# نسج — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%AC/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B3%D8%AC/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نسج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%AC.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: نسج

نسج  الحائك  الثوب ينسجه  ، بالكسر،  وينسجه  ، بالضم، نسجا. فانتسج. والنسج معروف. ونسجت الريح الورق والهشيم: جمعت بعضه إلى بعض. قيل: ونسج الحائك الثوب، من ذلك، لأنه ضم السدى إلى اللحمة  فهو ناسج، وصنعته النساجة  ، بالكسر،  والموضع  منه  منسج ومنسج  ، كمقعد ومجلس. من المجاز: نسج  الكلام  . إذا  لخصه  ، والشاعر الشعر: نظمه وحاكه، الكذاب الزور:  زوره  ولفقه. المنسج  كمنبر  والمنسج  بكسرهما: قال ابن سيده: خشبة و  أداة  مستعملة في النساجة التي  يمد عليها الثوب لينسج  . وقيل: المنسج، بالكسر لا غير: الحف خاصة. وقال الأزهري: منسج الثوب، بكسر الميم، ومنسجه: حيث ينسج؛ حكاه عن شمر. المنسج  من الفرس: أسفل من  حاركه وكذا المنسج، بفتح الميم وكسر الشين. وقيل: هو ما بين العرف وموضع اللبد. قال أبو ذؤيب
  مستقبل الريح تجري فوق منسجهإذا يراع اقشعر الكشح والعضد

  وفي التهذيب: المنسج: المنتبر من كاثبة الدابة عند منتهى منبت العرف تحت القربوس المقدم. وقيل: سمي منسج الفرس لأن عصب العنق يجئ قبل الظهر، وعصب الظهر يذهب قبل العنق، فينسج على الكتفين. وعن أبي عبيد: المنسج والحارك: ما شخص من فروع الكتفين إلى أصل العنق إلى مستوى الظهر، والكاهل: خلف المنسج. وفي الحديث:  رجال جاعلو رماحهم على مناسج خيولهم  . وقيل: المنسج للفرس: بمنزلة الكاهل من الإنسان، والحارك من البعير. من المجاز:  هو نسيج وحده  ، قال ثعلب: الذي لا يعمل على مثاله مثله، يضرب مثلا لكل من بولغ في مدحه، وهو كقولك: فلان واحد عصره، وقريع قومه. فنسيج وحده: أي  لا نظير له في العلم وغيره  وأصله في الثوب  وذلك لأن الثوب إذا كان رفيعا  -وفي بعض الأمهات: كريما-  لم ينسج على منواله غيره  لدقته، وإذا لم يكن كريما نفيسا دقيقا عمل على منواله سدى عدة أثواب، وهو فعيل بمعنى مفعول، ولا يقال إلا في المدح. وفي حديث عائشة: أنها ذكرت عمر تصفه، فقالت:  كان والله أحوذيا نسيج وحده:، أرادت أنه كان منقطع القرين. من المجاز: نسجت الناقة في سيرها تنسج، وهي نسوج: أسرعت نقل قوائمها. وقيل:  ناقة نسوج  : التي  لا يضطرب عليها الحمل  ، هكذا في سائر النسخ، ولا أدري كيف ذلك، والذي صرح به غير واحد من الأئمة: النسوج من الإبل: التي لا يثبت حملها ولا قتبها عليها إنما هو مضطرب. وناقة نسوج وسوج: تنسج وتسج في سيرها، وهو سرعة نقلها قوائمها.  أو  النسوج من الإبل:  التي تقدمه  أي الحمل  إلى كاهلها لشدة سيرها  ، وهذا عن ابن شميل. من المجاز:  نسج الريح الربع: أن يتعاوره ريحان طولا وعرضا  لأن الناسج يعترض النسيجة فيلحم ما أطال من السدى.  والنساج: الزراد  ، هو الذي يعمل الدروع، ربما سمي بذلك. من المجاز: النساج:  الكذاب  الملفق.  والنسج، بضمتين: السجادات  ، نقله ثعلب عن ابن الأعرابي. ومما يستدرك عليه: نسجت الريح التراب: سحبت بعضه إلى بعض. والرح تنسج التراب، إذا نسجت المور والجول على رسومها. والريح تنسج الماء، إذا ضربت متنه فانتسجت له طرائق كالحبك، قال زهير يصف واديا:
  مكلل بعميم النبت ينـسـجـه                      ريح خريق لضاحي مائه حبك ونسج العنكبوت نسجها، والشاعر ينسج الشعر ويحوكه، ونسج الغيث النبات، كل ذلك على المثل. وفي حديث جابر:  فقام في نساجة ملتحفا بها  . قال ابن الأثير: هي ضرب من الملاحف منسوجة، كأنها سميت بالمصدر.

### Türkçe

**نسج**: dokumacı elbiseyi dokur; onu, kesre ile, dokur; ve onu, damme ile, dokur; **نسجا**. Böylece dokundu. Ve **النسج** bilinen (şey)dir. Ve rüzgâr yaprağı ve kuru çöpü dokudu: onun bir kısmını bir kısmına topladı. Denildi: ve dokumacı elbiseyi dokudu; bundan (dolayıdır); çünkü o, çözgüyü atkıya kattı; o hâlde o **ناسج**tir; ve sanatı **النساجة**dır, kesre ile; ve ondan (olan) yer **منسج** ve **منسج**tir; **مقعد** ve **مجلس** gibi. Mecazdan: **نسج الكلام**: onu özetlediği zaman. Ve şair şiiri: onu nazmetti ve dokudu; yalancı yalanı: onu uydurdu ve derledi.

**المنسج** **منبر** gibi ve **المنسج** ikisinin de kesresiyle: İbn Sîde dedi: dokumacılıkta kullanılan, üzerine elbisenin gerilip dokunması için (kullanılan) bir tahta ve bir âlet. Ve denildi: **المنسج**—yalnız kesre ile: özellikle **الحف**. Ezherî dedi: elbisenin **منسج**i, mîm’in kesresiyle, ve onun **منسج**i: dokunduğu yer; bunu Şemmer’den nakletti.

Atın **المنسج**i: **حاركه**’sinden daha aşağıdır; ve yine **المنسج**; mîm’in fethası ve şîn’in kesresiyle. Ve denildi: o, yele ile eyer keçesinin yeri arasındadır. Ebû Züeyb dedi:

  Rüzgârı karşılayan; onun **منسجه**’sinin üstünde eser,
  Korkutulunca böğür ve pazı ürperdiği zaman.

Ve **التهذيب**’de: **المنسج**: binitin hörgücünün, yelenin bittiği yerin sonunda, öndeki eyer kaşının altında, kabarık olan kısmıdır. Ve denildi: atın **منسج**i diye adlandırıldı; çünkü boynun siniri sırtın önüne gelir, sırtın siniri boynun önüne gider; böylece omuzlar üzerinde dokunur. Ebû Ubeyd’den: **المنسج** ve **الحارك**: iki omzun dallarından boynun köküne, sırtın hizasına kadar yükselen (kısım)dır; ve **الكاهل**: **المنسج**’in arkasındadır. Hadiste: “Adamlar mızraklarını atlarının **مناسج**leri üzerine koyanlardır.” Ve denildi: at için **المنسج**: insan için **الكاهل** mesabesindedir; ve deve için **الحارك**.

Mecazdan: “O, tek başına bir **نسيج**tir.” Sa‘leb dedi: benzeri onun örneği üzere yapılmayan (kimsedir); övgüsünde aşırı gidilen her kimse için misal vurulur; bu, senin “falanca çağının biridir, kavminin eşsizidir” demen gibidir. O hâlde “tek başına **نسيج**”: yani ilimde ve başkasında onun benzeri yoktur. Aslı elbisededir; çünkü elbise ince olunca—ve bazı ana nüshalarda: değerli—inceliğinden dolayı onun tezgâhı üzere başkası dokunmaz; değerli, nefis, ince değilse onun tezgâhı üzere birkaç elbisenin çözgüsü yapılır. Ve o, mef‘ûl mânasında fa‘îldir; ve ancak övgüde söylenir. Âişe’nin hadîsinde: Ömer’i vasfederek andı; dedi ki: “Vallahi o, **أحوذيا نسيج وحده** idi”; onunla, onun eşsiz akranlı (yani eşi olmayan) olduğunu kastetti.

Mecazdan: dişi deve yürüyüşünde dokudu; dokur; ve o **نسوج**dur: ayaklarını hızlıca nakletti. Ve denildi: **ناقة نسوج**: yükün üzerinde sarsılmadığı (deve)dir; bütün nüshalarda böyle; bunun nasıl olduğunu bilmiyorum; imamların birçoğunun açıkça belirttiği ise: develerden **النسوج**: yükü de semeri de üzerinde sabit durmayan; bilakis o sarsıntılıdır. Ve **ناقة نسوج** ve **سوج**: yürüyüşünde dokur ve dokur; bu, ayaklarını hızlıca nakletmesidir. Yahut develerden **النسوج**: yürüyüşünün şiddetinden dolayı onu, yani yükü, hörgücüne doğru öne alandır; bu, İbn Şümeyl’dendir.

Mecazdan: “Rüzgâr konak yerini dokudu”: iki rüzgârın onu uzunlamasına ve enlemesine nöbetleşe dolaşmasıdır; çünkü dokuyan, dokumayı enlemesine karşılar da çözgüden uzattığını atkıyla birleştirir. Ve **النساج**: zırhçı; o, zırhları yapan kimsedir; belki bununla adlandırıldı. Mecazdan: **النساج**: uydurmacı yalancı. Ve **النسج**, iki damme ile: seccadeler; Sa‘leb onu İbnü’l-A‘râbî’den nakletti.

Ve ona ilâve olarak (şu da) kaydedilir: rüzgâr toprağı dokudu: onun bir kısmını bir kısmına çekti. Ve rüzgâr toprağı dokur; **المور** ve **الجول**’ü onun izleri üzerine dokuduğu zaman. Ve rüzgâr suyu dokur; onun yüzüne vurduğu zaman; böylece onun için **الحبك** gibi yollar dokunur. Züheyr bir vadiyi vasfederek dedi:

  Bitkinin boluyla örtülü; onu dokur
  Şiddetli bir rüzgâr; suyunun açık yerleri için **حبك**.

Ve örümceğin dokuması: onun dokumasıdır; ve şair şiiri dokur ve onu dokur; ve yağmur bitkiyi dokur; bütün bunlar misal üzerinedir. Câbir’in hadîsinde: “Böylece bir **نساجة** içinde, onunla örtünmüş olarak kalktı.” İbnü’l-Esîr dedi: o, dokunmuş bir tür örtülerdendir; sanki masdar ile adlandırılmıştır.
