# نسخ — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%AE/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B3%D8%AE/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نسخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%AE.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: نسخ

باب الخاء والسين والنون معهما
خ ن س، س خ ن، ن خ س، س ن خ، ن س خ مستعملات
خنس:
الخَنْسُ: انقباض قصبة الأنف، وعرض الأرنبة كأنف البقرة الخنساء، قال:
خَنْساء ضيعت الفرير فلـم يرم		عرض الشَّقائِقِ طوفها وبغامها
والتُرْكُ: خُنْسٌٌ. والخُنُوسُ: الانقباض والاستخفاء. و"الشيطان يوسوس في القلب، فإذا ذكر الله خَنَس"، أي: أنقبض.
الخُنَّسُ: الكواكب الخمسةُ التي تجري وتَخْنُس في مجراها حتى يخفى ضوء الشمس، وخُنُوسُها: اختفاؤها بالنهار.
سخن: السُّخْنُ: نقيض البارد، سَخُنَ الماء سُخُونةً، وأَسْخَنْتُه إسخاناً، وسَخَّنْتُه تَسْخِيناً، فهو سُخْنٌ وسخين ومُسخّنٌ.
وسَخُنَتْ عينه: نقيض قرت، وهي تَسْخُنُ سُخْنَةً وسُخُونةً، وهو سَخينُ العين.
وليلة سُخْنانةٌ : حارة، وطعامٌ سُخاخينٌ، أي: قدم إليك حاراً، ومطر سُخاخينٌ: جاء في حر القيظ.
والسَّخِينُ: المر الذي يعمل به في الطين.
نخس: النَّخْسُ: تغريزك مؤخر الدابة بعودٍ أو غيره. وسمي النَّخاس لنَخْسِه الدابة حتى تنبسط. وفعله: النِّخاسة. ويقال لابن زنيةٍ: ابن نَخْسة، قال الشماخ:
أنا الجِحاشيُّ شَمّاخٌ وليس أبي		بِنَخْسةٍ لدعي غير موجـودِ
أي: متروكٌ وحدهُ، ولا يقال: منه وحده.
ونَخَسوا بفلانٍ: هَيَّجوه وأزعجوه، وكذلك إذا نَخَسُوا دابته وطردوه، قال:
النّاخِسينَ بمروانٍ بذي خَـشَـبٍ		والمقحمين على عثمانَ في الدارِ
أي: نَخَسُوا به من خلفه حتى سيروه من البلاد.
والنَّخِيسةُ: الزندة.. والنِّخاسان: دائرتان في دائرة الفخذين كدائرة كتفِ الإنسان.
والدابة منخوسةً: يتطير منها. كما يتطير من المهقوع والمقلوع والمكشوف، وغير ذلك.
والنّاخِسُ: جربٌ يكون عند ذنب البعير فهو مَنْخُوس .
والنِّخاسةُ: رقعة تدخل في ثقب البكرة لئلا يأكلها المحور، ويقال: أَنْخَسُوا البكرة، أي: سدوا ما أتسع منها بخشبةٍ، أو غير ذلك.
سنخ:
السِّنْخُ: أصل كل شيء. وسِنْخُ السكين: طرف سيلانه الداخل في النصاب.
ورجع فلان إلى سِنْخه الكريم أو الخبيث.
وأَسْناخُ الثنايا: أصولها. وسِنْخُ الكلمة: أصل بنائها. والسّناخة: الرائحة المكروهة.
نسخ: النَّسْخُ والانتساخُ: اكتتابك في كتابٍ عن معارضه.
والنَّسْخُ: إزالتك أمراً كان يعمل به، ثم تَنْسَخُهُ بحادثٍ غيره، كالآية تنزل في أمر، ثم يخفف فتُنْسَخُ بأخرى، فالأولى منسوخة والثانية ناسخة .
وتناسُخُ الورثة، وهو موت ورثةٍ بعد ورثةٍ، والميراث لم يقسم، وكذلك تَناسُخُ الأزمة، والقرن بعد القرن.

### Türkçe

باب **الخاء** ve **السين** ve **النون** bunlarla birlikte

**خ ن س**، **س خ ن**، **ن خ س**، **س ن خ**، **ن س خ** kullanımdadırlar.

**خنس**:
**الخَنْسُ**: burun kamışının büzülmesi ve burun ucunun enlemesine genişlemesi; sanki **الخنساء** ineğin burnu gibi. Dedi ki:
خَنْساء ضيعت الفرير فلـم يرم		عرض الشَّقائِقِ طوفها وبغامها
Ve **التُرْكُ**: **خُنْسٌٌ**. Ve **الخُنُوسُ**: büzülme ve gizlenme. Ve “şeytan kalpte vesvese verir; Allah anıldığı vakit **خَنَس**”, yani: büzüldü.
**الخُنَّسُ**: yörüngelerinde akıp giden ve yörüngesinde **تَخْنُس** eden beş gezegen; ta ki güneşin ışığı gizleninceye kadar. Ve onların **خُنُوسُها**’sı: gündüzleyin gizlenmeleridir.

**سخن**: **السُّخْنُ**: soğuğun zıddı. Su **سَخُنَ** **سُخُونةً** (ısındı); ben onu **أَسْخَنْتُه** **إسخاناً** (ısıttım); ve onu **سَخَّنْتُه** **تَسْخِيناً** (ısıttım). O hâlde o **سُخْنٌ** ve **سخين** ve **مُسخّنٌ**’dür.
Ve gözü **سَخُنَتْ**: **قرت**’in zıddı; o **تَسْخُنُ** **سُخْنَةً** ve **سُخُونةً** (ısınır); ve o, gözce **سَخينُ**’dir.
Ve bir gece **سُخْنانةٌ**: sıcak. Ve bir yiyecek **سُخاخينٌ**; yani: sana sıcak olarak sunuldu. Ve bir yağmur **سُخاخينٌ**: yaz sıcağında geldi.
Ve **السَّخِينُ**: çamurda kendisiyle iş yapılan acı (madde).

**نخس**: **النَّخْسُ**: binit hayvanının arka tarafını bir çubukla veya başkasıyla dürtüp batırmandır. Ve hayvanı yayılıp açılıncaya kadar dürtmesinden dolayı **النَّخاس** diye adlandırıldı. Ve onun fiili: **النِّخاسة**. Ve zina çocuğuna: **ابن نَخْسة** denir. **الشماخ** dedi ki:
أنا الجِحاشيُّ شَمّاخٌ وليس أبي		بِنَخْسةٍ لدعي غير موجـودِ
Yani: tek başına bırakılmıştır; “ondan tek başına” denmez.
Ve “falanca ile **نَخَسوا**”: onu kışkırttılar ve huzursuz ettiler; aynı şekilde, onun hayvanını **نَخَسُوا** ettikleri ve onu sürdükleri zaman da (böyledir). Dedi ki:
النّاخِسينَ بمروانٍ بذي خَـشَـبٍ		والمقحمين على عثمانَ في الدارِ
Yani: onu arkasından dürtüp batırdılar; ta ki onu beldelerden yürütüp götürünceye kadar.
Ve **النَّخِيسةُ**: çakmaktaşı.. Ve **النِّخاسان**: uylukların dairesinde, insanın omuz dairesi gibi iki dairedir.
Ve hayvan **منخوسةً** (dürtülmüş) (olursa): ondan uğursuzluk sayılır; **المهقوع** ve **المقلوع** ve **المكشوف**’tan ve bunun dışındakilerden uğursuzluk sayıldığı gibi.
Ve **النّاخِسُ**: devenin kuyruğu yanında olan bir uyuzdur; o hâlde o **مَنْخُوس**’tur.
Ve **النِّخاسةُ**: mil onu yemesin diye makaranın deliğine sokulan bir yamadır. Ve “**أَنْخَسُوا** makara” denir; yani: ondan genişleyen şeyi bir tahta ile veya başka bir şeyle tıkadılar.

**سنخ**:
**السِّنْخُ**: her şeyin aslı. Ve bıçağın **سِنْخُ**’u: sapa giren akışının ucu.
Ve falanca, kerim veya habis **سِنْخ**’ine döndü.
Ve azı dişlerinin **أَسْناخُ**’u: onların kökleridir. Ve kelimenin **سِنْخُ**’u: yapısının aslıdır. Ve **السّناخة**: kötü koku.

**نسخ**: **النَّسْخُ** ve **الانتساخُ**: bir kitapta, onun aslından (karşı nüshasından) yazı ile kopya etmen.
Ve **النَّسْخُ**: kendisiyle amel edilen bir şeyi gidermendir; sonra onu, başka bir olayla **تَنْسَخُهُ** (neshedersin); bir iş hakkında bir âyet iner, sonra hafifletilir de başka bir (âyet) ile **تُنْسَخُ** olunur gibi. Böylece birincisi **منسوخة** ve ikincisi **ناسخة**’dır.
Ve **تناسُخُ** mirasçıların; o da, miras taksim edilmemişken mirasçıların ardından mirasçıların ölmesidir. Ve aynı şekilde **تَناسُخُ** krizler ve neslin ardından nesil.
