# نسج (ن-س-ج) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%AC
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B3%D8%AC

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ن - س - ج
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%AC/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم والسّين والنّون معهاما
ن س ج، ج ن س، ن ج س، س ج ن، س ن ج مستعملات
نسج:
وحِرفةُ اللنَّسّاجِ النَّساجةُ.
والريحُّ تَنسِجُ الدار إذا نَسَجَتِ المَورَ والجَولَ على رسومِها، والرِّيحُ تَنسِجُ التُّراب والماء أي تضرب مَتنَه فانتسَجَت له طرائق كالحُبكِ، والشاعر يَنسجُ الشِّعر، والكذاب يَنسِجُ "الزُّورَ.
والمِنسَجُ: الخَشَبُ والأداة تُمَدُّ عليها الثَّوب للنَّسجِ، والمَنسِجُ لغةٌ فيه.
والمِنسَجُ: المُتابِرُ من كاثِبةِ الدّابَّة عند مُنتهى منبت العرف تحت القربوس المقدَّمِ.
وناقةٌ نَسُوجٌ وسُوجٌ: تَنسِجُ وتسِجُ في سيرها، وهو سرعة نقل القوائمِ.
جنس:
الجِنسُ: كلُّ ضربٍ من الشيء والناس والطَّير، وحدود النَّحو والعروضِ والأشياء ويجمع على أجناس.
نجس:
النَّجِسُ: الشيء القذر حتى من الناس وكلُّ شيءٍ قذرته فهو نَجَسٌ وامرأة نَجَسٌ ورجال نَجَسٌ ونِسوةٌ نَجَسٌ، فإذا لم يكن على طهارةٍ من الجَنابةِ ولم يبالِ فهو نَجِسٌ.
والنَّجسُ: اتَّخاذك عوذة للصَّبيَّ، والفاعل المُنَجِّسُ، ونَجستُ الصَّبيَّ تَنجيساً، قال حسّان:
وجاريةٍ مَلبوبةٍ ومُـنَـجَّـسٍ		وطارقةٍ في طَرقِها لن تُشَدَّدِ
والناجِسُ والنَّجيس: اللّذان لا يبرءان من دائهما.
ومصدر النَّجِسِ النَّجاسة، وإن قيل: نَجسَ نَجاسةً كان قياساً.
سجن:
السِّجنُ المَحبِسُ، والسَّجنُ: الحَبسُ.
والسِّجن البيت الذي يُحبس فيه السَّجينُ: من أسماء جَهنَّم.
سنج:
السَّناجُ: أثر دخان السِّراج على شيء أو الجدار.
قال مزاحم: سَنَّجتُ الشيء إذا كهبتهُ بلونٍ سوى لونه، وهو كلُّ ما لطخت شيئاً فقد سَنَّجته.

##### Türkçe

باب **الجيم** و**السّين** و**النّون** معهاما
**ن س ج**، **ج ن س**، **ن ج س**، **س ج ن**، **س ن ج** kullanılagelenlerdir.

**نسج**:
Ve **اللَّنَّسّاج**’ın zanaatı **النَّساجة**’dır.
Ve rüzgâr, onun izleri üzerine **المَور** ve **الجَول**’ü dokuduğu zaman evi dokur; ve rüzgâr toprağı ve suyu dokur, yani onun yüzünü döver de onun için **الحُبك** gibi yollar dokunmuş olur; ve şair şiiri dokur; ve yalancı **الزُّورَ**’u dokur.
Ve **المِنسَجُ**: üzerine dokuma için elbisenin gerildiği tahta ve âlettir; **المَنسِجُ** onda bir lugattır.
Ve **المِنسَجُ**: devenin hörgücünün bitişiğinde, yelenin bitim yerinin altında, öndeki **القربوس**’un altında bulunan, binek hayvanının **كاثِبة**’sinden olan kısımdır.
Ve **نَسُوجٌ** ve **سُوجٌ** bir dişi deve: yürüyüşünde dokur ve dokur; o, ayakların hızlı naklidir.

**جنس**:
**الجِنسُ**: şeyin, insanların ve kuşun her bir türüdür; ve nahiv ve aruz sınırları ve şeyler; ve **أجناس** üzerine cem‘ olunur.

**نجس**:
**النَّجِسُ**: insanlardan bile olsa pis olan şeydir; ve her neyi pis saydıysan o **نَجَسٌ**’tır; ve bir kadın **نَجَسٌ**, ve erkekler **نَجَسٌ**, ve kadınlar **نَجَسٌ**; eğer cünüplükten bir temizlik üzere değilse ve aldırmazsa o **نَجِسٌ**’tir.
Ve **النَّجسُ**: çocuğa bir muska edinmendir; ve yapan **المُنَجِّسُ**’tir; ve çocuğu **نَجستُ** onu **تَنجيساً** (necisleme) ile; Hassân dedi ki:
وجاريةٍ مَلبوبةٍ ومُـنَـجَّـسٍ		وطارقةٍ في طَرقِها لن تُشَدَّدِ
Ve **الناجِسُ** ve **النَّجيس**: hastalıklarından iyileşmeyen iki kimsedir.
Ve **النَّجِسِ**’in masdarı **النَّجاسة**’dır; ve eğer “**نَجسَ نَجاسةً**” denilse kıyas olurdu.

**سجن**:
**السِّجنُ**: hapishanedir; ve **السَّجنُ**: hapsetmedir.
**السِّجن**: içinde **السَّجينُ**’in hapsedildiği evdir; Cehennem’in adlarındandır.

**سنج**:
**السَّناجُ**: kandil dumanının bir şey üzerindeki yahut duvar üzerindeki izidir.
Muzâhim dedi ki: renginden başka bir renkle onu kararttığın zaman şeyi **سَنَّجتُ**; ve her ne zaman bir şeyi lekelediysen onu **سَنَّجته**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%AC/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

نَسَجَ الثوبَ يَنْسِجُهُ ويَنْسُجُهُ نَسْجاً. والصنعةُ نِساجةٌ. والموضع مَنْسَجٌ ومَنْسِجٌ. والمِنْسَجُ بكسر الميم: الأداة التي يُمَدُّ عليها الثوبُ ليُنسج. ومِنْسَج الفرس أيضاً: أسفَلَ من حارِكِه. ونَسَجَتِ الريحُ الرَبْعَ، إذا تَعاوَرَته ريحانِ طولاً وعرضاً، لأنَّ الناسِجَ يَعترض النَسيجةَ فيُلْحِم ما أطال من السَدى. وضَرَبَتِ الريحُ الماءَ فانْتَسَجَتْ له تلك الطرائقُ. وفلانٌ نسيجُ وحدِهِ، أي لا نظيرَ له في عِلْمٍ أو غيره. وأصله في الثوب، لأنَّ الثوب إذا كان رفيعاً لم يُنْسَج على منوالِه غيرُه، وإذا لم يكن رفيعاً عُمِلَ على مِنْوالِه سَدًى لعدَّةِ أَثواب.

##### Türkçe

**نَسَجَ** elbiseyi; onu **يَنْسِجُهُ** ve **يَنْسُجُهُ**; **نَسْجاً** (dokuma) olarak. Sanat/meslek: **نِساجةٌ**. Yer: **مَنْسَجٌ** ve **مَنْسِجٌ**. **المِنْسَجُ** (mîm’in kesresiyle): elbisenin üzerine gerildiği, onun üzerinde dokunması için (kullanılan) alet. Atın **مِنْسَج**’i de: onun **حارِكِه**’inden daha aşağısı. Rüzgâr **نَسَجَتِ** konak yerini (**الرَبْعَ**), yani iki rüzgâr onu uzunlamasına ve enlemesine nöbetleşe dolaştığında; çünkü dokuyan, dokumaya (**النَسيجةَ**) enlemesine girer de çözgüden (**السَدى**) uzattığını ilmekleyip birleştirir (**يُلْحِم**). Rüzgâr suyu dövdü (**ضَرَبَتِ**) de, o çizgiler/şeritler onun için **انْتَسَجَتْ**. Falan kimse **نسيجُ وحدِهِ**’dir; yani ilimde veya başka bir şeyde ona benzer yoktur. Aslı elbisededir; çünkü elbise ince/zarif (**رفيعاً**) olduğunda, onun tezgâhı (**منوالِه**) üzerine başkası dokunmaz; ince/zarif olmadığında ise, onun tezgâhı (**مِنْوالِه**) üzerine, birkaç elbise için çözgü (**سَدًى**) olarak yapılır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%AC/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج س ن
جنس ، نجس ، نسج ، سجن ، سنج .
جنس : ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : الجَنَسُ : جمود الماء .
وقال الليث : الجِنْسُ : كل ضَرْبٍ من الشيء ومن الناس والطير ، ومن حُدُودِ النحو والعروض والأشياء : جُمْلَةٌ ، والجميعُ : الأجناسُ .
ويقال : هذا يُجَانِسُ هذا أي يشاكله ، وفلان يُجَانِسُ البهائم ، ولا يُجَانِسُ الناس إذا لم يكن له تمييز ولا عقلٌ .
والإبل : جِنْسٌ من البهائم العُجْمِ ، فإذا واليت سِناً من أسنان الإبل على حِدَةٍ فقد صنَّفتها تصنيفاً ، كأنك جعلت بنات المخاض منها صِنْفاً ، وبنات اللَّبون صنفاً ، والحِقَاقَ صنفاً ، وكذلك الجِذَاعُ ، والثَّنِيُّ ، والرُّبَعُ .
والحيوان : أَجْنَاسٌ ، فالناس : جِنْسٌ والإبل : جِنْسٌ ، والبقر : جِنْسٌ ، والشَّاءُ : جِنْسٌ .
سنج : ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : السُّنْجُ : العُنَّاب .
وقال أبو عمرٍ و : السِّناجُ : أثر دخان السِّراجِ في الحائط ونحو ذلك .
قال الليث أبو عبيد عن الفرَّاء قال : سَنْجَةُ الميزان وصَنْجَتُهُ ، والسين أفصح .
نسج : قال الليث : النسجُ : معروف ، وعامِلُهُ : النَّسَّاج .
والريح تَنْسِجُ التراب إذا نَسَجَتِ المُورَ ، والجَولَ على رُسُومِهَا ، والريح تَنْسِجُ الماء إذا ضربت متنَهُ فانْتَسَجَتْ له طرائق كالحُبُك ، والشاعر يَنْسِجُ الشِّعر . والكذاب يَنْسِجُ الزور .
والمِنْسَجُ : الخشبُ والأداةُ التي يُمَدُّ عليها الثوب للنَّسجِ ، والمَنْسِجُ : لغة فيه .
والمِنْسَجُ : المُنْتَبِرُ من كاثبة الدابة عند منتهى منبت العرف تحت القَرَبُوس المقدم .
وناقة نُسُوجٌ وَسُوجٌ : تَنْسِجُ وَتَسِجُ في سيرها ، وهو سرعة نقلها قوائِمَهَا .
( أبو عبيد عن أبي عمرٍ و ) : ومِنْسَجُ الفرس بكسر الميم وفتح السين ، ونحو ذلك ، قال الأصمعي وابن شميل .
وقال شمر : قد قالوا : مَنْسِجٌ ، قال : ويقولون : مِنْسَجُ الثوب ، وَمْنسِجُهُ حيث
يُنْسَجُ .
وقال شمر : سمِّيَ مِنْسَجُ الفرس لأن عصب العنق يجيء قِبَلَ الظهر ، وعصب الظهر يذهب قِبَلَ العنق فَيَنْسِجُ على الكتفين .
وقال أبو عبيد : المِنْسَجُ والحَارِكُ : ما شخص من فروع الكتفين إلى أصل العُنُقِ إلى مستوى الظهر .
وقال أبو زيد : المِنْسَجُ : ما بين عُرف الدابة إلى موضع اللِّبْدِ ، قال : والكاهل خلف المِنْسَجِ .
ومَنْسِجُ الثوب حيث يَنْسِجُونَهُ .
والمِنْسَجُ : الذي يُنسَجُ به .
وقال ابن شميل : النَّسُوجُ من الإبل : التي تُقدِّم جهازها إلى كاهلها لشدة سيرها .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : النُّسُجُ : السَّجَّادات .
وفي حديث عائشة أنها ذكرت عمر فقالت : ( كان والله أحوذياً نَسِيجَ وحده ) ، أرادت أنه كان منقطع القرين ، وأصله أن الثوب إذا كان نفيساً لم يُنسج على منواله غيره لدقته ، وإذا لم يكن دقيقاً عُمل على منواله سدًى لعدة أثواب ، فضُرب ذلك مثلاً لكل من بوُلغَ في مدحه ، وهذا كقولك : فلان واحد عصره ، وقريع قومه .
نجس : رُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه كان إذا دخل الخلاء قال : ( اللهم إني أعوذ بك من الرّجس النجس ، الخبيث المخبث ) .
قال أبو عبيد : زعم الفراء أنهم إذا بدأوا بالنَّجَس ، ولم يذكروا الرجس فتحوا النون والجيم ، وإذا بدأوا بالرجس ثم أتبعوه النجس كسروا النون .
وقال الليث : النَّجِسُ : الشيء القَذِرُ من الناس ومن كل شيء قذرته .
رجل نَجَسٌ ، وقوم أنجَاسٌ ، ولغة أخرى : رجل نَجَسٌ ورجلان نَجَسٌ ، ورجال نَجَسٌ ، وامرأة نجس .
قال الله تعالى : ( إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ ) ( التوبة : 28 ) .
وقال الفراء : نَجَسٌ لا يجمع ولا يؤنث .
وقال أبو الهيثم في قوله : ( إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ ) ( التوبة : 28 ) أي أخباثٌ أنجاسٌ .
( الحراني عن ابن السكيت ) أنه قال : إذا قالوا : رِجْسٌ نِجْسٌ كَسَروا لِمَكانِ رِجْسٍ وثنَّوا ، وجمعوا ، كما قالوا : جاء بالطِّمِّ والرِّم ، فإذا أفردوا قالوا : جاء بالطَّمِّ ففتحوا .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) قال : من المَعَاذَات : التميمة ، والجُلْبَةُ والمُنَجَّسَةُ ، ويقال : للمُعَوِّذِ : مُنَجِّسٌ .
قال أبو العباس قلت لابن الأعرابي : المعوَّذ لم قيل له : مُنَجَّسٌ ، وهو مأخوذ من النَّجَاسَةِ ؟ فقال إن للعرب أفعالاً يخالف معانيها ألفاظها .
يقال : فلان تنجَّس إذا فعل فعلاً يخرج به من النَّجاسة .
كما قيل : يتأثم ، ويتحرَّج ويتحنَّث إذا فعل فعلاً يخرج به من الإثم والحرج والحنث .
وقال الليث : المنجَّس : الذي يُعلَّق عليه عظام أو خِرَقٌ .
ويقال للمعوِّذ : مُنَجِّسٌ ، وأنشد :
وجَارِيَةٍ مَلبُوبَةٍ ومُنَجِّسٍ
وطَارِقَةٍ في طَرقِهَا لم تُشدِّدِ
يصف أهل الجاهلية أنهم كانوا بين كاهن ومُنَجِّسٍ .
وقال غيره : كان أهل الجاهلية يعلِّقون على الصّبيّ ، ومن يُخافُ عليه عيونُ الجِنِّ الأقذار من خِرَقِ المحيض .
ويقولون : الجِنُّ لا تقرُبُهَا ، ثم قيل لِلمُعَوِّذِ : مُنَجِّسٌ .
( أبو عبيد عن الأصمعي ) : إذا كان داء لا يُبرأ منه فهو نَاجِسُ ونَجيسٌ ، وعُقَامٌ .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) قال : النُّجُسُ : المُعوِّذون ، والجُنُسُ : المياه الجامدة .
( سجن ) : قال الله جل وعز : ( رَبِّ السِّجْنُ أَحَبُّ إِلَىَّ ) ( يوسف : 33 ) .
قال الفراء : وقرىء ( السَّجْنُ ) فمن كسر السين فهو المَحْبِس ، وهو اسم ، ومن فتح السين فهو مصدر سَجَنْتُهُ سَجْناً .
وفي الحديث : ( ما شيء أحقَّ بطول سَجْنٍ من اللسان ) .
وقول ابن مقبل :
ضرباً تواصَتْ به الأبطالُ سِجِّينا
قال الأصمعي : السِّجِّين من النخل : السِّلتِينُ بلغة أهل البحرين .
يقال : سَجِّنْ جِذْعَكَ هذا إذا أردت أن تجعله سِلتِيناً .
والعرب تقول : سِجِّينٌ مكان سِلتين ، وسِلِتينٌ ليس بعربيَ .
وقال أبو عمرٍ و : السجين : الشديد .
وقال غيره : هو فِعّيل من السَّجن كأنه يُثبت من وقع به فلا يبرح مكانه .
ورواه ابن الأعرابي : سِخّيناً أي سخناً يعني الضرب .
ورواه ابن المنخَّل عن المؤرِّج قال : سِجّيل وسِجّينٌ : دائم في قول ابن مقبل .

##### Türkçe

ج س ن
**جنس** ، **نجس** ، **نسج** ، **سجن** ، **سنج** .
**جنس** : ( Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den ) : **الجَنَسُ** : suyun donmasıdır.
Leys dedi: **الجِنْسُ** : şeyden, insanlardan ve kuşlardan her bir tür; nahiv, aruz ve şeylerin sınırlarından: bir bütün; çoğulu: **الأجناسُ**’tır.
Ve denir: bu, buna **يُجَانِسُ**; yani ona benzer. Ve falan, hayvanlara **يُجَانِسُ**; insanlara **يُجَانِسُ** etmez; ayırt etmesi ve aklı yoksa.
Ve develer: acem hayvanlardan bir **جِنْسٌ**’tir. Develerin dişlerinden bir dişi tek başına peş peşe izlersen, onu bir tasnif ile tasnif etmiş olursun; sanki onlardan **بنات المخاض**’ı bir صنف, **بنات اللَّبون**’u bir صنف, **الحِقَاقَ**’ı bir صنف kılmışsın; aynı şekilde **الجِذَاعُ** ve **الثَّنِيُّ** ve **الرُّبَعُ**.
Ve hayvan: **أَجْنَاسٌ**’tır; insanlar: bir **جِنْسٌ**; develer: bir **جِنْسٌ**; sığırlar: bir **جِنْسٌ**; koyun-keçi: bir **جِنْسٌ**.

**سنج** : ( Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den ) : **السُّنْجُ** : hünnaptır.
Ebû ʿUmer dedi: **السِّناجُ** : kandil dumanının duvarda ve benzeri şeylerdeki izidir.
Leys, Ebû ʿUbeyd’den, o da Ferrâ’dan dedi ki: terazinin **سَنْجَةُ**’si ve **صَنْجَتُهُ**; ve **السين** daha fasîhtir.

**نسج** : Leys dedi: **النسجُ** : bilinen (şey)dir; onu yapan: **النَّسَّاج**’dır.
Ve rüzgâr, **تَنْسِجُ** toprağı; **نَسَجَتِ** **المُورَ**’u ve **الجَولَ**’u onun izleri üzerinde (yaptığı) zaman. Ve rüzgâr, suyu **تَنْسِجُ**; sırtına vurduğu zaman, onun için **طرائق** (yollar/çizgiler) **كالحُبُك** gibi **انْتَسَجَتْ**. Ve şair, şiiri **يَنْسِجُ**. Ve yalancı, yalanı **يَنْسِجُ**.
Ve **المِنْسَجُ** : ağaç (parça) ve elbisenin dokuma için üzerine gerildiği alet; **المَنْسِجُ** : onda bir dildir (varyanttır).
Ve **المِنْسَجُ** : hayvanın yelesinin bitiş yerinin sonu yanında, ön **القَرَبُوس**’un altında, hayvanın hörgücünden/omuz tümseğinden dışarı çıkık olan kısımdır.
Ve **ناقة نُسُوجٌ وَسُوجٌ** : yürüyüşünde **تَنْسِجُ** ve **تَسِجُ**; bu, ayaklarını hızlıca nakletmesidir.
( Ebû ʿUbeyd, Ebû ʿUmer’den ) : ve atın **مِنْسَجُ**’i; mîm’in kesri ve sîn’in fethi ile; ve bunun benzeri; Asmaʿî ve İbn Şümeyl dedi.
Şemmer dedi: demişlerdir: **مَنْسِجٌ**. Dedi: ve derler: elbisenin **مِنْسَجُ**’i ve **وَمْنسِجُهُ**; nerede
dokunursa.
Şemmer dedi: atın **مِنْسَجُ**’i diye adlandırıldı; çünkü boyun siniri sırt tarafına gelir, sırt siniri boyun tarafına gider; böylece omuzlar üzerinde **فَيَنْسِجُ**.
Ebû ʿUbeyd dedi: **المِنْسَجُ** ve **الحَارِكُ** : omuzların dallarından boynun köküne, sırtın hizasına kadar yükselip çıkık olan şeydir.
Ebû Zeyd dedi: **المِنْسَجُ** : hayvanın yelesi ile **اللِّبْدِ**’in yeri arasındaki şeydir. Dedi: ve **الكاهل** **المِنْسَجِ**’in arkasındadır.
Ve elbisenin **مَنْسِجُ**’i, onu dokudukları yerdir.
Ve **المِنْسَجُ** : kendisiyle dokunan şeydir.
İbn Şümeyl dedi: develerden **النَّسُوجُ** : yürüyüşünün şiddetinden dolayı koşumunu **كاهل**’ine doğru öne alan (deve)dir.
( Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den ) : **النُّسُجُ** : seccadelerdir.
Âişe’nin hadîsinde, Ömer’i andı da dedi ki: (Allah’a yemin olsun, o, **أحوذياً نَسِيجَ وحده** idi); onun, eşsiz/benzeri kesik (kimse) olduğunu kastetti. Aslı şudur: elbise nefis olunca, inceliğinden dolayı onun tezgâhı üzerinde başkası dokunmaz; ince değilse, birkaç elbise için çözgü olarak onun tezgâhı üzerinde yapılır. Böylece bu, övgüsünde ileri gidilen herkes için bir mesel kılındı. Bu, senin “falan, çağının teki; kavminin yiğidi” demen gibidir.

**نجس** : Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildi ki, helaya girdiğinde şöyle derdi: (Allah’ım, **الرّجس النجس**’ten, **الخبيث المخبث**’ten sana sığınırım).
Ebû ʿUbeyd dedi: Ferrâ’nın, onların **النَّجَس** ile başladıklarında ve **الرجس**’i anmadıklarında nûn ve cîm’i fetha ile okuduklarını; **الرجس** ile başlayıp sonra onu **النجس** ile takip ettiklerinde nûn’u kesra yaptıklarını iddia ettiğini söyledi.
Leys dedi: **النَّجِسُ** : insanlardan ve her şeyden, pis saydığın şeyin pis olanıdır.
**رجل نَجَسٌ**; ve **قوم أنجَاسٌ**. Ve başka bir dil: **رجل نَجَسٌ** ve **رجلان نَجَسٌ** ve **رجال نَجَسٌ** ve **امرأة نجس**.
Allah Teâlâ dedi: ( **إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ** ) (Tevbe: 28).
Ferrâ dedi: **نَجَسٌ** ne çoğul yapılır ne de müennes yapılır.
Ebû’l-Heysem, şu sözü hakkında dedi: ( **إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ** ) (Tevbe: 28) yani pislikler, necislerdir.
( Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten ) onun dediği (şudur): **رِجْسٌ نِجْسٌ** dediklerinde, **رِجْسٍ**’in yeri sebebiyle (nûn’u) kesra yaparlar; ikil yaparlar ve çoğul yaparlar; “**جاء بالطِّمِّ والرِّم**” dedikleri gibi. Tekil yaptıklarında “**جاء بالطَّمِّ**” derler; böylece (tâ’yı) fetha yaparlar.
( Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den ) dedi: **المَعَاذَات**’tan: **التميمة** ve **الجُلْبَةُ** ve **المُنَجَّسَةُ**; ve **للمُعَوِّذِ** için: **مُنَجِّسٌ** denir.
Ebû’l-ʿAbbâs dedi: İbnü’l-Aʿrâbî’ye dedim: **المعوَّذ**’a niçin **مُنَجَّسٌ** denildi; oysa **النَّجَاسَةِ**’den alınmıştır? O dedi ki: Arapların, manaları lafızlarına muhalif fiilleri vardır.
Denir: falan **تنجَّس**; **النَّجاسة**’den çıkardığı bir fiil işlediği zaman.
Nitekim denildi: **يتأثم** ve **يتحرَّج** ve **يتحنَّث**; günah, darlık ve yemin bozma (hanes)den çıkardığı bir fiil işlediği zaman.
Leys dedi: **المنجَّس** : üzerine kemikler veya bez parçaları asılan kimsedir.
Ve **للمعوِّذ** için: **مُنَجِّسٌ** denir. Ve şu beyit okundu:
وجَارِيَةٍ مَلبُوبَةٍ ومُنَجِّسٍ
وطَارِقَةٍ في طَرقِهَا لم تُشدِّدِ
Câhiliye ehlinin, bir kâhin ile bir **مُنَجِّسٍ** arasında olduklarını vasfeder.
Başkası dedi: Câhiliye ehli, çocuğun üzerine ve cinlerin gözlerinden korkulan kimsenin üzerine, hayız bezlerinden pislikleri asarlardı.
Ve derlerdi: cinler ona yaklaşmaz. Sonra **لِلمُعَوِّذِ** için: **مُنَجِّسٌ** denildi.
( Ebû ʿUbeyd, Asmaʿî’den ) : iyileşmeyen bir hastalık olursa o **نَاجِسُ** ve **نَجيسٌ**’dir; ve **عُقَامٌ**’dır.
( Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den ) dedi: **النُّجُسُ** : muska/koruyucu okuyanlardır; **الجُنُسُ** : donmuş sulardır.

( **سجن** ) : Allah azze ve celle dedi: ( **رَبِّ السِّجْنُ أَحَبُّ إِلَىَّ** ) (Yûsuf: 33).
Ferrâ dedi: ( **السَّجْنُ** ) diye de okundu. Sîn’i kesra yapan kimseye göre o, **المَحْبِس**’tir; ve o bir isimdir. Sîn’i fetha yapan kimseye göre o, “onu hapsettim” **سَجَنْتُهُ سَجْناً**’nın masdarıdır.
Hadîste: (dilden daha uzun **سَجْنٍ**’e en layık bir şey yoktur).
İbn Mukbil’in sözü:
ضرباً تواصَتْ به الأبطالُ سِجِّينا
Asmaʿî dedi: hurmadan **السِّجِّين** : Bahreyn ehlinin diliyle **السِّلتِينُ**’dir.
Denir: **سَجِّنْ جِذْعَكَ**; onu **سِلتِيناً** yapmak istediğin zaman.
Ve Araplar, **سِلتين** yerine **سِجِّينٌ** der. **سِلِتينٌ** Arapça değildir.
Ebû ʿUmer dedi: **السجين** : şiddetli olandır.
Başkası dedi: o, **السَّجن**’den **فِعّيل** veznindedir; sanki kendisine isabet edeni sabitler de yerinden ayrılmaz.
İbnü’l-Aʿrâbî’den şöyle rivayet edildi: **سِخّيناً**; yani sıcak; yani darbeyi kastediyor.
İbnü’l-Münahhal, Müerric’ten rivayet etti; dedi: **سِجّيل** ve **سِجّينٌ** : İbn Mukbil’in sözünde “devamlı”dır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%AC/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والسين وما يثلثهما)
*(نسع)  النون والسين والعين كلمةٌ تدلُّ على جَدْل الشَّيء. فالنِّسْع: سَير مضفورٌ كهيئة أعِنَّة البِغال. ويقال للعُنق الطَّويلِ ناسِعٌ، كأنَّه طُوِّلِ وجُدِلَ جَدْلاً. والمِنسعة: الأرض السريعة النَّبتِ بطُول نَبْتِها وبَقْلها.
(نسغ)  النون والسين والغين أصلٌ يدلُّ على غَرْزِ شيءٍ بشيءٍ. ونَسغَ الخُبْزةَ: غرزَها بريش الطّائر: وهي المِنْسَغة. ونَسغَت الواشمةُ: غرزَتِ اليدَ بالإبرة. ثم يقولون: نسَغْت الدّابّةَ برِجلي ليثُور. ويتوسَّعون فيه فيقولون: نسَغْتُ اللَّبَن بالماء: مَذَقْتُه. ونسَغَه بالعصا: ضَرَبه.
(نسف)  النون والسين والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على كَشْف شيء. وانتسَفَت الرِّيحُ الشَّيءَ مثلَ التُّراب والعَصْف، كأنَّها كشفَتْه عن وجه الأرض وسلبته. ونَسْفُ البِناءِ: استِئْصالُه قَطعاً. ويقال للرُّغوة: النُّسَافة([1])، لأنَّها تُنْتَسَف عن وجه اللَّبَن. وقولهم انتُسِفَ لونُه من ذلك. وبَعيرٌ نَسوفٌ: يقلع النَّباتَ عن الأرض بمقدَّم فيه: وحكى ناسٌ: هما يتناسفان، أي يتسارَّان. والقياس واحد. كأنَّ هذا يَنْسِف ما عند ذاك. وذاك ما عندَ هذا.
(نسق)  النون والسين والقاف أصلٌ صحيح يدلُّ على تتابُعٍ في الشَّيء. وكلامٌ نَسَقٌ: جاءَ على نظامٍ واحد قد عُطِف بعضُه على بعض. وأصله قولهم: ثَغْرٌ نَسَق، إذا كانت الأسنانُ متناسقةً متساوية. وخَرَزٌ نَسَق: منظَّم. قال أبو زُبَيد:
بجيدِ رَِيمٍ كريمٍ زانَهُ نَسَقٌ *** يكادُ يُلهِبُه الياقوتُ إلهابا([2])(نسك)  النون والسين والكاف أصلٌ صحيح يدلُّ على عِبادةٍ وتقرُّب إلى الله تعالى. ورجلٌ ناسك. والذَّبيحة التي تَتقرَّب بها إلى الله نَسِيكة. والمَنْسَِك: الموضع يذبَح فيه النَّسائِك، ولا يكون ذلك إلاَّ في القُرْبان. وزعم ناسٌ أنَّ المَنسَِك([3]): المكان يألفه. وفيه نظر.
(نسل)  النون والسين واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على سَلِّ شيءٍ وانسلاله. والنَّسْل: الولَد. لأنَّه يُنْسل من والدته. وتناسَلُوا: ولد بعضُهم من بعض([4]). ومنه النَّسَلان: مِشية الذِّئب إذا أعْنَقَ وأسْرَع. والماشي يَنْسِلُ، إذا أسرع. قال الله عزّ وعلا: {وَهُمْ مِنْ كُلِّ حَدَبٍ يَنْسِلُون. [الأنبياء 96]. والنُّسَالة: شَعر الدَّابّة إذا سقطَ عن جَسدِهِ قِطَعاً. ونُسَال الطَّير: ما تحاتَّ من أرياشها. قال:
* وتجلو سَبِيخَ جُفالِ النُّسَالِ([5]) *
وقد أنسَلتِ الإبلُ: حانَ لها أن تُنسِلَ وبَرَها. ونَسلَ الثَّوبُ عن الرّجل: سَقَط. ويقولون: النّسيل: العسلُ إذا ذابَ، كأنَّه نَسلَ عن شَمَعِه وفارَقَه. وأنسلْتُ القَوم: تقدَّمتُهم.
(نسم)  النون والسين والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على خروج نَفَس، أو ريحٍ غير شديدةِ الهبوب. ونَفَس الإنسان نَسيم. وكذا الرَّيح الليِّنة الهُبوب. ويقولون: من أين مَنْسِمُكَ، أي من [أين] وِجْهتُك. والقياس واحدٌ، لأنَّه إذا أقبلَ أقبلَ نَسِيمُه. ولذلك سمِّيت النَّفْسُ نَسَمة.
وشذّ عنه المَنْسم: خُفّ البعير، ويمكن أنّه محمولٌ على الباب، لأنّ خُفّه هو ما يحمل نَسَمتَه.
(نسي)  النون والسين والياء أصلانِ صحيحان: يدلُّ أحدهما على إغفال الشيء، والثاني على تَرْك شيء.
فالأوّل نسِيتُ الشَّيءَ، إذا لم تذكُره، نِسياناً. وممكنٌ أن يكونَ النِّسْيُ منه. والنِّسْيُ: ما سَقَط من منازل المرتحلين، من رُذَال أمتعتهم، فيقولون: تتبَّعوا أنساءَكم. قال الشَّنْفرى:
كأنَّ لها في الأرض نِسياً تقُصُّه *** على أمِّها وإنْ تكلِّمْك تَبْلَِتِ([6])وعلى ذلك يفسَّر قولُه تعالى: ﴿نَسُوا اللهَ فنَسِيَهُمْ﴾ [التوبة 67]، وكذلك قولـه سبحانه: ﴿وَلَقَدْ عَهِدْنَا إلى آدَمَ مِنْ قَبْلُ فَنَسِيَ ولَمْ نَجِدْ لَهُ عَزْماً﴾ [طه 115]، أراد والله أعلمُ: فتركَ العَهد.
ومما شذَّ عن الأصلين النَّسَا: عِرقٌ، والجمع أنساء، والاثنان* نَسَيَانِ ويقولون: هو النَّسَا، وهو عِرقُ النَّسا، كلُّ ذلك يقال. قال:
فأحذَيْتُهُ لما أتاني بقربة *** كعرق النَّسَا لم يُعط بطناً ولا ظَهْراً([7])وقال بعضهم: الأصل في الباب النِّسيان، وهو عزُوب الشّيء عن النَّفْس بعد حضوره لها. والنَّسَا: عِرق في الفَخِذ، لأنَّه متأخِّر عن أعالي البدن إلى الفخِذ، مشبَّه بالمنسيِّ الذي أُخِّر وتُرِك.
وإذا هُمِز تغيَّر المعنى إلى تأخير الشَّيء. ونُسِئت المرأةُ: تأخَّر حيضُها([8]) عن وقته فرُجِيَ أنَّها حُبْلَى. والنَّسِيئة: بيعُك الشَّيءَ نَسَاءً، وهو التَّأخير. تقول: أنسأتُ. ونَسأَ الله في أجلِك وأنسأ أجلَك: أخَّره وأبعده. وانتسؤوا([9])، تأخّروا وتباعَدُوا. ونَسأْتُهم أنا: أخَّرتهم. ونَسأْتُ ناقتي، قال قوم: رفَقت بها في السَّير. ونَسأْتها: ضربتها بالمِنسأة: العَصَا. وهذا أَقْيَسُ، لأنَّ العصا كأنَّه يُبعَد بها الشَّيءُ ويُدفَع. والنَّسء: ما نَبَت من وَبَر النّاقةِ بعد تساقُطِ وَبرِها. والقياس واحد. كأنَّ هذا الثاني تأخّر. قال أبو زيد: نَسَأْتُ الإبلَ في ظِمْئِها، إذا زدتها في ظمئِها يوماً أو يومين. وَالنَّسيء في كتاب الله: التَّأخِير، كانُوا إذا صَدَروا عن مِنىً([10]) يقوم رجلٌ من كنانة فيقول: أنا الذي لا يُرَدُّ لي قضاء. فيقولون: أنسِئْنَا([11]) شهراً، أي أخر عَنَّا حُرمةَ المحرَّم([12]) فاجعَلْها في صَفَر. وذلك أنَّهم كانوا يكرهون أن يتوالَى عليهم ثلاثةُ أشهرٍ لا يُغيرون فيها، لأنَّ معاشهم كان من الإغارة، فأُحِلَّ لهم المحرَّم. فقال الله تعالى: ﴿إنَّما النَّسِيءُ زِيَادَةٌ في الكُفْرِ﴾ [التوبة 37].
ومما شذَّ عن الباب النَّسْءُ: بَدء السِّمَنِ في الدّوابِّ. قال أبو ذؤيب:
بها أبَلَتْ شهرَيْ ربيعٍ كِلَيهما *** فقَدْ مارَ فيها نَسؤُها واقترارُها([13])والنَّسِيء: الحليب يُصبُّ عليه الماء. تقول منه: نَسَأْتُ، وهو النَّسْءُ أيضاً في شعر عروة:
سَقَوني النَّسْءَ ثم تكنَّفُوني *** عُداةُ الله من كَذِبٍ وزُورِ([14])(نسب)  النون والسين والباء كلمةٌ واحدة قياسُها اتِّصال شيءٍ بشيء. منه النّسَب، سمِّي لاتِّصاله وللاتِّصالِ به. تقول: نَسَبْتُ أنْسُِبُ. وهو نَسِيبُ فلانٍ. ومنه النَّسيبُ في الشِّعر إلى المرأة، كأنَّه ذِكْرٌ يتَّصِل بها؛ ولا يكون
إلاَّ في النِّساءِ. تقول منه: نَسَبْتُ أنْسُِبُ. والنّسيبُ: الطريق [المستقيم([15])]، لاتِّصال بعضِه من بعض.
(نسج)  النون والسين والجيم أصلٌ واحد يدلُّ على وَصلِ شيءٍ بشيء في أدنى عرض. ونَسَج الثَّوب يَنْسُِجه. وضربت الرِّيح الماءَ فانتسجت له الطرائِق([16]). والشاعر ينسُِج الشِّعر. وقال قوم: بل قياس الباب الاضطراب دون ما ذكرناه. والنَّاقة النّسُوج: [التي([17])] يضطرب حِمْلُها عليها. وكذلك اشتُقّ مَِنسج الفرس([18])، لأنه يتحرَّك أبداً. والمَِنسج: كاثِبة الفَرَس.
ومن الباب: هو نسيجُ وحدِه، لانفراده بخصاله. قال ابن قتيبة: وذلك أنّ الثّوب الرفيع النفيسَ لا يُنسَج على مِنْواله غيرُه، وإذا لم يكن رفيعاً عُمِل على منواله سَدَى عِدّةِ أثواب.
(نسخ)  النون والسين والخاء أصلٌ واحد، إلاّ أنّه مختلفٌ في قياسِه. قال قوم: قياسُه رفْعُ شيءٍ وإثباتُ غيرِهِ مكانَه. وقال آخرون: قياسُه تحويلُ شيءٍ إلى شيءٍ. قالوا: النَّسْخ: نَسْخ الكِتاب. والنَّسْخ: أمرٌ كان يُعمَل به من قبلُ ثم يُنسَخ بحادثٍ غيرهِ، كالآية ينزل فيها أمرٌ ثم تُنسَخ بآيةٍ أخرى. وكلُّ شيءٍ خلَفَ شيئاً فقد انتَسخَه. وانتسخت الشَّمسُ الظِّلّ، والشّيبُ الشبابَ. وتناسُخُ الورَثةِ: أن يموتَ ورثةٌ بعد ورثةٍ وأصلُ الإرث قائم لم يُقَسَّم. ومنه تناسُخُ الأزمنة والقُرون. قال السجستانيّ([19]) النَّسْخ: أن تحوّل ما في الخليَّة من العَسَل والنَّحْل في أُخرى. قال: ومنه نَسْخُ الكتاب.
(نسر)  النون والسين والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على اختلاسٍ* واستلاب. منه النَّسْر: تناوُلُ شيءٍ من طعام. ونَسَرَهُ، كأنَّه شيءٌ يسيرٌ استلَبَه. ومنه النَّسْر، كأنَّه ينسُرُ الشَّيء. والمِنْسَر([20]): خيل ما بين المائة إلى المائتين وهو القياس، كأنَّه إنما جاء لينسُِرَ شيئاً، أي يختطفَه ويَستلبَه. ويقال: بَلِ المِنْسَر لا يمرُّ بشيءٍ إلا قَلَعه.
ومن التَّشبيه النَّسْر: كواكبُ في السماء: النَّسْر الطائر، والنَّسْر الواقعِ. ومنه نَسْر الحافِر: ما في بطنه كأنَّهُ النَّوَى والحصى.
--------------ـــ
([1])  ذكرت بهذا المعنى في القاموس، ولم تذكر في اللسان.
([2]) أنشده في المجمل واللسان. و "ريم" بفتح الراء في اللسان، وكسرها في المجمل. وهو بفتح الراء في مادة (ريم) ياؤه أصلية، وبكسر الراء تخفيف "الرئم" بكسر الراء.
([3]) في الأصل: "النسك".
([4]) في الأصل: "بعد بعض"، صوابه من اللسان. وفي المجمل: "وقد تناسلوا، إذا توالدوا". وفي القاموس: "تناسلوا: أنسل بعضهم بعضا".
([5])  لأمية بن أبي عائذ الهذلي. ديوان الهذليين (2: 182). وصدره:
* تجيل الحباب بأنفاسها *
([6])  المفضليات (1: 107) واللسان (بلت، نسي)؛ ومجالس ثعلب 421. وسبق عجزه في (بلت).
([7])  بقربة، كذا وردت في الأصل.
([8])  في الأصل: "تأخرت حملها"، صوابه في المجمل واللسان.
([9])  في الأصل: "وتنساءوا". وفي المجمل: "وانتسأ القوم".
([10])  في الأصل: "عن شيء"، صوابه في المجمل واللسان.
([11])  في الأًصل: "أنسئها"، صوابه في المجمل واللسان.
([12])  في الأصل: "عنها محرمة المحرم"، صوابه في المجمل واللسان.
([13])  ديوان الهذليين (1: 23) واللسان (أبل، نسأ، قرر). وانظر مجالس ثعلب 417.
([14])  ديوان عروة بن الورد 90 واللسان (نسأ). وتروى قصيدته للنمر بن تولب.
([15])  التكملة من المجمل. وفي اللسان: "الطريق المستقيم الواضح".
([16])  في الأصل: "الطريق". وفي المجمل واللسان: "طرائق".
([17])  التكملة من المجمل.
([18])  يقال بوزن منزل ومنبر.
([19]) بدله في المجمل: "قال أبو حاتم"، وهي كنيته.
([20]) يقال كمنبر وكمجلس أيضاً.

ـ

##### Türkçe

(**باب النون والسين وما يثلثهما**)
*(**نسع**)  **النون** ve **السين** ve **العين**; bir kelimedir, bir şeyin örülmesine delâlet eder. Şu hâlde **النِّسْع**: katlanmış bir kayıştır; katırların gemleri heyeti gibidir. Ve uzun boyuna **ناسِعٌ** denir; sanki uzatılmış ve örülerek örülmüştür. Ve **المِنسعة**: bitkisi ve otu uzunluğu sebebiyle, bitmesi hızlı olan arazidir.
(**نسغ**)  **النون** ve **السين** ve **الغين**; bir asıldır, bir şeyi bir şeyle batırmaya delâlet eder. Ve **نَسغَ الخُبْزةَ**: onu kuş tüyüyle batırdı; o da **المِنْسَغة**’dir. Ve **نَسغَت الواشمةُ**: eli iğneyle batırdı. Sonra derler: **نسَغْت الدّابّةَ برِجلي ليثُور**: ayağımla (dürttüm) ki sıçrasın. Ve onda genişletirler de derler: **نسَغْتُ اللَّبَن بالماء**: onu sulandırdım. Ve **نسَغَه بالعصا**: onu değnekle vurdu.
(**نسف**)  **النون** ve **السين** ve **الفاء**; sahih bir asıldır, bir şeyin açığa çıkarılmasına delâlet eder. Ve rüzgâr, toprak ve saman çöpü gibi şeyi **انتسَفَت**; sanki onu yer yüzünün üzerinden açığa çıkarmış ve onu çekip almıştır. Ve **نَسْفُ البِناءِ**: onu kesip kökünden söküp yok etmektir. Ve köpüğe **النُّسَافة** denir; çünkü o, sütün yüzünden çekilip alınır. Ve onların “**انتُسِفَ لونُه** bundan” sözü (vardır). Ve **بَعيرٌ نَسوفٌ**: ön kısmıyla bitkiyi yerden söker. Ve birtakım kimseler nakletti: “**هما يتناسفان**”, yani gizlice konuşurlar. Ve kıyas birdir: sanki bu, ötekinin yanındakini **يَنْسِف** eder; ve öteki de bunun yanındakini.
(**نسق**)  **النون** ve **السين** ve **القاف**; sahih bir asıldır, şeyde ard arda gelmeye delâlet eder. Ve **كلامٌ نَسَقٌ**: tek bir düzen üzere geldi; onun bir kısmı bir kısmına atfedilmiştir. Ve aslı onların “**ثَغْرٌ نَسَق**” sözüdür; dişler birbirine uygun, eşit olunca. Ve **خَرَزٌ نَسَق**: dizilmiş, düzenlenmiş. Ebû Zübeyd dedi:
بجيدِ رَِيمٍ كريمٍ زانَهُ نَسَقٌ *** يكادُ يُلهِبُه الياقوتُ إلهابا([2])(**نسك**)  **النون** ve **السين** ve **الكاف**; sahih bir asıldır, ibadete ve Allah Teâlâ’ya yakınlaşmaya delâlet eder. Ve **رجلٌ ناسك**. Ve Allah’a yakınlaşılan kurbanlık: **نَسِيكة**. Ve **المَنْسَِك**: **النَّسائِك**’in boğazlandığı yerdir; bu da ancak قربان’da olur. Ve birtakım kimseler iddia etti ki **المَنسَِك**: kendisine alışılan mekândır. Bunda bakış (tereddüt) vardır.
(**نسل**)  **النون** ve **السين** ve **اللام**; sahih bir asıldır, bir şeyin çekilip çıkmasına ve sıyrılıp gitmesine delâlet eder. Ve **النَّسْل**: evlât. Çünkü o, annesinden sıyrılıp çıkar. Ve **تناسَلُوا**: bazısı bazısından doğdu([4]). Ve ondan **النَّسَلان**: kurt yürüyüşüdür; boynunu uzatıp hızlandığı zaman. Ve yürüyen **يَنْسِلُ**, hızlandığı zaman. Allah عزّ وجلّ dedi: {وَهُمْ مِنْ كُلِّ حَدَبٍ يَنْسِلُون. [الأنبياء 96]. Ve **النُّسَالة**: binek hayvanının tüyü; bedeninden parça parça düştüğü zaman. Ve **نُسَال الطَّير**: tüylerinden dökülüp düşen şey. Dedi ki:
* وتجلو سَبِيخَ جُفالِ النُّسَالِ([5]) *
Ve develer **أنسَلت**: yününü dökmesinin zamanı geldi. Ve elbise adamdan **نَسلَ**: düştü. Ve derler: **النّسيل**: bal; eridiği zaman, sanki mumundan sıyrılıp çıkmış ve ondan ayrılmıştır. Ve **أنسلْتُ القَوم**: onların önüne geçtim.
(**نسم**)  **النون** ve **السين** ve **الميم**; sahih bir asıldır, nefesin çıkmasına yahut esişi şiddetli olmayan rüzgâra delâlet eder. Ve insanın nefesi **نَسيم**’dir. Ve aynı şekilde yumuşak esişli rüzgâr. Ve derler: **من أين مَنْسِمُكَ**, yani [nereden] yönün nereden. Ve kıyas birdir; çünkü o geldiğinde, onun **نَسِيمُه** gelir. Bu yüzden nefse **نَسَمة** adı verildi.
Ve ondan şâz olan **المَنْسم**’dir: devenin ayağının altı (huf). Ve mümkündür ki bab üzerine taşınmıştır; çünkü onun ayağının altı, onun **نَسَمتَه**’sini taşıyan şeydir.
(**نسي**)  **النون** ve **السين** ve **الياء**; iki sahih asıldır: birisi şeyin gözden kaçırılmasına delâlet eder, ikincisi bir şeyi terk etmeye.
Birincisi: **نسِيتُ الشَّيءَ**, onu hatırlamadığın zaman; **نِسياناً**. Ve mümkündür ki **النِّسْيُ** ondan olsun. Ve **النِّسْيُ**: göçenlerin konak yerlerinden düşen şey; eşyalarının döküntüsünden. Derler: **تتبَّعوا أنساءَكم**. Şenferâ dedi:
كأنَّ لها في الأرض نِسياً تقُصُّه *** على أمِّها وإنْ تكلِّمْك تَبْلَِتِ([6])Buna göre O’nun تعالى sözü tefsir edilir: ﴿نَسُوا اللهَ فنَسِيَهُمْ﴾ [التوبة 67]; ve yine O’nun سبحانه sözü: ﴿وَلَقَدْ عَهِدْنَا إلى آدَمَ مِنْ قَبْلُ فَنَسِيَ ولَمْ نَجِدْ لَهُ عَزْماً﴾ [طه 115]; muradı—Allah daha iyi bilir—ahdi terk etti.
Ve iki asıldan şâz olanlardan: **النَّسَا**: bir damardır; çoğulu **أنساء**; ikisi **نَسَيَانِ**. Ve derler: o **النَّسَا**’dır; o, **عِرقُ النَّسا**’dır; bunların hepsi söylenir. Dedi ki:
فأحذَيْتُهُ لما أتاني بقربة *** كعرق النَّسَا لم يُعط بطناً ولا ظَهْراً([7])Ve bazısı dedi: babın aslı **النِّسيان**’dır; o, şeyin, nefse hazır olduktan sonra nefisten uzaklaşmasıdır. Ve **النَّسَا**: uylukta bir damardır; çünkü bedenin üst kısımlarından uyluğa doğru geride kalmıştır; ertelenip terk edilen unutulmuş şeye benzetilmiştir.
Ve hemze yapılınca mânâ, şeyin ertelenmesine değişir. Ve **نُسِئت المرأةُ**: hayzı vaktinden([8]) gecikti; onun hamile olması umuldu. Ve **النَّسِيئة**: şeyi **نَسَاءً** satmandır; o da ertelemedir. Dersin: **أنسأتُ**. Ve **نَسأَ الله في أجلِك** ve **أنسأ أجلَك**: onu erteledi ve uzaklaştırdı. Ve **انتسؤوا**([9]): geri kaldılar ve uzaklaştılar. Ve ben onları **نَسأْتُهم**: onları erteledim. Ve **نَسأْتُ ناقتي**; bir kavim dedi: yürüyüşte ona yumuşak davrandı. Ve **نَسأْتها**: onu **المِنسأة** ile, yani değnekle vurdu. Bu daha kıyaslıdır; çünkü değnekle sanki şey uzaklaştırılır ve itilir. Ve **النَّسء**: devenin yününden, yünü döküldükten sonra biten şeydir. Ve kıyas birdir: sanki bu ikincisi geri kalmıştır. Ebû Zeyd dedi: **نَسَأْتُ الإبلَ في ظِمْئِها**, susuzluk müddetlerini bir gün yahut iki gün artırdığın zaman. Ve Allah’ın kitabındaki **النَّسيء**: ertelemedir; onlar Minâ’dan([10]) döndüklerinde Kinâne’den bir adam kalkar ve derdi: “Ben, hükmüm geri çevrilmeyenim.” Onlar da derlerdi: **أنسِئْنَا**([11]) bir ay; yani **المحرَّم**’in([12]) hürmetini bizden ertele de onu **صَفَر**’de kıl. Bu, onların, üç ayın peş peşe üzerlerine gelmesini hoş görmemelerindendi; o aylarda baskın yapmazlardı; çünkü geçimleri baskın yapmaktandı; böylece onlara **المحرَّم** helâl kılındı. Allah تعالى dedi: ﴿إنَّما النَّسِيءُ زِيَادَةٌ في الكُفْرِ﴾ [التوبة 37].
Ve babdan şâz olanlardan **النَّسْءُ**: bineklerde semizliğin başlamasıdır. Ebû Züeyb dedi:
بها أبَلَتْ شهرَيْ ربيعٍ كِلَيهما *** فقَدْ مارَ فيها نَسؤُها واقترارُها([13])Ve **النَّسِيء**: üzerine su dökülen süttür. Ondan dersin: **نَسَأْتُ**; ve o, Urve’nin şiirinde **النَّسْءُ** da olur:
سَقَوني النَّسْءَ ثم تكنَّفُوني *** عُداةُ الله من كَذِبٍ وزُورِ([14])(**نسب**)  **النون** ve **السين** ve **الباء**; tek bir kelimedir; kıyası bir şeyin bir şeye bağlanmasıdır. Ondan **النّسَب**; bağlanması ve onunla bağlanma sebebiyle adlandırıldı. Dersin: **نَسَبْتُ أنْسُِبُ**. Ve o, falanın **نَسِيبُ**’idir. Ve ondan, şiirde kadına dair **النَّسيب**; sanki ona bağlanan bir zikirdir; ve ancak kadınlar hakkında olur. Ondan dersin: **نَسَبْتُ أنْسُِبُ**. Ve **النّسيبُ**: yol [doğru([15])]dur; bir kısmının bir kısmına bağlanması sebebiyle.
(**نسج**)  **النون** ve **السين** ve **الجيم**; tek bir asıldır, en az genişlikte bir şeyi bir şeye bağlamaya delâlet eder. Ve **نَسَج الثَّوب يَنْسُِجه**. Ve rüzgâr suyu dövdü de onun için **الطرائِق**([16]) örüldü. Ve şair şiiri **ينسُِج**. Ve bir kavim dedi: bilakis babın kıyası, zikrettiğimiz değil, çalkantıdır. Ve **النَّاقة النّسُوج**: [ki([17])] yükü üzerinde çalkalanır. Ve aynı şekilde **مَِنسج الفرس**([18]) türetildi; çünkü o daima hareket eder. Ve **المَِنسج**: atın sağrısıdır.
Ve babdandır: o, yalnız başına **نسيجُ وحدِه**’dir; hasletleriyle tek kalması sebebiyle. İbn Kuteybe dedi: bu, ince, nefis elbisenin, onun **مِنْوال**’i üzere başkası dokunmamasındandır; eğer ince değilse, onun **منوال**’i üzere, birkaç elbisenin çözgüsü olarak yapılır.
(**نسخ**)  **النون** ve **السين** ve **الخاء**; tek bir asıldır; ancak kıyasında ihtilâf edilmiştir. Bir kavim dedi: kıyası bir şeyi kaldırmak ve onun yerine başkasını sabit kılmaktır. Başkaları dedi: kıyası bir şeyi bir şeye dönüştürmektir. Dediler: **النَّسْخ**: kitabın **نَسْخ**’ıdır. Ve **النَّسْخ**: daha önce onunla amel edilen bir iştir; sonra ondan başka bir hâdiseyle neshedilir; âyet gibi: onda bir emir iner, sonra başka bir âyetle neshedilir. Ve her şey ki bir şeyin yerine geçti, onu **انتَسخَه** etmiştir. Ve güneş gölgeyi **انتسخت**; ve ak saç gençliği. Ve **تناسُخُ الورَثةِ**: mirasçıların ardından mirasçıların ölmesidir; miras aslı ayakta olup taksim edilmemiştir. Ve ondan zamanların ve asırların **تناسُخُ**’u. Sicistânî([19]) dedi: **النَّسْخ**: kovandaki bal ve arıyı bir başkasına nakletmendir. Dedi: ve ondan kitabın **نَسْخ**’u.
(**نسر**)  **النون** ve **السين** ve **الراء**; sahih bir asıldır, kapıp alma ve çekip alma*ya delâlet eder. Ondan **النَّسْر**: yemekten bir şeyi alıp yeme. Ve onu **نَسَرَهُ**; sanki az bir şeydir, onu çekip almıştır. Ve ondan **النَّسْر** (akbaba); sanki o, şeyi **ينسُرُ** eder. Ve **المِنْسَر**([20]): yüz ile iki yüz arası atlı (birlik)tir; ve bu kıyastır; sanki o, ancak bir şeyi **لينسُِرَ** etmek için gelmiştir; yani onu kapıp almak ve çekip almak için. Ve denir: bilakis **المِنْسَر** hiçbir şeyin yanından geçmez ki onu söküp çıkarmasın.
Ve teşbihten **النَّسْر**: gökte yıldızlardır: **النَّسْر الطائر** ve **النَّسْر الواقعِ**. Ve ondan **نَسْر الحافِر**: karnında olan şey; sanki o, çekirdek ve çakıl taşıdır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%AC/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن س ج
ثوب منسوج بالذّهب‏.‏
ووضع رمحه على منسج الفرس وهو منتهى المعرفة‏.‏
ومن المجاز‏:‏ الريح تنسج رسم الدار والتراب والرمل والماء إذا ضربته فانتسجت له طرائق كالحبك‏.‏
والرّيحان تنتسجان الرسم‏.‏
قال الطرماح‏:‏ تعاوره ريحان تنتسجانه كما اختلفت كفّا مفيضٍ بأقدح وانتسجت العنكبوت نسجها‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ وجاءت بنسجٍ من صناعٍ ضعيفةٍ تنوس كأخلاق الشفوف ذعالبه هي انتسجته وحدها أو تعاونت على نسجه بين المثاب عناكبه والشّاعر ينسج الشعر‏:‏ يحوكه‏.‏
والكذّاب ينسج الزور‏.‏
وناقة وسوجٌ نسوج وهي تنسج في سيرها إذا أسرعت نقل قوائمها‏.‏
وهو نسيج وحده‏.‏

##### Türkçe

ن س ج
Altınla dokunmuş bir elbise.
Ve mızrağını atın **منسج**’i üzerine koydu; bu, bilginin nihayetidir.
Ve mecazdan: Rüzgâr, evin izlerini, toprağı, kumu ve suyu, ona vurduğunda ve onun için **طرائق**’ler **الحبك** gibi örüldüğünde dokur.
Ve **الرّيحان** ikisi, izi dokurlar.
**الطرماح** dedi ki: Onu, iki **ريحان** nöbetleşe dokur; tıpkı bir boşaltanın iki avucu, kaplarla ihtilaf ettiği gibi. Ve örümcek, dokumasını dokudu.
**ذو الرمة** dedi ki: Ve zayıf bir **صناع**’dan bir **نسج** ile geldi; onun tilkileri, ince elbiselerin eskileri gibi sallanır. Onu, tek başına o mu dokudu; yoksa onun dokunması üzerinde, **المثاب** arasında onun örümcekleri yardımlaştı mı? Ve şair, şiiri dokur: onu dokur.
Ve yalancı, **الزور**’u dokur.
Ve bir dişi deve: **وسوج** **نسوج**; ve o, yürüyüşünde dokur; ayaklarını hızlıca naklettiğinde.
Ve o, tek başına bir **نسيج**’dir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%AC/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

النَّسْجُ: ضَمُّ الشيء إِلى الشيء، هذا هو الأَصلُ. نَسَجه يَنْسِجُه نَسْجاً فانْتَسَجَ ونَسَجت الريحُ الترابَ تَنْسِجُه نَسْجاً: سَحَبَتْ بعضَه إِلى بعض. والريحُ تَنْسِج التراب إِذا نَسَجت المَوْرَ والجَوْلَ على رُسومها
(* قوله «على رسومها» كذا بالأصل، وعبارة الأَساس: ومن
المجاز الريح تنسج رسم الدار، والتراب والرمل والماء إِذا ضربته فانتسجت له طرائق كالحبك.). والريح تَنْسِجُ الماءَ إِذا ضَرَبَتْ مَتْنَه فانْتَسَجَتْ له طرائِقُ كالحُبُكِ. ونَسَجَت الريحُ الرَّبْعَ إِذا تَعاوَرَتْه رِيحانِ طولاً وعَرْضاً، لأَن الناسِجَ يَعترِضُ النسيجة فيُلْحِمُ ما أَطالَ من السَّدَى. ونَسَجَت الريحُ الماءَ: ضَرَبَتْه فانْتَسَجت فيه طَرائِقُ؛ قال زهير يصف وادياً:
مُكَلَّلٌ بعَمِيمِ النَّبْتِ، تَنْسِجُه
رِيحٌ خَريقٌ، لِضاحي مائِهِ حُبُك
ونَسَجت الريحُ الوَرقَ والهَشيمَ: جَمَعَتْ بعضَه إِلى بعض؛ قال حُميد بن ثور:
وعادَ خُبَّازٌ يُسَقِّيه النَّدى
ذُراوَةً، تَنْسِجُه الهُوجُ الدُّرُجْ
والنَّسْج معروف، ونَسَجَ الحائِكُ الثوبَ يَنْسِجُه ويَنْسُجُه نَسْجاً، مِن ذلك لأَنه ضَمَّ السَّدَى إِلى اللُّحْمة، وهو النَّسّاجُ، وحِرْفَته النِّساجَة، وربما سُمِّي الدَّرَّاعُ نَسَّاجاً. وفي حديث جابر: فقام في نِساجةٍ مُلْتَحِفاً بها؛ هي ضَرْبٌ من المَلاحِف مَنسوجة، كأَنها سُمِّيت بالمصدر.
وقالوا في الرجل المحمود: هو نَسِيجُ وحْدِه؛ ومعناه أَن الثوبَ إِذا كان كريماً لم يُنْسَجْ على مِنْوالِه غيرُه لِدِقَّتِه، وإِذا لم يكن كريماً نَفِيساً دَقِيقاً عُمِلَ على مِنْوالِه سَدَى عِدَّةِ أَثوابٍ؛ وقال ثعلب: نَسيجُ وَحْدِه الذي لا يُعْمَلُ على مثاله مِثْلُه؛ يُضْرَبُ مثلاً لكل مَنْ بُولِغَ في مَدْحِه، وهو كقولك: فلان واحدُ عصرِه وقَرِيعُ قَومِه، فنَسيجُ وَحْدِه أَي لا نظيرَ له في عِلم أَو غَيره، وأَصلُه في الثوب لأَنَّ الثوبَ الرفيعَ لا يُنْسَجُ على مِنوالِه. وفي حديث عمر: مَنْ يَدُلُّني على نَسيجِ وَحْدِه؟ يُريدُ رجلاً لا عَيْب فيه، وهو فَعِيلٌ بمعنى مفعول، ولا يقال إِلاّ في المدح. وفي حديث عائشةَ أَنها ذكرت عمر تَصِفُه، فقالت: كان واللهِ أَحْوَذِيّاً نَسِيجَ وَحْدِه؛ أَرادت: أَنه كان مُنْقَطِعَ القَرِينِ.
والموضِعُ مَنْسِجٌ ومَنْسَجٌ. الأَزهري: مِنْسَجُ الثوب، بكسر الميم، ومَنْسِجه حيث يُنْسَج، حكاه عن شمر. ابن سيده: والمِنْسَجُ والمِنْسِج، بكسر الميم، كلُّه: الخشبة والأَداة المستعملة في النِّساجة التي يُمَدُّ عليها الثوب للنَّسْج؛ وقيل: المِنْسجُ، بالكسر، لا غير: الحَفُّ خاصة. ونَسَجَ الكذَّابُ الزُّورَ: لَفَّقَه. ونَسَج الشاعرُ الشِّعْر: نَظَمَه. والشاعرُ يَنْسِجُ الشِّعْر، والكذَّابُ يَنْسِجُ الزُّورَ، ونَسَجَ الغَيْثُ النباتَ، كلُّه على المَثَل. ونسَجَت الناقةُ في سيرِها تَنْسِجُ، وهي نَسُوجٌ: أَسْرَعَتْ نَقْلَ قوائِمِها؛ وقيل: النَّسُوجُ من الإِبل التي لا يَثْبُت حِملُها ولا قَتَبُها عليها إِنما هو مضطرِبٌ. وناقة نَسُوجٌ وَسُوجٌ: تَنْسِج وتَسِجُ في سَيرها، وهو سُرعة نَقْلِها قَوائمَها. ومِنْسَجُ الدابة، بكسر الميم وفتح السين، ومَنْسِجُه: أَسْفَلُ من حارِكه، وقيل: هو ما بين العُرْف وموضع اللِّبْد؛ قال أَبو ذؤيب: مُسْتَقْبِل الرِّيحِ يَجري فَوقَ مَنْسِجِه،
إِذا يُراعُ اقْشَعَرَّ الكَشْحُ والعَضُد
أَراد: اقْشَعَرَّ الكَشحُ والعَضُدُ منه. التهذيب: والمِنْسَجُ المُنْتَبِرُ من كاثبة الدابة عند منتهى مَنْبِت العُرْف تحتَ القَرَبوس المقَدَّم؛ وقيل: سُمِّي مِنْسَجَ الفَرَسِ لأَن عَصَبَ العُنُق يَجيء قِبَلَ الظَّهْر، وعَصَبُ الظَّهْر يذهبُ قِبَلَ العُنُق فيَنْسِجُ على الكَتِفَين. أَبو عبيد: المَنْسِجُ والحارِك ما شَخَص من فُروع الكَتِفَين إِلى أَصل العُنُق إِلى مُسْتوى الظَّهر، والكاهِلُ خَلْف المَنْسِج. وفي الحديث: بَعَث رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، زيدَ بنَ حارثة إِلة جُذامَ، فأَوّلُ من لَقِيهم رجُلٌ على فَرَسٍ أَدْهَم كان ذَكرُه على مَنْسج فرَسِه؛ قال: المَنْسِجُ ما بين مَغْرِز العُنُق إِلى مُنْقَطَع الحارِك في الصُّلْب؛ وقيل: المَنْسِجُ والحاركُ والكاهِلُ ما شَخَص من فروع الكتِفَين إِلى أَصل العُنُق؛ وقيل: هو، بكسر الميم، للفَرَس بمنزلة الكاهِلِ من الإِنسان، والحارِك من البعير. وفي الحديث: رجالٌ جاعِلو أَرماحِهِم على مَناسِجِ خيولهم، هي جمع المَنْسِج.
ابن شميل: النَّسُوجُ من الإِبل التي تقدِّم جَهازَها إِلى كاهِلِها لشدّة سَيرها.
ثعلب عن ابن الأَعرابي: النُّسُج السَّجَّادات.

##### Türkçe

**النَّسْجُ**: bir şeyi bir şeye katmak (birleştirmek); asıl olan budur. **نَسَجه يَنْسِجُه نَسْجاً** derken, **فانْتَسَجَ** (böylece birleşti). **ونَسَجت الريحُ الترابَ تَنْسِجُه نَسْجاً**: onun bir kısmını bir kısmına çekti. Rüzgâr, toprağı, onun izleri üzerinde **المَوْرَ** ve **الجَوْلَ** dokuduğu zaman toprağı dokur.

(* Onun “**على رسومها**” sözü asılda böyledir; **الأَساس**’ın ibaresi: “Mecazdan: rüzgâr evin izini, toprağı, kumu ve suyu dokur; onu vurduğu zaman, onun için **الحبك** gibi yollar (çizgiler) birleşip oluşur.”). Rüzgâr, suyun sırtını vurup, onun için **الحُبُكِ** gibi yollar birleşip oluştuğu zaman suyu dokur. Rüzgâr, **الرَّبْعَ**’ı, iki rüzgâr onu uzunlamasına ve enlemesine nöbetleşe dolaştığı zaman dokudu; çünkü dokuyan, dokumayı enine keser de, **السَّدَى**’dan uzattığını kaynaştırır. Rüzgâr suyu dokudu: onu vurdu da, içinde yollar birleşip oluştu; Züheyr bir vadiyi tasvir ederek dedi ki:

مُكَلَّلٌ بعَمِيمِ النَّبْتِ، تَنْسِجُه
رِيحٌ خَريقٌ، لِضاحي مائِهِ حُبُك

Rüzgâr, yaprağı ve çalı çırpıyı dokudu: onun bir kısmını bir kısmına topladı; Humeyd b. Sevr dedi ki:

وعادَ خُبَّازٌ يُسَقِّيه النَّدى
ذُراوَةً، تَنْسِجُه الهُوجُ الدُّرُجْ

**والنَّسْج** bilinen (meşhur)dur. Dokumacı, elbiseyi **نَسَجَ** eder; onu **يَنْسِجُه** ve **يَنْسُجُه نَسْجاً** (dokur); bu da ondandır; çünkü **السَّدَى**’yı **اللُّحْمة**’ya kattı. O, **النَّسّاجُ**dır; mesleği **النِّساجَة**’dır. Bazen **الدَّرَّاعُ** da **نَسَّاجاً** diye adlandırılır. Câbir hadîsinde: “Derken, onunla örtünmüş olarak bir **نِساجةٍ** içinde ayağa kalktı”; o, dokunmuş **المَلاحِف**’ten bir türdür; sanki masdar ile adlandırılmıştır.

Övülen adam hakkında dediler ki: o, **نَسِيجُ وحْدِه**’dir; manası: elbise değerli olduğu zaman, inceliğinden dolayı onun **مِنْوال**’i üzerine başkası dokunmaz; değerli, nefis, ince olmadığı zaman ise, onun **مِنْوال**’i üzerine birkaç elbisenin **سَدَى**’sı yapılır. Sa‘leb dedi ki: **نَسيجُ وَحْدِه**: benzeri üzerine onun gibi bir benzer yapılmayan kimsedir; övgüsünde mübalağa edilen herkes için mesel olarak vurulur; bu, senin “falanca çağının biricikidir ve kavminin yiğididir” sözün gibidir. Şu hâlde **نَسيجُ وَحْدِه**: yani ilimde veya başka bir şeyde onun benzeri yoktur. Aslı elbisededir; çünkü yüksek (kıymetli) elbise, onun **مِنوال**’i üzerine dokunmaz. Ömer hadîsinde: “Bana **نَسيجِ وَحْدِه**’i kim gösterir?”; ayıpsız bir adamı kasteder. O, mef‘ûl manasında **فَعِيلٌ**dir; yalnız övgüde söylenir. Âişe hadîsinde: Ömer’i anıp onu vasfederken dedi ki: “Vallahi o, **أَحْوَذِيّاً نَسِيجَ وَحْدِه** idi”; muradı: onun, eşten (denk/akran) kesik (yani eşi bulunmaz) olduğudur.

Yer: **مَنْسِجٌ** ve **مَنْسَجٌ**. Ezherî: elbisenin **مِنْسَجُ**’ı, mîm’in kesresiyle; ve onun **مَنْسِجه**’i, dokunduğu yerdir; bunu Şemr’den nakletti. İbn Sîde: **المِنْسَجُ** ve **المِنْسِج** (mîm’in kesresiyle) hepsi: dokumada kullanılan tahta ve âlettir; elbise dokuma için onun üzerine gerilir; denildi ki: **المِنْسجُ** (kesre ile), yalnız odur: özellikle **الحَفُّ**.

Yalancı, yalanı **نَسَجَ** etti: onu uydurup yamadı. Şair, şiiri **نَسَجَ** etti: onu dizdi. Şair şiiri **يَنْسِجُ** eder; yalancı yalanı **يَنْسِجُ** eder. Yağmur, bitkiyi **نَسَجَ** etti; hepsi mesel üzerinedir. Dişi deve yürüyüşünde **نَسَجَت** eder, **تَنْسِجُ**; o, **نَسُوجٌ**dur: ayaklarını nakletmeyi hızlandırdı; denildi ki: **النَّسُوجُ** develerden, yükü ve semeri üzerinde durmayan, ancak çalkantılı olanlardır. **نَسُوجٌ** ve **وَسُوجٌ** bir dişi deve: yürüyüşünde **تَنْسِج** ve **تَسِج** eder; bu, ayaklarını nakletmesinin süratidir. Binek hayvanının **مِنْسَجُ**’ı (mîm’in kesresi ve sîn’in fethasıyla) ve onun **مَنْسِجُه**’i: sağrısının alt tarafıdır; denildi ki: yele ile keçe yeri arasındadır; Ebû Züeyb dedi ki:

مُسْتَقْبِل الرِّيحِ يَجري فَوقَ مَنْسِجِه،
إِذا يُراعُ اقْشَعَرَّ الكَشْحُ والعَضُد

Muradı: ondan **اقْشَعَرَّ الكَشحُ والعَضُدُ** (böğür ve pazu ürperdi). **التهذيب**: **المِنْسَجُ**, binek hayvanının hörgücünden, yele bitiminin sonu yanında, öndeki eyer kaşının altında dışarı çıkıntı yapan yerdir; denildi ki: atın **مِنْسَجَ**’ı diye adlandırıldı; çünkü boynun siniri sırt tarafına gelir, sırtın siniri boyun tarafına gider de, iki omuz üzerinde dokur gibi birleşir. Ebû Ubeyd: **المَنْسِجُ** ve **الحارِك**: iki omuzun dallarından boynun köküne, sırtın hizasına kadar yükselip belirgin olan yerdir; **الكاهِلُ**, **المَنْسِج**’in arkasındadır. Hadîste: Allah’ın Resûlü (sallallahu aleyhi ve sellem) Zeyd b. Hârise’yi Cüzâm’a gönderdi; onlara ilk rastladığı, koyu renkli bir at üzerinde bir adamdı; onun erkekliği atının **مَنْسج**’i üzerindeydi; dedi ki: **المَنْسِجُ**, boynun saplandığı yer ile sağrının omurgada kesildiği yer arasındadır; denildi ki: **المَنْسِجُ** ve **الحاركُ** ve **الكاهِلُ**, iki omuzun dallarından boynun köküne kadar yükselip belirgin olan yerdir; denildi ki: o, mîm’in kesresiyle, at için insanın **الكاهِلِ**’i mesabesindedir; deve için ise **الحارِك**. Hadîste: “Adamlar, mızraklarını atlarının **مَناسِجِ**’i üzerine koyanlar”; o, **المَنْسِج**’in çoğuludur.

İbn Şümeyl: **النَّسُوجُ**, develerden, yürüyüşünün şiddetinden dolayı eyer takımını **كاهِلِها**’sına doğru ilerletenlerdir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **النُّسُج**: seccadelerdir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%AC/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن س ج * * نَسَجَ * الثوب من باب ضرب ونصر والصَّنْعة * نِسَاجَةٌ * بالكسر والموضع * مَنْسَجٌ * بوزن مذهب ومَنْسِج بوزن مجلِس و * المِنْسَجُ * بوزن المِنْبر الأداة التي يُمد عليها الثوب ليُنسج وفلان * نَسِيجٌ * وحده أي لا نظير له في عِلْم أو غيره وأصله في الثوب لأنه إذا كان رفيعا لم يُنسج على مِنواله غيره

##### Türkçe

* ن س ج * **نَسَجَ**: elbiseyi dokudu; **ضرب** ve **نصر** bâbından. Meslek: **نِسَاجَةٌ** (kesre ile). Yer: **مَنْسَجٌ** ( **مذهب** vezninde) ve **مَنْسِج** ( **مجلِس** vezninde). Ve **المِنْسَجُ** ( **المِنْبر** vezninde): elbisenin dokunması için üzerine gerildiği alet. Ve falan kimse **نَسِيجٌ**: tek başına; yani ilimde veya başka bir şeyde onun benzeri yoktur. Aslı elbisededir; çünkü o ince olduğunda, onun **مِنوال**ı üzere başkası dokunmaz.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%AC/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

نسج  الحائك  الثوب ينسجه  ، بالكسر،  وينسجه  ، بالضم، نسجا. فانتسج. والنسج معروف. ونسجت الريح الورق والهشيم: جمعت بعضه إلى بعض. قيل: ونسج الحائك الثوب، من ذلك، لأنه ضم السدى إلى اللحمة  فهو ناسج، وصنعته النساجة  ، بالكسر،  والموضع  منه  منسج ومنسج  ، كمقعد ومجلس. من المجاز: نسج  الكلام  . إذا  لخصه  ، والشاعر الشعر: نظمه وحاكه، الكذاب الزور:  زوره  ولفقه. المنسج  كمنبر  والمنسج  بكسرهما: قال ابن سيده: خشبة و  أداة  مستعملة في النساجة التي  يمد عليها الثوب لينسج  . وقيل: المنسج، بالكسر لا غير: الحف خاصة. وقال الأزهري: منسج الثوب، بكسر الميم، ومنسجه: حيث ينسج؛ حكاه عن شمر. المنسج  من الفرس: أسفل من  حاركه وكذا المنسج، بفتح الميم وكسر الشين. وقيل: هو ما بين العرف وموضع اللبد. قال أبو ذؤيب
  مستقبل الريح تجري فوق منسجهإذا يراع اقشعر الكشح والعضد

  وفي التهذيب: المنسج: المنتبر من كاثبة الدابة عند منتهى منبت العرف تحت القربوس المقدم. وقيل: سمي منسج الفرس لأن عصب العنق يجئ قبل الظهر، وعصب الظهر يذهب قبل العنق، فينسج على الكتفين. وعن أبي عبيد: المنسج والحارك: ما شخص من فروع الكتفين إلى أصل العنق إلى مستوى الظهر، والكاهل: خلف المنسج. وفي الحديث:  رجال جاعلو رماحهم على مناسج خيولهم  . وقيل: المنسج للفرس: بمنزلة الكاهل من الإنسان، والحارك من البعير. من المجاز:  هو نسيج وحده  ، قال ثعلب: الذي لا يعمل على مثاله مثله، يضرب مثلا لكل من بولغ في مدحه، وهو كقولك: فلان واحد عصره، وقريع قومه. فنسيج وحده: أي  لا نظير له في العلم وغيره  وأصله في الثوب  وذلك لأن الثوب إذا كان رفيعا  -وفي بعض الأمهات: كريما-  لم ينسج على منواله غيره  لدقته، وإذا لم يكن كريما نفيسا دقيقا عمل على منواله سدى عدة أثواب، وهو فعيل بمعنى مفعول، ولا يقال إلا في المدح. وفي حديث عائشة: أنها ذكرت عمر تصفه، فقالت:  كان والله أحوذيا نسيج وحده:، أرادت أنه كان منقطع القرين. من المجاز: نسجت الناقة في سيرها تنسج، وهي نسوج: أسرعت نقل قوائمها. وقيل:  ناقة نسوج  : التي  لا يضطرب عليها الحمل  ، هكذا في سائر النسخ، ولا أدري كيف ذلك، والذي صرح به غير واحد من الأئمة: النسوج من الإبل: التي لا يثبت حملها ولا قتبها عليها إنما هو مضطرب. وناقة نسوج وسوج: تنسج وتسج في سيرها، وهو سرعة نقلها قوائمها.  أو  النسوج من الإبل:  التي تقدمه  أي الحمل  إلى كاهلها لشدة سيرها  ، وهذا عن ابن شميل. من المجاز:  نسج الريح الربع: أن يتعاوره ريحان طولا وعرضا  لأن الناسج يعترض النسيجة فيلحم ما أطال من السدى.  والنساج: الزراد  ، هو الذي يعمل الدروع، ربما سمي بذلك. من المجاز: النساج:  الكذاب  الملفق.  والنسج، بضمتين: السجادات  ، نقله ثعلب عن ابن الأعرابي. ومما يستدرك عليه: نسجت الريح التراب: سحبت بعضه إلى بعض. والرح تنسج التراب، إذا نسجت المور والجول على رسومها. والريح تنسج الماء، إذا ضربت متنه فانتسجت له طرائق كالحبك، قال زهير يصف واديا:
  مكلل بعميم النبت ينـسـجـه                      ريح خريق لضاحي مائه حبك ونسج العنكبوت نسجها، والشاعر ينسج الشعر ويحوكه، ونسج الغيث النبات، كل ذلك على المثل. وفي حديث جابر:  فقام في نساجة ملتحفا بها  . قال ابن الأثير: هي ضرب من الملاحف منسوجة، كأنها سميت بالمصدر.

##### Türkçe

**نسج**: dokumacı elbiseyi dokur; onu, kesre ile, dokur; ve onu, damme ile, dokur; **نسجا**. Böylece dokundu. Ve **النسج** bilinen (şey)dir. Ve rüzgâr yaprağı ve kuru çöpü dokudu: onun bir kısmını bir kısmına topladı. Denildi: ve dokumacı elbiseyi dokudu; bundan (dolayıdır); çünkü o, çözgüyü atkıya kattı; o hâlde o **ناسج**tir; ve sanatı **النساجة**dır, kesre ile; ve ondan (olan) yer **منسج** ve **منسج**tir; **مقعد** ve **مجلس** gibi. Mecazdan: **نسج الكلام**: onu özetlediği zaman. Ve şair şiiri: onu nazmetti ve dokudu; yalancı yalanı: onu uydurdu ve derledi.

**المنسج** **منبر** gibi ve **المنسج** ikisinin de kesresiyle: İbn Sîde dedi: dokumacılıkta kullanılan, üzerine elbisenin gerilip dokunması için (kullanılan) bir tahta ve bir âlet. Ve denildi: **المنسج**—yalnız kesre ile: özellikle **الحف**. Ezherî dedi: elbisenin **منسج**i, mîm’in kesresiyle, ve onun **منسج**i: dokunduğu yer; bunu Şemmer’den nakletti.

Atın **المنسج**i: **حاركه**’sinden daha aşağıdır; ve yine **المنسج**; mîm’in fethası ve şîn’in kesresiyle. Ve denildi: o, yele ile eyer keçesinin yeri arasındadır. Ebû Züeyb dedi:

  Rüzgârı karşılayan; onun **منسجه**’sinin üstünde eser,
  Korkutulunca böğür ve pazı ürperdiği zaman.

Ve **التهذيب**’de: **المنسج**: binitin hörgücünün, yelenin bittiği yerin sonunda, öndeki eyer kaşının altında, kabarık olan kısmıdır. Ve denildi: atın **منسج**i diye adlandırıldı; çünkü boynun siniri sırtın önüne gelir, sırtın siniri boynun önüne gider; böylece omuzlar üzerinde dokunur. Ebû Ubeyd’den: **المنسج** ve **الحارك**: iki omzun dallarından boynun köküne, sırtın hizasına kadar yükselen (kısım)dır; ve **الكاهل**: **المنسج**’in arkasındadır. Hadiste: “Adamlar mızraklarını atlarının **مناسج**leri üzerine koyanlardır.” Ve denildi: at için **المنسج**: insan için **الكاهل** mesabesindedir; ve deve için **الحارك**.

Mecazdan: “O, tek başına bir **نسيج**tir.” Sa‘leb dedi: benzeri onun örneği üzere yapılmayan (kimsedir); övgüsünde aşırı gidilen her kimse için misal vurulur; bu, senin “falanca çağının biridir, kavminin eşsizidir” demen gibidir. O hâlde “tek başına **نسيج**”: yani ilimde ve başkasında onun benzeri yoktur. Aslı elbisededir; çünkü elbise ince olunca—ve bazı ana nüshalarda: değerli—inceliğinden dolayı onun tezgâhı üzere başkası dokunmaz; değerli, nefis, ince değilse onun tezgâhı üzere birkaç elbisenin çözgüsü yapılır. Ve o, mef‘ûl mânasında fa‘îldir; ve ancak övgüde söylenir. Âişe’nin hadîsinde: Ömer’i vasfederek andı; dedi ki: “Vallahi o, **أحوذيا نسيج وحده** idi”; onunla, onun eşsiz akranlı (yani eşi olmayan) olduğunu kastetti.

Mecazdan: dişi deve yürüyüşünde dokudu; dokur; ve o **نسوج**dur: ayaklarını hızlıca nakletti. Ve denildi: **ناقة نسوج**: yükün üzerinde sarsılmadığı (deve)dir; bütün nüshalarda böyle; bunun nasıl olduğunu bilmiyorum; imamların birçoğunun açıkça belirttiği ise: develerden **النسوج**: yükü de semeri de üzerinde sabit durmayan; bilakis o sarsıntılıdır. Ve **ناقة نسوج** ve **سوج**: yürüyüşünde dokur ve dokur; bu, ayaklarını hızlıca nakletmesidir. Yahut develerden **النسوج**: yürüyüşünün şiddetinden dolayı onu, yani yükü, hörgücüne doğru öne alandır; bu, İbn Şümeyl’dendir.

Mecazdan: “Rüzgâr konak yerini dokudu”: iki rüzgârın onu uzunlamasına ve enlemesine nöbetleşe dolaşmasıdır; çünkü dokuyan, dokumayı enlemesine karşılar da çözgüden uzattığını atkıyla birleştirir. Ve **النساج**: zırhçı; o, zırhları yapan kimsedir; belki bununla adlandırıldı. Mecazdan: **النساج**: uydurmacı yalancı. Ve **النسج**, iki damme ile: seccadeler; Sa‘leb onu İbnü’l-A‘râbî’den nakletti.

Ve ona ilâve olarak (şu da) kaydedilir: rüzgâr toprağı dokudu: onun bir kısmını bir kısmına çekti. Ve rüzgâr toprağı dokur; **المور** ve **الجول**’ü onun izleri üzerine dokuduğu zaman. Ve rüzgâr suyu dokur; onun yüzüne vurduğu zaman; böylece onun için **الحبك** gibi yollar dokunur. Züheyr bir vadiyi vasfederek dedi:

  Bitkinin boluyla örtülü; onu dokur
  Şiddetli bir rüzgâr; suyunun açık yerleri için **حبك**.

Ve örümceğin dokuması: onun dokumasıdır; ve şair şiiri dokur ve onu dokur; ve yağmur bitkiyi dokur; bütün bunlar misal üzerinedir. Câbir’in hadîsinde: “Böylece bir **نساجة** içinde, onunla örtünmüş olarak kalktı.” İbnü’l-Esîr dedi: o, dokunmuş bir tür örtülerdendir; sanki masdar ile adlandırılmıştır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%AC/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَسَجَ
1 نَسَجَ ذ , aor. نَسِجَ , inf. n. نَسْجٌ, He, or it, drew, collected, or gathered, together a thing: drew and joined, or adjoined, one thing to another. This is the primary signification. (L.) ― -b2- نَسَجَتِ الرِّيحُ الوَرَقَ والهَشِيمَ The wind gathered together the leaves and the dry fragments of plants. Hence, accord. to some, نَسَجَ الثَّوْبَ, because the weaver adjoins the warp to the woof. (TA.) ― -b3- نَسَجَتِ الرِّيحُ التُّرَابَ (tropical:) The wind drew the dust together. (TA.) ― -b4- نَسَجَتِ الرِّيحُ المَآءَ, and الرَّمْلَ, and التُّرَابَ, and رَسْمَ الدَّارِ, (tropical:) The wind made rippling lines, in cross directions, upon the water, and the sand, and the dust, and [with dust] upon the traces of the dwelling. (A.) [And so] طَرَائِقُ كَالْحُبُكِ ↓ اِنْتَسَجَتْ (tropical:) Rippling lines were made, in cross directions, by the wind, upon the water, (S, * A,) and the sand, and the dust, and the traces of the dwelling. (A.) ― -b5- نَسَجَتِ الرِّيحُ الرَّبْعَ (tropical:) The wind, blowing in cross directions, obliterated the traces of the place where persons had alighted, (S, K,) [by covering it with dust or sand in such a manner as that it might be likened to a web]. ― -b6- نَسَجَ (tropical:) It (a spider) wove, or spun, its web. (A.) ― -b7- نَسَجَ الثَّوْبَ, aor. نَسِجَ , and نَسُجَ , (S, K,) inf. n. نَسْجٌ, (S,) He wove the piece of cloth, or the garment. (TA, &c.) And نَسَجَ سَيْرًا He plaited a thong. (TA, in art. نسع.) ― -b8- نَسَجَ الشِّعْرَ (tropical:) He wove, or composed verses. (TA.) ― -b9- نَسَجَ الكَلَامَ (tropical:) He (a liar, TA,) forged speech. (K.) ― -b10- Also, (tropical:) He explained, or expounded, language; syn. لَخَّصَهُ. (K.) ― -b11- نَسَجَتِ النَّاقَةُ فِى سَيْرِهَا (tropical:) The she-camel moved her legs quickly in going along. (TA.)

انتسج
8 انتسج ذ It became drawn, collected, or gathered, together: became drawn and joined, or adjoined, to another thing. (L.) See 1. ― -b2- انتسج It (a piece of cloth, or a garment,) became woven. (TA.)

نَسْجُ العَنْكَبُوتِ
نَسْجُ العَنْكَبُوتِ ذ (tropical:) The spider's web. (A.) ― -b2- See نَسيجٌ.

نُسُجٌ
نُسُجٌ ذ Prayer-carpets; carpets upon which prayer is performed; syn. سَجَّادَاتٌ. (IAar, Th, K.)

نَسُوجٌ
نَسُوجٌ ذ (tropical:) A she-camel that moves her legs quickly in going along: (TA:) or a she-camel whose load that she carries does not shake about: (K:) so in all the copies of the K; but accord. to more than one of the leading lexicologists, a she-camel whose load, and saddle, are unsteady upon her, and shaking about: (TA:) and a she-camel that makes her load to shift forward to her كَاهِل, [or the part of the back next the neck,] by reason of the vehemence of her pace. (ISh, K.)

نَسِيجٌ
نَسِيجٌ ذ and ↓ نَسْجٌ [the latter originally an inf. n.] i. q. مَنْسُوجٌ, Woven. (Msb, TA.) [And hence both, as substs., signify A web.] So ↓ نَسِيجَةٌ a web, a thing woven. (S, K. art. طرق.) ― -b2- هُوَ نَسِيجُ وَحْدِهِ (an indeterminate expression, Hishلm and Fr, in L, art. وحد, q. v.,) (tropical:) He is unequalled, unique, or an only one of his kind, in knowledge &c.: for when a garment, or piece of cloth, is of a high quality, no other is woven of exactly the same kind. (S, K, &c.) It is only said in praise of a person. (TA.) [Opposed to عُيَيْرُ وَحْدِهِ.] ― -b3- اليَمَنِ ↓ ثَوْبٌ نَسْجُ A garment, or piece of cloth, the texture of El-Yemen. (Msb.) ― -b4- الغَيْثِ ↓ نَسْجُ (tropical:) [The texture of the rain]; meaning the plants, or herbage. (TA.)

نَسَاجَةٌ
نَسَاجَةٌ ذ A kind of مِلْحَفَة, with which a person envelops himself. App. thus called by what is originally an inf. n. (L, from a trad.).

نِسَاجَةٌ
نِسَاجَةٌ ذ The art of weaving. (S, K.)

نَسِيجَةٌ
نَسِيجَةٌ ذ : see نَسِيجٌ.

نَسَّاجٌ
نَسَّاجٌ ذ [in some copies of the K, ↓ نَاسِجٌ, the act. part. n. of نَسَجَ,] A weaver. (K.) ― -b2- نَسَّاجٌ also, A manufacturer of coats of mail. (K) ― -b3- نَسَّاجٌ also, (tropical:) A liar; (K;) a forger of lies. (TA.)

نَاسِجٌ
نَاسِجٌ ذ : see نَسَّاجٌ.

مَنْسِجٌ
مَنْسِجٌ ذ and مَنْسَخٌ A place where the art of weaving is practised. (S, K.) ― -b2- See مِنْسَجٌ.

مِنْسَجٌ
مِنْسَجٌ ذ (S, K) and مِنْسِجٌ (TA) [A weaver's loom;] the apparatus upon which the web is stretched to be woven; (S, K;) the wood and apparatus used in the art of weaving, upon which the web is stretched to be woven: (M:) or, specially, the حَفّ; (TA;) i. e. the stay of a weaver's loom; syn. حَفٌّ: (TK:) [in the present day, applied to a frame for weaving: and to one for embroidering]. ― -b2- مِنْسَجٌ (S, K,) and ↓ مَنْسِجٌ (TA) [The wither of a horse: or the lower part thereof: or the part below the withers:] the prominent part from the branches of the shoulder-blades to the lower part of the neck and to the even part of the back; as also حَارِكٌ: behind it is the كَاهِل: (A'Obeyd:) or in a horse, the same as the كاهل in a man, and the حارك in a camel: (TA:) or the part of a horse below the حارك [which latter is the withers, or the upper part thereof]: (S, K:) or the swelling part of the كَاثِبَة [or withers] of a beast, at the place where the mane terminates, beneath the pommel of the saddle: (T:) said to be so called because the sinews of the neck extend towards the back, and those of the back towards the neck, and are woven together upon the shoulder-blades: (TA:) or the extremity of the mane: (A:) or the part between the mane and the place where the shoulder-blades unite: pl. مَنَاسِجُ. (TA.)

نَسِيجَهٌ
نَسِيجَهٌ ذ , applied to a wind: see نَيِّحَة, art. نوح.

##### Türkçe

**نَسَجَ**
1 **نَسَجَ** ذ , muzâri‘i **نَسِجَ** , mastar ismi **نَسْجٌ**, O, yahut o (şey), bir şeyi bir araya çekti, topladı yahut bir araya getirdi: bir şeyi diğerine çekip birleştirdi yahut bitiştirdi. Bu, aslî anlamdır. (L.) ― -b2- **نَسَجَتِ الرِّيحُ الوَرَقَ والهَشِيمَ** Rüzgâr yaprakları ve bitkilerin kuru kırıntılarını bir araya topladı. Bundan dolayı, bazılarına göre, **نَسَجَ الثَّوْبَ**, çünkü dokumacı çözgüyü atkıya bitiştirir. (TA.) ― -b3- **نَسَجَتِ الرِّيحُ التُّرَابَ** (mecaz:) Rüzgâr tozu bir araya çekti. (TA.) ― -b4- **نَسَجَتِ الرِّيحُ المَآءَ**, ve **الرَّمْلَ**, ve **التُّرَابَ**, ve **رَسْمَ الدَّارِ**, (mecaz:) Rüzgâr, suyun, kumun, tozun üzerinde ve meskenin izleri üzerine [toz ile] çapraz yönlerde dalgalı çizgiler yaptı. (A.) [Ve böylece] **طَرَائِقُ كَالْحُبُكِ** ↓ **اِنْتَسَجَتْ** (mecaz:) Rüzgâr tarafından suyun üzerinde, (S, * A,) ve kumun, ve tozun, ve meskenin izlerinin üzerinde çapraz yönlerde dalgalı çizgiler yapıldı. (A.) ― -b5- **نَسَجَتِ الرِّيحُ الرَّبْعَ** (mecaz:) Rüzgâr, çapraz yönlerde eserek, insanların konakladığı yerin izlerini sildi, (S, K,) [onu toz yahut kumla, bir ağa benzetilebilecek tarzda örterek]. ― -b6- **نَسَجَ** (mecaz:) O (örümcek) ağını dokudu yahut ördü. (A.) ― -b7- **نَسَجَ الثَّوْبَ**, muzâri‘i **نَسِجَ**, ve **نَسُجَ**, (S, K,) mastar ismi **نَسْجٌ**, (S,) O, kumaş parçasını yahut elbiseyi dokudu. (TA, vb.) Ve **نَسَجَ سَيْرًا** O, bir kayışı ördü. (TA, md. **نسع**’da.) ― -b8- **نَسَجَ الشِّعْرَ** (mecaz:) O, şiir dokudu yahut beyitler tertip etti. (TA.) ― -b9- **نَسَجَ الكَلَامَ** (mecaz:) O (bir yalancı, TA,) söz uydurdu. (K.) ― -b10- Ayrıca, (mecaz:) O, dili açıkladı yahut izah etti; eş anlamlısı **لَخَّصَهُ**. (K.) ― -b11- **نَسَجَتِ النَّاقَةُ فِى سَيْرِهَا** (mecaz:) Dişi deve yürüyüşünde bacaklarını hızlı hareket ettirdi. (TA.)

**انتسج**
8 **انتسج** ذ O, çekilip, toplanıp, bir araya gelmiş oldu: başka bir şeye çekilip birleştirilmiş yahut bitiştirilmiş oldu. (L.) 1’e bak. ― -b2- **انتسج** O (bir kumaş parçası yahut elbise) dokunmuş oldu. (TA.)

**نَسْجُ العَنْكَبُوتِ**
**نَسْجُ العَنْكَبُوتِ** ذ (mecaz:) Örümceğin ağı. (A.) ― -b2- **نَسيجٌ**’e bak.

**نُسُجٌ**
**نُسُجٌ** ذ Namaz halıları; üzerinde namaz kılınan halılar; eş anlamlısı **سَجَّادَاتٌ**. (IAar, Th, K.)

**نَسُوجٌ**
**نَسُوجٌ** ذ (mecaz:) Yürüyüşünde bacaklarını hızlı hareket ettiren bir dişi deve: (TA:) yahut taşıdığı yükü sallanmayan bir dişi deve: (K:) K’nın bütün nüshalarında böyledir; fakat önde gelen lugatçılardan birden fazlasına göre, yükü ve semeri üzerinde durmayan ve sallanan bir dişi deve: (TA:) ve yürüyüşünün şiddeti sebebiyle yükünü kendi **كَاهِل**’ine, [yahut sırtın boyna yakın kısmına,] doğru öne kaydıran bir dişi deve. (ISh, K.)

**نَسِيجٌ**
**نَسِيجٌ** ذ ve ↓ **نَسْجٌ** [ikincisi aslında bir mastar ismidir] **مَنْسُوجٌ** ile aynı anlamda, Dokunmuş. (Msb, TA.) [Ve bundan dolayı ikisi de, isim olarak, bir ağ anlamına gelir.] Böylece ↓ **نَسِيجَةٌ** bir ağ, dokunmuş bir şeydir. (S, K. md. **طرق**.) ― -b2- **هُوَ نَسِيجُ وَحْدِهِ** (belirsiz bir ifade, Hishلm ve Fr, L’de, md. **وحد**, bkz.,) (mecaz:) O, ilimde vb. eşsizdir, benzersizdir yahut türünün tekidir: çünkü bir elbise yahut kumaş parçası yüksek nitelikte olunca, onunla tam aynı türden başka bir şey dokunmaz. (S, K, vb.) Yalnızca bir kimseyi övmekte söylenir. (TA.) [**عُيَيْرُ وَحْدِهِ**’nin karşıtıdır.] ― -b3- **اليَمَنِ** ↓ **ثَوْبٌ نَسْجُ** Dokuması Yemen’in dokuması olan bir elbise yahut kumaş parçası. (Msb.) ― -b4- **الغَيْثِ** ↓ **نَسْجُ** (mecaz:) [Yağmurun dokusu]; yani bitkiler yahut otlar. (TA.)

**نَسَاجَةٌ**
**نَسَاجَةٌ** ذ Bir tür **مِلْحَفَة**, kişinin onunla kendini sardığı şey. Görünüşe göre aslında bir mastar ismi olan şeyle böyle adlandırılmıştır. (L, bir rivayetten.)

**نِسَاجَةٌ**
**نِسَاجَةٌ** ذ Dokumacılık sanatı. (S, K.)

**نَسِيجَةٌ**
**نَسِيجَةٌ** ذ : **نَسِيجٌ**’e bak.

**نَسَّاجٌ**
**نَسَّاجٌ** ذ [K’nın bazı nüshalarında, ↓ **نَاسِجٌ**, **نَسَجَ**’ın ism-i fâili,] Dokumacı. (K.) ― -b2- **نَسَّاجٌ** ayrıca, Zırh imal eden. (K) ― -b3- **نَسَّاجٌ** ayrıca, (mecaz:) Yalancı; (K;) yalan uyduran. (TA.)

**نَاسِجٌ**
**نَاسِجٌ** ذ : **نَسَّاجٌ**’a bak.

**مَنْسِجٌ**
**مَنْسِجٌ** ذ ve **مَنْسَخٌ** Dokumacılık sanatının icra edildiği yer. (S, K.) ― -b2- **مِنْسَجٌ**’e bak.

**مِنْسَجٌ**
**مِنْسَجٌ** ذ (S, K) ve **مِنْسِجٌ** (TA) [dokumacının tezgâhı;] ağın dokunmak üzere gerildiği alet; (S, K;) dokumacılık sanatında kullanılan, ağın dokunmak üzere üzerine gerildiği tahta ve alet: (M:) yahut özellikle **حَفّ**; (TA;) yani dokuma tezgâhının dayanağı; eş anlamlısı **حَفٌّ**: (TK:) [günümüzde, dokuma için bir çerçeveye; ve nakış için olana uygulanır]. ― -b2- **مِنْسَجٌ** (S, K,) ve ↓ **مَنْسِجٌ** (TA) [atın cidagosu: yahut onun alt kısmı: yahut cidagonun altındaki kısım:] kürek kemiklerinin dallarından boynun alt kısmına ve sırtın düz kısmına kadar olan çıkıntılı kısım; ayrıca **حَارِكٌ**: onun arkasında **كَاهِل** vardır: (A'Obeyd:) yahut atta, insandaki **كاهل**’in ve devedeki **حارك**’ın aynısıdır: (TA:) yahut atın **حارك**’ının altındaki kısım [ki bu sonuncusu cidago yahut onun üst kısmıdır]: (S, K:) yahut yelenin bittiği yerde, semerin kaşının altında, bir hayvanın **كَاثِبَة**’sinin [yahut cidagosunun] şişkin kısmı: (T:) boynun sinirleri sırta doğru, sırtın sinirleri de boyna doğru uzanıp kürek kemikleri üzerinde birbirine dokunmuş olduğundan böyle adlandırıldığı söylenir: (TA:) yahut yelenin ucu: (A:) yahut yele ile kürek kemiklerinin birleştiği yer arasındaki kısım: çoğulu **مَنَاسِجُ**. (TA.)

**نَسِيجَهٌ**
**نَسِيجَهٌ** **ذ** , bir rüzgâra uygulanır: bkz. **نَيِّحَة**, md. **نوح**.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%AC/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَسَجَ
نَسَجَ I ,  U ( n. ac. نَسْج 1 ),
a.  Wove; spun; plaited.

b.  Composed, made up, invented.

c.  Furrowed; rippled.

d.  Gathered, collected.

e.  [ acc. &  Fī ], Moved quickly.

اِنْتَسَجَ
اِنْتَسَجَ VIII ,
a.  Was furrowed &c.

b.  Was woven.

نَسْج
نَسْج 1 ,
a.  Weaving.

b.  Texture; woof; web.

نُسُج
نُسُج 10 ,
a.  Prayingcarpets.

مَنْسَج
مَنْسَج 17 ,
a.  see 18 (a) .

مَنْسِج
مَنْسِج 18 ,
a.  Weaver's workshop.

b.  see 20 (b) .

مِنْسَج
مِنْسَج 20 , ( pl. مَنَاْسِجُ 44 ),
a.  Loom ( weaver's ).

b.  Withers.

نَاْسِج
نَاْسِج 21 ,
a.  see 28 (a) .

نَسَاْج
نَسَاْج 22 ,
a.  A kind of cloak.

نِسَاْجَة
نِسَاْجَة 23t ,
a.  Weaving.

نَسِيْج
نَسِيْج 25 , ( pl. نُسُج 10 ),
a.  Woven.

b.  see 1 (b) &  23t .

d.  ( pl. نَسَاْئِجُ 46 ), Contrary ( wind ).

نَسِيْجَة
نَسِيْجَة 25t , ( pl. نَسَاْئِجُ 46 ),
a.  Woof, web; texture; tissue; stuff.

نَسَّاْج
نَسَّاْج 28 ,
a.  Weaver.

b.  Liar.

مِنْسَاْج
مِنْسَاْج 45 ,
a.  see 20 (a) .

نَسڤجَ
N. P. نَسڤجَ I ,
a.  see 25 (a) .

مِنْسَِج
مِنْسَِج
a.  see 20 (a) .

هُوَ نَسِيْج وَحْدِهِ فِى
هُوَ نَسِيْج وَحْدِهِ فِى
a.  He is unrivalled in.

##### Türkçe

**نَسَجَ**
**نَسَجَ** I, U (mastarı: **نَسْج** 1),
a. Dokudu; eğirdi; ördü.

b. Tertip etti, meydana getirdi, uydurdu.

c. Olukladı; dalgalandırdı.

d. Topladı, derledi.

e. [mef‘ûl ile ve **فِى** ile], hızlı hareket etti.

**اِنْتَسَجَ**
**اِنْتَسَجَ** VIII,
a. Oluklandı vb.

b. Dokundu.

**نَسْج**
**نَسْج** 1,
a. Dokuma.

b. Doku; atkı; dokuma.

**نُسُج**
**نُسُج** 10,
a. Namaz seccadeleri.

**مَنْسَج**
**مَنْسَج** 17,
a. 18 (a)’ya bak.

**مَنْسِج**
**مَنْسِج** 18,
a. Dokumacının atölyesi.

b. 20 (b)’ye bak.

**مِنْسَج**
**مِنْسَج** 20, (çoğulu: **مَنَاْسِجُ** 44),
a. (dokumacının) tezgâhı.

b. Cidago.

**نَاْسِج**
**نَاْسِج** 21,
a. 28 (a)’ya bak.

**نَسَاْج**
**نَسَاْج** 22,
a. Bir çeşit aba.

**نِسَاْجَة**
**نِسَاْجَة** 23t,
a. Dokuma.

**نَسِيْج**
**نَسِيْج** 25, (çoğulu: **نُسُج** 10),
a. Dokunmuş.

b. 1 (b) ve 23t’ye bak.

d. (çoğulu: **نَسَاْئِجُ** 46), Zıt (rüzgâr).

**نَسِيْجَة**
**نَسِيْجَة** 25t, (çoğulu: **نَسَاْئِجُ** 46),
a. Atkı, dokuma; doku; kumaş; madde.

**نَسَّاْج**
**نَسَّاْج** 28,
a. Dokumacı.

b. Yalancı.

**مِنْسَاْج**
**مِنْسَاْج** 45,
a. 20 (a)’ya bak.

**نَسڤجَ**
Özel isim: **نَسڤجَ** I,
a. 25 (a)’ya bak.

**مِنْسَِج**
**مِنْسَِج**
a. 20 (a)’ya bak.

**هُوَ نَسِيْج وَحْدِهِ فِى**
**هُوَ نَسِيْج وَحْدِهِ فِى**
a. … hususunda eşi benzeri yoktur.
