) , ( b ),

c.  ( pl. نِسَب 7 ), Proportion.

d.  Relation; connection.

e.  Relative adjective ( one ending in يّ ).

f.  see N. Ac. III [ 2 ].

نُسْبَة
نُسْبَة 3t , ( pl. نُسَب 9 ),
a.  see 4 (a) , ( b ) &  نِسْبَة 2t ( c ).

نَسَب
نَسَب 4 , ( pl. أَنْسَاْب 38 ),
a.  Pedigree, lineage, parentage, descent, genealogy; origin, family.

b.  Relationship, consanguinity, kinship.

نَسَبَة
نَسَبَة 4t ,
a.  see 2t (c) .

نَسَبِيّ
نَسَبِيّ 4yi ,
a.  Genealogical; patronymic; gentilic.

نَسِيْب
نَسِيْب 25 , ( pl. نُسَبَآءُ 43 ,  أَنْسِبَآءُ 68 ),
a.  Related, akin; relation, relative, kinsman.

b.  Highborn; man of quality, rank.

c.  Love-poem, amatory verses.

نَسَّاْب
نَسَّاْب 28 ,  نَسَّاْبَة 28t ,
a.  Genealogist.

نَسڤبَ
N. P. نَسڤبَ I , ( pl. مَنَاْسِيْبُ 65 ),
a.  Amatory ( poem ).

b.  [ Ila ], Relative, relating, referring to.

c.  see 2t (e) &  25 ( a ), ( b ).

نَاْسَبَ
N. Ag. نَاْسَبَ III ,
a.  Relation, relative, kinsman.

b.  Corresponding, conformable, analogous; similar, homogeneous; cognate.

تَنَاْسَبَ
N. Ag. تَنَاْسَبَ VI ,
a.  Proportionate, serial, in ratio.

تَنَاْسَبَ
N. Ac. تَنَاْسَبَ VI ,
a.  see N. Ac. III [ 2 ].

اِنْتَسَبَ
N. Ag. اِنْتَسَبَ VIII ,
a.  Challenger, champion.

مُنَاسَبَة
مُنَاسَبَة [ N. Ac. نَاْسَبَ III ( نِسْب 2 )],
a.  Correspondence; connection, relation; fitness, suitability.

b.  Proportion, ratio; analogy.

خَطّ مَنْسُوْب
خَطّ مَنْسُوْب
a.  Regular handwriting.

نَيْسَب
نَيْسَب
a.  Traces.

b.  Road, track.

c.  Ants.

نَيْسَبَان
نَيْسَبَان
a.  see supra.

بِنِسْبَة كَذَا
بِنِسْبَة كَذَا
a.  In proportion to that.

نِسْبَة حَيْبيَّة
نِسْبَة حَيْبيَّة
a.  Sine.

نِسْبَة ظِلِّيَّة
نِسْبَة ظِلِّيَّة
a.  Tangent.

##### Türkçe

**نَسَبَ**
**نَسَبَ** I , U (mastar: **نَسْب** 1, **نَسَب** 4, **نِسَبَة** 7t),
a. Soy kütüğünü çıkardı; nesebi hakkında sordu.

b. [mef‘ûl & **إلى** ile], -e geri götürdü; -e nisbet etti, isnat etti; -e ircâ etti.

c. (mastar: **نَسَب** 4, **مَنْسَبَة** 17t, **نَسِيْب** 25) [**بِ** ile], aşk şiirleri yazdı.

**نَاْسَبَ**
**نَاْسَبَ** III,
a. -ile akraba oldu, bağlantılı oldu.

b. Benzedi.

c. Uygun oldu, benzer oldu; karşılık geldi; uydu, münasip oldu.

**أَنْسَبَ**
**أَنْسَبَ** IV,
a. Şiddetle esti (rüzgâr).

**تَنَسَّبَ**
**تَنَسَّبَ** V
a. [**إلى** ile], -e akrabalık iddia etti.

**تَنَاْسَبَ**
**تَنَاْسَبَ** VI,
a. III’e bak.

**اِنْتَسَبَ**
**اِنْتَسَبَ** VIII,
a. V’e bak.

b. Nesebini, soy kütüğünü çıkardı.

c. [**إلى** ile], -e nisbet edildi, isnat edildi; -in adıyla adlandırıldı, -e mensup oldu.

**اِسْتَنْسَبَ**
**اِسْتَنْسَبَ** X,
a. V ve VIII (b)’ye bak.

c. Nesebi sordu.

**نَسْب**
**نَسْب** 1,
a. 4’e bak.

**نِسْبَة**
**نِسْبَة** 2t, (çoğulu: **نِسَب** 7),
a. 4 (a), (b)’ye bak,

c. (çoğulu: **نِسَب** 7), Oran.

d. İlişki; bağlantı.

e. Nisbet sıfatı (sonu **يّ** ile biten).

f. III’ün mastarına [2] bak.

**نُسْبَة**
**نُسْبَة** 3t, (çoğulu: **نُسَب** 9),
a. 4 (a), (b) ve **نِسْبَة** 2t (c)’ye bak.

**نَسَب**
**نَسَب** 4, (çoğulu: **أَنْسَاْب** 38),
a. Nesep, soy, baba soyu, iniş, şecere; asıl, aile.

b. Akrabalık, kan hısımlığı, hısımlık.

**نَسَبَة**
**نَسَبَة** 4t,
a. 2t (c)’ye bak.

**نَسَبِيّ**
**نَسَبِيّ** 4yi,
a. Nesebe dair; baba adına nisbetli; kavmî.

**نَسِيْب**
**نَسِيْب** 25, (çoğulu: **نُسَبَآءُ** 43, **أَنْسِبَآءُ** 68),
a. Akraba, yakın; akraba, hısım.

b. Soylu; nitelik ve mevki sahibi kimse.

c. Aşk şiiri, gazel beyitleri.

**نَسَّاْب**
**نَسَّاْب** 28, **نَسَّاْبَة** 28t,
a. Nesep âlimi.

**نَسڤبَ**
İsim: **نَسڤبَ** I, (çoğulu: **مَنَاْسِيْبُ** 65),
a. Âşıkâne (şiir).

b. [**إلى** ile], -e nisbetli, -e dair, -e râci.

c. **نِسْبَة** 2t (e) ve 25 (a), (b)’ye bak.

**نَاْسَبَ**
İsm-i fâil: **نَاْسَبَ** III,
a. Akraba, hısım.

b. Karşılık gelen, uygun, benzer; benzer, aynı cins; aynı kökten.

**تَنَاْسَبَ**
İsm-i fâil: **تَنَاْسَبَ** VI,
a. Orantılı, sıralı, oranlı.

**تَنَاْسَبَ**
Mastar: **تَنَاْسَبَ** VI,
a. III’ün mastarına [2] bak.

**اِنْتَسَبَ**
İsm-i fâil: **اِنْتَسَبَ** VIII,
a. Meydan okuyan, pehlivan.

**مُنَاسَبَة**
**مُنَاسَبَة** [mastar: **نَاْسَبَ** III (**نِسْب** 2)],
a. Uygunluk; bağlantı, ilişki; elverişlilik, münasiplik.

b. Oran, nisbet; benzetme.

**خَطّ مَنْسُوْب**
**خَطّ مَنْسُوْب**
a. Düzgün yazı.

**نَيْسَب**
**نَيْسَب**
a. İzler.

b. Yol, patika.

c. Karıncalar.

**نَيْسَبَان**
**نَيْسَبَان**
a. Yukarıdakine bak.

**بِنِسْبَة كَذَا**
**بِنِسْبَة كَذَا**
a. Şuna oranla.

**نِسْبَة حَيْبيَّة**
**نِسْبَة حَيْبيَّة**
a. Sinüs.

**نِسْبَة ظِلِّيَّة**
**نِسْبَة ظِلِّيَّة**
a. Tanjant.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%A8/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

نسب
نَسَبَ - يَنْسُبُ (نَسَبَ - يَنْسِبُ) - نَسَب - أَنْسَاب
نَسَبَ - يَنْسُبُ (نَسَبَ - يَنْسِبُ) + الكائن + إلى كائن أو شيء: ينتسب إليه: يكون  فرعاً مرتبطاً من ذلك الكائن أو الشيء
نَسَبَ - يَنْسُبُ (نَسَبَ - يَنْسِبُ) + كائن + كائناً أو شيئاً + إلى كائن أو شيء: يجعله فرعاً مرتبطاً من ذلك الكائن أو الشيء
نَسَبَ - يَنْسُبُ + كائن + الإبن + إلى فلان: جعله ابن فلان
نَسَبَ - يَنْسُبُ + كائن + صنعة  الفخار + إلى الطيان: جعل صنعة الفخار فرعاً لصنعة الطيان
نَسَب: على وزن " فَعَل" اسم فعل " نَسَبَ - يَنْسُبُ ": الارتباط التفرعي من أصل واحد: وهو كذلك بمعنى مفعول منه: أحد فروع الارتباط: جد - أب - لبن - حفيد، أو إبن العم وابن ابن العم إلخ
أَنْسَاب: جمع " نَسَب "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الانتماء إلى أصل أو نسب أو جذر "، وهي:
آلَ - يَؤوْلُ، نَسَبَ - يَنْسُبُ (نَسَبَ - يَنْسِبُ)، عَجِزَ - يَعْجَزُ، جَذَع َ - يَجْذَعُ، سَبُطَ - يَسْبُط، نَجَلَ - يَنْجُلُ

نسب - نسبا
 	﴿وجعلوا بينه وبين الجنة نسبا ولقد علمت الجنة إنهم لمحضرون(158)﴾ الصافات
 	﴿وهو الذي خلق من الماء بشرا فجعله نسبا وصهرا وكان ربك قديرا(54)﴾ الفرقان
أنساب
 ﴿فإذا نفخ في الصور فلا أنساب بينهم يومئذ ولا يتساءلون(101)﴾ المؤمنون
مختار الصحاح
● [نسب] ن س ب: النَّسَبُ واحد الأنساب و النُّسْبَةُ بكسر النون وضمها مثله ورجل نَسَّابَةٌ أي عالم بالأنساب والهاء للمُبالغة في المدح وفُلان يُنَاسِبُ فلانا فهو نَسِيبُهُ أي قريبه وبينهما مُنَاسَبَةٌ أي مُشاركة و نَسَبْتُ الرجل ذكرت نَسَبه وبابه نصر و نِسْبَةً أيضا بالكسر و انْتَسَبَ إليك أي ادَّعى أنه نسيبك
الراغب
نسب
- النسب والنسبة: اشتراك من جهة أحد الأبوين، وذلك ضربان:
نسب بالطول كالاشتراك من الآباء والأبناء. ونسب بالعرض كالنسبة بين بني الإخوة، وبني الأعمام. قال تعالى: }فجعله نسبا وصهرا{ [الفرقان/54]. وقيل: فلان نسيب فلان. أي: قريبه، وتستعمل النسبة في مقدارين متجانسين بعض التجانس يختص كل واحد منهما بالآخر، ومنه: النسيب، وهو الانتساب في الشعر إلى المرأة بذكر العشق، يقال: نسب الشاعر بالمرأة نسبا ونسيبا.
ملخص اللسان
1.     النَّسَبُ: نَسَبُ القَراباتِ، وهو واحدُ الأَنْسابِ.ابن سيده: النِّسْبةُ والنُّسْبَةُ والنَّسَبُ: القَرابةُ؛ وقيل: هو في الآباء خاصَّةً؛ وقيل: النِّسْبَةُ مصدرُ الانْتِسابِ؛ والنُّسْبَةُ: الاسمُ.
2.     النَّسَبُ يكون باللآباءِ، ويكونُ إِلى البلاد، ويكون في الصِّناعة،
3.     يقال للرجل إِذا سُئِلَ عن نَسَبه: اسْتَنْسِبْ لنا أَي انْتَسِبْ لنا حتى نَعْرِفَك.ونَسَبَهُ يَنْسُبُهُ ويَنْسِـبُهُ
4.     نَسَباً: عَزاه. ونَسَبه: سَـأَله أَن يَنْتَسِبَ. ونَسَبْتُ فُلاناً إِلى أَبيه أَنْسُبه وأَنْسِـبُهُ نَسْباً إِذا رَفَعْتَ في نَسَبه إِلى جَدِّه الأَكبر
5.  وناسَبَه: شَرِكَه في نَسَبِه. والنَّسِـيبُ: الـمُناسِبُ، والجمع نُسَباءُ وأَنْسِـباءُ؛ وفلانٌ يناسِبُ فلاناً، فهو نَسِـيبه أَي قَريبه.  وتَنَسَّبَ أَي ادَّعَى أَنه نَسِـيبُكَ
6.     ورجل نَسِـيبٌ مَنْسُوب: ذو حَسَبٍ ونَسَبٍ. ويقال: فلانٌ نَسِـيبي، وهم أَنْسِـبائي.
7.     والنَّسَّابُ: العالم بالنَّسَب، وجمعه نَسَّابونَ؛ وهو النَّسَّابةُ ،وكان رجلاً نَسَّابةً؛ النَّسَّابةُ: البليغ العالم بالأَنسابِ.
8.     وتقول: ليس بينهما مُناسَبة أَي مُشاكَلةٌ.
9.     ونَسَبَ بالنساءِ، يَنْسُبُ، ويَنْسِبُ نَسَباً ونَسِـيباً، ومَنْسِـبة: شَبَّبَ ، بهنّ في الشعْر وتَغزَّل ، النَّسِـيبُ رَقيقُ الشِّعْر في النساءِ
10.                        والنَّيْسَبُ والنَّيْسَبانُ: الطريقُ المستقيم الواضحُ ،والنَّيْسَبُ طريقُ النمل إِذا جاءَ منها واحدٌ في إِثرِ آخر
لسان العرب
● - نسب: النَّسَبُ: نَسَبُ القَراباتِ، وهو واحدُ الأَنْسابِ. ابن سيده:  النِّسْبةُ والنُّسْبَةُ والنَّسَبُ: القَرابةُ؛ وقيل: هو في الآباء خاصَّةً؛ وقيل: النِّسْبَةُ مصدرُ الانْتِسابِ؛ والنُّسْبَةُ: الاسمُ. التهذيب: النَّسَبُ يكون باللآباءِ، ويكونُ إِلى البلاد، ويكون في الصِّناعة، وقد  اضْطُرَّ الشاعر فأَسكن السين؛ أَنشد ابن الأَعرابي:  يا عَمْرُو، يا ابنَ الأَكْرَمِـينَ نَسْبا، *  قَدْ نَحَبَ الـمَجْدُ عليك نَحْبا  النَّحْبُ هنا: النَّذْرُ، والـمُراهَنة، والـمُخاطَرة أَي لا يُزايلُك، فهو لا يَقْضِـي ذلك النَّذْرَ أَبداً؛ وجمع النَّسَب أَنْسابٌ.  وانْتَسَبَ واسْتَنْسَبَ: ذَكَرَ نَسَبه. أَبو زيد: يقال للرجل إِذا سُئِلَ عن نَسَبه: اسْتَنْسِبْ لنا أَي انْتَسِبْ لنا حتى نَعْرِفَك.  ونَسَبَهُ يَنْسُبُهُ ويَنْسِـبُهُ (1)  (1 قوله «ونسبه ينسبه» بضم عين المضارع وكسرها والمصدر النسب والنسب كالضرب والطلب كما يستفاد الأوّل من الصحاح والمختار والثاني من المصباح واقتصر عليه المجد ولعله أهمل الأول لشهرته واتكالاً على القياس، هذا في نسب القرابات وأما في نسيب الشعر فسيأتي أن مصدره النسب محركة والنسيب.) نَسَباً: عَزاه. ونَسَبه: سَـأَله أَن يَنْتَسِبَ. ونَسَبْتُ فُلاناً إِلى أَبيه أَنْسُبه وأَنْسِـبُهُ نَسْباً إِذا رَفَعْتَ في نَسَبه إِلى جَدِّه الأَكبر. الجوهري: نَسَبْتُ الرجلَ أَنْسبُه، بالضم، نِسْبةً ونَسْباً إِذا ذَكَرْتَ نَسَبه، وانْتَسَبَ إِلى أَبيه أَي اعْتَزَى. وفي الخبر: أَنـَّها نَسَبَتْنا، فانْتَسَبْنا لها،  \<ص:756>  رواه ابن الأَعرابي. نَسَباً: عَزاه. ونَسَبه: سَـأَله أَن يَنْتَسِبَ. ونَسَبْتُ فُلاناً إِلى أَبيه أَنْسُبه وأَنْسِـبُهُ نَسْباً إِذا رَفَعْتَ في نَسَبه إِلى جَدِّه الأَكبروناسَبَه: شَرِكَه في نَسَبِه. والنَّسِـيبُ: الـمُناسِبُ، والجمع نُسَباءُ وأَنْسِـباءُ؛ وفلانٌ يناسِبُ فلاناً، فهو نَسِـيبه أَي قَريبه.  وتَنَسَّبَ أَي ادَّعَى أَنه نَسِـيبُكَ. وفي المثل: القَريبُ مَن  تَقَرَّبَ، لا مَنْ تَنَسَّبَ.  ورجل نَسِـيبٌ مَنْسُوب: ذو حَسَبٍ ونَسَبٍ. ويقال: فلانٌ نَسِـيبي، وهم أَنْسِـبائي.  والنَّسَّابُ: العالم بالنَّسَب، وجمعه نَسَّابونَ؛ وهو النَّسَّابةُ؛ أَدخَلوا الهاءَ للمبالغة والمدح، ولم تُلْحَقْ لتأْنيثِ الموصوف بما هي  فيه، وإِنما لَحِقَتْ لإِعْلام السامع أَن هذا الموصوفَ بما هي فيه قد بَلَغَ الغايةَ والنهاية، فجَعَل تأْنيثَ الصفة أَمارة لِـما أُريد من تأْنيث الغايةِ والمبالغةِ، وهذا القولُ مُسْتَقْصًى في عَلاَّمة؛ وتقول: عندي ثلاثةُ نَسَّاباتٍ وعَلاَّماتٍ، تُريد ثلاثةَ رجالٍ، ثم جئتَ بنَسَّاباتٍ نَعْتاً لهم. وفي حديث أَبي بكر، رضي اللّه عنه: وكان رجلاً نَسَّابةً؛ النَّسَّابةُ: البليغ العالم بالأَنسابِ.  وتقول: ليس بينهما مُناسَبة أَي مُشاكَلةٌ. ونَسَبَ بالنساءِ، يَنْسُبُ، ويَنْسِبُ نَسَباً ونَسِـيباً، ومَنْسِـبة: شَبَّبَ (1)  (1 قوله «ومنسبة شبب إلخ» عبارة التكملة المنسب والمنسبة (بكسر السين فيهما بضبطه) النسيب في الشعر. وشعر منسوب فيه نسيب والجمع المناسيب.) بهنّ في الشعْر وتَغزَّل. وهذا الشِّعْر أَنْسَبُ من هذا أَي أَرَقُّ نَسِـيباً، وكأَنهم قد قالوا: نَسيبٌ ناسِبٌ، على المبالغة، فبُني هذا منه. وقال شمر: النَّسِـيبُ رَقيقُ الشِّعْر في النساءِ؛ وأَنشد:  هَلْ في التَّعَلُّلِ من أَسْماءَ مَن حُوبِ، *  أَم في القَريضِ وإِهْداءِ الـمَناسِـيبِ؟  وأَنْسَبَتِ الريحُ: اشْتَدَّتْ، واسْتافَتِ التُّرابَ والـحَصى.  والنَّيْسَبُ والنَّيْسَبانُ: الطريقُ المستقيم الواضحُ؛ وقيل: هو الطريقُ الـمُسْتَدِقُّ، كطَريق النَّمْل والـحَيَّةِ، وطريقِ حُمُر الوَحْش إِلى مَواردها؛ وأَنشد الفرّاء لدُكَينٍ:  عَيْناً، تَرى الناسَ إِليه نَيْسَبا، *  من صادرٍ أَو وارِدٍ، أَيْدي سَبَا  قال، وبعضهم يقول: نَيْسَم، بالميم، وهي لغة. الجوهري: النَّيْسَبُ الذي تراه كالطَّريق من النمل نفسها، وهو فَيْعَلٌ؛ وقال دُكَيْنُ بنُ رَجاء الفُقَيْميُّ:  عَيْناً ترى الناسَ إِليها نَيْسَبا  قال ابن بري والذي في رَجزه:  مُلْكاً، تَرَى الناسَ إِليه نَيْسَبا، *  من داخِلٍ وخارجٍ، أَيْدي سَبَا(2)  (2 قوله «وقال ابن بري إلخ» وعبارة التكملة والرواية ملكاً إلخ أي اعطه ملكاً.)  ويروى من صادر أَو وارد. وقيل: النَّيْسَبُ ما وُجِدَ من أَثر الطريق.  ابن سيده: والنَّيْسَبُ طريقُ النمل إِذا جاءَ منها واحدٌ في إِثرِ آخر.  وفي النوادر: نَيْسَبَ فلانٌ بين فلانٍ وفلانٍ نَيْسَبةً إِذا أَدْبَرَ وأَقْبَلَ بينهما بالنميمة وغيرها.  ونُسَيْبٌ: اسم رجل ؛عن ابن الأَعرابي وحده.
مقاييس اللغة:
(نسب) النون والسين والباء كلمةٌ واحدة قياسُها اتِّصال شيءٍ بشيء. منه النّسَب، سمِّي لاتِّصاله وللاتِّصالِ به. تقول: نَسَبْتُ أنْسُِبُ. وهو نَسِيبُ فلانٍ. ومنه النَّسيبُ في الشِّعر إلى المرأة، كأنَّه ذِكْرٌ يتَّصِل بها؛ ولا يكون
إلاَّ في النِّساءِ. تقول منه: نَسَبْتُ أنْسُِبُ. والنّسيبُ: الطريق [المستقيم([15])]، لاتِّصال بعضِه من بعض.
القاموس المحيط:
النَّسَبُ، محركةً، والنِّسْبَةُ، بالكسرِ والضمِّ القَرابَةُ، أو في الآباءِ خاصَّةً. واسْتَنْسَبَ ذَكَرَ نَسَبَهُ. والنَّسيبُ المُناسِبُ، وذُو النَّسَبِ، كالمَنْسُوبِ. ونَسَبَهُ يَنْسُبُهُ ويَنْسِبُهُ نَسَباً، محركةً، ونِسْبَةً، بالكسر ذَكَرَ نَسَبَهُ، وسَأَلَهُ أنْ يَنْتَسِبَ، وبالمَرْأةِ نَسَبَاً ونَسيباً ومَنْسِبَةً شَبَّبَ بها في الشِّعْرِ. والنَّسَّابُ والنَّسَّابَةُ العالِمُ بالنَّسَبِ. وهذا الشِّعْرُ أَنْسَبُ، أي أَرَقُّ نَسيباً. ونَسيبٌ ناسِبٌ، كَشِعْرٌ شاعِرٌ. وأنْسَبتِ الرِّيحُ اشْتَدَّتْ، واسْتَافَتِ التُّرابَ والحَصى. والنَّيْسَبُ، كَحَيْدَرٍ الطَّريقُ المُسْتَقيمُ الواضِحُ، كالنَّيْسَبانِ، أو ما وُجِدَ من أَثرِ الطَّرِيق، والنَّمْلُ إذا جاءَ منها واحِدٌ في إثرِ آخَرَ، وطَريْقٌ لِلنَّمْلِ، ورَجُلٌ. وشِعْرٌ مَنْسوبٌ فيه نَسيبٌ، ج مناسِيبُ. ونَسيبَةُ بِنْتُ كَعْبٍ، وبِنْتُ سِماكٍ، بفتح النُّونِ، وبِنْتُ نِيارٍ، وأُمُّ عَطِيَّةَ، بِضَمِّها وهُنَّ صحابِيَّاتٌ. وقَيْسُ بنُ نُسَيْبَةَ، ونُسَيْبَةُ بِنْتُ شَدَّادٍ، بالضمِّ أيضاً، وكذا عاصِمُ بنُ نُسَيْبٍ شيْخُ شُعْبَةَ. وأنْسَبُ، كأَحْمَدَ حِصْنٌ باليَمَنِ. وتَنَسَّبَ ادَّعى أنه نَسِيبُكَ، ومنه " القَرِيبُ مَنْ تَقَرَّبَ لا مَنْ تَنَسَّبَ " . والمُناسَبَةُ المُشاكَلَةُ. ونَيْسَبَ بينهُما نَيْسَبَةً أقْبَلَ وأدْبَرَ بالنَّميمَةِ وغيرها.
تاج العروس:
ن س ب
النَّسَبُ مُحَرَّكَةً : واحد الأَنساب وقال ابْن سِيدَهْ : النُّسْبَة بالكسْرِ والضَّمِّ والنَّسَبُ : القَرَابَةُ أوْ هو في الآباءِ خاصَّةً . وقيل : النِّسْبَةُ مصدرُ الأَنتساب . والنُّسْبَة بالضَّمّ : الاسْمُ والجمعِ نُسَبٌ كسِدَر وغُرَفِ . وقال ابْنُ السِّكِّيت : ويكونُ من قِبَلِ الأُمِّ والأَب . وقال اللَّبْلِيُّ في شرح الفصيح : النَّسَبُ معروفٌ وهو أَن تذكُرَ الرَّجُلُ فتقولَ : هُو فُلانُ بْنُ فُلانٍ أَو تَنْسُبَه إِلى قبيلة أَو بلَدِ أَو صنَاعَة . ومثلُهُ في التّهذيب . وفي الأَساس : من المَجاز : بَيْنَهُمَا نِسْبَةٌ قَرِيبةٌ . واسْتَنْسَبَ الرَّجُلُ كانْتَسَبَ : ذَكَرَ نَسَبَهُ قال أَبو زيدٍ : يقال للرَّجُلِ إِذا سُئلَ عن نَسَبِهِ : اسْتَنْسِبْ لنا أَي : أَنْتَسِبْ لنا حَتَّى نَعْرِفَكَ . والنَّسِيبُ : المُنَاسِبُ والجَمْعُ نُسَباءُ وأَنْسِبَاءُ . رجلٌ نَسِيبٌ : أَي ذُو الحَسَبِ والنَّسَب كالمَنْسُوبِ فيه ويُقَالُ : فُلانٌ نَسِيبيِ وهُمْ أَنْسبِائي
ونَسَبَهُ يَنْسُبُه بالضَّمِّ نَسْباً بفتح فسكون ونِسْبَةً بالكَسْر : عَزَاهُ . نَسَبَهُ يَنْسِبُهُ بالكسر نَسَباً مُحَرَّكَةً هكذا في سائر النُّسَخ وسقَطَ من نُسْخةِ شيخِنا فاعترض على المُضَفِّ ونَسَبَ القُصُور إِليه حيثُ قال : إِنْ أَجريْنَاهُ على اصطلاحه في الإِطلاق وضَبْطِه بالفتح بَقِيَ عليه المُحَرَّكُ وإِن حرَّكْناه بناءً على الشُّهْرة ولم يُعْتَبَرِ الإِطلاقُ بَقِيَ عليه المفتوحُ . وبما ذَكرْنَاهُ من التَّفصيل يَندَفِع ما استَشلَكه شيخُنَا . على أَن النَّسْبَ كالضَّرْبِ من مصاِر الباب الأَوّل ما هو في الصَّحِاح مضبوطٌ والَّذِي في التّهذِيب ما نَصُّهُ : وقد اضْطُرَّ الشّاعرُ فأَسْكَنَ السِّينَ ؛ أَنشدَ ابْنُ الأَعْرِابيّ :
يا عَمْرُو يا ابْنَ الأَكْرَمِينَ نَسْبَا ... قد نَحَبَ المجْدُ عليكَ نَحْبَا
أَي : نَذْراً . ونِسْبَةً بالكَسْر : ذَكَرَ نَسَبَهُ . نَسَبهُ : سَأَلَهُ أَنْ يَنْتَسِبَ . وَنَسْبْتُ فلاناً أَنْسُبُهُ بالضَّمّ نَسْبَاً : إِذا رَفْعتَ في نَسَبِه إِلى جَدِّه الأَكبرِ . وفي الأَساس : من المَجَاز : جَلَسْتُ إِليه فنَسَبَنِي فانتسبْتُ إِليه . وفي الصَّحِاح : انْتَسَبَ إِلى أَبِيه : اعْتَزَى . وفي الخبر : " إِنَّهَا نَسَبَتْنا فانْتَسَبْنا لها " . رواه ابْنُ الأَعْرَابيّ . ونَاسَبهُ : شَرِكَهُ في نَسبِه . نَسَب الشّاعرُ بالمَرْأَةِ وفي بعضٍ : بالنِّساءِ يَنْسِبُ بالكسر كذا في الصَّحِاح ويَنْسُب بالضَّمّ كذا في لسان العرب . قلتُ : والأَخيرُ نقَلَهُ الصّاغانيّ عن الكِساَئيّ نَسَباً مُحَرَّكة ونَسِباَ كَأَمِير ومَنْسِبَةً الفتح أَي : مع كسر السّين وكذلك : مَنْسِباً كمَجْلِس كما نقله الصَّاغانيُّ : شَبَّبَ بها في الشِّعْر وتَغزَّلَ وذلك في أَوّل القصيدة ثُمَّ يَخرُجُ إِلى المديح كذا قاله ابْنُ خَالَوَيْه . وقال الفِهْرِيّ في شرح الفصيح : نَسبَ بها : إِذا ذكَرَهَا في شِعره ووصَفَها بالجمال والصِّبا وغيرِ ذلك . وقال الزَّمَخْشَرِيُّ : إِذا وَصَفَ مَحاسِنهَا حقّاً كان أَو باطلاً . وقال صاحبُ الواعي : النَّسِيبُ والنَّسَبُ : هو الغَزَلُ في الشِّعْر قال : والنَّسِيبُ في الشِّعر : هو التَّشبيبُ فيه وهي المَناسيبُ والواحِدُ مَنسوبٌ . وقال ابْن دُرُسْتَوَيْه : نَسَبَ الشّاعر بالمَرْأَةِ ونَسَبَ الرَّجُلَ : هما جميعاً من الوصْف لأَنّ من نَسَبَ رجُلاً فقد وَصَفَه بأَبيه أَو ببلده أَو نحوِ ذلك ومن نَسَبَ بامْرَأَةٍ فقد وصَفَها بالجَمال والصِّبا والجَوْدَة وغيرِ ذلك . قال شيخُنا : وكذلك يُطْلَقُ النَّسيبُ على وصْف مَرابع الأَحباب ومنازلهم واشتياقِ المُحِبِّ إِلى لقائهم ووصالهم وغير ذلك ممّا فصَّلوه وسَمَّوْه التَّشبيبَ ؛ لأَنّه يكونُ غالباً في زمن الشَّبابِ أَو لأَنّه يَشتمِلُ على ذِكْر الشَّبَاب والغزَلَ لِما فيه من المُغازَلَة والمُنادَمَة . والنَّسّابُ والنَّسَّابَةُ : البَلِيغُ العالِمُ بالنَّسَبِ وجمعُ الأَوّل : النَّسّابُونَ وأَدخلُوا الهاءَ في نَسَّابَةٍ للمبالغة والمَدْح ولم تُلحَق لتأْنيثِ الموصوفِ وإِنّمَا لَحِقت لإِعْلام السّامعِ أَنّ هذا الموصوفَ بِما هي فيه قد بلَغَ الغايةَ والنِّهَايَةَ فجعَلَ تأْنيثَ الصِّفَةِ أَمارَةً لِمَا أُرِيدَ من تأْنيثَ الغايَةِ والمُبَالغة وهذا القولُ مُسْتَقصىً في عَلاّمة . وتقول : عندي ثلاثةُ نَسَّاباتٍ وعَلاَّماتِ تريدُ ثَلاثة رِجال ثمّ جئتَ بِنَسّاباتِ نعْتاً لهم . وفي حديثِ أَبي بكر رَضِيَ اللهُ عنهُ : " وكان رَجُلاً نَسّابَةً " . يقال هذا الشِّعْرُ أَنْسَبُ أَي أَرَقُّ نَسِيباً وتشبيباً كأَنّهم قد قالُوا : نَسِيبٌ ناسِبٌ كشِعْرٍ شاعرِ على المبَالغة فبُنِيَ هذا منه . وأَنْسَبَتِ الرِّيحُ : إِذا اشْتَدَّتْ واسْتَافَتْ أَي : شالتِ التُّرابَ والحَصَى من شِدَّتها . والنَّيْسَبُ كحَيَدْرٍ : الطَّرِيقُ المسْتقيمُ الواضِحُ وقيل : هو الطَّرِيقُ المُسْتدِقُّ كالنَّيْسَبَانِ . وبعضُهُمْ يقولُ : نَيسَمٌ بالميم وهي لغة . أَو النَّيْسَبُ : ما وُجِدَ من أَثَرِ الطَّرِيقِ . والنَّيْسَبُ أَيضاً : النَّمْلُ نفسُها إِذا جاءَ مِنْهَا واحِدٌ في إِثْرِ آخَرَ . قال ابْنُ سِيدَه : النَّيْسَب : طَرِيقُ للنَّمْلِ . وزاد غيرُهُ : والحيَّةِ وطريق حَمِيرِ الوَحْش إِلى مَوارِدها . وعبارةُ الجَوْهَرِيُّ : النَّيْسَبُ : الَّذِي تَراه كالطَّرِيق من النَّمْل نَفْسِها وهو فَيْعَلٌ ؛ قال دُكَيْنُ بن رجَاءٍ الفُقَيْميُّ :
عَيْناً تَرَى النّاسَ إِليها نَيْسَبَا ... مِنْ داخِل وخارج أَيْدِي سَبَا قال الصّاغانيُّ : والرِّوايةُ " مُلْكاً تَرى النّاس إِليه " أَي : أَعطِهِ مُلُكاً . نَيْسَب . اسْمُ رَجُلٍ عن ابْن الأَعْرابيّ وحْدَهُ . يُقَالُ : خَطٌّ مَنسوبٌ : أَي ذُو قَاعِدةٍ . وشِعْرٌ مَنْسُوبٌ : أَي فيه نَسِيبُ وتَغَزُّلٌ ج مناسِيبُ : وأَنشدَ شَمِرٌ :
هل في التَّعَلُّلِ من أسَماءَ مِنْ حُوبِ ... أَمْ في السَّلامِ وإِهْدَاءِ المَنَاسِيبِ
ونَسيبَةُ بنتُ كَعْبٍٍ الأَنْصَارِيّةُ : هي أُمّ عُمَارَةَ . نَسِيبةُ بِنْتُ سِمَاكِ بْنِ النُّعْمَانِ أَسْلَمَتْ وبايَعَتْ قاله ابْنُ سعد بِفَتْحِ النُّونِ فيهما فقط . نُسَيْبَةُ بِنْتُ نِيَارِ بْنِ الحارث من بني جَحْجَبَي قاله ابْنُ حبيب . وأُّمُّ عَطِيَّةَ نُسَيْبةُ بنتُ الحارِثِ الغاسلة بضمِّهما . وهُنَّ صَحَابِيَّاتُ رِضْوانُ الله عليهِنّ أَجمعين . وفاتَه ذِكْرُ نَسْيبَة بنت أَبي طَلْحَةَ الخَطْميّةِ صحَابيّةٌ ذكرها ابْنُ سعد . وقَيْسُ بنُ نُسَيْبةَ قدمَ على رسُولِ الله صلّى الله عليه وسلَّم من بني سُلَيْم فأَسْلَمَ . ونُسيْبَة بنتُ شِهابِ بْنِ شَدّادٍ بالضَّمّ أَيضاً فيهما والأَخيرةُ هي الّتي قال فيها مُتَمِّمُ بْنُ نُوَيْرَةَ :
" أَفَبَعْدَ مَنْ وَلَدَتْ نُسَيْبَةُ أَشْتَكِىزَوْءَ المَنِيَّةِ أَوْ أُرَى أَتَوَجَّعُ وكَذَا عاصِمُ بْنُ نُسيْب وهو شَيْخُ شُعْبةَ بْنِ الحَجّاجِ العَتَكِيّ نقله الحافِظ . وأَنْسَبُ كأَحْمَدَ : حِصْنٌ باليَمَنِ من حُصون بني زُبَيْد نقله الصّاغانيُّ : فلانٌ يُنَاسِب فلاناً فهو نَسِيبُه : أَي قَريبُهُ . وفي الصّحاح : تَنَسَّبَ : أَي ادَّعَى أَنَّهُ نَسِيبُك ومنه المَثَلُ : القَرِيبُ من تَقَرَّبَ لا مَنْ تَنَسَّبَ أَي : القريب من تَقَرَّبَ بالموَدَّةِ والصَّداقة لا ادَّعَي أَنَّ بينَكَ وبينَه نَسَباً . ويَقْرُبُ منه : " ورُبَّ أَخ لَكَ لمْ تَلِدْهُ أُمُّك " ؛ وقال حَبِيبٌ :
ولَقَدْ سَبَرْتُ النّاسَ ثُمَّ خَبَرْتُهُمْ ... وَبَلَوْتُ ما وَضَعُوا من الأَسْبَابِ
فإِذا القَرابَةُ لا تُقَرِّبُ قاطِعاً ... وإِذا المَوَدَّةُ أَقْرَبُ الأَنْسَابِ من المَجَاز : المُناسَبةُ : المُشَاكَلَةُ يقالُ : بين الشَّيْئَيْن مُنَاسَبَةٌ وتَنَاسُبٌ : أَي مُشَاكَلَةٌ وتَشَاكُلٌ . وكذا قولهم : لا نِسْبَةَ بينَهمَا وبينما نِسْبَةٌ قَريبةٌ . في النَّوادر نَيْسَبَ فلانٌ بَيْنَهمَا نَيْسبَةً : إِذا أَقْبَلَ وأَدْبَر بالنَّمِيمِة وغَيْرِها نقله صاحبُ لسان العرب والصّاغانيُّ . وممّا يسْتَدْركُ عليه : النَّسيب كأَمِير : لقب أَبي القاسِم الدِّمشْقِيّ محَدّثٌ مشهور . ونَسَبُ خاتُون بنت المَلكِ الجوَاد رَوَتْ عن إِبراهيمَ بْنِ خَلِيل . والنَّسَابَةُ بالفتح : كالقَرَابَةِ

##### Türkçe

**نسب**
**نَسَبَ - يَنْسُبُ** (**نَسَبَ - يَنْسِبُ**) - **نَسَب** - **أَنْسَاب**
**نَسَبَ - يَنْسُبُ** (**نَسَبَ - يَنْسِبُ**) + varlık + bir varlığa veya şeye: ona intisap eder: o varlık veya şeyden bağlı bir dal olur
**نَسَبَ - يَنْسُبُ** (**نَسَبَ - يَنْسِبُ**) + varlık + bir varlığı veya şeyi + bir varlığa veya şeye: onu o varlık veya şeyden bağlı bir dal yapar
**نَسَبَ - يَنْسُبُ** + varlık + **الإبن** + falana: onu falanın oğlu yaptı
**نَسَبَ - يَنْسُبُ** + varlık + **صنعة  الفخار** + **إلى الطيان**: çömlekçilik sanatını çamurculuk sanatının bir dalı yaptı
**نَسَب**: “**فَعَل**” vezninde, fiil ismi **نَسَبَ - يَنْسُبُ**: tek bir asıldan dallanarak bağlılık; ve o, bundan “mef‘ûl” manasında da (kullanılır): bağlılığın dallarından biri: dede - baba - oğul - torun, yahut amcaoğlu ve amcaoğlunun oğlu vb.
**أَنْسَاب**: “**نَسَب**”in çoğulu
Ve lafız, “asla veya nesebe veya köke intisap” lafızları grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**آلَ - يَؤوْلُ**، **نَسَبَ - يَنْسُبُ** (**نَسَبَ - يَنْسِبُ**)، **عَجِزَ - يَعْجَزُ**، **جَذَع َ - يَجْذَعُ**، **سَبُطَ - يَسْبُط**، **نَجَلَ - يَنْجُلُ**

**نسب** - **نسبا**
 	﴿Ve onunla cennet arasında bir **نسب** kıldılar; hâlbuki cennet, onların elbette hazır bulundurulacaklarını bilmiştir (158)﴾ **الصافات**
 	﴿Ve O, sudan bir beşer yarattı da onu **نسبا** ve **صهرا** kıldı; Rabbin kadîr olmuştur (54)﴾ **الفرقان**
**أنساب**
 ﴿Artık sûra üflendiği vakit, o gün aralarında **أنساب** yoktur ve birbirlerine sormazlar (101)﴾ **المؤمنون**
**مختار الصحاح**
● [**نسب**] ن س ب: **النَّسَبُ** **الأنساب**ın biridir; **النُّسْبَةُ** ise **النون**un kesri ve zammıyla onun gibidir. Ve bir adam **نَسَّابَةٌ**: yani **الأنساب**ı bilen; ve **الهاء** övgüde mübalağa içindir. Ve falan, falana **يُنَاسِبُ**; o hâlde o, onun **نَسِيبُهُ**dur: yani onun yakınıdır. Ve ikisi arasında **مُنَاسَبَةٌ** vardır: yani ortaklık. Ve **نَسَبْتُ** adamı: onun **نَسَبه**ni zikrettim; ve onun bâbı **نصر**dır; ve **نِسْبَةً** da (vardır) kesirle. Ve **انْتَسَبَ** sana: yani senin **نسيبك** olduğunu iddia etti.
**الراغب**
**نسب**
- **النسب** ve **النسبة**: iki ebeveynden birinin cihetinden ortaklıktır; bu da iki kısımdır:
Boylamasına **نسب**: babalar ve oğullar cihetinden ortaklık gibi. Enlemesine **نسب**: kardeş oğulları ve amca oğulları arasındaki **النسبة** gibi. Yüce Allah dedi ki: ﴿onu **نسبا** ve **صهرا** kıldı﴾ [**الفرقان/54**]. Ve denildi: falan, falanın **نسيب**idir; yani: onun yakınıdır. Ve **النسبة**, birbirine benzer iki miktarda, her birinin diğeriyle olan bir tür benzerliğinde kullanılır. Ondandır: **النسيب**; o da, şiirde kadına, aşkı zikrederek intisaptır. Denilir: şair, kadınla **نسبا** ve **نسيبا** **نسب** etti.
**ملخص اللسان**
1.     **النَّسَبُ**: akrabalıkların **نَسَب**i; ve o, **الأَنْساب**ın biridir. İbn Sîde: **النِّسْبةُ** ve **النُّسْبَةُ** ve **النَّسَبُ**: akrabalıktır; ve denildi: o, özellikle babalardadır; ve denildi: **النِّسْبَةُ**, **الانْتِساب**ın masdarıdır; ve **النُّسْبَةُ**: isimdir.
2.     **النَّسَبُ** babalarla olur; ve beldelere (nispetle) olur; ve sanatta olur.
3.     Bir adama **نَسَبه** hakkında sorulduğunda ona denilir: **اسْتَنْسِبْ** لنا: yani bize **انْتَسِبْ** ki seni bilelim. Ve **نَسَبَهُ يَنْسُبُهُ ويَنْسِـبُهُ**
4.     **نَسَباً**: ona isnat etti. Ve **نَسَبه**: ondan **أَن يَنْتَسِبَ** istemesidir. Ve **نَسَبْتُ** falanı babasına: onu **أَنْسُبه** ve **أَنْسِـبُهُ** **نَسْباً** (yaparım); onun **نَسَبه**nde onu en büyük dedesine yükselttiğin zaman.
5.  Ve **ناسَبَه**: onun **نَسَب**inde ona ortak oldu. Ve **النَّسِـيبُ**: **الـمُناسِبُ**; çoğulu **نُسَباءُ** ve **أَنْسِـباءُ**; ve falan, falana **يناسِبُ**; o hâlde o, onun **نَسِـيبه**dir: yani onun yakınıdır. Ve **تَنَسَّبَ**: yani senin **نَسِـيبُكَ** olduğunu iddia etti.
6.     Ve bir adam **نَسِـيبٌ مَنْسُوب**: **حَسَب** ve **نَسَب** sahibi. Ve denilir: falan benim **نَسِـيبي**mdir; ve onlar benim **أَنْسِـبائي**mdir.
7.     Ve **النَّسَّابُ**: **النَّسَب**i bilen; çoğulu **نَسَّابونَ**; ve o, **النَّسَّابةُ**dır. Ve (denilir): o, **نَسَّابةً** bir adam idi; **النَّسَّابةُ**: **الأَنساب**ı bilen beliğ (kimse).
8.     Ve dersin: ikisi arasında **مُناسَبة** yoktur: yani **مُشاكَلةٌ**.
9.     Ve **نَسَبَ** kadınlarla: **يَنْسُبُ** ve **يَنْسِبُ**; **نَسَباً** ve **نَسِـيباً** ve **مَنْسِـبة** (olarak): şiirde onlarla **شَبَّبَ** etti ve gazel söyledi; **النَّسِـيبُ** kadınlar hakkında şiirin ince (latif) olanıdır.
10.                        Ve **النَّيْسَبُ** ve **النَّيْسَبانُ**: dosdoğru, açık yoldur; ve **النَّيْسَبُ**, karıncanın yolu: onlardan biri diğerinin izinde geldiği zaman.
**لسان العرب**
● - **نسب**: **النَّسَبُ**: akrabalıkların **نَسَب**i; ve o, **الأَنْساب**ın biridir. İbn Sîde: **النِّسْبةُ** ve **النُّسْبَةُ** ve **النَّسَبُ**: akrabalıktır; ve denildi: o, özellikle babalardadır; ve denildi: **النِّسْبَةُ** **الانْتِساب**ın masdarıdır; ve **النُّسْبَةُ**: isimdir. **التهذيب**: **النَّسَبُ** babalarla olur; ve beldelere (nispetle) olur; ve sanatta olur. Şair zaruret sebebiyle **السين**i sâkin kıldı; İbnü’l-A‘râbî rivayet etti:
  **يا عَمْرُو، يا ابنَ الأَكْرَمِـينَ نَسْبا،** *  **قَدْ نَحَبَ الـمَجْدُ عليك نَحْبا**
Burada **النَّحْبُ**: adak, bahse girişme ve tehlikeye atılmadır; yani senden ayrılmaz; o hâlde o adağı asla yerine getirmez. Ve **النَّسَب**in çoğulu **أَنْسابٌ**dur. Ve **انْتَسَبَ** ve **اسْتَنْسَبَ**: **نَسَبه**ni zikretti. Ebû Zeyd: Bir adama **نَسَبه** hakkında sorulduğunda denilir: **اسْتَنْسِبْ** لنا: yani bize **انْتَسِبْ** ki seni bilelim. Ve **نَسَبَهُ يَنْسُبُهُ ويَنْسِـبُهُ** (1)  (1 “**ونسبه ينسبه**” sözü: muzâri‘in ‘aynının zammıyla ve kesriyle; ve masdar **النسب** ve **النسب**; **الضرب** ve **الطلب** gibi; birincisi **الصحاح** ve **المختار**dan, ikincisi **المصباح**dan anlaşılır; ve **المجد** ikincisiyle yetindi; sanki birincisini şöhreti sebebiyle ve kıyasa dayanarak ihmal etti. Bu, akrabalık **نسب**inde böyledir; şiirin **نسيب**inde ise, onun masdarının harekeli **النسب** ve **النسيب** olduğu gelecektir.) **نَسَباً**: ona isnat etti. Ve **نَسَبه**: ondan **أَن يَنْتَسِبَ** istemesidir. Ve **نَسَبْتُ** falanı babasına: onu **أَنْسُبه** ve **أَنْسِـبُهُ** **نَسْباً** (yaparım); onun **نَسَبه**nde onu en büyük dedesine yükselttiğin zaman. **الجوهري**: **نَسَبْتُ** adamı **أَنْسبُه** (zamm ile), **نِسْبةً** ve **نَسْباً**; onun **نَسَبه**ni zikrettiğim zaman. Ve **انْتَسَبَ** babasına: yani **اعْتَزَى**. Ve haberde: “O, bizi **نَسَبَتْ**; biz de ona **انْتَسَبْنا**.”  \<ص:756>  Bunu İbnü’l-A‘râbî rivayet etti. **نَسَباً**: ona isnat etti. Ve **نَسَبه**: ondan **أَن يَنْتَسِبَ** istemesidir. Ve **نَسَبْتُ** falanı babasına: onu **أَنْسُبه** ve **أَنْسِـبُهُ** **نَسْباً** (yaparım); onun **نَسَبه**nde onu en büyük dedesine yükselttiğin zaman. Ve **ناسَبَه**: onun **نَسَب**inde ona ortak oldu. Ve **النَّسِـيبُ**: **الـمُناسِبُ**; çoğulu **نُسَباءُ** ve **أَنْسِـباءُ**; ve falan, falana **يناسِبُ**; o hâlde o, onun **نَسِـيبه**dir: yani onun yakınıdır. Ve **تَنَسَّبَ**: yani senin **نَسِـيبُكَ** olduğunu iddia etti. Ve meselde: **القَريبُ مَن  تَقَرَّبَ، لا مَنْ تَنَسَّبَ**. Ve bir adam **نَسِـيبٌ مَنْسُوب**: **حَسَب** ve **نَسَب** sahibi. Ve denilir: falan benim **نَسِـيبي**mdir; ve onlar benim **أَنْسِـبائي**mdir. Ve **النَّسَّابُ**: **النَّسَب**i bilen; çoğulu **نَسَّابونَ**; ve o, **النَّسَّابةُ**dır; **الهاء**yı mübalağa ve övgü için soktular; içinde bulunduğu şeyle nitelenenin müennesliği için ilhak edilmedi; ancak, dinleyene, bu nitelenenin içinde bulunduğu şeyde nihayete ve sona ulaştığını bildirmek için ilhak edildi; böylece sıfatın te’nîsini, istenen nihayet ve mübalağanın te’nîsine bir alâmet kıldı; bu söz **عَلاَّمة**da istiksâ edilmiştir. Ve dersin: bende üç **نَسَّاباتٍ** ve **عَلاَّماتٍ** vardır; üç erkek kastedersin; sonra onlara sıfat olarak **نَسَّاباتٍ** getirdin. Ebû Bekir’in hadîsinde,

**رضي اللّه عنه**: Ve o, **نَسَّابةً** bir adam idi; **النَّسَّابةُ**: neseblerde beliğ, âlim olan.

Ve dersin ki: İkisi arasında **مُناسَبة** yoktur; yani **مُشاكَلةٌ**.

Ve **نَسَبَ بالنساءِ**; **يَنْسُبُ** ve **يَنْسِبُ**; **نَسَباً** ve **نَسِـيباً** ve **مَنْسِـبة** (1): şiirde onlarla **شَبَّبَ** etti ve **تَغزَّل** etti.

Ve bu şiir, bundan daha **أَنْسَبُ**tur; yani **نَسِـيباً** daha **أَرَقُّ**tur. Ve sanki onlar demişlerdir: **نَسيبٌ ناسِبٌ**, mübalağa üzere; sonra bu ondan bina edildi.

Ve Şemmer dedi: **النَّسِـيبُ** kadınlar hakkında şiirin **رَقيقُ** olanıdır; ve inşad etti:

هَلْ في التَّعَلُّلِ من أَسْماءَ مَن حُوبِ، *
أَم في القَريضِ وإِهْداءِ الـمَناسِـيبِ؟

Ve **أَنْسَبَتِ الريحُ**: şiddetlendi ve toprağı ve çakılı **اسْتافَتِ**.

Ve **النَّيْسَبُ** ve **النَّيْسَبانُ**: dosdoğru, açık yol; ve denildi ki: o, karıncanın ve yılanın yolu gibi, ve yaban eşeklerinin su kaynaklarına giden yolu gibi, ince yol olan yoldur; ve Ferrâ, Dükeyn için inşad etti:

عَيْناً، تَرى الناسَ إِليه نَيْسَبا، *
من صادرٍ أَو وارِدٍ، أَيْدي سَبَا

Dedi ki: ve bazısı **نَيْسَم** der, **بالميم**; ve o bir dildir.

Cevherî: **النَّيْسَبُ**, karıncaların kendilerinden (oluşan) yol gibi gördüğün şeydir; ve o **فَيْعَلٌ** veznindedir; ve **دُكَيْنُ بنُ رَجاء الفُقَيْميُّ** dedi:

عَيْناً ترى الناسَ إِليها نَيْسَبا

İbn Berrî dedi: ve onun recezinde olan:

مُلْكاً، تَرَى الناسَ إِليه نَيْسَبا، *
من داخِلٍ وخارجٍ، أَيْدي سَبَا(2)

Ve “**من صادرٍ أَو وارِدٍ**” diye de rivayet olunur.

Ve denildi ki: **النَّيْسَبُ**, yol izinden bulunan şeydir.

İbn Sîde: ve **النَّيْسَبُ**, karıncanın yolu; onlardan biri, bir diğerinin izinde geldiği zaman.

Ve **النوادر**’de: **نَيْسَبَ** falan kimse, falan ile falan arasında **نَيْسَبةً**; aralarında nemîme ve başkasıyla geri dönüp ileri geldiği zaman.

Ve **نُسَيْبٌ**: bir adam adıdır; yalnızca İbnü’l-A‘râbî’den.

مقاييس اللغة:
(**نسب**) **النون** ve **السين** ve **الباء**, kıyası bir şeyin bir şeye bağlanması olan tek bir kelimedir. Ondan **النّسَب**; bağlanması ve onunla bağlanma sebebiyle adlandırıldı. Dersin: **نَسَبْتُ** **أَنْسُِبُ**. Ve o, falanın **نَسِيبُ**udur. Ondan **النَّسيبُ** şiirde kadına (nispetle)dir; sanki o, onunla bağlanan bir zikirdir; ve ancak kadınlar hakkında olur. Ondan dersin: **نَسَبْتُ** **أَنْسُِبُ**. Ve **النّسيبُ**: yol **[المستقيم([15])]**; bir kısmının bir kısmına bağlanması sebebiyle.

القاموس المحيط:
**النَّسَبُ**, harekeli olarak, ve **النِّسْبَةُ**, kesre ve damme ile: akrabalıktır; yahut özellikle babalarda. Ve **اسْتَنْسَبَ**: nesebini zikretti. Ve **النَّسيبُ**: **المُناسِبُ**; ve nesep sahibi; **المَنْسُوبِ** gibi. Ve onu **نَسَبَهُ**: **يَنْسُبُهُ** ve **يَنْسِبُهُ**; **نَسَباً**, harekeli olarak, ve **نِسْبَةً**, kesre ile: nesebini zikretti; ve ondan **أَنْ يَنْتَسِبَ** istemiş oldu. Ve kadın ile: **نَسَبَاً** ve **نَسيباً** ve **مَنْسِبَةً**; şiirde onunla **شَبَّبَ** etti. Ve **النَّسَّابُ** ve **النَّسَّابَةُ**: nesepte âlim olan. Ve bu şiir daha **أَنْسَبُ**tur; yani **نَسيباً** daha **أَرَقُّ**tur. Ve **نَسيبٌ ناسِبٌ**, **شِعْرٌ شاعِرٌ** gibi. Ve **أنْسَبتِ الرِّيحُ**: şiddetlendi; ve toprağı ve çakılı **اسْتَافَتِ**. Ve **النَّيْسَبُ**, **كَحَيْدَرٍ** (gibi): dosdoğru, açık yol; **النَّيْسَبانِ** gibi; yahut yol izinden bulunan şey; ve karınca, onlardan biri bir diğerinin izinde geldiği zaman; ve karınca için bir yol; ve bir adam. Ve içinde **نَسيبٌ** bulunan **شِعْرٌ مَنْسوبٌ**; çoğulu **مناسِيبُ**. Ve **نَسيبَةُ بِنْتُ كَعْبٍ**, ve **بِنْتُ سِماكٍ**, **بفتح النُّونِ**, ve **بِنْتُ نِيارٍ**, ve **أُمُّ عَطِيَّةَ**, **بِضَمِّها**; ve onlar sahâbî kadınlardır. Ve **قَيْسُ بنُ نُسَيْبَةَ**, ve **نُسَيْبَةُ بِنْتُ شَدَّادٍ**, damme ile de; ve aynı şekilde **عاصِمُ بنُ نُسَيْبٍ** Şu‘be’nin şeyhidir. Ve **أنْسَبُ**, **كأَحْمَدَ** (gibi): Yemen’de bir hisardır. Ve **تَنَسَّبَ**: senin **نَسِيبُكَ** olduğunu iddia etti; ve ondan: "**القَرِيبُ مَنْ تَقَرَّبَ لا مَنْ تَنَسَّبَ**". Ve **المُناسَبَةُ**: **المُشاكَلَةُ**. Ve **نَيْسَبَ** ikisi arasında **نَيْسَبَةً**: nemîme ve başkasıyla ileri geldi ve geri döndü.

تاج العروس:
ن س ب
**النَّسَبُ** harekeli olarak: **الأَنساب**ın bir tekilidir. İbn Sîde dedi: **النُّسْبَة** kesre ve damme ile ve **النَّسَبُ**: akrabalıktır; yahut özellikle babalarda. Ve denildi ki: **النِّسْبَةُ**, **الأَنتساب**ın masdarıdır. Ve **النُّسْبَة** damme ile: isimdir; çoğulu **نُسَبٌ**; **سِدَر** ve **غُرَفِ** gibi. İbnü’s-Sikkît dedi: ve anne ve baba tarafından olur. Leblî, **شرح الفصيح**’te dedi: **النَّسَبُ** bilinen şeydir; ve o, adamı zikretmendir; sonra dersin ki: o, falan oğlu falandır; yahut onu bir kabileye yahut bir beldeye yahut bir sanata nispet etmendir. Onun benzeri **التّهذيب**’tedir. Ve **الأَساس**’ta: mecazdan: aralarında yakın bir **نِسْبَةٌ** vardır. Ve **اسْتَنْسَبَ** adam, **كانْتَسَبَ** gibi: nesebini zikretti. Ebû Zeyd dedi: adam nesebi hakkında sorulduğu zaman ona denilir: **اسْتَنْسِبْ لنا**; yani: bize **أَنْتَسِبْ** et ki seni bilelim. Ve **النَّسِيبُ**: **المُنَاسِبُ**; çoğulu **نُسَباءُ** ve **أَنْسِبَاءُ**. **رجلٌ نَسِيبٌ**: yani hasep ve nesep sahibi; içinde **المَنْسُوبِ** gibi; ve denilir: falan benim **نَسِيبيِ**mdir; ve onlar benim **أَنْسبِائي**mdir.

Ve onu **نَسَبَهُ**: **يَنْسُبُه** damme ile; **نَسْباً** (fetha sonra sükûn ile) ve **نِسْبَةً** kesre ile: ona nispet etti. Onu **نَسَبَهُ**: **يَنْسِبُهُ** kesre ile; **نَسَباً** harekeli olarak; bütün nüshalarda böyledir; şeyhimizin nüshasından düşmüştür; sonra **المُضَفِّ**e itiraz etti ve kusuru ona nispet etti; şöyle dedi: eğer onu, ıtlak ve fetha ile ضبط etme hususunda onun ıstılahı üzerine yürütürsek, **المُحَرَّكُ** ona kalır; ve eğer onu şöhrete binaen harekelersek ve ıtlak dikkate alınmazsa, **المفتوحُ** ona kalır. Ve bizim zikrettiğimiz tafsil ile şeyhimizin onu güç saydığı şey defolur. Şu da var ki **النَّسْبَ** tıpkı **الضَّرْبِ** gibi, birinci babın masdarlarındandır; **الصَّحِاح**’ta ضبط edilmiş olan budur; ve **التّهذِيب**’te olanın nassı şudur: şair zaruret sebebiyle **السِّينَ**i sâkin kıldı; İbnü’l-A‘râbî inşad etti:

يا عَمْرُو يا ابْنَ الأَكْرَمِينَ نَسْبَا ... قد نَحَبَ المجْدُ عليكَ نَحْبَا

Yani: bir adak olarak. Ve **نِسْبَةً** kesre ile: nesebini zikretti. Onu **نَسَبهُ**: ondan **أَنْ يَنْتَسِبَ** istemiş oldu. Ve **نَسْبْتُ** falanı **أَنْسُبُهُ** damme ile **نَسْبَاً**: nesebinde onu en büyük dedesine yükselttiğin zaman. Ve **الأَساس**’ta: mecazdan: ona oturdum; sonra beni **نَسَبَنِي** etti; ben de ona **فانتسبْتُ** ettim. Ve **الصَّحِاح**’ta: babasına **انْتَسَبَ** etti: **اعْتَزَى** etti. Ve haberde: "**إِنَّهَا نَسَبَتْنا فانْتَسَبْنا لها**". Onu İbnü’l-A‘râbî rivayet etti. Ve onu **نَاسَبهُ**: nesebinde ona ortak oldu. Şair, kadın ile **نَسَبَ** etti; ve bazısında: kadınlarla; **يَنْسِبُ** kesre ile; **الصَّحِاح**’ta böyle; ve **يَنْسُب** damme ile; **لسان العرب**’da böyle.

Dedim ki: ve sonuncusunu es-Sâğânî, el-Kisâî’den **نَسَباً** (harekeli) ve **نَسِباً** ( **أَمِير** gibi) ve **مَنْسِبَةً** (fetha; yani: sîn’in kesri ile; ve yine: **مَنْسِباً** ( **مَجْلِس** gibi) diye) nakletti; es-Sâğânî’nin naklettiği üzere: şiirde onunla **شَبَّبَ** etti ve **تَغزَّلَ** etti; bu, kasidenin başında olur, sonra medhe çıkar; İbn Hâlaveyh böyle dedi. El-Fihrî, “Şerhu’l-Fasîh”te dedi ki: **نَسبَ بها**: onu şiirinde zikrettiği ve onu güzellik, gençlik ve bunun dışındaki şeylerle vasfettiği zaman. Ez-Zemahşerî dedi ki: onun güzelliklerini, hak olarak da olsa bâtıl olarak da olsa, vasfettiği zaman. “el-Vâʿî”nin sahibi dedi ki: **النَّسِيبُ** ve **النَّسَبُ**: şiirde gazeldir. Dedi ki: şiirde **النَّسِيبُ**: onda **التَّشبيبُ**dir; bunlar **المَناسيبُ**dir; tekili **مَنسوبٌ**dur. İbn Durestûyeh dedi ki: şairin kadınla **نَسَبَ** etmesi ve adamı **نَسَبَ** etmesi: ikisi de vasıftandır; çünkü kim bir adamı **نَسَبَ** ederse onu babasıyla yahut beldesiyle yahut buna benzer şeyle vasfetmiş olur; kim de bir kadınla **نَسَبَ** ederse onu güzellik, gençlik, iyilik ve bunun dışındaki şeylerle vasfetmiş olur. Şeyhimiz dedi ki: ve yine **النَّسيبُ**, sevgililerin otlaklarını ve menzillerini vasfetmeye, âşığın onların buluşmasına ve kavuşmasına ve bunun dışındaki, onların tafsil edip **التَّشبيبَ** diye adlandırdıkları şeylere de ıtlak olunur; çünkü o çoğunlukla gençlik zamanında olur; yahut çünkü gençliğin zikrini ve gazeli içerir; onda bulunan **المُغازَلَة** ve **المُنادَمَة** sebebiyle. Ve **النَّسّابُ** ve **النَّسَّابَةُ**: nesebi bilen beliğ âlimdir; birincinin cemi: **النَّسّابُونَ**. Ve **نَسَّابَةٍ**’deki **الهاء**’yı mübalağa ve medih için soktular; vasfolunanın müennesliği için ilhak edilmedi; ancak, bu vasfolunanın onda bulunduğu şeyle nihayet ve sona ulaştığını dinleyene bildirmek için ilhak edildi; böylece sıfatın te’nîsini, istenen “gayenin te’nîsi” ve mübalağa için bir alâmet kıldı. Bu söz, **عَلاّمة** maddesinde istiksâ edilmiştir. Ve dersin ki: “bende üç **نَسَّاباتٍ** ve **عَلاَّماتِ** var”; üç erkek istersin; sonra onlara sıfat olarak **نَسّاباتِ** getirdin. Ebû Bekir رضِيَ اللهُ عنه hadîsinde: “Ve **نَسّابَةً** bir adam idi.” Denir ki: bu şiir **أَنْسَبُ**tur; yani **نَسِيباً** ve **تشبيباً** bakımından daha ince/latiftir; sanki onlar mübalağa üzere “**نَسِيبٌ** **ناسِبٌ**” ( **شِعْرٍ** **شاعرِ** gibi) demişler de bu ondan bina edilmiştir. Ve **أَنْسَبَتِ الرِّيحُ**: şiddetlendiği ve **اسْتَافَتْ** ettiği zaman; yani: şiddetinden toprağı ve çakılı kaldırdı. Ve **النَّيْسَبُ** ( **حَيَدْرٍ** gibi): açık, düzgün doğru yoldur; ve denildi ki: **النَّيْسَبَانِ** gibi, ince yolun kendisidir. Bazıları der ki: mîm ile **نَيسَمٌ**; bu bir dildir. Yahut **النَّيْسَبُ**: yol izinden bulunan şeydir. Ve **النَّيْسَبُ** ayrıca: karıncanın kendisidir; ondan biri, diğerinin ardından geldiği zaman. İbn Sîde dedi ki: **النَّيْسَب**: karınca için bir yoldur. Başkası artırdı: ve yılanın; ve yaban eşeklerinin su kaynaklarına gidiş yolu. El-Cevherî’nin ibaresi: **النَّيْسَبُ**: karıncanın kendisinden, yol gibi gördüğün şeydir; o **فَيْعَلٌ** veznindedir. Dukeyn b. Recâ el-Fukaymî dedi ki:
عَيْناً تَرَى النّاسَ إِليها نَيْسَبَا ... مِنْ داخِل وخارج أَيْدِي سَبَا
Es-Sâğânî dedi ki: rivayet “مُلْكاً تَرى النّاس إِليه”dir; yani: ona bir mülk ver. **نَيْسَب**: İbnü’l-Aʿrâbî’den yalnız olarak bir adam adıdır. Denilir ki: **خَطٌّ مَنسوبٌ**: yani kaideli. Ve **شِعْرٌ مَنْسُوبٌ**: yani onda **نَسِيبُ** ve **تَغَزُّلٌ** vardır; cemi **مناسِيبُ**. Şemir inşâd etti:
هل في التَّعَلُّلِ من أسَماءَ مِنْ حُوبِ ... أَمْ في السَّلامِ وإِهْدَاءِ المَنَاسِيبِ

Ve **نَسيبَةُ** bint Kaʿb el-Ensâriyye: o, Ümmü ʿUmâre’dir. **نَسِيبةُ** bint Simâk b. en-Nuʿmân: Müslüman oldu ve biat etti; bunu İbn Saʿd, ikisinde de yalnızca nûn’un fethasıyla söyledi. **نُسَيْبَةُ** bint Niyâr b. el-Hâris, Benî Cahcabay’dandır; bunu İbn Habîb söyledi. Ve Ümmü ʿAtıyye: **نُسَيْبةُ** bint el-Hâris, yıkayıcı; ikisinde de damme ile. Ve onlar, رضوانُ الله عليهِنّ أَجمعين, sahâbî kadınlardır. Ve ondan, sahâbî olan **نَسْيبَة** bint Ebî Talha el-Hatmiyye’nin zikri kaçtı; onu İbn Saʿd zikretti. Ve Kays b. **نُسَيْبةَ**, Benî Süleym’den, Resûlullah صلّى الله عليه وسلَّم’e geldi de Müslüman oldu. Ve **نُسيْبَة** bint Şihâb b. Şeddâd, ikisinde de damme ile; ve sonuncusu, Mütemmim b. Nuveyra’nın hakkında dediği kimsedir:
" أَفَبَعْدَ مَنْ وَلَدَتْ نُسَيْبَةُ أَشْتَكِىزَوْءَ المَنِيَّةِ أَوْ أُرَى أَتَوَجَّعُ
Ve bunun gibi: Âsım b. **نُسيْب**; o, Şuʿbe b. el-Haccâc el-ʿAtekî’nin şeyhidir; bunu hâfız nakletti. Ve **أَنْسَبُ** ( **أَحْمَدَ** gibi): Yemen’de, Benî Zübeyd kalelerinden bir kaledir; es-Sâğânî nakletti. “Falan, falanla **يُنَاسِب** eder; o da onun **نَسِيبُه**dur”: yani onun yakınıdır. “es-Sıhâh”ta: **تَنَسَّبَ**: yani senin **نَسِيبُك** olduğunu iddia etti. Ondan mesel: “**القَرِيبُ** من **تَقَرَّبَ** لا مَنْ **تَنَسَّبَ**”; yani: yakın, muhabbet ve dostlukla yakınlaşandır; seninle onun arasında nesep bulunduğunu iddia eden değil. Ve buna yakın olan: “Ve nice kardeş vardır ki, onu annen doğurmamıştır.”; Habîb dedi ki:
ولَقَدْ سَبَرْتُ النّاسَ ثُمَّ خَبَرْتُهُمْ ... وَبَلَوْتُ ما وَضَعُوا من الأَسْبَابِ
فإِذا القَرابَةُ لا تُقَرِّبُ قاطِعاً ... وإِذا المَوَدَّةُ أَقْرَبُ الأَنْسَابِ

Mecazdan: **المُناسَبةُ**: benzeşme/uyuşma. Denilir ki: iki şey arasında **مُنَاسَبَةٌ** ve **تَنَاسُبٌ** vardır; yani benzeşme ve şekilce uyuşma. Ve yine onların sözü: “ikisi arasında **نِسْبَةَ** yoktur” ve “aralarında yakın bir **نِسْبَةٌ** vardır.” “en-Nevâdir”de: falan, aralarında **نَيْسَبَ** etti, **نَيْسبَةً**; yani: nemîme ve başkasıyla gelip gitti; bunu Lisânü’l-ʿArab’ın sahibi ve es-Sâğânî nakletti. Ve ondan istidrâk olunanlardandır: **النَّسيب** ( **أَمِير** gibi): Ebü’l-Kâsım ed-Dımeşkî’nin lakabıdır; meşhur bir muhaddistir. Ve **نَسَبُ** Hâtûn bint el-Melik el-Cevâd: İbrâhîm b. Halîl’den rivayet etti. Ve **النَّسَابَةُ** (fetha ile): **القَرَابَةِ** gibi.
