# نسر (ن-س-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B3%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Akbaba demektir

- Harfler: ن - س - ر
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [وَنَسْرًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%B1%D9%8B%D8%A7.md) | وَفَعْلًا | Ve Nesr | 1 | 1 | [71:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%B1/ayet/71:23.md) |

## Mücavir kökler — 7 mücavir (8 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [يعوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B9%D9%88%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 19 · Ve Yeuk
2. [يغوث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%BA%D9%88%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 19 · Yeğûs
3. [ودد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Vadi, bir ırmağın veya derenin içinde bulunduğu sahadır
4. [وذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · “Bezr” tohum, “tebzil” etmek tohumu saçmak demektir
5. [سوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · “Sığa(sad)” kalıba dökülmüş şeydir
6. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
7. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نسر |
| Yapı | Üçlü kök (Kur'an'da özel put adı) |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [خطف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%81.md), [نتف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D9%81.md), [نهش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B4.md), [جرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%81.md) |
| Zıt Kök | [وصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Et veya nesneyi gaga ve tırnak ucuyla çekip koparma, didikleme, hızlıca kapıp alma |
| Çekirdek Özet 2 | Kur'an'da Nûh kavminin taptığı ve yırtıcı kuş sembolizmi taşıyan kadim putun özel adı |
| Çekirdek Özet 3 | Yırtıcılık, göksel güç ve avlayıcı kuvvetin putlaştırılarak ilahi otoritenin yerine ikame edilmesi |
| Kritik Hata Riski | İsmi yalnızca soyut bir put adı sanıp kökün taşıdığı yırtıcı kuş, göksel takımyıldız ve koparıcı güç semantik matrisini göz ardı etmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نس | Bir şeyi yerinden oynatma, çekip çıkarma, savurma veya zayıflatarak eksiltme ([نسأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%A3.md), [نسخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%AE.md), [نسف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%81.md), [نسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%84.md)) | ر | Çekip alma eylemine sertlik, gaga/uç darbesi ve parçalayarak koparma niteliği eklenerek et didikleme ve yırtıcı kuş hareketine dönüşmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | Balık, filiz, hareketlilik | Canlılık, kıvrılma ve hızlı, atik bir yöneliş hareketi. |
| س | Diken, diş, destek | Saplanma, yakalama, tutunma ve kesici temas noktası. |
| ر | İnsan başı, tepe, odak | Baş, gaga, üst odak noktası ve yukarıdan aşağıya inen hamle. |
| نسر | Uçtan kavrayıp çekerek parçalama | Kesici ve sivri bir uçla (gaga/tırnak) hedefe saplanıp ani bir hamleyle parçayı bütünden ayırarak çekip alma hareketi. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kuşun eti gagasıyla didikleyip parça parça çekip koparması; akbaba; at tırnağının tabanındaki sert çekirdek doku (نسر الحافر). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Selâme b. el-Hurşub atının tırnak yapısındaki sertliği tavsif ederken kökü şu mısrada kullanır: غَدَوتُ به تُدافِعُني سَبـوحٌ / فَراشُ نُسورها عَجَمٌ جَرير |
| Erken Arapça kullanım | Yırtıcı bir birliğin hızla düşmana saldırıp ganimeti çekip almasını ifade eden askeri müfreze tabiri (المِنْسَر) ve gökteki takımyıldızlar (النَّسْر الطائر ve النَّسْر الواقع) bu kökten türemiştir. |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, el-Müfredât, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde kök, yırtıcı kuşlar (özellikle akbaba ve kartal) ve etin parçalanarak koparılması semantiğiyle derin bir ortak mirasa dayanır. İbranicede נשר (neşer) akbaba ve kartal türlerini ifade ederken, Aramice ve Süryanicede ܢܫܪܐ (neşrā) aynı şekilde yırtıcı, göklerde süzülen büyük kuşu simgeler. Akadca metinlerde našru veya benzeri fonetik varyantlar kartal/akbaba semantiğiyle tespit edilmektedir. Güney Sami (Eski Güney Arapça / Sebece) yazıtlarında kök hem kuş adı hem de tapınım odağı olan bir tanrı/put figürü olarak belgelenmiştir. Bu durum, Arapça نسر lafzının yalnızca morfolojik bir türetim değil, Yakındoğu ve Sami mitolojisinde göksel kuvvet, hız ve parçalayıcı güç atfedilen kadim bir sembolün doğrudan yansıması olduğunu gösterir.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | نَسَرَ / يَنْسُرُ | Gagalamak, eti didikleyip çekmek, kapıp kaçırmak fiilinden isimleşerek yırtıcı kuşa (akbaba) ad olmuştur. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice נשר (neşer), Süryanice ܢܫܪܐ (neşrā) | Ortak Proto-Sami kök; yırtıcı akbaba/kartal cinsi ve göksel kuş figürü anlamında tam ses ve anlam denkliği vardır. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katman | Çad veya Kuşitik dillerinde benzer fonetik yırtıcı kuş adlandırmaları bulunsa da veriler sınırlıdır. | Muhtemel |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lisān al-ʿArab, Jeffery.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نسر | Anlamlı | Parçalayıp çekmek, akbaba | Gagayla et koparmak, akbaba kuşu, put adı | Kur'an'da geçer (hedef kök) |
| [نرس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B1%D8%B3.md) | Anlamlı | Yumuşak zemin, yerleşim | Yumuşak balçıklı toprak veya bir yer adı | Kur'an'da geçmez |
| [سنر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%B1.md) | Anlamlı | Yaban kedisi, sertlik | Yırtıcı kedi türü (sinnawr) ve sert nesne | Kur'an'da geçmez |
| سرن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| رنس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| [رسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%86.md) | Anlamlı | İp, yular, bağlamak | Hayvanın başına takılan yular ve serbest bırakmama | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نسر | Merkez | Yırtıp koparma, akbaba | Gagayla veya sivri uçla tutup bütünden çekerek alma | Hem et didikleme hareketini hem de kuşu ifade eder |
| [خطف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%81.md) | Komşu | Hızla kapıp kaçırma | Hareketteki anilik ve hız öne çıkar, didikleme şart değildir | Bir şeyi uçarcasına kapıp gitmek |
| [نتف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AA%D9%81.md) | Komşu | Yolma, çekip çıkarma | Kıl, tüy veya lif gibi ince unsurları kökünden çekip alma | Yırtıcı parçalamadan ziyade ayıklayıcı çekmedir |
| [نهش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B4.md) | Komşu | Isırıp et koparma | Ağız ve dişlerle kapıp çekme eylemidir | Gagayla değil dişlerle yapılan parçalamadır |
| [وصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%84.md) | Zıt | Birleştirme, bitiştirme | Parçaları bir araya getirme, bağı sürdürme | Parçalayıp koparmanın zıddı olarak bütün kılma |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نسر | Akbaba; et koparma; put adı | Gaga ile çekip koparma ve bu tabiatı taşıyan kuş | Kesin |
| Latince | Vultur, Aquila | Akbaba, kartal | Yırtıcı ve göksel avcı kuşu karşılar; kökün didikleme eylemini kısmen dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Vulture, eagle; tear off | Akbaba; eti gagayla koparma | Kuş türü ve yırtıcı çekme hareketi anlam alanını tam karşılar | Kesin |
| Almanca | Geier, Adler; zerfleischen | Akbaba; parçalayarak et koparma | Leş yiyici / avcı kuş ve gagalayarak ayırma anlamını verir | Güçlü |
| Fransızca | Vautour; déchiqueter | Akbaba; didiklemek | Yırtıcı kuş cinsini ve eti parçalama fiilini aktarır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| وَنَسْرًا (İsim / Alem) | Put adı (Nûh kavminin taptığı ilah) | Nûh kavminin ileri gelenlerinin halkı tevhidden alıkoymak için sarıldıkları beş puttan biri bağlamında: Nûh [71:23](https://lisan.digital/tr/ayet/71:23.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Şirk sosyolojisi ve putperestliğin kökeni | Salih zatların suretlerinin zamanla ilahlaştırılması veya gök cisimlerinin (Nesr takımyıldızı) tecessüm ettirilmesi | Kudret ve himayeyi sahte ilahlara atfetme sapması |
| Fıkıh | Av ve kurban hükümleri / Hayvan etleri | Pençeli ve gaga darbeli yırtıcı kuşların (zü'l-mihleb) etinin haramlığı fıkhında örnek teşkil etmesi | Yırtıcı ve leş yiyici tabiat |
| Tefsir | Nûh kıssası ve Arap yarımadasındaki putlar | Nûh kavminin bu putunun tufandan sonra Arap kabilelerine (Himyâr veya Zü'l-Kelâ) nasıl intikal ettiği | Kadim şirkin tarihsel sürekliliği |
| Hadis | Cahiliye putlarının tasfiyesi | Cahiliye döneminde Nesr putuna yapılan ibadetlerin yasaklanması ve tevhidin tesisi | Şirk sembollerinin imhası |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid-şirk karşıtlığı | Sahte güç odağı | İlahi koruyuculuk yerine yırtıcı güce sığınma | Yüksekte uçan, keskin gören ve parçalayan bir figürün ilah mertebesine çıkarılması. | Kesin |
| İlmi | Kadim astronomi ve zooloji | Göksel sembolizm | Yön bulma ve tabiat gözlemi | Gökyüzündeki parlak yıldızların (en-Nesrü't-Tâir / en-Nesrü'l-Vâki') kültürel tasavvura dönüşmesi. | Güçlü |
| Siyasi | Otoriter kabile egemenliği | İktidar totemi | Tebaa üzerinde korku ve dehşet kurma | Yırtıcı ve acımasız güç sembolünün kabilevi hâkimiyet aracı olarak meşrulaştırılması. | Muhtemel |
| İktisadi | Tapınak ekonomisi | Adak ve kurban odağı | Rant ve dini sömürü | Put adına toplanan kurban ve adaklarla tapınak elitlerinin servet biriktirmesi. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kesintili ayrılma / Yırtılma gerilmesi (Shear stress / Tearing) | Fizik ve malzeme biliminde bir kuvvetin yüzeye odaklanarak malzemeden lokal bir parçayı çekip koparması dinamiği. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Totemizm ve karizmatik otoritenin fetişleşmesi | Sosyolojide toplumun kendi korku ve güç arzusunu yırtıcı bir figüre yükleyerek onu kutsaması ve kölesi haline gelmesi. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | İsmi yalnızca tarihsel bir masal unsuru veya manasız rastgele bir put ismi gibi görmek; anlamsal kökünü dikkate almamak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da zikredilen putların her birinin insanın psikolojik ve ontolojik sapmalarına (güç, şehvet, tahakküm, yırtıcılık) tekabül eden arketipler olması. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Şirki sadece taştan heykellere tapmak sanıp modern dünyadaki yırtıcı, sömürücü ve parçalayıcı güç odaklarına tapınma biçimlerini kavramaktan mahrum kalmak. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın kadim şirk pratiklerini ifşa ederken seçtiği isimlerin rastlantısal olmadığını, insanın yırtıcı ve galebe çalıcı güçleri ilahlaştırma zaafını gösterdiği için önemlidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin şirk sistemleriyle mücadelesini anlatan kıssalarda, özellikle Nûh suresindeki putperest oligarşinin direncini ele alan ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Putperestliğin sadece naif bir cehalet değil, güce, yırtıcılığa ve göksel sembollere dayalı köklü bir ideolojik sığınak olduğu gerçeğini ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Yırtıcı bir kuşun veya sivri bir uzvun eti kavrayarak bütünden şiddetle çekip koparması; akbaba; toynak tabanındaki sert çıkıntı.
- Soyut anlam: Keskin, yırtıcı ve yüksekten inen tahakküm edici gücün takdis edilerek mutlak koruyucu veya ilah sanılması.
- Sistematik karşılık: Hakkı temsil eden nübüvvet çağrısına karşı beşeriyetin ham gücü, avlayıcı otoriteyi ve parçalayıcı kuvveti sistemik bir put haline getirmesi.
- LaTeX modeli: $$F_{p} = \lim_{\delta t \to 0} \left( \frac{\nabla \sigma \cdot \vec{u}_{c}}{\Omega} \right) \xrightarrow{\text{kült}} P_{k}$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $\Omega$ bütüncül dokuyu veya tevhid temelli nizamı, $\nabla \sigma$ belirli bir noktada odaklanan kesici/yırtıcı gerilimi, $\vec{u}_{c}$ çekip koparma yönündeki hamle vektörünü temsil eder; bu lokal parçalama kuvveti ($F_{p}$), kültleşme süreciyle kurumsallaşmış putperest otoriteye ($P_{k}$) dönüşmektedir.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B3%D8%B1/occurrences?meal=IK

### [Nuh 71:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%B1/ayet/71:23.md) — وَنَسْرًا

وَقَالُوا لَا تَذَرُنَّ آلِهَتَكُمْ وَلَا تَذَرُنَّ وَدًّا وَلَا سُوَاعًا وَلَا يَغُوثَ وَيَعُوقَ وَنَسْرًا

Meal (IK): Ve dediler ki: Sakın tanrılarınızı bırakmayın. Vedd, Süva’, Yeğus, Yeuk ve Nesr’den asla vazgeçmeyin.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Akbaba demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب السين والراء والنون معهما
ر س ن، ن س ر، س ن ر مستعملات
رسن:
الرَّسَن: الحَبلُ، وجمعُه الأرسان، والمَرْسِنُ: الأنْف، وجمعه المَراسِن.
نسر:
النَّسْر: طائرٌ معروف.
والنَّسْران: نجمان في السَّماء يقال لأَحدِهما الواقع وللآخر الطائر، معروفان.
والنَّسر: نَتْف اللَّحْم بالمِنقار.
ومِنْقارُ البازي ونحوه مَنْسِر.
والمِنْسَرُ: ما بين المائةِ إلى المائتَيْن، ويقال: ما بين الثلاثين إلى الأربعين، قال:
وأَدرَكَ مَنسِرٌ مِنّا جُذاما
والنّاسُور في الناسور في العربية: العِرْقُ الغَبِر، يقال: أصابه غَبَرٌ في عِرْقِه، ومنه يقال: داهِيةُ الغَبَر أي بَليَّةٌ لا تكاد تذهب.
ونَسر الحافِر: لَحمةٌ يابِسةٌ يُشَبِّهُه الشُعَراء بالنَّوَى قد أَقْتَمَها الحافِرُ وجمعُه نُسور قال: صحيح النَّسْرِ والأشعَرِ والعُرْقوبِ والكَعْبِ وقال سَلَمة بنُ الخُرْشُب:
غَدَوتُ به تُدافِعُني سَبـوحٌ		فَراشُ نُسورها عَجَمٌ جَرير
والنِّسرينُ من الرِّياحينِ ترجمةُ الفارسية.
والمِنْسَرُ: الجيش الذي لا يمُرُّ بشيءٍ إلا اقتَلَعَه نَسْره كما يفعَلُ الطائر.
والمِنْسَر: اللِّصُّ.
سنر:
السِّنَّوْرُ والسِّنَّوْرَةُ. والسَّنَّوْرُ: السِّلاح الذي يُلْبَسُ.

##### Türkçe

باب **السين** و**الراء** و**النون** معهما
**ر س ن**، **ن س ر**، **س ن ر** kullanımdadırlar.

**رسن**:
**الرَّسَن**: ip; çoğulu **الأرسان**. **المَرْسِنُ**: burun; çoğulu **المَراسِن**.

**نسر**:
**النَّسْر**: bilinen bir kuş.
**النَّسْران**: gökte iki yıldız; bunlardan birine **الواقع** ötekine **الطائر** denir; ikisi de bilinen(ler)dir.
**النَّسر**: gagayla et koparma.
Doğanın ve benzerinin gagası **مَنْسِر**(dir).
**المِنْسَرُ**: yüz ile iki yüz arası; ve denir ki: otuz ile kırk arası. Dedi ki:
وأَدرَكَ مَنسِرٌ مِنّا جُذاما
Arapçada **الناسور** hakkında **الناسور**: eski(leşmiş) damar; denir ki: damarında **غَبَرٌ** isabet etti. Bundan dolayı denir: **داهِيةُ الغَبَر** yani neredeyse gitmeyen bir belâ.
**نَسر الحافِر**: kuru bir et parçası; şairler onu, toynağın kararttığı **النَّوَى**’ya benzetirler. Çoğulu **نُسور**. Dedi ki: **صحيح النَّسْرِ والأشعَرِ والعُرْقوبِ والكَعْبِ**. **سَلَمة بنُ الخُرْشُب** dedi ki:
غَدَوتُ به تُدافِعُني سَبـوحٌ		فَراشُ نُسورها عَجَمٌ جَرير
**النِّسرينُ**: reyhanlardan; Farsçanın tercümesi.
**المِنْسَرُ**: bir şeyin yanından geçip de kuşun yaptığı gibi **نَسْره** onu söküp koparmayan ordu.
**المِنْسَر**: hırsız.

**سنر**:
**السِّنَّوْرُ** ve **السِّنَّوْرَةُ**. **السَّنَّوْرُ**: giyilen silah.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

النَسْرُ: طائرٌ. وجمع القلَّة أَنْسُرٌ، والكثير: نسورُ. ويقال: النَسْرُ لا مخلب له، وإنَّما له ظفرٌ كظفر الدجاجةِ والغرابِ والرَخَمَةِ. والنَسْرُ أيضاً: لحمةٌ يابسة في بطن الحافر، كأنَّها نواةٌ أو حَصاة. وفي النجوم النَسْر الطائر، والنسْرُ الواقع. والنَسْرُ: نتف البازي اللحمَ بمِنْسَرِهِ. وقد نَسَرَهُ يَنْسِرُهُ نَسْراً. والمِنْسَرُ لسباع الطير، بمنزلة المنقار لغيرها. والمِنْسَرُ أيضاً: قطعة من الجيش تمرُّ أمام الجيش الكبير. قال لبيد يرثي قتلى هَوازن:
سَمالَهَمُ ابنُ الجَعْدِ حتَّى أصابَهمْبذي لَجَبٍ كالطَّوْدِ ليس بمِنْسَرِ
والمَنْسِرُ: لغةٌ فيه. واسْتَنْسَرَ البغاث، إذا صار كالنسْرِ. وفي المثل: "إنَّ البغاثَ بأرضنا يَسْتَنْسِرُ"، أي أنَّ الضعيف يصير قويًّا. والناسورُ بالسين والصاد جميعاً: عِلَّةٌ تحدث في مآقي العين، يَسْقي فلا ينقطع. وقد يحدث أيضاً في حوالي المَقعَدة وفي اللِثَة. وهو معرَّب. والناسورُ: العِرْقُ الغَيِرُ الذي لا ينقطع.

##### Türkçe

**النَسْرُ**: bir kuştur. Azlık çoğulu **أَنْسُرٌ**, çokluk (çoğulu): **نسورُ**. Ve denir ki: **النَسْرُ**’ün pençesi yoktur; ancak tavuğun, karganın ve akbabanın tırnağı gibi bir tırnağı vardır. Ve **النَسْرُ** ayrıca: toynaklının karnında kuru bir et parçasıdır; sanki bir çekirdek yahut bir çakıl taşı gibidir. Ve yıldızlarda **النَسْر الطائر** ve **النسْرُ الواقع** vardır. Ve **النَسْرُ**: doğanın eti **مِنْسَرِهِ** ile yolmasıdır. Ve onu **نَسَرَهُ يَنْسِرُهُ نَسْراً** (diye) yapmıştır. Ve **المِنْسَرُ** yırtıcı kuşlar içindir; diğerleri için gaganın konumu gibidir. Ve **المِنْسَرُ** ayrıca: büyük ordunun önünden geçen ordudan bir parçadır (bir birliktir). Lebîd, Hevâzin’in öldürülenlerine mersiye söylerken dedi ki:
سَمالَهَمُ ابنُ الجَعْدِ حتَّى أصابَهمْبذي لَجَبٍ كالطَّوْدِ ليس بمِنْسَرِ
Ve **المَنْسِرُ**: onda bir dildir (bir lehçedir). Ve **اسْتَنْسَرَ** **البغاث**; **النسْرِ** gibi olduğu zaman. Ve meselde: "إنَّ **البغاثَ** بأرضنا **يَسْتَنْسِرُ**"، yani zayıf güçlü olur. Ve **الناسورُ** sîn ile sâd ile ikisiyle birlikte: gözün göz pınarlarında meydana gelen bir hastalıktır; akar da kesilmez. Ve ayrıca makatın çevresinde ve diş etinde de meydana gelebilir. O, Arapçalaştırılmıştır. Ve **الناسورُ**: kesilmeyen bozuk damardır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

س ر ن
سنر ، نسر ، نرس ، رسن : ( مستعملة ) .
سنر : أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : السَّنانِيرُ : عِظامُ حُلوقِ الإبل ، واحدها سِنَّوْر ، وأَنشَد :
ما بَيْن لَحْيَيْهِ إلى سِنَّوْرِهِ
قال : والسِّنَّوْر : السيِّد . وقال : السَّنانير : رؤساء كلِّ قبيلة ، الواحد سنَّوْر . وقال : والسِّنَّوْر : الضَّيْوَن ، وجمعُه السَّنانير .
وأَخبرني المنذريُّ عن الصّيداوي عن الرّياشي قال : السِّنَّوْر : أصلُ الذَّنب .
وقال أبو عُبَيد : السَّنَوَّرُ : السِّلاح ، ويقال : هي الدّروع .
أبو منجوف عن أبي عُبيدة : السَّنَوَّرُ : الحديدُ كله .
وقال الأصمعيّ : السَّنَوَّرُ : ما كان من حَلَق ، يريد الدُّروع ، وأَنشَد :
سَهِكِين مِن صَدَإ الحديدِ كأنّهمْ
تحتَ السَّنَوَّرِ جِنَّةُ البَقّارِ
نسر : قال اللّيث : النِّسر : طائر معروف . والنَّسْران : نَجْمان في السّماء يقال لأحدهما الواقع وللآخر الطائر ، معروفان . والنَّسْرُ : نَتْفُ اللحم بالمنقار ، ومِنقارُ البازِي ونحوِه مَنْسِر ونَسْرُ الحافر لَحمة يشبهه الشعراءُ بالنَّوَى ، وقد أَقْتَمها الحافرُ ، وجمعُه النُّسور .
وقال سَلَمة بن الخُرشُب :
غَدَوْت به تُدافِعُني سبُوحٌ
فَراشُ نُسورِها عَجَم جَرِيرُ
قال أبو سعيد : أراد بفَراش نسورِها حَدَّها ، وفَراشةُ كلّ شيء حَدُّه ، فأراد أن ما يتقشّر من نُسورِها مِثل العَجَم وهو النَّوَى .
قال : والنُّسور : الشَّواخص اللّواتي في بطن الحافر ، شبِّهت بالنّوَى لصلابتها ، وأنها لا تَمَسّ الأرض . ونَسْرِين الوَرْد معروف ، ولا أدري أعربيّ أم لا .
والنّاسور بالسِّن والصاد عِرْقٌ غَبِر ، وهو عرقٌ في باطنِه فَساد ، فكلَّما برأ أعلاه رَجَع غَبِراً فاسِداً ، يقال : أصابَه غَبَرٌ في عِرْقه ، وأنشد :
فهو لا يَبرأُ ما في صَدْرِه
مِثْل ما لا يَبْرأ العِرْقُ الغَبِرْ
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : من أسماء العُقاب : النُّسارية ، شُبِّهت بالنَّسْر ، ويجمع النَّسر نُسوراً ، وفي العدو الأقل أنسُراً .
أبو عُبيد عن أبي عمرو : المَنسِر : ما بين الثلاثين إلى الأربعين من الخيل .
قال : وقال أبو زيد : المِنْسَر من الخيل : ما بين الثلاثة إلى العَشَرة ، وقد يقال : مَنْسِر ، وأما مِنْسر الطائر وهو مِنقارُه فهو بكسر الميم لا غير ، يقال : نَسَره بِمِنْسِره نَسْراً .
رسن : أبو عُبيد عن الكسائي : رَسَنْتُ الفرسَ وأَرْسنْتُه : جعلت له رسناً .
أبو العباس عن ابن الأعرابي : يقال : رسنْتُ البِرْذَوْن : إذا شَدَدْتَه ، وأَرْسنْته : جعلتُ له رَسناً . وحزَمْتُ الفَرس : شدَدتُ حِزامَه وأَحزَمْته جعلتُ له حزاماً .
وقال الليث : الرَّسَن : الحَبْل وجمعُه أرسان . قال : والمَرْسَن : الأنف وجمعُه المَراسِنُ .
نرس : في سَواد العراق قريةٌ يقال لها : نَرْسٌ ، ويُحْمل منها الثِّياب النَّرْسيّة . ونِرْسيان : ضَرْبٌ من التَّمْر أجوده يكون بالكوفة ، وليس واحد منها عربيّاً . وأهل العراق يَضْربون الزبدَ بالنِّرْسيانِ مَثَلاً لما يستطاب .
وفي حديث عثمان : ( وأجررت المرسون رَسَنَه ) . المرسون : الذي جُعل عليه الرسن . يقال : رسنت الدابة وأرسنته ؛ تريد خلّيته وأهملته يرعى كيف شاء . أخبر عن مسامحته وسماحة أخلاقه ، وتركه التضييق على أصحابه .
أبو حاتم عن الأصمعيّ يقال : ثمرة نرسيانة بكسر النون ؛ والجميع نرسيان .

##### Türkçe

س ر ن
**سنر** ، **نسر** ، **نرس** ، **رسن** : (kullanılan).

**سنر** : Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den şöyle dediğini nakletti: **السَّنانِيرُ**: develerin boğazlarının kemikleridir; onun teki **سِنَّوْر**’dur. Ve inşad etti:

ما بَيْن لَحْيَيْهِ إلى سِنَّوْرِهِ

Dedi ki: **السِّنَّوْر**: efendidir. Ve dedi ki: **السَّنانير**: her kabilenin reisleridir; tekil **سنَّوْر**. Ve dedi ki: **السِّنَّوْر**: **الضَّيْوَن**’dur; onun çoğulu **السَّنانير**’dir.

Münzirî bana, Saydâvî’den, o da Riyâşî’den haber verdi: **السِّنَّوْر**: kuyruğun köküdür.

Ebû ‘Ubeyd dedi ki: **السَّنَوَّرُ**: silahtır; “onlar zırhlardır” denilir.

Ebû Mencûf, Ebû ‘Ubeyde’den: **السَّنَوَّرُ**: bütün demirdir.

Asma‘î dedi ki: **السَّنَوَّرُ**: halkalardan olan şeydir; zırhları kasteder. Ve inşad etti:

سَهِكِين مِن صَدَإ الحديدِ كأنّهمْ
تحتَ السَّنَوَّرِ جِنَّةُ البَقّارِ

**نسر** : Leys dedi ki: **النِّسر**: bilinen bir kuştur. **النَّسْران**: gökte iki yıldızdır; birine **الواقع** denilir, ötekine **الطائر**; ikisi de bilinir. **النَّسْرُ**: eti gagayla yolmaktır. Doğanın ve benzerinin gagası **مَنْسِر**’dir. Ve **نَسْرُ الحافر**: bir et parçasıdır; şairler onu **النَّوَى**’ya benzetirler; toynak onu karartmıştır. Onun çoğulu **النُّسور**’dur.

Selame b. el-Hurşub dedi ki:

غَدَوْت به تُدافِعُني سبُوحٌ
فَراشُ نُسورِها عَجَم جَرِيرُ

Ebû Sa‘îd dedi ki: **فَراش نسورِها** ile onun keskinliğini kastetti; her şeyin **فَراشة**’si onun keskinliğidir. Böylece, **نُسورِها**’sından soyulan şeyin, **العَجَم** gibi olduğunu kastetti; o da **النَّوَى**’dır.

Dedi ki: **النُّسور**: toynağın karnında bulunan, dik duran çıkıntılardır; sertliklerinden ve yere değmemelerinden dolayı **النَّوَى**’ya benzetilmiştir. **نَسْرِين الوَرْد** bilinir; Arapça mı değil mi bilmiyorum.

**النّاسور** ( **السِّن** ve **الصاد** ile): **عِرْقٌ غَبِر**’dir; o, iç tarafında bozulma bulunan bir damardır; üstü her iyileştiğinde, bozuk, çürük olarak geri döner. “Damarında **غَبَر** isabet etti” denilir. Ve inşad etti:

فهو لا يَبرأُ ما في صَدْرِه
مِثْل ما لا يَبْرأ العِرْقُ الغَبِرْ

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Kartalın adlarındandır: **النُّسارية**; **النَّسْر**’e benzetilmiştir. **النَّسر** **نُسوراً** olarak çoğul yapılır; daha az kullanılan çoğulda **أنسُراً**.

Ebû ‘Ubeyd, Ebû ‘Amr’dan: **المَنسِر**: atlardan otuz ile kırk arasındaki (yaş)tır.

Dedi ki: Ebû Zeyd dedi: Atlardan **المِنْسَر**: üç ile on arasındaki (yaş)tır; bazen **مَنْسِر** de denilir. Kuşun **مِنْسر**’i ise—o onun gagasıdır—yalnızca mîm’in kesresi iledir. “Onu **بِمِنْسِره** **نَسْراً** yaptı” denilir.

**رسن** : Ebû ‘Ubeyd, Kisâî’den: “**رَسَنْتُ** atı ve **أَرْسنْتُه**: ona **رسناً** yaptım.”

Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: “**رسنْتُ** **البِرْذَوْن**: onu bağladığım zaman (denir). **أَرْسنْته**: ona **رَسناً** yaptım.” Ve “**حزَمْتُ** atı: onun **حِزام**’ını sıktım; **أَحزَمْته**: ona **حزاماً** yaptım.”

Leys dedi ki: **الرَّسَن**: iptir; çoğulu **أرسان**. Dedi ki: **المَرْسَن**: burundur; çoğulu **المَراسِنُ**.

**نرس** : Irak’ın Sevâd’ında bir köy vardır; ona **نَرْسٌ** denilir; ondan **الثِّياب النَّرْسيّة** taşınır. **نِرْسيان**: hurmanın bir türüdür; en iyisi Kûfe’de olur; bunların bir teki de Arapça değildir. Irak halkı, hoş görülen şeye örnek olarak **الزبدَ**’i **بالنِّرْسيانِ** ile darbederler.

Osman’ın hadîsinde: ( **وأجررت المرسون رَسَنَه** ). **المرسون**: üzerine **الرَّسَن** konulmuş olandır. “**رسنت** biniti ve **أرسنته**” denilir; “onu salıverdin ve ihmal ettin, dilediği gibi otlasın” demek istersin. Onun müsamahasından, ahlâkının cömertliğinden ve arkadaşlarına darlık bırakmasından haber verdi.

Ebû Hâtim, Asma‘î’den: “**نرسيانة** meyvesi” denilir; **النون**’un kesresiyle. Hepsi **نرسيان**’dır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والسين وما يثلثهما)
*(نسع)  النون والسين والعين كلمةٌ تدلُّ على جَدْل الشَّيء. فالنِّسْع: سَير مضفورٌ كهيئة أعِنَّة البِغال. ويقال للعُنق الطَّويلِ ناسِعٌ، كأنَّه طُوِّلِ وجُدِلَ جَدْلاً. والمِنسعة: الأرض السريعة النَّبتِ بطُول نَبْتِها وبَقْلها.
(نسغ)  النون والسين والغين أصلٌ يدلُّ على غَرْزِ شيءٍ بشيءٍ. ونَسغَ الخُبْزةَ: غرزَها بريش الطّائر: وهي المِنْسَغة. ونَسغَت الواشمةُ: غرزَتِ اليدَ بالإبرة. ثم يقولون: نسَغْت الدّابّةَ برِجلي ليثُور. ويتوسَّعون فيه فيقولون: نسَغْتُ اللَّبَن بالماء: مَذَقْتُه. ونسَغَه بالعصا: ضَرَبه.
(نسف)  النون والسين والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على كَشْف شيء. وانتسَفَت الرِّيحُ الشَّيءَ مثلَ التُّراب والعَصْف، كأنَّها كشفَتْه عن وجه الأرض وسلبته. ونَسْفُ البِناءِ: استِئْصالُه قَطعاً. ويقال للرُّغوة: النُّسَافة([1])، لأنَّها تُنْتَسَف عن وجه اللَّبَن. وقولهم انتُسِفَ لونُه من ذلك. وبَعيرٌ نَسوفٌ: يقلع النَّباتَ عن الأرض بمقدَّم فيه: وحكى ناسٌ: هما يتناسفان، أي يتسارَّان. والقياس واحد. كأنَّ هذا يَنْسِف ما عند ذاك. وذاك ما عندَ هذا.
(نسق)  النون والسين والقاف أصلٌ صحيح يدلُّ على تتابُعٍ في الشَّيء. وكلامٌ نَسَقٌ: جاءَ على نظامٍ واحد قد عُطِف بعضُه على بعض. وأصله قولهم: ثَغْرٌ نَسَق، إذا كانت الأسنانُ متناسقةً متساوية. وخَرَزٌ نَسَق: منظَّم. قال أبو زُبَيد:
بجيدِ رَِيمٍ كريمٍ زانَهُ نَسَقٌ *** يكادُ يُلهِبُه الياقوتُ إلهابا([2])(نسك)  النون والسين والكاف أصلٌ صحيح يدلُّ على عِبادةٍ وتقرُّب إلى الله تعالى. ورجلٌ ناسك. والذَّبيحة التي تَتقرَّب بها إلى الله نَسِيكة. والمَنْسَِك: الموضع يذبَح فيه النَّسائِك، ولا يكون ذلك إلاَّ في القُرْبان. وزعم ناسٌ أنَّ المَنسَِك([3]): المكان يألفه. وفيه نظر.
(نسل)  النون والسين واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على سَلِّ شيءٍ وانسلاله. والنَّسْل: الولَد. لأنَّه يُنْسل من والدته. وتناسَلُوا: ولد بعضُهم من بعض([4]). ومنه النَّسَلان: مِشية الذِّئب إذا أعْنَقَ وأسْرَع. والماشي يَنْسِلُ، إذا أسرع. قال الله عزّ وعلا: {وَهُمْ مِنْ كُلِّ حَدَبٍ يَنْسِلُون. [الأنبياء 96]. والنُّسَالة: شَعر الدَّابّة إذا سقطَ عن جَسدِهِ قِطَعاً. ونُسَال الطَّير: ما تحاتَّ من أرياشها. قال:
* وتجلو سَبِيخَ جُفالِ النُّسَالِ([5]) *
وقد أنسَلتِ الإبلُ: حانَ لها أن تُنسِلَ وبَرَها. ونَسلَ الثَّوبُ عن الرّجل: سَقَط. ويقولون: النّسيل: العسلُ إذا ذابَ، كأنَّه نَسلَ عن شَمَعِه وفارَقَه. وأنسلْتُ القَوم: تقدَّمتُهم.
(نسم)  النون والسين والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على خروج نَفَس، أو ريحٍ غير شديدةِ الهبوب. ونَفَس الإنسان نَسيم. وكذا الرَّيح الليِّنة الهُبوب. ويقولون: من أين مَنْسِمُكَ، أي من [أين] وِجْهتُك. والقياس واحدٌ، لأنَّه إذا أقبلَ أقبلَ نَسِيمُه. ولذلك سمِّيت النَّفْسُ نَسَمة.
وشذّ عنه المَنْسم: خُفّ البعير، ويمكن أنّه محمولٌ على الباب، لأنّ خُفّه هو ما يحمل نَسَمتَه.
(نسي)  النون والسين والياء أصلانِ صحيحان: يدلُّ أحدهما على إغفال الشيء، والثاني على تَرْك شيء.
فالأوّل نسِيتُ الشَّيءَ، إذا لم تذكُره، نِسياناً. وممكنٌ أن يكونَ النِّسْيُ منه. والنِّسْيُ: ما سَقَط من منازل المرتحلين، من رُذَال أمتعتهم، فيقولون: تتبَّعوا أنساءَكم. قال الشَّنْفرى:
كأنَّ لها في الأرض نِسياً تقُصُّه *** على أمِّها وإنْ تكلِّمْك تَبْلَِتِ([6])وعلى ذلك يفسَّر قولُه تعالى: ﴿نَسُوا اللهَ فنَسِيَهُمْ﴾ [التوبة 67]، وكذلك قولـه سبحانه: ﴿وَلَقَدْ عَهِدْنَا إلى آدَمَ مِنْ قَبْلُ فَنَسِيَ ولَمْ نَجِدْ لَهُ عَزْماً﴾ [طه 115]، أراد والله أعلمُ: فتركَ العَهد.
ومما شذَّ عن الأصلين النَّسَا: عِرقٌ، والجمع أنساء، والاثنان* نَسَيَانِ ويقولون: هو النَّسَا، وهو عِرقُ النَّسا، كلُّ ذلك يقال. قال:
فأحذَيْتُهُ لما أتاني بقربة *** كعرق النَّسَا لم يُعط بطناً ولا ظَهْراً([7])وقال بعضهم: الأصل في الباب النِّسيان، وهو عزُوب الشّيء عن النَّفْس بعد حضوره لها. والنَّسَا: عِرق في الفَخِذ، لأنَّه متأخِّر عن أعالي البدن إلى الفخِذ، مشبَّه بالمنسيِّ الذي أُخِّر وتُرِك.
وإذا هُمِز تغيَّر المعنى إلى تأخير الشَّيء. ونُسِئت المرأةُ: تأخَّر حيضُها([8]) عن وقته فرُجِيَ أنَّها حُبْلَى. والنَّسِيئة: بيعُك الشَّيءَ نَسَاءً، وهو التَّأخير. تقول: أنسأتُ. ونَسأَ الله في أجلِك وأنسأ أجلَك: أخَّره وأبعده. وانتسؤوا([9])، تأخّروا وتباعَدُوا. ونَسأْتُهم أنا: أخَّرتهم. ونَسأْتُ ناقتي، قال قوم: رفَقت بها في السَّير. ونَسأْتها: ضربتها بالمِنسأة: العَصَا. وهذا أَقْيَسُ، لأنَّ العصا كأنَّه يُبعَد بها الشَّيءُ ويُدفَع. والنَّسء: ما نَبَت من وَبَر النّاقةِ بعد تساقُطِ وَبرِها. والقياس واحد. كأنَّ هذا الثاني تأخّر. قال أبو زيد: نَسَأْتُ الإبلَ في ظِمْئِها، إذا زدتها في ظمئِها يوماً أو يومين. وَالنَّسيء في كتاب الله: التَّأخِير، كانُوا إذا صَدَروا عن مِنىً([10]) يقوم رجلٌ من كنانة فيقول: أنا الذي لا يُرَدُّ لي قضاء. فيقولون: أنسِئْنَا([11]) شهراً، أي أخر عَنَّا حُرمةَ المحرَّم([12]) فاجعَلْها في صَفَر. وذلك أنَّهم كانوا يكرهون أن يتوالَى عليهم ثلاثةُ أشهرٍ لا يُغيرون فيها، لأنَّ معاشهم كان من الإغارة، فأُحِلَّ لهم المحرَّم. فقال الله تعالى: ﴿إنَّما النَّسِيءُ زِيَادَةٌ في الكُفْرِ﴾ [التوبة 37].
ومما شذَّ عن الباب النَّسْءُ: بَدء السِّمَنِ في الدّوابِّ. قال أبو ذؤيب:
بها أبَلَتْ شهرَيْ ربيعٍ كِلَيهما *** فقَدْ مارَ فيها نَسؤُها واقترارُها([13])والنَّسِيء: الحليب يُصبُّ عليه الماء. تقول منه: نَسَأْتُ، وهو النَّسْءُ أيضاً في شعر عروة:
سَقَوني النَّسْءَ ثم تكنَّفُوني *** عُداةُ الله من كَذِبٍ وزُورِ([14])(نسب)  النون والسين والباء كلمةٌ واحدة قياسُها اتِّصال شيءٍ بشيء. منه النّسَب، سمِّي لاتِّصاله وللاتِّصالِ به. تقول: نَسَبْتُ أنْسُِبُ. وهو نَسِيبُ فلانٍ. ومنه النَّسيبُ في الشِّعر إلى المرأة، كأنَّه ذِكْرٌ يتَّصِل بها؛ ولا يكون
إلاَّ في النِّساءِ. تقول منه: نَسَبْتُ أنْسُِبُ. والنّسيبُ: الطريق [المستقيم([15])]، لاتِّصال بعضِه من بعض.
(نسج)  النون والسين والجيم أصلٌ واحد يدلُّ على وَصلِ شيءٍ بشيء في أدنى عرض. ونَسَج الثَّوب يَنْسُِجه. وضربت الرِّيح الماءَ فانتسجت له الطرائِق([16]). والشاعر ينسُِج الشِّعر. وقال قوم: بل قياس الباب الاضطراب دون ما ذكرناه. والنَّاقة النّسُوج: [التي([17])] يضطرب حِمْلُها عليها. وكذلك اشتُقّ مَِنسج الفرس([18])، لأنه يتحرَّك أبداً. والمَِنسج: كاثِبة الفَرَس.
ومن الباب: هو نسيجُ وحدِه، لانفراده بخصاله. قال ابن قتيبة: وذلك أنّ الثّوب الرفيع النفيسَ لا يُنسَج على مِنْواله غيرُه، وإذا لم يكن رفيعاً عُمِل على منواله سَدَى عِدّةِ أثواب.
(نسخ)  النون والسين والخاء أصلٌ واحد، إلاّ أنّه مختلفٌ في قياسِه. قال قوم: قياسُه رفْعُ شيءٍ وإثباتُ غيرِهِ مكانَه. وقال آخرون: قياسُه تحويلُ شيءٍ إلى شيءٍ. قالوا: النَّسْخ: نَسْخ الكِتاب. والنَّسْخ: أمرٌ كان يُعمَل به من قبلُ ثم يُنسَخ بحادثٍ غيرهِ، كالآية ينزل فيها أمرٌ ثم تُنسَخ بآيةٍ أخرى. وكلُّ شيءٍ خلَفَ شيئاً فقد انتَسخَه. وانتسخت الشَّمسُ الظِّلّ، والشّيبُ الشبابَ. وتناسُخُ الورَثةِ: أن يموتَ ورثةٌ بعد ورثةٍ وأصلُ الإرث قائم لم يُقَسَّم. ومنه تناسُخُ الأزمنة والقُرون. قال السجستانيّ([19]) النَّسْخ: أن تحوّل ما في الخليَّة من العَسَل والنَّحْل في أُخرى. قال: ومنه نَسْخُ الكتاب.
(نسر)  النون والسين والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على اختلاسٍ* واستلاب. منه النَّسْر: تناوُلُ شيءٍ من طعام. ونَسَرَهُ، كأنَّه شيءٌ يسيرٌ استلَبَه. ومنه النَّسْر، كأنَّه ينسُرُ الشَّيء. والمِنْسَر([20]): خيل ما بين المائة إلى المائتين وهو القياس، كأنَّه إنما جاء لينسُِرَ شيئاً، أي يختطفَه ويَستلبَه. ويقال: بَلِ المِنْسَر لا يمرُّ بشيءٍ إلا قَلَعه.
ومن التَّشبيه النَّسْر: كواكبُ في السماء: النَّسْر الطائر، والنَّسْر الواقعِ. ومنه نَسْر الحافِر: ما في بطنه كأنَّهُ النَّوَى والحصى.
--------------ـــ
([1])  ذكرت بهذا المعنى في القاموس، ولم تذكر في اللسان.
([2]) أنشده في المجمل واللسان. و "ريم" بفتح الراء في اللسان، وكسرها في المجمل. وهو بفتح الراء في مادة (ريم) ياؤه أصلية، وبكسر الراء تخفيف "الرئم" بكسر الراء.
([3]) في الأصل: "النسك".
([4]) في الأصل: "بعد بعض"، صوابه من اللسان. وفي المجمل: "وقد تناسلوا، إذا توالدوا". وفي القاموس: "تناسلوا: أنسل بعضهم بعضا".
([5])  لأمية بن أبي عائذ الهذلي. ديوان الهذليين (2: 182). وصدره:
* تجيل الحباب بأنفاسها *
([6])  المفضليات (1: 107) واللسان (بلت، نسي)؛ ومجالس ثعلب 421. وسبق عجزه في (بلت).
([7])  بقربة، كذا وردت في الأصل.
([8])  في الأصل: "تأخرت حملها"، صوابه في المجمل واللسان.
([9])  في الأصل: "وتنساءوا". وفي المجمل: "وانتسأ القوم".
([10])  في الأصل: "عن شيء"، صوابه في المجمل واللسان.
([11])  في الأًصل: "أنسئها"، صوابه في المجمل واللسان.
([12])  في الأصل: "عنها محرمة المحرم"، صوابه في المجمل واللسان.
([13])  ديوان الهذليين (1: 23) واللسان (أبل، نسأ، قرر). وانظر مجالس ثعلب 417.
([14])  ديوان عروة بن الورد 90 واللسان (نسأ). وتروى قصيدته للنمر بن تولب.
([15])  التكملة من المجمل. وفي اللسان: "الطريق المستقيم الواضح".
([16])  في الأصل: "الطريق". وفي المجمل واللسان: "طرائق".
([17])  التكملة من المجمل.
([18])  يقال بوزن منزل ومنبر.
([19]) بدله في المجمل: "قال أبو حاتم"، وهي كنيته.
([20]) يقال كمنبر وكمجلس أيضاً.

ـ

##### Türkçe

(باب **النون** ve**السين** ve onları üçleyen şeyler)

*(**نسع**)  **النون** ve**السين** ve**العين**; bir kelimedir, bir şeyin örülmesine delâlet eder. Şu hâlde **النِّسْع**: kat kat örülmüş bir kayış; katırların dizginleri heyeti gibi. Ve uzun boyna **ناسِعٌ** denir; sanki uzatılmış ve örülerek örülmüştür. Ve **المِنسعة**: bitkisi ve otu uzunluğu sebebiyle, bitmesi hızlı olan yer.

(**نسغ**)  **النون** ve**السين** ve**الغين**; bir asıldır, bir şeyi bir şeyle batırmaya delâlet eder. Ve **نَسغَ الخُبْزةَ**: onu kuş tüyüyle batırdı: o da **المِنْسَغة**’dir. Ve **نَسغَت الواشمةُ**: eli iğneyle batırdı. Sonra derler: **نسَغْت الدّابّةَ برِجلي ليثُور**: ayağımla hayvanı sıçrasın diye dürttüm. Ve onda genişletirler de derler: **نسَغْتُ اللَّبَن بالماء**: onu sulandırdım. Ve **نسَغَه بالعصا**: onu değnekle vurdu.

(**نسف**)  **النون** ve**السين** ve**الفاء**; sahih bir asıldır, bir şeyi açığa çıkarmaya delâlet eder. Ve rüzgâr, toprak ve saman çöpü gibi şeyi **انتسَفَت**; sanki onu yer yüzünün üzerinden açığa çıkarmış ve söküp almıştır. Ve **نَسْفُ البِناءِ**: onu kesip kökünden söküp yok etmektir. Ve köpüğe **النُّسَافة**([1]) denir; çünkü o, sütün yüzünden **تُنْتَسَف** edilir. Ve onların “bundan dolayı rengi **انتُسِفَ** edildi” sözleri. Ve **بَعيرٌ نَسوفٌ**: ön tarafıyla yerdeki bitkiyi söküp çıkarır. Ve bazı kimseler nakletti: “ikisi **يتناسفان**”, yani birbirlerine sır söylerler. Kıyas birdir: sanki bu, şunun yanındaki şeyi **يَنْسِف** eder; ve şu da bunun yanındakini.

(**نسق**)  **النون** ve**السين** ve**القاف**; sahih bir asıldır, şeyde ard arda gelmeye delâlet eder. Ve **كلامٌ نَسَقٌ**: tek bir düzen üzere geldi; onun bir kısmı bir kısmına atfedilmiştir. Aslı onların “**ثَغْرٌ نَسَق**” sözüdür; dişler uyumlu, eşit olunca. Ve **خَرَزٌ نَسَق**: dizilmiş, düzenlenmiş. Ebû Zübeyd dedi:
بجيدِ رَِيمٍ كريمٍ زانَهُ نَسَقٌ *** يكادُ يُلهِبُه الياقوتُ إلهابا([2])(**نسك**)  **النون** ve**السين** ve**الكاف**; sahih bir asıldır, ibadete ve Allah Teâlâ’ya yakınlaşmaya delâlet eder. Ve **رجلٌ ناسك**. Ve Allah’a yakınlaşmak için kesilen kurban: **نَسِيكة**. Ve **المَنْسَِك**: **النَّسائِك**’in kesildiği yer; bu da ancak kurbanda olur. Ve bazı kimseler, **المَنسَِك**([3])’in: alıştığı yer olduğunu iddia etti. Bunda nazar vardır.

(**نسل**)  **النون** ve**السين** ve**اللام**; sahih bir asıldır, bir şeyi çekip çıkarmaya ve onun sıyrılıp çıkmasına delâlet eder. Ve **النَّسْل**: evlât. Çünkü o, annesinden sıyrılıp çıkar. Ve **تناسَلُوا**: bazısı bazısından doğdu([4]). Ondan **النَّسَلان**: kurt yürüyüşü; koşup hızlandığı zaman. Ve yürüyen **يَنْسِلُ**; hızlandığı zaman. Aziz ve yüce Allah dedi: {وَهُمْ مِنْ كُلِّ حَدَبٍ يَنْسِلُون. [الأنبياء 96]. Ve **النُّسَالة**: hayvanın tüyü; bedeninden parça parça düştüğü zaman. Ve **نُسَال الطَّير**: tüylerinden dökülen şey. Dedi ki:
* وتجلو سَبِيخَ جُفالِ النُّسَالِ([5]) *
Ve develer **أنسَلت**: yününü dökmesinin vakti geldi. Ve elbise adamdan **نَسلَ**: düştü. Ve derler: **النّسيل**: bal; eridiği zaman, sanki mumundan sıyrılıp çıkmış ve ondan ayrılmıştır. Ve **أنسلْتُ القَوم**: onların önüne geçtim.

(**نسم**)  **النون** ve**السين** ve**الميم**; sahih bir asıldır, nefesin çıkmasına yahut esişi şiddetli olmayan rüzgâra delâlet eder. Ve insanın nefesi **نَسيم**’dir. Aynı şekilde yumuşak esen rüzgâr. Ve derler: “**من أين مَنْسِمُكَ**”, yani [nereden] yönün neresi. Kıyas birdir; çünkü o geldiğinde, onun **نَسِيمُه** gelir. Bu sebeple cana **نَسَمة** adı verilmiştir.
Ve bundan şâz olan **المَنْسم**: devenin ayağının altı (huf). Ve mümkündür ki bab üzerine hamledilmiştir; çünkü onun hufu, onun **نَسَمتَه**’ini taşıyan şeydir.

(**نسي**)  **النون** ve**السين** ve**الياء**; iki sahih asıldır: birisi bir şeyi gözden kaçırmaya, ikincisi bir şeyi terk etmeye delâlet eder.
Birincisi: **نسِيتُ الشَّيءَ**; onu hatırlamadığın zaman, **نِسياناً**. Ve mümkündür ki **النِّسْيُ** ondan olsun. Ve **النِّسْيُ**: göçenlerin konak yerlerinden düşen şey; eşyalarının döküntülerinden. Derler ki: “**تتبَّعوا أنساءَكم**.” Şenferâ dedi:
كأنَّ لها في الأرض نِسياً تقُصُّه *** على أمِّها وإنْ تكلِّمْك تَبْلَِتِ([6])Ve bunun üzerine Allah Teâlâ’nın şu sözü tefsir edilir: ﴿نَسُوا اللهَ فنَسِيَهُمْ﴾ [التوبة 67]; ve yine O’nun şu sözü: ﴿وَلَقَدْ عَهِدْنَا إلى آدَمَ مِنْ قَبْلُ فَنَسِيَ ولَمْ نَجِدْ لَهُ عَزْماً﴾ [طه 115]; murad etti—Allah daha iyi bilir—: ahdi terk etti.
Ve iki asıldan şâz olanlardan: **النَّسَا**: bir damardır; çoğulu **أنساء**; ikisi* **نَسَيَانِ**. Ve derler: o **النَّسَا**’dır; o, **عِرقُ النَّسا**’dır; bunların hepsi söylenir. Dedi ki:
فأحذَيْتُهُ لما أتاني بقربة *** كعرق النَّسَا لم يُعط بطناً ولا ظَهْراً([7])Ve bazısı dedi: babın aslı **النِّسيان**’dır; o da şeyin, nefiste hazır bulunuşundan sonra nefisten uzaklaşmasıdır. Ve **النَّسَا**: uylukta bir damardır; çünkü bedenin üst kısımlarından uyluğa doğru geride kalmıştır; geciktirilip terk edilen unutulmuş şeye benzetilmiştir.
Ve hemzelenince mânâ, şeyi geciktirmeye değişir. Ve **نُسِئت المرأةُ**: hayzı([8]) vaktinden gecikti; onun hamile olması umuldu. Ve **النَّسِيئة**: bir şeyi **نَسَاءً** satmandır; o da geciktirmedir. Dersin: **أنسأتُ**. Ve “Allah senin ecelinde **نَسأَ** etsin” ve “ecelini **أنسأ** etsin”: onu geciktirdi ve uzaklaştırdı. Ve **انتسؤوا**([9]): geciktiler ve uzaklaştılar. Ve **نَسأْتُهم أنا**: onları geciktirdim. Ve **نَسأْتُ ناقتي**; bir kavim dedi: yürüyüşte ona yumuşak davrandım. Ve **نَسأْتها**: onu **المِنسأة** ile, yani değnekle vurdum. Bu daha kıyaslıdır; çünkü değnekle sanki şey uzaklaştırılır ve itilir. Ve **النَّسء**: devenin yününden, yünü döküldükten sonra biten şey. Kıyas birdir: sanki bu ikincisi gecikmiştir. Ebû Zeyd dedi: **نَسَأْتُ الإبلَ في ظِمْئِها**; susuzluğunda ona bir gün yahut iki gün eklediğin zaman. Ve Allah’ın kitabındaki **النَّسيء**: geciktirmedir. Onlar Minâ’dan([10]) döndüklerinde Kinâne’den bir adam kalkar ve derdi: “Ben, hükmüm geri çevrilmeyen kimseyim.” Sonra derlerdi: “Bize bir ay **أنسِئْنَا**([11])”, yani Muharrem’in([12]) hürmetini bizden geciktir; onu Safer’de kıl. Çünkü onlar, üzerlerine üç ayın peş peşe gelmesinden hoşlanmazlardı; o aylarda baskın yapmazlardı; zira geçimleri baskın yapmaktandı. Böylece onlara Muharrem helâl kılındı. Allah Teâlâ dedi: ﴿إنَّما النَّسِيءُ زِيَادَةٌ في الكُفْرِ﴾ [التوبة 37].
Ve babdan şâz olanlardan: **النَّسْءُ**: bineklerde semizliğin başlaması. Ebû Züeyb dedi:
بها أبَلَتْ شهرَيْ ربيعٍ كِلَيهما *** فقَدْ مارَ فيها نَسؤُها واقترارُها([13])Ve **النَّسِيء**: üzerine su dökülen süt. Ondan dersin: **نَسَأْتُ**; ve o, Urve’nin şiirinde **النَّسْءُ** da olur:
سَقَوني النَّسْءَ ثم تكنَّفُوني *** عُداةُ الله من كَذِبٍ وزُورِ([14])

(**نسب**)  **النون** ve**السين** ve**الباء**; tek bir kelimedir; kıyası bir şeyin bir şeye bağlanmasıdır. Ondan **النّسَب**; bağlanması ve onunla bağlanma sebebiyle adlandırıldı. Dersin: **نَسَبْتُ أنْسُِبُ**. Ve o, falanın **نَسِيبُ**’idir. Ondan, şiirde kadına dair **النَّسيب**; sanki ona bağlanan bir zikirdir; ve ancak kadınlar hakkında olur. Ondan dersin: **نَسَبْتُ أنْسُِبُ**. Ve **النّسيبُ**: yol [**المستقيم**([15])]; bir kısmının bir kısmına bağlanması sebebiyle.

(**نسج**)  **النون** ve**السين** ve**الجيم**; tek bir asıldır, en dar genişlikte bir şeyi bir şeye bağlamaya delâlet eder. Ve **نَسَج الثَّوب**: onu dokur, **يَنْسُِجه**. Ve rüzgâr suyu dövdü de onun için yollar(**الطرائِق**)([16]) **انتسجت**. Ve şair şiiri **ينسُِج**. Ve bir kavim dedi: bilakis babın kıyası, zikrettiğimiz değil, çalkantıdır. Ve **النَّاقة النّسُوج**: [**التي**([17])] yükü üzerinde çalkalanandır. Ve aynı şekilde **مَِنسج الفرس**([18]) türetilmiştir; çünkü daima hareket eder. Ve **المَِنسج**: atın sağrısıdır.
Ve babdandır: “o, yalnız başına **نسيجُ وحدِه**’dir”; hasletleriyle tek kalması sebebiyle. İbn Kuteybe dedi: bu, ince ve nefis elbisenin, onun tezgâhı (**مِنْوال**) üzere başkasının dokunmaması sebebiyledir; eğer ince değilse, onun tezgâhı üzere birkaç elbisenin çözgüsü (**سَدَى**) yapılır.

(**نسخ**)  **النون** ve**السين** ve**الخاء**; tek bir asıldır; ancak kıyasında ihtilâf edilmiştir. Bir kavim dedi: kıyası, bir şeyi kaldırmak ve yerine başkasını sabit kılmaktır. Diğerleri dedi: kıyası, bir şeyi bir şeye dönüştürmektir. Dediler: **النَّسْخ**: kitabın **نَسْخ**’ıdır. Ve **النَّسْخ**: daha önce onunla amel edilen bir iştir; sonra ondan başka bir hâdis ile neshedilir; âyet gibi: onda bir emir iner, sonra başka bir âyetle neshedilir. Ve her şey ki bir şeyin yerine geçti, onu **انتَسخَه** etmiştir. Ve güneş gölgeyi, ihtiyarlık gençliği **انتسخت**. Ve **تناسُخُ الورَثةِ**: mirasçıların ardından mirasçıların ölmesi; miras aslı ayakta, taksim edilmemişken. Ondan, zamanların ve asırların **تناسُخُ**’u. Sicistânî([19]) dedi: **النَّسْخ**: kovandaki bal ve arıyı bir başkasına nakletmendir. Dedi: ve ondandır kitabın **نَسْخ**’u.

(**نسر**)  **النون** ve**السين** ve**الراء**; sahih bir asıldır, kapıp alma* ve çekip almağa delâlet eder. Ondan **النَّسْر**: yemekten bir şeyi alıp yeme. Ve **نَسَرَهُ**: onu aldı; sanki az bir şeydir, onu kapıp aldı. Ondan **النَّسْر** (akbaba); sanki o, şeyi **ينسُرُ** eder. Ve **المِنْسَر**([20]): yüz ile iki yüz arasındaki atlı birlik; ve bu kıyastır; sanki o, ancak bir şeyi **لينسُِرَ** etmek için gelmiştir; yani onu kapıp almak ve çekip almak için. Ve denir: bilakis **المِنْسَر** hiçbir şeyin yanından geçmez, ancak onu söker.
Ve teşbihten **النَّسْر**: gökte yıldızlardır: **النَّسْر الطائر** ve **النَّسْر الواقعِ**. Ondan **نَسْر الحافِر**: karnındaki şey; sanki o, çekirdek ve çakıl taşıdır.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%B1/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- نسر: اسم صنم في قوله تعالى: ﴿ونسرا﴾ [نوح/23] (الآية: ﴿ولا تذرن ودا ولا سواعا ولا يغوث ويعوق ونسرا﴾ ) والنسر: طائر، ومصدر: نسر الطائر الشيء بمنسره. أي: نقره، ونسر الحافر: لحمة ناتئة تشبيها به، والنسران: نجمان طائر وواقع (انظر: المجمل 3/867؛ وجنى الجنتين ص 111)، ونسرت كذا: فناولته قليلا قليلا، تناول الطائر الشيء بمنسره.

##### Türkçe

- **نسر**: Yüce Allah’ın sözü olan: ﴿ونسرا﴾ [Nûh/23] içinde bir putun adıdır (âyet: ﴿ولا تذرن ودا ولا سواعا ولا يغوث ويعوق ونسرا﴾ ) ve **النسر**: bir kuştur; ve mastar: **نسر** kuşun, şeyi **بمنسره**. Yani: onu gagaladı; ve **نسر الحافر**: onda bir çıkıntılı et parçasıdır, ona benzetme olarak; ve **النسران**: uçan ve düşen iki yıldızdır (bak: el-Mücmel 3/867; ve Cünâ’l-Cenneteyn s. 111); ve **نسرت** şöyle şöyle: ona az az verdim; kuşun şeyi **بمنسره** alması.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن س ر
‏"‏ استنسر البغاث ‏"‏ ونسره البازي بمنسره إذا نتف لحمه بمنقاره‏.‏
وخرج في مقنب ومنسرٍ وفي مقانب ومناسر‏.‏
وحافر صلب النسور وهي أشباه النّوى قد أقتمها الحافر‏.‏
وطلع النسران‏:‏ كوكبان‏.‏
ومن المجاز‏:‏ ما زال ينقر فلاناً وينسره ويخذله ولا ينصره أي يعيبه ويقع فيه‏.‏

##### Türkçe

ن س ر
"**استنسر البغاث**": ve **نسره**; **البازي** onu **بمنسره** ile, eti **بمنقاره** ile yolduğu zaman.
Ve **مقنب** ve **منسرٍ** içinde çıktı; ve **مقانب** ve **مناسر** içinde.
Ve **حافر**; **النسور**’un katısıdır; bunlar, **النّوى**’nın benzerleridir; **الحافر** onları karartmıştır.
Ve **النسران** طلَعَ: iki yıldız.
Ve mecazdan: Falanı sürekli gagalar, onu **ينسره** ve onu yüzüstü bırakır; ve ona yardım etmez; yani onu ayıplar ve onun hakkında konuşur.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

نَسَرَ الشيءَ: كشَطَه. والنَِّسْر: طائر
(* قوله« والنسر طائر» هو
مثلث الاول كما في شرح القاموس نقلاً عن شيخ الاسلام) معروف، وجمعه أَنْسُر في العدد القليل، ونُسُور في الكثير، زعم أَبو حنيفة أَنه من العتاق؛ قال ابن سيده: ولا أَدري كيف ذلك. ابن الأَعرابي: من أَسماء العُقاب النُّسارِيَّة شبهت بالنَّسْر؛ الجوهري: يقال النَّسْر لا مِخْلَب له، وإِنما له الظُّفُر كظُفُر الدَّجاجة والغُراب والرَّخَمَة. وفي النجوم: النَّسْر الطائر، والنَّسْر الواقع. ابن سيده: والنَّسْران كوكبان في السماء معروفان على التشبيه بالنَّسْر الطائر، يقال لكل واحد منهما نَسْر أَو النَّسْر، ويَصِفونهما فيقولون: النَّسْر الواقع والنَّسْر الطائر. واستنسر البُغاث: صار نَسْراً، وفي الصحاح: صار كالنَّسْر. وفي المثل: إِنّ البُِغاث بأَرضنا يسْتنسِر أَي أَن الضعيف يصير قوِيّاً. والنَّسْر: نتف اللحم بالمِنْقار. والنَّسْر: نَتْف البازي اللحمَ بِمَنْسِره. ونسَر الطائر اللحم يَنْسِرُه نَسْراً: نتفه.
والمَنْسِر والمِنْسَر: مِنْقاره الذي يَسنتسِر به. ومِنقار البازي ونحوِه: مَنْسِره. أَبو زيد: مِنْسَر الطائر مِنْقاره، بكسر الميم لا غير. يقال: نَسَره بِمِنْسَره نَسْراً. الجوهري: والمِنْسَر، بكسر الميم، لسِباع الطير بمنزلة المِنقار لغيرها. والمِنْسَر أَيضاً: قطعة من الجيش تمرّ قدام الجيش الكبير، والميم زائدة؛ قال لبيد يَرْثي قتلى هوازن: سَمَا لهمُ ابنُ الجَعْد حتى أَصابهمْ
بذي لَجَبٍ، كالطَّودِ، ليس بِمِنْسَرِ
والمَنْسِر، مثال المجلس: لغة فيه. وفي حدث عليّ، كرم الله وجهه: كلما أَظلَّ عليكم مَنْسِر من مَناسِر أَهل الشأْم أَغلق كلُّ رجل منكم بابه. ابن سيده: والمَنْسِر والمِنْسَر من الخيل ما بين الثلاثة إِلى العشرة، وقيل: ما بين الثلاثين إِلى الأَربعين، وقيل: ما بين الأَربعين إِلى الخمسين، وقيل: ما بين الأَربعين إِلى الستين، وقيل: ما بين المائة إِلى المائتين. والنَّسْر: لَحْمَة صُلْبة في باطن الحافِرِ كأَنها حَصاة أَو نَواة، وقيل: هو ما ارتفع في باطن حافر الفرَس من أَعلاه، وقيل: هو باطن الحافر، والجمع نُسُور؛ قال الأَعشى:
سَوَاهِمُ جُذْعانُها كالجِلا
مِ، قد أَقرَحَ القَوْدُ منها النُّسُورا
ويروى:
قد أَقْرَحَ منها القِيادُ النُّسُورا
التهذيب: ونَسْرُ الحافر لحمُه تشبّه الشعراء بالنوى قد أَقْتَمَها الحافِر، وجمعه النُّسُور؛ قال سلمة بن الخُرشُب:
عَدَوْتُ بها تُدافِعُنِي سَبُوحٌ،
فَرَاشُ نُسُورِها عَجَمٌ جَرِيمُ
قال أَبو سعيد: أَراد بفَراش نُسُورِها حَدّها، وفَراشة كل شيء: حدّه؛ فأَراد أَن ما تَقَشَّر من نُسُورها مثل العَجَم وهو النَّوى. قال: والنُّسُور الشَّواخِص اللَّواتي في بطن الحافر، شُبهت بالنوى لصلابتها وأَنها لا تَمَسُّ الأَرض.
وتَنَسَّر الحبلُ وانتَسَر طرَفُه ونَسَره هو نَسْراً ونَسَّره: نَشَره. وتَنَسَّر الجُرْحُ: تَنَقَّض وانتشرت مِدّتُه؛ قال الأَخطل: يَخْتَلُّهُنَّ بِحدِّ أَسمَرَ ناهِل،
مثلِ السِّنانِ جِراحُهُ تَتَنَسَّرُ
والنَّاسُور: الغاذُّ. التهذيب: النَّاسُور، بالسين والصاد، عِرْق غَبِرٌ، وهو عرق في باطنه فَساد فكلما بدا أَعلاه رجَع غَبِراً فاسداً. ويقال: أَصابه غَبَرٌ في عِرْقه؛ وأَنشد:
فهو لا يَبْرَأُ ما في صَدرِه،
مِثْل ما لا يَبرأُ العِرْق الغَبِرْ
وقيل: النَّاسُور العِرْق الغَبِر الذي لا يَنقطع. الصحاح: الناسُور، بالسين والصاد، جميعاً عِلة تحدث في مآقي العين يَسقِي فلا يَنقطع؛ قال: وقد يحدث أَيضاً في حَوَالَيِ المَقعدة وفي اللِّثة، وهو مُعَرَّب. والنِّسْرِين: ضرْب من الرَّياحين، قال الأَزهري: لا أَدري أَعربيّ أَم لا.والنِّسار: موضع، وهو بكسر النون، قيل: هو ماء لبني عامر، ومنه يوم النِّسار لِبَني أَسد وذُبْيان على جُشَم بن معاوية؛ قال بشر بن أَبي خازم: فلمَّا رأَوْنا بالنِّسار، كأَنَّنا
نَشاصُ الثُّرَيَّا هَيّجَتْه جَنُوبُها
ونَسْرٌ وناسِر: اسمان. ونَسْر والنَّسْر، كلاهما: اسم لِصَنم. وفي التنزيل العزيز: ولا يَغُوثَ ويَعُوقَ ونَسْراً؛ وقال عبد الحق: أَما ودِماءٍ لا تزالُ كأَنها
على قُنَّة العُزَّى، وبالنَّسْر عَنْدَمَا
الصحاح: نَسْر صنم كان لذي الكَلاع بأَرض حِمْير وكان يَغُوثُ لِمذْحِج ويَعُوقُ لهَمْدان من أَصنام قوم نوح، على نبينا وعليه الصلاة والسلام؛ وفي شعر العباس يمدح سيدَنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم: بل نُطْفة تَرْكبُ السَّفِين، وقدْ
أَلْجَمَ نَسْراً وأَهلَه الغرَقُ
قال ابن الأَثير: يريد الصنم الذي كان يعبده قوم نوح، على نبينا وعليه الصلاة والسلام.

##### Türkçe

**نَسَرَ** şeyi: onu kazıdı. Ve **النَِّسْر**: bir kuş
(* sözü «**والنسر طائر**» bunun birincisi üçlüdür; **شرح القاموس**’ta Şeyhülislâm’dan naklen olduğu üzere) bilinen; çoğulu
az sayıda **أَنْسُر**, çokta **نُسُور**; Ebû Hanîfe onun **العتاق**’tan olduğunu iddia etti;
İbn Sîde dedi: Ben bunun nasıl olduğunu bilmiyorum. İbnü’l-A‘râbî: **العُقاب**’ın adlarındandır
**النُّسارِيَّة**; **النَّسْر**’e benzetildi; Cevherî: **النَّسْر** için “onun **مِخْلَب**’ı yoktur,
ancak onun **الظُّفُر**’u vardır; tavuğun, karganın ve **الرَّخَمَة**’nin tırnağı gibi” denir. Ve yıldızlarda:
**النَّسْر الطائر**, ve **النَّسْر الواقع**. İbn Sîde: ve **النَّسْران** gökte iki yıldızdır,
**النَّسْر الطائر**’a benzetme üzere bilinen; ikisinden her birine **نَسْر** yahut
**النَّسْر** denir; onları vasfederler de derler: **النَّسْر الواقع** ve **النَّسْر الطائر**. Ve **استنسر**
**البُغاث**: **نَسْراً** oldu; ve **الصحاح**’ta: **النَّسْر** gibi oldu. Ve meselde: “Şüphesiz
bizim toprağımızda **البُِغاث** **يسْتنسِر**” yani zayıf güçlü olur. Ve **النَّسْر**: eti
gaga ile yolma. Ve **النَّسْر**: **البازي**’nin eti **بِمَنْسِره** ile yolması. Ve kuş eti
**نسَر** eder, onu **يَنْسِرُه** **نَسْراً**: onu yoldu.
Ve **المَنْسِر** ve **المِنْسَر**: onun, onunla **يَسنتسِر** ettiği gagasıdır. Ve **البازي**’nin gagası
ve benzeri: onun **مَنْسِره**’dir. Ebû Zeyd: kuşun **مِنْسَر**’ı gagasıdır; mimin kesresiyle, başka değil.
Denir: onu **بِمِنْسَره** ile **نَسْراً** **نَسَره**. Cevherî: ve **المِنْسَر**, mimin kesresiyle,
yırtıcı kuşlar için, diğerleri için **المِنقار** mesabesindedir. Ve **المِنْسَر** ayrıca: ordunun bir parçası,
büyük ordunun önünden geçer; mim ziyadedir; Lebîd, Hevâzin’in öldürülenlerine mersiye söylerken dedi:
سَمَا لهمُ ابنُ الجَعْد حتى أَصابهمْ
بذي لَجَبٍ، كالطَّودِ، ليس بِمِنْسَرِ
Ve **المَنْسِر**, **المجلس** misali: onda bir lugattır. Ve Ali’nin (Allah yüzünü keremli kılsın) hadisesinde: “Ne zaman
Şam ehlinin **مَناسِر**’inden bir **مَنْسِر** üzerinize gölge etse, sizden her adam kapısını kapatsın.”
İbn Sîde: ve **المَنْسِر** ve **المِنْسَر** atlardan üç ile on arasıdır,
ve denildi: otuz ile kırk arasıdır, ve denildi: kırk ile
elli arasıdır, ve denildi: kırk ile altmış arasıdır, ve denildi: yüz ile
iki yüz arasıdır. Ve **النَّسْر**: toynağın iç tarafında sert bir et parçası; sanki bir çakıl taşı yahut bir çekirdek;
ve denildi: atın toynağının iç tarafında, üst tarafından yükselen şeydir; ve denildi: o,
toynağın içidir; çoğulu **نُسُور**; A‘şâ dedi:
سَوَاهِمُ جُذْعانُها كالجِلا
مِ، قد أَقرَحَ القَوْدُ منها النُّسُورا
Ve şöyle rivayet olunur:
قد أَقْرَحَ منها القِيادُ النُّسُورا
**التهذيب**: ve toynağın **نَسْر**’u onun etidir; şairler onu çekirdeğe benzettiler; toynak onu karartmıştır;
çoğulu **النُّسُور**; Seleme b. el-Hurşub dedi:
عَدَوْتُ بها تُدافِعُنِي سَبُوحٌ،
فَرَاشُ نُسُورِها عَجَمٌ جَرِيمُ
Ebû Saîd dedi: **فَراش نُسُورِها** ile onun kenarını kastetti; ve her şeyin **فَراشة**’si: onun kenarıdır;
böylece, onun **نُسُور**’undan soyulan şeyin, çekirdek olan **العَجَم** gibi olduğunu kastetti. Dedi:
ve **النُّسُور**: toynağın karnında bulunan, yükselmiş olanlardır; sertlikleri ve yere değmemeleri sebebiyle çekirdeğe benzetildiler.
Ve ip **تَنَسَّر** oldu ve ucu **انتَسَر** oldu; ve o, onu **نَسْراً** **نَسَره** ve **نَسَّره**: onu yaydı.
Ve yara **تَنَسَّر** oldu: bozuldu ve süresi yayıldı; Ahtal dedi:
يَخْتَلُّهُنَّ بِحدِّ أَسمَرَ ناهِل،
مثلِ السِّنانِ جِراحُهُ تَتَنَسَّرُ
Ve **النَّاسُور**: içe işleyen. **التهذيب**: **النَّاسُور**, **السين** ve **الصاد** ile: **عِرْق**
**غَبِرٌ**’dur; o, içinde bozulma bulunan bir damardır; ne zaman üstü görünse, bozuk, fesatlı **غَبِراً** olarak geri döner. Ve denir:
damarında **غَبَرٌ** isabet etti; ve şu beyit okunmuştur:
فهو لا يَبْرَأُ ما في صَدرِه،
مِثْل ما لا يَبرأُ العِرْق الغَبِرْ
Ve denildi: **النَّاسُور** kesilmeyen **العِرْق الغَبِر**’dir. **الصحاح**: **الناسُور**,
**السين** ve **الصاد** ile, ikisiyle de: göz pınarlarında meydana gelen bir hastalıktır; akar da kesilmez; dedi:
ve ayrıca makatın çevresinde ve diş etinde de meydana gelir; o, Arapçalaştırılmıştır.
Ve **النِّسْرِين**: reyhanlardan bir tür; Ezherî dedi: Arapça mı yoksa
değil mi bilmiyorum. Ve **النِّسار**: bir yerdir; o, nûnun kesresi iledir; denildi: Benî Âmir’e ait bir sudur; ondan
Benî Esed ve Zübyân’ın, Cuşem b. Muâviye üzerine **يوم النِّسار**’ı vardır; Bişr b. Ebî Hâzim dedi:
فلمَّا رأَوْنا بالنِّسار، كأَنَّنا
نَشاصُ الثُّرَيَّا هَيّجَتْه جَنُوبُها
Ve **نَسْرٌ** ve **ناسِر**: iki addır. Ve **نَسْر** ve **النَّسْر**, ikisi de: bir putun adıdır. Ve aziz tenzilde:
“Ve ne **يَغُوثَ**’u, ne **يَعُوقَ**’u, ne de **نَسْراً** (bırakmayın)”; ve Abdülhak dedi:
أَما ودِماءٍ لا تزالُ كأَنها
على قُنَّة العُزَّى، وبالنَّسْر عَنْدَمَا
**الصحاح**: **نَسْر** Zü’l-Kelâ‘a ait bir put idi; Himyer toprağında idi; ve **يَغُوثُ** Mezḥic’e,
ve **يَعُوقُ** Hemdân’a idi; Nûh kavminin putlarındandır; nebîmize ve ona salât ve selâm olsun;
ve Abbâs’ın şiirinde, efendimiz Resûlullah’ı (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) överken:
بل نُطْفة تَرْكبُ السَّفِين، وقدْ
أَلْجَمَ نَسْراً وأَهلَه الغرَقُ
İbnü’l-Esîr dedi: Nûh kavminin taptığı putu kasteder; nebîmize ve ona salât ve selâm olsun.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن س ر * * النَّسْرُ * بفتح النون طائر وجمع القِلة * أنْسُرٌ * والكثير * نُسُورٌ * يقال النَّسر لا مِخلب له وإنما له ظُفر كظُفر الدجاجة والغُراب و * نَسْرٌ * أيضا صنم من أصنام نوح عليه السلام وقد تدخل عليه الألف واللام و * النَّاسُورُ * بالسين والصاد عِلة تحدث في مأْقى العين تسقي فلا تنقطع وقد تحدث أيضا في حوالي المَقْعَدة وفي اللثة وهو مُعرب و * النَّسْرُ * أيضا نتف البازي اللحم بمنسره وبابه نصر و * المِنْسَرُ * بوزن المِبْضع لِسباع الطير بمنزلة المِنقار لغيرها

##### Türkçe

* ن س ر * * **النَّسْرُ** * **النون**’un fethasıyla: bir kuştur; azlık çoğulu **أنْسُرٌ**, çokluk (çoğulu) **نُسُورٌ**. Denir ki: **النَّسر**’in pençesi yoktur; ancak tavuğun ve karganın tırnağı gibi bir tırnağı vardır. Ve **نَسْرٌ**: ayrıca Nûh عليه السلام’ın putlarından bir puttur; ona **الألف** ve **اللام** da girebilir. Ve **النَّاسُورُ** ( **السين** ve **الصاد** ile): gözün iç köşesinde meydana gelen bir hastalıktır; akar da kesilmez. Ayrıca makatın çevresinde ve diş etinde de meydana gelir; o, muarrabdır. Ve **النَّسْرُ**: ayrıca doğanın eti **منسره** ile yolmasıdır; babı **نصر**’dır. Ve **المِنْسَرُ**: **المِبْضع** vezninde; yırtıcı kuşlar için, başkaları için **المِنقار** mesabesindedir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

النسر: طائر معروف، زعم أبو حنيفة أنه من العتاق. قال ابن سيده: ولا أدري كيف ذلك. وقال الجوهري: يقال: النسر لا مخلب له وإنما له الظفر كظفر الدجاجة والغراب والرخمة، ثم إن الفتح الذي دل عليه كلام المصنف هو المشهور، وفي حاشية شيخ الإسلام زكريا على تفسير البيضاوي أن النسر مثلث النون والفتح أفصح وأشهر، قال شيخنا: وهو غريب جدا. ويقال: إنه إنما سمي النسر نسرا لأنه ينسر الشيء ويقتنصه، وفي بعض النسخ: ويبتلعه، ج في العدد القليل: أنسر، وفي التكثير نسور. في التنزيل العزيز  ولا يغوث ويعوق ونسرا  قال الجوهري: نسر: صنم كان لذي الكلاع بأرض حمير وكان يغوث لمذحج، ويعوق لهمدان من أصنام قوم نوح عليه السلام، وبه أراد العباس رضي الله عنه في قوله:
  بل نطفة تركب السفين وقد                      ألجم نسرا وأهله الغـرق قاله ابن الأثير وقال عمرو بن عبد الجن:
  أما ودماء لا تـزال كـأنـهـا                      على قنة العزى وبالنسر عندما من المجاز: النسران: كوكبان في السماء معروفان، على التشبيه بالنسر الطائر، يقال لكل واحد منهما نسر، ويصفونهما فيقولون: النسر الواقع، والنسر الطائر. النسر: لحمة صلبة في باطن الحافر كأنها حصاة أو نواة، أو هو ما ارتفع في باطن حافر الفرس من أعلاه، وقيل هو باطن الحافر، ج نسور، ومنه قولهم: حافر صلب النسور. وفي التهذيب: ونسر الحافر: لحمه، تشبهه الشعراء بالنوى، وقد أقتمها الحافر، وجمعه النسور، قال سلمة بن الخرشب:
  غدوت به تدافعني سبـوح                      فراش نسورها عجم جريم

  قال أبو سعيد: أرد بفراش نسورها حدها. وفراشة كل شيء: حده، فأراد أن ما يتقشر من نسورها مثل العجم وهو النوى. قال: والنسور: الشواخص اللواتي في بطن الحافر، شبهت بالنوى لصلابتها، وأنها لا تمس الأرض. النسر: الكشط، وقد نسره. النسر: نقض الجرح، كالتنسر. النسر: نتف الطائر اللحم بمنقاره، ينسره، بالكسر، وينسره، بالضم، نسرا، فيهما. والمنسر كمجلس ومنبر: منقاره الذي يستنسر به. ومنقار البازي ونحوه منسره. وقال أبو زيد: منسر الطائر: منقاره بكسر الميم، لا غير بقال نسره بمنسرة نسرا وفي الصحاح والمنسر لسباع الطير بمنزلة المنقار لغيرها. يقال: خرج في مقنب ومنسر، ومقانب ومناسر، المنسر من الخيل، بالوجهين: ما بين الثلاثة إلى العشرة، وقيل ما بين الثلاثين إلى الأربعين، أو من الأربعين إلى الخمسين، أو ما بين الأربعين إلى الستين، أو من المائة إلى المائتين. كل هذه الأقوال ذكرها ابن سيده. وفي حديث علي رضي الله عنه: كلما أظل عليكم منسر من مناسر أهل الشام أغلق كل رجل منكم بابه. المنسر أيضا: قطعة من الجيش تمر قدام الجيش الكبير، هكذا بالموحدة، وفي بعض النسخ: الكثير، بالمثلثة والأولى الصواب والميم زائدة. قال لبيد يرثي قتلى هوازن:
  سما لهم ابن الجعد حتى أصابهم                      بذي لجب كالطود ليس بمنسر والمنسر مثال المجلس لغة فيه، هكذا أنشده الجوهري. وقال الصاغاني: ولم أجده في شعره. وتنسر الحبل وانتسر طرفه: انتقض وانتشر. ونسره هو نسرا، ونسره: نشره. تنسر الجرح: انتشرت مدته لانتقاضه، قال الأخطل:
  يختلهن بحد أسمر ناهـل                      مثل السنان جراحه تتنسر تنسر الثوب والقرطاس: ذهبا شيئا بعد شيء، نقله الصاغاني، تنسرت النعمة عنه: تفرقت، نقله الصاغاني. والناسور بالسين والصاد: العرق الغبر الذي لا ينقطع، وهو عرق في باطنه فساد فكلما برأ أعلاه رجع غبرا فاسدا، ويقال أصابه غبر في عرقه، وأنشد:
  فهو لا يبرأ ما في صـدره                      مثل ما لا يبرأ العرق الغبر في الصحاح: الناسور، بالسين والصاد جميعا: علة تحدث في المآقي يسقي فلا ينقطع قال وعلة تحدث أيضا في اللثة ، وهو معرب. النسار، ككتاب: موضع، وقيل: جبال صغار، وقيل ماء لبني عامر بن صعصعة، له يوم كان لبني أسد وذبيان على جشم بن معاوية، قال بشر بن أبي حازم:
  فلما رأونا بالنسار كأنـنـا                      نشاص الثريا هيجته جنوبها

  وقال بعضهم النسار: جبل في ناحية حمى ضرية. ونسر بالفتح: ع بعقيق المدينة، وهو اسم غدير هناك، ذكره الزبير في كتاب العقيق، وقد جاء ذكره أيضا في شعر الحطيئة وأبي وجزة السعدي. نسر: جبلان ببلاد غني، وهما النسران، بين مكة وذات عرق، وقال الأصمعي: سألت رجلا من بني غني: أين النسار? فقال: هما نسران، وهما أبرقان من جانب الحمى، ولكن جمعا وجعلا موضعا واحدا. في المثل إن البغاث بأرضنا يستنسر، استنسر البغاث: صار كالنسر قوة، كذا نص الصحاح، وقال غيره: صار نسرا. ومعنى المثل أي أن الضعيف يصير قويا. وسفيان بن نسر بن زيد الخزرجي، بدري، وقيل هو حليف الأنصار. وتميم بن نسر بن عمرو الأنصاري، شهد أحدا، هكذا ضبطه ابن ماكولا بالنون والمهملة، وابنه كليب بن تميم استشهد باليمامة، صحابيان، رضي الله عنهما. ويحيى بن أبي بكير بن نسر أو بشر، بالموحدة والمعجمة، قاضي كرمان، وهو ثقة، وهو شيخ مالك صاحب المذهب، أكبر من يحيى بن بكير صاحب مالك. من المجاز: نسر فلانا، إذا وقع فيه وعابه، ومنه قولهم: ما زال ينقر فلانا وينسره، ويخذله ولا ينصره، أي يعيبه ويقع فيه. ونسير بن ذعلوق، كزبير، تابعي من بني ثور، كنيته أبو طعمة، يروي عن ابن عمر، عداده في أهل الكوفة، روى عنه الثوري، كذا لابن حبان في الثقات. نسير والد قطن شيخ مسلم. نسير: والد عائذ سمع علقمة بن مرثد. نسير والد سفر، بفتح السين وسكون الفاء، المحدثين، قلت: والصواب أن الأخير تابعي، كما حققه الحافظ. نسير: جد عبد الملك بن محمد المحدث، ذكره الحافظ. وقلعة نسير بن ديسم بن ثور بن عريجة بن محلم بن هلال بن ربيعة: حصن قرب نهاوند، قاله الحازمي، لأنه فتحها بعد نهاوند وكان معه بنو عجل وحنيفة فأقاموا مع النسير على القلعة، فسميت به. وناسر: ة ، بجرجان، منها الحسن بن أحمد المحدث الناسري الجرجاني مترجم في تاريخ حمزة السهمي. أبو الفضل محمد بن محمد الجرجاني الفقيه الناسري الحنفي، عن إسحاق بن أحمد الخزاعي وابن صاعد، وعنه أهل جرجان. والنسرين: بالكسر: ورد، م معروف، وهو ضرب من الرياحين، قال الأزهري: لا أدري أعربي أم لا. والنسارية، بالضم: العقاب، شبهت بالنسر، قاله ابن الأعرابي. ومما يستدرك عليه: نسر بالفتح: من مياه عقيل بالأعراف، لغمره. والنسر: جبل تهامي. ووادي النسور، بالقرب من بيت المقدس، ومنه السيد بدر بن بدران بن يعقوب بن مطر بن السيد زكي الدين سالم الحسيني العراقي وآل بيته. ومالك بن نسر، بالفتح، من ذريته أسماء بنت عميس الخثعمية وجماعة من آل بيتهم. وعمرو بن حوتقة بن نسر الحرشي شهد قتال الفرس مع سعد، وحوشب بن نسر بن زياد الجعفري وغيره. وكزبير: نسير بن ثور، كان في أصحاب سعد بن أبي وقاص، ونسير بن يحيى مولى عثمان بن حبيب، ونسير بن عمرو العجلي، كان على مقدمة سهيل بن عدي، حين غزا كرمان، ذكره سيف. وقد سمت العرب ناسرا. والأنسر: براق بيض في وضح الحمى بين العناقة والأودية والجثجاثة ومذعا الكور وهي مياه لغني وكلاب، والأكثر أنه جبل. وقال أبو عبيدة: والنسار: أجبل متجاورة يقال لها الأنسر وهي النسار. والنسر، بالفتح: ضيعة بنيسابور، منها عبد الله بن أحمد بن عبد الله النسري، قدم دمشق وسمع بها أبا محمد بن أبي نصير، روى عنه علي بن الخضر السلمي وغيره، هكذا نقله ياقوت من تاريخ ابن عساكر.

##### Türkçe

**النسر**: bilinen bir kuş; Ebû Hanîfe onun **العتاق**’tan olduğunu iddia etti. İbn Sîde dedi ki: Ben bunun nasıl olduğunu bilmiyorum. Cevherî dedi ki: Denilir ki: **النسر**’in pençesi yoktur; ancak tavuğun, karganın ve **الرخمة**’nin tırnağı gibi tırnağı vardır. Sonra, musannifin sözünün delâlet ettiği fetha meşhurdur; Şeyhülislâm Zekeriyyâ’nın Beyzâvî tefsiri üzerine hâşiyesinde, **النسر**’in **النون**’u üç türlü (harekeli) olduğu, fethanın daha fasih ve daha meşhur olduğu vardır. Şeyhimiz dedi ki: Bu pek gariptir. Ve denilir ki: Ona ancak **النسر** adı verildi; çünkü o şeyi **ينسر** eder ve onu avlar. Bazı nüshalarda: “ve onu yutar” (vardır). Az sayıda çoğulda: **أنسر**; çoklukta **نسور**. Aziz tenzilde: “... ve **نسرا**”. Cevherî dedi ki: **نسر**: Himyer diyarında Zü’l-Kilâ‘’a ait bir put idi; **يغوث** Mezḥic’e, **يعوق** Hemdân’a (aitti); Nûh kavminin putlarındandı. Abbas رضي الله عنه şu sözünde bununla kastetti:
  بل نطفة تركب السفين وقد                      ألجم نسرا وأهله الغـرق
Bunu İbnü’l-Esîr söyledi. Amr b. Abdülcen dedi ki:
  أما ودماء لا تـزال كـأنـهـا                      على قنة العزى وبالنسر عندما

Mecazdan: **النسران**: gökte bilinen iki yıldız; uçan **النسر**’e benzetme üzere. Onların her birine **نسر** denilir; onları vasfederler ve derler ki: **النسر الواقع** ve **النسر الطائر**. **النسر**: toynağın iç tarafında sert bir et; sanki bir çakıl taşı yahut bir çekirdek gibidir; yahut atın toynağının iç tarafında üst tarafından yükselen şeydir. Ve denildi ki: O, toynağın iç tarafıdır. Çoğulu **نسور**. Ondandır onların sözü: **حافر صلب النسور**. **التهذيب**’de: **ونسر الحافر**: onun eti; şairler onu çekirdeğe benzetirler; toynak onu karartmıştır. Onun çoğulu **النسور**’dur. Seleme b. el-Hurşub dedi ki:
  غدوت به تدافعني سبـوح                      فراش نسورها عجم جريم

Ebû Saîd dedi ki: **بفراش نسورها** ile onun keskinliğini kastetti. Her şeyin **فراشة**’si: onun keskinliğidir. Böylece, **نسورها**’sından soyulan şeyin, **العجم** gibi olduğunu kastetti; o da çekirdektir. Dedi ki: **النسور**: toynağın karnında olan çıkıntılardır; sertlikleri sebebiyle çekirdeğe benzetildi; ve onların yere temas etmemesi (sebebiyle). **النسر**: kazıma; onu **نسره** etti. **النسر**: yaranın sökülmesi; **التنسر** gibi. **النسر**: kuşun eti gagasıyla yolması; onu **ينسره** (kesre ile) ve **ينسره** (damme ile) **نسرا** (iki vecihte). **المنسر** (meclis ve minber vezninde): onun, onunla **يستنسر** ettiği gagasıdır. Doğanın gagası ve benzerinin **منسره**’si. Ebû Zeyd dedi ki: Kuşun **منسر**’i: mîm’in kesresiyle onun gagasıdır; başka değil. “Onu **بمنسرة** ile **نسرا** etti” denilir. **الصحاح**’ta: **المنسر** yırtıcı kuşlar için, diğerleri için gaga mesabesindedir. Denilir ki: **خرج في مقنب ومنسر**; ve **مقانب** ve **مناسر**. Atlardan **المنسر** (iki vecihle): üç ile on arası; ve denildi ki: otuz ile kırk arası; yahut kırk ile elli arası; yahut kırk ile altmış arası; yahut yüz ile iki yüz arası. Bu sözlerin hepsini İbn Sîde zikretti. Ali رضي الله عنه hadîsinde: “Şam ehlinin **مناسر**’inden bir **منسر** her ne zaman üzerinize gölge etse, sizden her adam kapısını kapatsın.” **المنسر** ayrıca: büyük ordunun önünden geçen ordudan bir parça; işte böyle, **بالموحدة** ile. Bazı nüshalarda: **الكثير** (vardır), **بالمثلثة** ile; birincisi doğrudur ve mîm ziyadedir. Lebîd, Hevâzin’in öldürülenlerine mersiye olarak dedi ki:
  سما لهم ابن الجعد حتى أصابهم                      بذي لجب كالطود ليس بمنسر
**المنسر** meclis misali, onda bir lugattır; Cevherî onu böyle inşâd etti. Sâğânî dedi ki: Onu şiirinde bulmadım. **تنسر الحبل** ve **انتسر طرفه**: bozuldu ve yayıldı. Onu **نسرا** etti; ve onu **نسره**: onu **نشره** etti. **تنسر الجرح**: bozulması sebebiyle irin’i yayıldı. Ahtal dedi ki:
  يختلهن بحد أسمر ناهـل                      مثل السنان جراحه تتنسر
**تنسر الثوب والقرطاس**: şey şey, parça parça gitti. Sâğânî nakletti. **تنسرت النعمة عنه**: dağıldı. Sâğânî nakletti. **الناسور** sîn ile ve sâd ile: kesilmeyen **العرق الغبر**; o, içinde bozukluk olan bir damardır; üstü her ne zaman iyileşse, bozuk **غبر** olarak geri döner. Ve denilir ki: Damarında **غبر** isabet etti. Ve inşâd etti:
  فهو لا يبرأ ما في صـدره                      مثل ما لا يبرأ العرق الغبر
**الصحاح**’ta: **الناسور** sîn ile ve sâd ile birlikte: göz pınarlarında meydana gelen bir illet; akar, kesilmez. Dedi ki: diş etinde de meydana gelen bir illet; ve o, muarrebdir. **النسار** (kitap gibi): bir yer; ve denildi ki: küçük dağlar; ve denildi ki: Benî Âmir b. Sa‘sa‘a’ya ait bir su; Benî Esed ve Zübyân’ın, Cuşem b. Muâviye üzerine (savaştığı) bir günü vardır. Bişr b. Ebî Hâzim dedi ki:
  فلما رأونا بالنسار كأنـنـا                      نشاص الثريا هيجته جنوبها

Bazıları dedi ki: **النسار**: Ḥımâ Ḍariyye tarafında bir dağ. **نسر** fetha ile: Medine’nin **عقيق**’inde bir yer; orada bir göletin adıdır. Zübeyr onu **كتاب العقيق**’te zikretti; onun zikri Hutay’e ve Ebû Vecze es-Sa‘dî’nin şiirinde de gelmiştir. **نسر**: Ganî diyarında iki dağ; onlar **النسران**’dır; Mekke ile Zât ‘Irḳ arasındadır. Asma‘î dedi ki: Benî Ganî’den bir adama sordum: **النسار** nerede? Dedi ki: Onlar iki **نسران**’dır; ḥımâ tarafında iki **أبرقان**’dır; fakat cem‘ edildi ve tek bir yer kılındı. Meselde: “Şüphesiz **البغاث** bizim toprağımızda **يستنسر**.” **استنسر البغاث**: güç bakımından **النسر** gibi oldu; **الصحاح**’ın nassı böyledir. Başkası dedi ki: **نسرا** oldu. Meselin manası: zayıfın güçlü olmasıdır. Sufyân b. **نسر** b. Zeyd el-Hazrecî: Bedrî; ve denildi ki: Ensâr’ın halîfidir. Temîm b. **نسر** b. Amr el-Ensârî: Uhud’a katıldı; İbn Mâkûlâ onu **بالنون والمهملة** ile böyle ضبط etti. Onun oğlu Küleyb b. Temîm Yemâme’de şehid oldu. İkisi de sahâbîdir; رضي الله عنهما. Yahyâ b. Ebî Bekîr b. **نسر** yahut Bişr, **بالموحدة والمعجمة** ile: Kirmân kadısı; o sika’dır; o, mezhep sahibi Mâlik’in şeyhidir; Mâlik’in sahibi Yahyâ b. Bekîr’den daha büyüktür. Mecazdan: **نسر فلانا**: ona düştü ve onu ayıpladı. Ondandır onların sözü: “Falanı **ينقر** etmeyi ve onu **ينسره** etmeyi sürdürdü; onu yüzüstü bırakır ve ona yardım etmez”; yani onu ayıplar ve ona düşer. **نسير** b. Zü‘alûḳ (Zübeyr gibi): Benî Sevr’den bir tâbiî; künyesi Ebû Tu‘me; İbn Ömer’den rivayet eder; sayımı Kûfe ehlindedir; ondan Sevrî rivayet etti; İbn Hibbân’ın **الثقات**’ında böyledir. **نسير**: Ḳaṭan’ın babası; Müslim’in şeyhi. **نسير**: ‘Âiz’in babası; ‘Alḳame b. Merṯed’i işitti. **نسير**: Sefer’in babası; sîn’in fethası ve fâ’nın sükûnu ile; muhaddislerdendir. Dedim ki: Doğrusu, sonuncu tâbiîdir; hâfızın tahkik ettiği gibi. **نسير**: muhaddis Abdülmelik b. Muhammed’in dedesi; hâfız onu zikretti. **قلعة نسير** b. Dîsem b. Sevr b. ‘Arîce b. Muḥlim b. Hilâl b. Rabî‘a: Nehâvend yakınında bir hisar; Hâzimî söyledi; çünkü onu Nehâvend’den sonra fethetti; onunla birlikte Benû ‘Acl ve Hanîfe vardı; **النسير** ile kalede ikamet ettiler; böylece onunla adlandırıldı. **ناسر**: Cürcân’da bir köy; ondan, Hamza es-Sehmî’nin tarihinde tercümesi olan muhaddis Hasan b. Ahmed en-Nâsirî el-Cürcânî (vardır). Ebü’l-Faḍl Muhammed b. Muhammed el-Cürcânî, fakih, en-Nâsirî, Hanefî: İshâk b. Ahmed el-Huzâ‘î ve İbn Ṣâ‘id’den; ondan da Cürcân ehli (rivayet etti). **النسرين** kesre ile: gül; bilinen bir şey; reyhânların bir türüdür. Ezherî dedi ki: Arapça mı değil mi bilmiyorum. **النسارية** damme ile: kartal; **النسر**’e benzetildi. İbnü’l-A‘râbî söyledi. Üzerine istidrâk olunanlardandır: **نسر** fetha ile: Aḳîl’in **الأعراف**’taki sularından; **لغمره** için. **النسر**: Tihâme’de bir dağ. **وادي النسور**: Beytülmakdis yakınında; ondan seyyid Bedr b. Bedrân b. Ya‘kūb b. Maṭar b. seyyid Zekiyyüddîn Sâlim el-Ḥüseynî el-‘Irâḳî ve âl-i beyti. Mâlik b. **نسر** fetha ile: onun zürriyetinden Esmâ bint ‘Umeys el-Ḫaṯ‘amiyye ve onların âl-i beytinden bir cemaat. Amr b. Ḥûtaka b. **نسر** el-Ḥurşî, Sa‘d ile birlikte Farslarla savaşmayı gördü; ve Ḥûşeb b. **نسر** b. Ziyâd el-Ca‘ferî ve başkası. Ve Zübeyr gibi: **نسير** b. Sevr; Sa‘d b. Ebî Vaḳḳâṣ’ın ashabı içinde idi. Ve **نسير** b. Yahyâ, Osman b. Ḥabîb’in mevlâsı. Ve **نسير** b. Amr el-‘Aclî; Kirmân’a gazâ ettiğinde Süheyl b. ‘Adî’nin öncü kuvveti üzerindeydi; Seyf zikretti. Araplar **ناسر** adını da vermiştir. **الأنسر**: ḥımâ açıklığında, **العناقة** ile vadiler ve **الجثجاثة** ve **مذعا الكور** arasında beyaz parıltılar; bunlar Ganî ve Kilâb’a ait sulardır; çoğunlukla onun bir dağ olduğu (söylenir). Ebû Ubeyde dedi ki: **النسار**: birbirine yakın dağlardır; onlara **الأنسر** denilir; onlar **النسار**’dır. **النسر** fetha ile: Nîsâbûr’da bir çiftlik; ondan Abdullah b. Ahmed b. Abdullah en-Nesrî; Dımaşk’a geldi ve orada Ebû Muhammed b. Ebî Naṣîr’den semâ‘ etti; ondan Ali b. el-Ḫıḍr es-Sülemî ve başkası rivayet etti; Yâkūt bunu İbn ‘Asâkir tarihinden böyle nakletti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَسَرَ
1 نَسَرَ ذ , aor. نَسُرَ (S, M, K) and نَسِرَ , (M, K,) inf. n. نَسْرٌ, (S, M, K,) He (a bird, M, K, or a hawk or falcon, S, [or other bird, see نَسْرٌ below,]) plucked flesh (S, M, K) with his beak. (S, TA.) You say also, نَسَرَهُ بِمِنْسَرِهِ, meaning, He (a hawk or falcon [or other bird]) plucked his flesh with his beak. (A.) -A2- [Hence,] نَسَرَهُ (tropical:) He blamed him; found fault with him; spoke evil of him behind his back, or in his absence, saying of him what would grieve him if he heard it. (A.)

استنسر
10 استنسر ذ He (the بَغَاث [or ignoble bird, or most ignoble of birds,] S, M) became a نَسْر [or vulture]: (M:) or became like the نَسْر (S, K) in strength. (K.) Hence the proverb, اِنَّ البَغَاثَ بِأَرْضِنَا يَسْتَنْسِرُ [Verily the most ignoble bird, or most ignoble birds, in our land becomes like the vulture, or become like vultures]: (S, M:) meaning, the weak among us becomes strong. (S.) See also art. بغث.

نَسْرٌ
نَسْرٌ ذ (S, M, Msb, K, &c.) and sometimes ↓ نِسْرٌ [agreeably with the modern general pronunciation] and ↓ نُسْرٌ, (Sheykh-el-Islلm Zekereeyà, in his Comm. on the Expos. of Bd,) but this is very strange, (MF,) [The vulture; app. any vulture, whatever be its species or variety, known to the Arabs, except the رَخَم, or aquiline vulture; and said to be applied by some of the Arabs to the eagle; (see also نُسَارِيَّةٌ;) agreeing with the Hebrew נֶשֶׁר, which is plainly applied to the former bird in Micah, i. 16, and probably in other instances;] a certain bird, (S, M, A, Msb, K,) well known; (A, Msb;) so called because it plucks (يَنْسُِرُ) a thing, and swallows it, (A, and so in some copies of the K,) or, and pulls it out (so in some copies of the K,) or, and chases and captures it; (so in some copies of the K; the various readings being وَيَبْتَلِعُهُ and وَيَقْتَلِعُهُ and وَيَقْتَنِصُهُ;) it is said that it has no مِخْلَب [or talon], but only the ظُفْر [or nail], like that of the domestic cock and hen, and of the crow and the like, and of the رَخَمَة [or aquiline vulture]: (S:) the bird called in Persian كَرْكَشْ, which eats carcases until it is unable to fly, and is said to live a thousand years: (Kzw:) AHn asserts, that the نسر is a bird of the description called عِتَاق; [which is a term applied to birds of prey, and to noble birds, (in a sense wider than that in which this appellation is used in English falconry,) and especially to eagles;] but [ISd says] I know not how that is: (M:) pl. (of pauc., S) أَنْسُرٌ and (of mult., S) نُسُورٌ. (S, M, Msb, K.) ― -b2- النَّسْرُ الوَاقِعُ (assumed tropical:) [The Falling, or Alighting, Vulture,] and النَّسْرُ الطَّائِرُ (assumed tropical:) [The Flying Vulture,] are two stars or asterisms, (S, * M, A, Msb, K,) well-known, (M,) which together are called النَّسْرَانِ [the Two Vultures], (M, A,) and each of which alone is called النَّسْرُ (M, Msb, K) and نَسْرٌ; (M;) being likened to the bird so named: (M:) the former is the bright star [a] in the constellation الشَّلْيَاقُ [or Lyra] likened by the Arabs to a vulture (نسر) that has contracted its wings to itself, as though it had alighted upon something: and the latter consists of the three well-known stars [a and b and g] in the constellation العُقَابُ [or Aquila]: (Kzw:) [The former rose heliacally, about the epoch of the Flight, in central Arabia, on the 25th of November, O. S., with the Eighteenth Mansion of the Moon, which is a of Scorpio; and the latter, on the 28th of December, O. S.: and both set, together, anti-heliacally, at that period and in that part, on the 24th of July, O. S. See نَوْءٌ, and دَبُورٌ.] -A2- نَسْرٌ (S, M, Msb) and النَّسْرُ, (S, M, K,) the latter occurring in a verse cited in art. عز, (S,) A certain idol, (S, M, Msb, K,) belonging to Dhu-l-Kelaa, (S, Msb, K,) in the land of Himyer, (S, K,) as يَغُوثُ did to Medhhij, and يَعُوقُ to Hemdلn, of the idols of the people of Noah, (S,) all of which are mentioned in the Kur, lxxii. 22 and 23: (S, M:) or a certain good man, who lived between Adam and Noah, and of whom, after his death, was made an image, which, after a long time, became an object of worship; like وَدٌّ and سُوَاعٌ and يَغُوثُ, and يَعُوقُ, mentioned therewith in the Kur, ubi supra. (Bd.) -A3- Also, نَسْرٌ [The frog, or frush, of the hoof of a horse or ass or mule; thus called in the present day;] a portion of tough flesh, [or rather a horny substance,] in the بطْن [or sole] of the solid hoof, as though it were a datestone, [which it resembles in substance,] or a pebble: (S:) or the flesh of the solid hoof, which the poets liken to date-stones: (T:) or a portion of flesh, (K,) or of hard flesh, (M,) in the بَاطِن [or sole, or inner part,] of the solid hoof, (M, K, TA,) as though it were a pebble, or a date-stone, (TA:) or what rises in the باطن of the hoof of the horse, from, or of, the upper part thereof: (M, K:) or the باطن itself of the solid hoof: (M:) pl. نُسُورٌ, (M, K,) which Aboo-Sa'eed explains as signifying the prominences in the بَطْن [or sole] of the solid hoof, which are likened to date-stones because of their hardness, and which do not touch the ground. (TA.) Hence the saying, حَافِرٌ صُلْبُ النُّسُورِ [A solid hoof hard in the frog: the sing. and pl. being used indiscriminately]. (TA.)

نُسْرٌ
نُسْرٌ ذ : see نَسْرٌ, first signification.

نِسْرٌ
نِسْرٌ ذ : see نَسْرٌ, first signification.

نِسْرِينٌ
نِسْرِينٌ ذ [The wild rose, dog-rose, eglantine, or sweet brier: so in the present day: and, accord. to Spreng., Hist. Rei Herb., cited by Freytag, the jonquil:] a well-known rose; (K;) a well-known sweet-smelling flower; (Msb;) a species of sweetsmelling flower; (M;) a Persian word, (M, Msb,) arabicized: (Msb:) of the measure فِعْلِيل; and, if so, the [final] ن is radical: or of the measure فِعلِينٌ; and if so, that letter is augmentative: Az says, I know not whether it be Arabic or not. (Msb.)

نُسَارِيَّةٌ
نُسَارِيَّةٌ ذ The eagle; syn. عُقَابٌ: (IAar, K:) likened to the نَسْر. (IAar, TA.) [Hence it appears that, accord. to IAar, the نَسْر is not the eagle.]

نَاسُورٌ
نَاسُورٌ ذ (also written with ص, S, Msb,) A certain disease that happens in the inner angles of the eyes, (S, Msb, K,) with an incessant defluxion therefrom: (S, TA:) and sometimes it happens also in the part around the anus: and in the gum: (S, Msb:) or it signifies also a certain disease in the part around the anus: and a certain disease in the gum: (K:) and is an arabicized word [from the Persian]: (S, Msb:) نَوَاصِير, pl. of نَاصُورٌ, accord. to certain of the physicians, is a term applied to deep ulcers in the anus, at the extremity of the gut. (Msb, art. نصر.) ― -b2- Also, A vein constantly becoming recrudescent, (عِرْقٌ غَبِرٌ,) with an incessant defluxion; (S, K;) corrupt within; whenever its upper part heals, breaking forth again with corruption. (TA.) See also غَرْبٌ.

مِنْسَرٌ
مِنْسَرٌ ذ (S, A, Msb, K) and ↓ مَنْسِرٌ, (Msb, K,) or the former only, (AZ,) The beak of a bird (S, A, Msb, K) of prey; (S, Msb;) or of a hawk or falcon; (A;) that of any other bird being called مِنْقَارٌ. (S, Msb.) -A2- [Hence,] ↓ both words also signify (assumed tropical:) A portion of an army that goes before the main army: (S, K:) [likened to the beak of a bird of prey; as the side bodies are likened to the wings:] and a troop of horse or horsemen in number from thirty to forty: or from forty to fifty: or from forty to sixty: (M, K:) or from a hundred to two hundred: (M, Msb, K:) or a troop of horse or horsemen: (El-Farلbee, Msb:) or an army that does not pass by anything without snatching it away. (Msb.)

مَنْسِرٌ
مَنْسِرٌ ذ : see مِنْسَرٌ, throughout.

##### Türkçe

نَسَرَ
1 **نَسَرَ** ذ , muzâri‘ı **نَسُرَ** (S, M, K) ve **نَسِرَ** , (M, K,) mastar ismi **نَسْرٌ**, (S, M, K,) O (bir kuş, M, K, yahut bir doğan veya şahin, S, [yahut başka bir kuş, aşağıda **نَسْرٌ**’e bak,]) gagasıyla et kopardı. (S, TA.) Sen ayrıca, **نَسَرَهُ بِمِنْسَرِهِ**, dersin; mânâsı: O (bir doğan veya şahin [yahut başka bir kuş]) gagasıyla onun etini kopardı. (A.) -A2- [Bundan dolayı,] **نَسَرَهُ** (mecaz:) O, onu ayıpladı; onda kusur buldu; onun arkasından, yahut yokluğunda, işitse onu üzerdi diyeceği şeyi söyleyerek, onun hakkında kötü konuştu. (A.)

استنسر
10 **استنسر** ذ O (**بَغَاث** [yahut aşağı kuş, yahut kuşların en aşağısı,] S, M) bir **نَسْر** [yahut akbaba] oldu: (M:) yahut kuvvette **نَسْر** gibi oldu. (S, K) (K.) Bundan dolayı darbımesel: **اِنَّ البَغَاثَ بِأَرْضِنَا يَسْتَنْسِرُ** [Şüphesiz bizim diyarımızda kuşların en aşağısı akbaba gibi olur, yahut akbabalar gibi olurlar]: (S, M:) mânâsı: bizden zayıf olan güçlü olur. (S.) Ayrıca بغث maddesine de bak.

نَسْرٌ
**نَسْرٌ** ذ (S, M, Msb, K, vb.) ve bazen ↓ **نِسْرٌ** [çağdaş genel telaffuza uygun olarak] ve ↓ **نُسْرٌ**, (Şeyhü’l-İslâm Zekeriyyâ, Bd’nin Şerh’inde,) fakat bu pek gariptir, (MF,) [Akbaba; görünüşe göre Arapların bildiği, türü veya çeşidi ne olursa olsun her akbaba; **رَخَم** hariç, yani kartalî akbaba; ve Araplardan bazısınca kartala da uygulanmış olduğu söylenir; (ayrıca **نُسَارِيَّةٌ**’ye de bak;) İbrânîce נֶשֶׁר ile uygun düşer; bu kelime Miha, i. 16’da açıkça birinci kuşa uygulanmıştır ve muhtemelen başka yerlerde de;] belli bir kuş, (S, M, A, Msb, K,) iyi bilinen; (A, Msb;) bir şeyi koparıp (**يَنْسُِرُ**) yuttuğu için böyle adlandırılmıştır, (A, ve K’nın bazı nüshalarında böyle,) yahut, ve onu çekip çıkardığı için (K’nın bazı nüshalarında böyle,) yahut, ve onu kovalayıp yakaladığı için; (K’nın bazı nüshalarında böyle; farklı okuyuşlar **وَيَبْتَلِعُهُ** ve **وَيَقْتَلِعُهُ** ve **وَيَقْتَنِصُهُ**’dur;) onun **مِخْلَب**’ı [yahut pençesi] olmadığı, yalnızca evcil horoz ve tavuğun, karganın ve benzerlerinin, ve **رَخَمَة**’nin [yahut kartalî akbabanın]ki gibi **ظُفْر**’a [yahut tırnağa] sahip olduğu söylenir: (S:) Farsçada **كَرْكَشْ** denilen kuş; leşleri, uçamayacak hâle gelinceye kadar yer; ve bin yıl yaşadığı söylenir: (Kzw:) AHn, **نسر**’in **عِتَاق** denilen vasıftaki kuşlardan olduğunu ileri sürer; [bu, yırtıcı kuşlara ve soylu kuşlara, (İngilizce şahin avcılığında bu adın kullanıldığı mânâdan daha geniş bir mânâda,) ve özellikle kartallara uygulanan bir terimdir;] fakat [ISd der ki] bunun nasıl olduğunu bilmiyorum: (M:) çoğulu (azlık için, S) **أَنْسُرٌ** ve (çokluk için, S) **نُسُورٌ**. (S, M, Msb, K.) ― -b2- **النَّسْرُ الوَاقِعُ** (farzedilen mecaz:) [Düşen, yahut Konan, Akbaba] ve **النَّسْرُ الطَّائِرُ** (farzedilen mecaz:) [Uçan Akbaba] iki yıldız yahut yıldız kümesidir, (S, * M, A, Msb, K,) iyi bilinen, (M,) ki ikisi birlikte **النَّسْرَانِ** [İki Akbaba] diye adlandırılır, (M, A,) ve bunların her biri tek başına **النَّسْرُ** (M, Msb, K) ve **نَسْرٌ** diye adlandırılır; (M;) bu adla anılan kuşa benzetilerek: (M:) birincisi, takımyıldız **الشَّلْيَاقُ** [yahut Lyra] içindeki parlak yıldız [a]dır; Araplar onu, kanatlarını kendine toplamış, sanki bir şeyin üzerine konmuş gibi olan bir akbabaya (**نسر**) benzetmişlerdir: ve ikincisi, takımyıldız **العُقَابُ** [yahut Aquila] içindeki üç meşhur yıldızdan [a ve b ve g] oluşur: (Kzw:) [Birincisi, Hicret devri civarında, Orta Arabistan’da, 25 Kasım’da (O. S.) Ay’ın on sekizinci menziliyle birlikte, ki o Akrep’in a’sıdır, helîak olarak doğardı; ikincisi ise 28 Aralık’ta (O. S.): ve ikisi de, birlikte, o devirde ve o bölgede 24 Temmuz’da (O. S.) anti-helîak olarak batarlardı. **نَوْءٌ** ve **دَبُورٌ**’a bak.] -A2- **نَسْرٌ** (S, M, Msb) ve **النَّسْرُ**, (S, M, K,) ikincisi عز maddesinde nakledilen bir beyitte vâki olmuştur, (S,) Belli bir put, (S, M, Msb, K,) Zû’l-Kelâ‘a’ya ait, (S, Msb, K,) Himyer diyarında, (S, K,) Nûh kavminin putlarından olarak, **يَغُوثُ**’un Medhhic’e, ve **يَعُوقُ**’un Hemdân’a ait olduğu gibi; (S,) bunların hepsi Kur’ân’da, lxxii. 22 ve 23’te zikredilmiştir: (S, M:) yahut Âdem ile Nûh arasında yaşamış belli bir iyi adamdır; ölümünden sonra onun bir sûreti yapılmış, uzun zaman sonra ibadet edilen bir nesne olmuştur; orada birlikte zikredilen **وَدٌّ** ve **سُوَاعٌ** ve **يَغُوثُ**, ve **يَعُوقُ** gibi. (Bd.) -A3- Ayrıca, **نَسْرٌ** [atın yahut eşeğin yahut katırın tek tırnağının kurbağası; günümüzde böyle adlandırılır;] tek tırnağın **بطْن**’ında [yahut tabanında] sert etten bir parça, [yahut daha doğrusu boynuzsu bir madde,] sanki bir hurma çekirdeğiymiş gibi, [maddece ona benzediği için,] yahut bir çakıl taşı: (S:) yahut şairlerin hurma çekirdeklerine benzettikleri tek tırnağın eti: (T:) yahut bir et parçası, (K,) yahut sert etten, (M,) tek tırnağın **بَاطِن**’inde [yahut tabanında, yahut iç kısmında], (M, K, TA,) sanki bir çakıl taşı yahut bir hurma çekirdeğiymiş gibi: (TA:) yahut atın tırnağının **باطن**’inde, onun üst kısmından, yahut onun üst kısmına ait olarak yükselen şey: (M, K:) yahut tek tırnağın bizzat **باطن**’i: (M:) çoğulu **نُسُورٌ**, (M, K,) ki Ebû Sa‘îd bunu, tek tırnağın **بَطْن**’ındaki [yahut tabanındaki] çıkıntılar diye açıklar; sertliklerinden dolayı hurma çekirdeklerine benzetilirler; ve yere değmezler. (TA.) Bundan dolayı şu söz: **حَافِرٌ صُلْبُ النُّسُورِ** [kurbağası sert olan sağlam bir tırnak: tekil ve çoğul ayırt edilmeksizin kullanılır]. (TA.)

نُسْرٌ
**نُسْرٌ** ذ : **نَسْرٌ**’e bak, birinci mânâ.

نِسْرٌ
**نِسْرٌ** ذ : **نَسْرٌ**’e bak, birinci mânâ.

نِسْرِينٌ
**نِسْرِينٌ** ذ [Yabani gül, it gülü, eglantin, yahut kokulu kuşburnu: günümüzde böyle: ve Spreng.’e göre, Freytag’ın naklettiği Hist. Rei Herb.’de, nergis:] iyi bilinen bir gül; (K;) iyi bilinen hoş kokulu bir çiçek; (Msb;) hoş kokulu çiçeklerden bir tür; (M;) Farsça bir kelime, (M, Msb,) Arapçalaştırılmış: (Msb:) vezni **فِعْلِيل**; eğer böyleyse [son] **ن** aslîdir: yahut vezni **فِعلِينٌ**; eğer böyleyse o harf ziyadedir: Ez der ki: Arapça olup olmadığını bilmiyorum. (Msb.)

نُسَارِيَّةٌ
**نُسَارِيَّةٌ** ذ Kartal; eş anlamlısı **عُقَابٌ**: (IAar, K:) **نَسْر**’e benzetilmiştir. (IAar, TA.) [Bundan, IAar’a göre **نَسْر**’in kartal olmadığı anlaşılır.]

نَاسُورٌ
**نَاسُورٌ** ذ (ayrıca **ص** ile de yazılır, S, Msb,) Gözlerin iç köşelerinde meydana gelen belli bir hastalık, (S, Msb, K,) oradan kesintisiz bir akıntı ile: (S, TA:) ve bazen anüs çevresindeki yerde de meydana gelir: ve diş etinde: (S, Msb:) yahut ayrıca anüs çevresindeki yerde belli bir hastalık mânâsına gelir: ve diş etinde belli bir hastalık: (K:) ve Arapçalaştırılmış bir kelimedir [Farsçadan]: (S, Msb:) **نَوَاصِير**, bazı tabiplere göre **نَاصُورٌ**’un çoğuludur; bağırsağın ucunda, anüste bulunan derin yaralara verilen bir terimdir. (Msb, نصر maddesi.) ― -b2- Ayrıca, sürekli yeniden azan bir damar, (**عِرْقٌ غَبِرٌ,**) kesintisiz bir akıntı ile; (S, K;) içeriden bozuk; üst kısmı ne zaman iyileşse, bozuklukla yeniden patlak veren. (TA.) Ayrıca **غَرْبٌ**’a da bak.

مِنْسَرٌ
**مِنْسَرٌ** ذ (S, A, Msb, K) ve ↓ **مَنْسِرٌ**, (Msb, K,) yahut yalnız birincisi, (AZ,) Yırtıcı bir kuşun gagası; (S, A, Msb, K) (S, Msb;) yahut bir doğanın veya şahinin gagası; (A;) başka herhangi bir kuşunki ise **مِنْقَارٌ** diye adlandırılır. (S, Msb.) -A2- [Bundan dolayı,] ↓ her iki kelime de (farzedilen mecaz:) ana ordunun önünden giden ordunun bir kısmı mânâsına gelir: (S, K:) [yırtıcı kuşun gagasına benzetilerek; yan kollar kanatlara benzetildiği gibi:] ve sayısı otuzdan kırka kadar olan bir süvari birliği yahut süvariler: yahut kırktan elliye: yahut kırktan altmışa: (M, K:) yahut yüzden iki yüze: (M, Msb, K:) yahut bir süvari birliği yahut süvariler: (El-Farâbî, Msb:) yahut hiçbir şeyin yanından onu kapıp almaksızın geçmeyen bir ordu. (Msb.)

مَنْسِرٌ
**مَنْسِرٌ** ذ : baştan sona **مِنْسَرٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَسر
نَسر U ( n. ac. نَسْر 1 )
a.  [ acc. &  'An ], Plucked, pulled away from.

b.  Cut, lanced.

c.  Blamed, censured.

d.  I ,  U ( n. ac. نَسْر 1 ), Pecked; lacerated; wounded.

نَسَّرَ
نَسَّرَ II ,
a.  Rent, tore.

تَنَسَّرَ
تَنَسَّرَ V ,
a.  Burst ( abscess ).

b.  Was rent, tattered.

c.  Became untwisted; unravelled.

d.  [ 'An ], Left, abandoned.

c.  Hunted eagles.

اِنْتَسَرَ
اِنْتَسَرَ VIII ,
a.  Reopened ( wound ).

b.  see V (b) .

اِسْتَنْسَرَ
اِسْتَنْسَرَ X ,
a.  Was like a vulture.

نَسْر
نَسْر 1 , ( pl. أَنْسُر 16 ,  نُسُوْر 27 ),
a.  Vulture; eagle.

b.  ( pl. نُسُوْر 27 ), Frush; hard flesh in a horse's hoof.

c.  A certain idol.

نَسْرِيّ
نَسْرِيّ 1yi ,
a.  Aquiline.

نِسْر
نِسْر 2 ,  نُسْر 3 ,
a.  see 1 (a) .

مَنْسِر
مَنْسِر 18 ,  مِنْسَر 20 , ( pl. مَنَاْسِرُ 44 ),
a.  Beak.

b.  Van-guard.

نُسَاْرِيَّة
نُسَاْرِيَّة 24yit ,
a.  Eagle.

نَاْسُوْر
نَاْسُوْر 40 , ( pl. نَوَاْسِيْرُ 66 ),
a.  Ulcer, fistula.

النَّسْر الطَّائِر
النَّسْر الطَّائِر
a.  The stars  \<!--Unconverted: -->\<!--Unconverted: -->\<!--Unconverted: -->\<!--Unconverted: -->\<!--Unconverted: -->\<!--Unconverted: -->\<!--Unconverted: -->\<!--Unconverted: -->α\<!--Unconverted: -->\<!--Unconverted: -->\<!--Unconverted: -->\<!--Unconverted: -->\<!--Unconverted: -->\<!--Unconverted: -->\<!--Unconverted: --> ,  \<!--Unconverted: -->\<!--Unconverted: -->\<!--Unconverted: -->\<!--Unconverted: -->\<!--Unconverted: -->\<!--Unconverted: -->\<!--Unconverted: -->\<!--Unconverted: -->β\<!--Unconverted: -->\<!--Unconverted: -->\<!--Unconverted: -->\<!--Unconverted: -->\<!--Unconverted: -->\<!--Unconverted: -->\<!--Unconverted: --> ,  \<!--Unconverted: -->\<!--Unconverted: -->\<!--Unconverted: -->\<!--Unconverted: -->\<!--Unconverted: -->\<!--Unconverted: -->\<!--Unconverted: -->\<!--Unconverted: -->γ\<!--Unconverted: -->\<!--Unconverted: -->\<!--Unconverted: -->\<!--Unconverted: -->\<!--Unconverted: -->\<!--Unconverted: -->\<!--Unconverted: --> in Aquila.

النَّسْر الوَقِع
النَّسْر الوَقِع
a.  The star  \<!--Unconverted: -->\<!--Unconverted: -->\<!--Unconverted: -->\<!--Unconverted: -->\<!--Unconverted: -->\<!--Unconverted: -->\<!--Unconverted: -->\<!--Unconverted: -->α\<!--Unconverted: -->\<!--Unconverted: -->\<!--Unconverted: -->\<!--Unconverted: -->\<!--Unconverted: -->\<!--Unconverted: -->\<!--Unconverted: --> in Lyra.

نِسْرِيْن
نِسْرِيْن P. ,
a.  Wild rose, dog-rose, sweet briar; eglantine.

##### Türkçe

**نَسر**
**نَسر** U ( n. ac. **نَسْر** 1 )
a.  [ acc. &  'An ], Koparılmış, çekilip alınmış, -den.

b.  Kesilmiş, neşterlenmiş.

c.  Kınanmış, ayıplanmış.

d.  I ,  U ( n. ac. **نَسْر** 1 ), Gagalanmış; parçalanmış; yaralanmış.

**نَسَّرَ**
**نَسَّرَ** II ,
a.  Yırtmış, parçalamış.

**تَنَسَّرَ**
**تَنَسَّرَ** V ,
a.  Patladı (apse).

b.  Yırtıldı, paçavralaştı.

c.  Bükümü çözüldü; söküldü.

d.  [ 'An ], Terk etti, bıraktı.

c.  Kartalları avladı.

**اِنْتَسَرَ**
**اِنْتَسَرَ** VIII ,
a.  Yeniden açıldı (yara).

b.  bkz. V (b) .

**اِسْتَنْسَرَ**
**اِسْتَنْسَرَ** X ,
a.  Akbaba gibi oldu.

**نَسْر**
**نَسْر** 1 , ( pl. **أَنْسُر** 16 ,  **نُسُوْر** 27 ),
a.  Akbaba; kartal.

b.  ( pl. **نُسُوْر** 27 ), Atın tırnağında sert et; sertleşmiş et.

c.  Belli bir put.

**نَسْرِيّ**
**نَسْرِيّ** 1yi ,
a.  Kartala ait; kartal gibi.

**نِسْر**
**نِسْر** 2 ,  **نُسْر** 3 ,
a.  bkz. 1 (a) .

**مَنْسِر**
**مَنْسِر** 18 ,  **مِنْسَر** 20 , ( pl. **مَنَاْسِرُ** 44 ),
a.  Gaga.

b.  Öncü birlik.

**نُسَاْرِيَّة**
**نُسَاْرِيَّة** 24yit ,
a.  Kartal.

**نَاْسُوْر**
**نَاْسُوْر** 40 , ( pl. **نَوَاْسِيْرُ** 66 ),
a.  Ülser, fistül.

**النَّسْر الطَّائِر**
**النَّسْر الطَّائِر**
a.  Kartal (Aquila) takımyıldızındaki yıldızlar α, β, γ.

**النَّسْر الوَقِع**
**النَّسْر الوَقِع**
a.  Lir (Lyra) takımyıldızındaki yıldız α.

**نِسْرِيْن**
**نِسْرِيْن** P. ,
a.  Yabani gül, köpek gülü, tatlı kuşburnu; eglantin.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%B1/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

نسر
نَسَرَ - يَنْسُرُ (نَسَرَ - يَنْسِرُ) - نَسْر
نَسَرَ - يَنْسُرُ (نَسَرَ - يَنْسِرُ) + كائن + شيئاً: ينتفه ويكشطه: مثل نتف الطائر اللحم بمنقاره
نَسْر: اسم فعل " نَسَرَ - يَنْسُرُ ": النتف: التقشير بالنتف: وهو كذلك اسم آلة: التي تنسر وتنتف: وهو اصطلاحاً اسم الدابة التي " تَنْسُر "وهو الطائر المعروف
نَسْر: اسم لصنم كان يعبد:ويبدو أن لاسمه علاقة بالنسر المعروف، فربما كان على شكل نسر، أو أن القرابين توضع له لينسرها، فينسرها كهنة الصنم، والله أعلم
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " أخذ الشيء ولقطه وضمه وحمله لنقله والتصرف به " وهي:
أَخَذَ - يَأخُذُ، لَقِفَ - يَلْقَفُ، لَقَطَ - يَلْقُطُ، نَسَرَ - يَنْسُرُ (نَسَرَ - يَنْسِرُ)، خَطِفَ - يَخْطَفُ، نَاشَ - يَنُوْشُ

نسر
 	﴿وقالوا لا تذرن آلهتكم ولا تذرن ودا ولا سواعا ولا يغوث ويعوق ونسرا(23)﴾ نوح
مختار الصحاح
● [نسر] ن س ر: النَّسْرُ بفتح النون طائر وجمع القِلة أنْسُرٌ والكثير نُسُورٌ يقال النَّسر لا مِخلب له وإنما له ظُفر كظُفر الدجاجة والغُراب و نَسْرٌ أيضا صنم من أصنام نوح عليه السلام وقد تدخل عليه الألف واللام و النَّاسُورُ بالسين والصاد عِلة تحدث في مأْقى العين تسقي فلا تنقطع وقد تحدث أيضا في حوالي المَقْعَدة وفي اللثة وهو مُعرب و النَّسْرُ أيضا نتف البازي اللحم بمنسره وبابه نصر و المِنْسَرُ بوزن المِبْضع لِسباع الطير بمنزلة المِنقار لغيرها
معجم الفرائد القرآنية:
ن س ر
" نسراً " في قوله تعالى :"وَلا تَذَرُنَّ وَدّاً وَلا سُوَاعاً وَلا يَغُوثَ وَيَعُوقَ وَنَسْراً"(23) نوح.
نَسْراً : في الآية هو اسم صنم كان قوم نوح يعبدونه.
الراغب
نسر
- نسر: اسم صنم في قوله تعالى: }ونسرا﴿[نوح/23] (الآية:﴾ولا تذرن ودا ولا سواعا ولا يغوث ويعوق ونسرا{ ) والنسر: طائر، ومصدر: نسر الطائر الشيء بمنسره. أي: نقره، ونسر الحافر: لحمة ناتئة تشبيها به، والنسران: نجمان طائر وواقع (انظر: المجمل 3/867؛ وجنى الجنتين ص 111)، ونسرت كذا: فناولته قليلا قليلا، تناول الطائر الشيء بمنسره.
ملخص اللسان
1.     نَسَرَ الشيءَ: كشَطَه.
2.    والنَِّسْر: طائر
3.    ونسَر الطائر  اللحم يَنْسِرُه نَسْراً: نتفه.  والمَنْسِر والمِنْسَر: مِنْقاره الذي يَسنتسِر به. ومِنقار البازي  ونحوِه: مَنْسِره
4.     وتَنَسَّر الحبلُ وانتَسَر طرَفُه ونَسَره هو نَسْراً ونَسَّره: نَشَره
5.     ونَسْرٌ وناسِر: اسمان. ونَسْر والنَّسْر، كلاهما: اسم لِصَنم. وفي  التنزيل العزيز: ولا يَغُوثَ ويَعُوقَ ونَسْراً
لسان العرب
● - نسر: نَسَرَ الشيءَ: كشَطَه. والنَِّسْر: طائر  (* قوله« والنسر طائر» هو  مثلث الاول كما في شرح القاموس نقلاً عن شيخ الاسلام) معروف، وجمعه  أَنْسُر في العدد القليل، ونُسُور في الكثير، زعم أَبو حنيفة أَنه من العتاق؛  قال ابن سيده: ولا أَدري كيف ذلك. ابن الأَعرابي: من أَسماء العُقاب  النُّسارِيَّة شبهت بالنَّسْر؛ الجوهري: يقال النَّسْر لا مِخْلَب له،  وإِنما له الظُّفُر كظُفُر الدَّجاجة والغُراب والرَّخَمَة. وفي النجوم:  النَّسْر الطائر، والنَّسْر الواقع. ابن سيده: والنَّسْران كوكبان في السماء  معروفان على التشبيه بالنَّسْر الطائر، يقال لكل واحد منهما نَسْر أَو  النَّسْر، ويَصِفونهما فيقولون: النَّسْر الواقع والنَّسْر الطائر. واستنسر  البُغاث: صار نَسْراً، وفي الصحاح: صار كالنَّسْر. وفي المثل: إِنّ  البُِغاث بأَرضنا يسْتنسِر أَي أَن الضعيف يصير قوِيّاً. والنَّسْر: نتف اللحم  بالمِنْقار. والنَّسْر: نَتْف البازي اللحمَ بِمَنْسِره. ونسَر الطائر  اللحم يَنْسِرُه نَسْراً: نتفه.  والمَنْسِر والمِنْسَر: مِنْقاره الذي يَسنتسِر به. ومِنقار البازي  ونحوِه: مَنْسِره. أَبو زيد: مِنْسَر الطائر مِنْقاره، بكسر الميم لا غير.  يقال: نَسَره بِمِنْسَره نَسْراً. الجوهري: والمِنْسَر، بكسر الميم، لسِباع  الطير بمنزلة المِنقار لغيرها. والمِنْسَر أَيضاً: قطعة من الجيش تمرّ  قدام الجيش الكبير، والميم زائدة؛ قال لبيد يَرْثي قتلى هوازن:  سَمَا لهمُ ابنُ الجَعْد حتى أَصابهمْ  بذي لَجَبٍ، كالطَّودِ، ليس بِمِنْسَرِ  والمَنْسِر، مثال المجلس: لغة فيه. وفي حدث عليّ، كرم الله وجهه: كلما  أَظلَّ عليكم مَنْسِر من مَناسِر أَهل الشأْم أَغلق كلُّ رجل منكم بابه.  ابن سيده: والمَنْسِر والمِنْسَر من الخيل ما بين الثلاثة إِلى العشرة،  وقيل: ما بين الثلاثين إِلى الأَربعين، وقيل: ما بين الأَربعين إِلى  الخمسين، وقيل: ما بين الأَربعين إِلى الستين، وقيل: ما بين المائة إِلى  المائتين. والنَّسْر: لَحْمَة صُلْبة في باطن الحافِرِ كأَنها حَصاة أَو نَواة،  وقيل: هو ما ارتفع في باطن حافر الفرَس من أَعلاه، وقيل: هو باطن  الحافر، والجمع نُسُور؛ قال الأَعشى:  سَوَاهِمُ جُذْعانُها كالجِلا  مِ، قد أَقرَحَ القَوْدُ منها النُّسُورا  ويروى:  قد أَقْرَحَ منها القِيادُ النُّسُورا  التهذيب: ونَسْرُ الحافر لحمُه تشبّه الشعراء بالنوى قد أَقْتَمَها  الحافِر، وجمعه النُّسُور؛ قال سلمة بن الخُرشُب:  عَدَوْتُ بها تُدافِعُنِي سَبُوحٌ،  فَرَاشُ نُسُورِها عَجَمٌ جَرِيمُ  قال أَبو سعيد: أَراد بفَراش نُسُورِها حَدّها، وفَراشة كل شيء: حدّه؛  فأَراد أَن ما تَقَشَّر من نُسُورها مثل العَجَم وهو النَّوى. قال:  والنُّسُور الشَّواخِص اللَّواتي في بطن الحافر، شُبهت بالنوى لصلابتها وأَنها  لا تَمَسُّ الأَرض.  وتَنَسَّر الحبلُ وانتَسَر طرَفُه ونَسَره هو نَسْراً ونَسَّره: نَشَره.  وتَنَسَّر الجُرْحُ: تَنَقَّض وانتشرت مِدّتُه؛ قال الأَخطل:  يَخْتَلُّهُنَّ بِحدِّ أَسمَرَ ناهِل،  مثلِ السِّنانِ جِراحُهُ تَتَنَسَّرُ  والنَّاسُور: الغاذُّ. التهذيب: النَّاسُور، بالسين والصاد، عِرْق  غَبِرٌ، وهو عرق في باطنه فَساد فكلما بدا أَعلاه رجَع غَبِراً فاسداً. ويقال:  أَصابه غَبَرٌ في عِرْقه؛ وأَنشد:  فهو لا يَبْرَأُ ما في صَدرِه،  مِثْل ما لا يَبرأُ العِرْق الغَبِرْ  وقيل: النَّاسُور العِرْق الغَبِر الذي لا يَنقطع. الصحاح: الناسُور،  بالسين والصاد، جميعاً عِلة تحدث في مآقي العين يَسقِي فلا يَنقطع؛ قال:  وقد يحدث أَيضاً في حَوَالَيِ المَقعدة وفي اللِّثة، وهو مُعَرَّب.  والنِّسْرِين: ضرْب من الرَّياحين، قال الأَزهري: لا أَدري أَعربيّ أَم  لا.والنِّسار: موضع، وهو بكسر النون، قيل: هو ماء لبني عامر، ومنه يوم  النِّسار لِبَني أَسد وذُبْيان على جُشَم بن معاوية؛ قال بشر بن أَبي خازم:  فلمَّا رأَوْنا بالنِّسار، كأَنَّنا  نَشاصُ الثُّرَيَّا هَيّجَتْه جَنُوبُها  ونَسْرٌ وناسِر: اسمان. ونَسْر والنَّسْر، كلاهما: اسم لِصَنم. وفي  التنزيل العزيز: ولا يَغُوثَ ويَعُوقَ ونَسْراً؛ وقال عبد الحق:  أَما ودِماءٍ لا تزالُ كأَنها  على قُنَّة العُزَّى، وبالنَّسْر عَنْدَمَا  الصحاح: نَسْر صنم كان لذي الكَلاع بأَرض حِمْير وكان يَغُوثُ لِمذْحِج  ويَعُوقُ لهَمْدان من أَصنام قوم نوح، على نبينا وعليه الصلاة والسلام؛  وفي شعر العباس يمدح سيدَنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم:  بل نُطْفة تَرْكبُ السَّفِين، وقدْ  أَلْجَمَ نَسْراً وأَهلَه الغرَقُ  قال ابن الأَثير: يريد الصنم الذي كان يعبده قوم نوح، على نبينا وعليه  الصلاة والسلام.
مقاييس اللغة:
(نسر) النون والسين والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على اختلاسٍ* واستلاب. منه النَّسْر: تناوُلُ شيءٍ من طعام. ونَسَرَهُ، كأنَّه شيءٌ يسيرٌ استلَبَه. ومنه النَّسْر، كأنَّه ينسُرُ الشَّيء. والمِنْسَر([20]): خيل ما بين المائة إلى المائتين وهو القياس، كأنَّه إنما جاء لينسُِرَ شيئاً، أي يختطفَه ويَستلبَه. ويقال: بَلِ المِنْسَر لا يمرُّ بشيءٍ إلا قَلَعه.
ومن التَّشبيه النَّسْر: كواكبُ في السماء: النَّسْر الطائر، والنَّسْر الواقعِ. ومنه نَسْر الحافِر: ما في بطنه كأنَّهُ النَّوَى والحصى.
القاموس المحيط:
النَّسْرُ طائرٌ لأنهُ يَنْسُِرُ الشيءَ، ويَقْتَنِصُهُ ج أنْسُرٌ ونُسُورٌ، وصَنَمٌ كان لِذِي الكَلاعِ بأرضِ حِمْيَرَ، وكَوْكَبانِ الواقِعُ والطائرُ، ولَحْمَةٌ في باطِنِ الحافِرِ، أو ما ارْتَفَعَ في باطِنِ حافِرِ الفرسِ من أعْلاَهُ ج نُسُورٌ، والكَشْطُ، ونَقْضُ الجُرْحِ، ونَتْفُ الطائِر اللَّحْمَ، يَنْسِرُهُ ويَنْسُرُهُ. والمَنْسِرُ، كمَجْلِسٍ وَمِنْبَرٍ مِنْقارُهُ، من الخَيْلِ ما بينَ الثلاثينَ إلى الأربَعينَ، أو من الأربَعينَ إلى الخمسينَ أو إلى الستينَ، أو من المِئَةِ إلى المِئَتَيْنِ، وقِطْعَةٌ من الجَيْش تَمُرُّ قُدَّامَ الجَيْشِ الكثيرِ. وتَنَسَّرَ الحَبْلُ انْتَقَضَ، الجُرْحُ انْتَشَرتْ مِدَّتُهُ لاِنْتِقاضِهِ، الثَّوْبُ والقِرْطاسُ ذَهَبا شيئاً بعدَ شيءٍ،
النِّعْمَةُ عنه: تَفَرَّقَتْ. والناسُورُ: العِرْقُ الغَبِرُ الذي لا يَنْقطِعُ، عِلَّةٌ في المَأْقي، وعِلَّةٌ في حَوالِي المَقْعَدَةِ، وعِلَّةٌ في اللِّثَةِ. وككِتابٍ: ماءٌ لبني عامِرٍ له يومٌ. ونَسْرٌ: ع بعقيقِ المدينةِ، وجَبَلانِ بِبلادِ غَنِيٍّ، وهُما النَّسْرانِ. واسْتَنْسَرَ: صارَ كالنَّسْرِ قُوَّةً. وسُفْيانُ بنُ نَسْرٍ، وتَميمُ بنُ نَسْرٍ: صَحابِيَّانِ. ويَحْيى بنُ أبي بُكَيْرِ بن نَسْرٍ أو بِشْرٍ: قاضي كِرْمانَ، شَيْخُ مالِكٍ، أكْبَرُ من يَحْيَى بنِ بُكَيْرٍ. ونَسَرَ فُلاناً: وقَعَ فيه. ونُسَيْرُ بنُ ذُعْلُوقٍ، كزُبَيْرٍ: تابِعيٌّ، ووالِدُ قَطَنٍ وعائذٍ وسَفْرٍ المُحَدِّثين، وجَدُّ عبدِ المَلِكِ بنِ مُحمدٍ المُحدِّثِ. وقَلْعَةُ نُسَيْرِ بنِ دَيْسَمِ بنِ ثَوْرٍ: قُرْبَ نُِهاوَنْدَ.
ونَاسِرُ: صلى الله عليه وسلم بِجُرْجانَ، منها: الحَسَنُ بنُ أحمدَ المُحدِّثُ، ومحمدُ بنُ محمدٍ الفَقيهُ الحَنَفِيُّ.
والنِّسْرينُ، بالكسر: وَرْدٌ م. والنُّسارِيَّةُ، بالضم: العُقابُ.
تاج العروس:
نسر
النَّسْرُ : طائِرٌ معروف زعمَ أبو حنيفة أَنَّه من العِتاق . قال ابن سِيدَه : ولا أَدري كيف ذلك . وقال الجَوْهَرِيّ : يقال : النَّسْر لا مخلَبَ له وإنّما له الظُّفُر كظُفُر الدَّجاجةِ والغرابِ والرَّخَمَةِ ثم إن الفتح الذي دلَّ عليه كلام المصنّف هو المَشهور وفي حاشية شيخ الإسلام زَكَرِيّا على تفسير البَيضاويّ أنَّ النّسر مثلّث النّون والفتح أَفصحُ وأَشهر قال شيخنا : وهو غريب جدّاً . ويقال : إنَّه إنّما سُمِّيَ النَّسْرُ نَسْراً لأَنَّه يَنْسِرُ الشيءَ ويقتَنِصُه وفي بعض النُّسخ : ويبتلِعه ج في العَدَدِ القليل : أَنْسُرٌ وفي التكثير نُسُورٌ . في التّنزيل العزيز " ولا يَغُوثَ ويَعوقَ ونَسْراً " قال الجَوْهَرِيّ : نَسْرٌ : صَنَمٌ كان لذي الكَلاع بأَرض حِمْيَرَ وكان يَغوثُ لمَذْحج ويَعوقُ لهَمَدان من أَصنام قومِ نوحٍ عليه السلامُ وبه أَرادَ العَبّاس رضي الله عنه في قوله :
بلْ نُطْفَة تَركَبُ السَّفينَ وقَدْ ... أَلْجَمَ نَسْراً وأَهلَه الغَرَقُ قاله ابن الأَثير وقال عمرو بن عبد الجِنّ :
أَما ودِماءٍ لا تزالُ كأَنَّها ... على قُنَّة العُزَّى وبالنَّسْر عندما من المَجاز : النَّسْرانِ : كوكَبانِ في السَّماء مَعروفان على التشبيه بالنَّسْر الطّائر يقال لكلِّ واحدٍ منهما نَسْرٌ ويصفونَهما فيقولون : النَّسْرُ الواقع والنَّسْرُ الطّائرُ . النَّسْرُ : لحمةٌ صُلبةٌ في باطن الحافِر كأَنَّها حَصاةٌ أَو نواةٌ أو هو ما ارتفع في باطن حافِرِ الفَرَسِ من أَعلاه وقيل هو باطِنُ الحافِرِ ج نَسورٌ ومنه قولُهم : حافرٌ صُلْبُ النُّسورِ . وفي التهذيب : ونَسْرُ الحافِرِ : لَحمُه تُشَبِّهه الشّعراءُ بالنَّوى وقد أَقْتَمَها الحافرُ وجمعه النُّسور قال سَلَمَةُ بنُ الخُرْشُب :
غَدَوْتُ به تُدافِعُني سَبوحٌ ... فَرَاشُ نَسورِها عَجَمٌ جَريمُ
قال أبو سعيد : أردَ بفَراشِ نُسورِها حَدّها . وفَراشَةُ كُلِّ شيءٍ : حَدُّه فأَراد أن ما يتقشَّر من نُسورها مثل العَجَمِ وهو النَّوى . قال : والنُّسور : الشَّواخِصُ اللّواتي في بطن الحافِر شُبِّهَت بالنَّوى لصَلابَتها وأَنها لا تَمَسُّ الأَرضَ . النَّسْرُ : الكَشْطُ وقد نَسَرَه . النّسْرُ : نَقْضُ الجُرْحِ كالتَّنَسُّر . النَّسْر : نَتْفَ الطّائر اللّحمَ بمِنقاره ينْسِرُه بالكسر وينسُرُه بالضّمِّ نَسْراً فيهما . والمنْسرُ كمَجلس ومِنبَر : مِنقارُه الذي يستنسِر به . ومِنقار البازيّ ونحوه مَنْسِرُه . وقال أبو زيد : مِنْسَرُ الطّائر : مِنقاره بكسر الميم لا غير بقال نسره بمنسرة نسراً وفي الصحاح والمنسر لسِباع الطّيرِ بمنزلة المِنقارِ لغيرها . يقال : خرجَ في مِقْنَبٍ ومنْسَرٍ ومَقانِبَ ومَناسِرَ المنْسر من الخَيلِ بالوجهين : ما بينَ الثلاثة إلى العشرة وقيل ما بين الثلاثين إلى الأَربعينَ أَو من الأَربعين إلى الخمسين أَو ما بين الأَربعين إلى الستّين أَو من المائة إلى المائتين . كلُّ هذه الأَقوال ذكَرَها ابنُ سِيدَه . وفي حديث عليّ رضي الله عنه : كلَّما أَظَلَّ عليكم مَنْسَرٌ من مَناسِر أَهل الشام أَغلَقَ كلُّ رجلٍ منكم بابه . المَنْسَرُ أيضاً : قطعةٌ من الجيشِ تَمُرُّ قدَّامَ الجيش الكبير هكذا بالمُوحَّدة وفي بعض النُّسخ : الكثير بالمُثلَّثة والأُولى الصَّوابُ والميمُ زائدةٌ . قال لَبيدٌ يَرثي قَتْلَى هَوازِنَ :
سَمَا لهُمُ ابنُ الجَعْدِ حتّى أَصابَهُمْ ... بِذي لَجَبٍ كالطَّوْدِ ليسَ بمنْسَر والمَنسر مثال المجلِس لغة فيه هكذا أَنشده الجَوْهَرِيّ . وقال الصَّاغانِيّ : ولم أَجده في شعره . وتَنَسَّرَ الحبلُ وانْتَسَر طرفُه : انتَقَضَ وانْتَشَرَ . ونَسَرَه هو نَسْراً ونَسَّرَه : نَشَرَه . تَنَسَّرَ الجُرْحُ : انتشَرَت مِدَّتُه لانتقاضِه قال الأَخطلُ :
يَخْتَلُّهُنَّ بحَدِّ أَسْمَرَ ناهِلٍ ... مِثْلِ السِّنانِ جِراحُه تَتَنَسَّرُ تَنَسَّر الثوبُ والقِرطاسُ : ذهبا شيئاً بعدَ شيءٍ نقله الصاغانيّ تنَسَّرَت النِّعْمَةُ عنه : تفرَّقَت نقله الصَّاغانِيّ . والناسُورُ بالسين والصّاد : العِرْقُ الغَبِرُ الذي لا ينقطعُ وهو عِرْقٌ في باطِنِه فسادٌ فكلَّما بَرَأَ أَعلاه رجَعَ غَبِراً فاسداً ويقال أَصابَه غَبَرٌ في عِرْقِهِ وأَنشدَ :
فهْوَ لا يَبْرَأُ ما في صَدْرِه ... مِثْلَ ما لا يَبْرَأُ العِرْقُ الغَبِرْ في الصحاح : النّاسور بالسين والصاد جميعاً : عِلَّةٌ تَحدُثُ في المآقي يَسْقِي فلا يَنْقَطِع قال وعِلَّةٌ تحدث أَيضاً في اللِّثَّةِ وهو مُعَرَّب . النِّسار ككِتاب : موضعٌ وقيل : جِبالٌ صِغارٌ وقيل ماء لبني عامر بن صَعصَعَةَ له يومٌ كان لبني أَسَدٍ وذُبيانَ على جُشَمَ بنِ معاويةَ قال بِشْرُ بنُ أبي حازِم :
فلمّا رَأَونا بالنَّسار كأَنَّنا ... نَشاصُ الثُّرَيّا هَيَّجَتْهُ جَنُوبُها
وقال بعضهم النِّسار : جَبَلٌ في ناحيةِ حِمَى ضَرِيَّةَ . ونَسْرٌ بالفتح : ع بعقيقِ المدينةِ وهو اسمُ غَديرٍ هناك ذكره الزُّبير في كتاب العقيق وقد جاء ذكره أيضاً في شعر الحُطيئَة وأَبي وَجْزَةَ السَّعْدِيِّ . نَسْر : جبلان ببلاد غَنِيٍّ وهما النَّسرانِ بين مكّة وذات عِرْق وقال الأصمعيّ : سأَلتُ رجُلاً من بني غَنِيٍّ : أًيْنَ النِّسارُ ؟ فقال : هما نَسْرانِ وهما أَبْرَقانِ من جانب الحِمى ولكن جُمِعا وجُعِلا مَوضِعاً واحِداً . في المَثَلِ إنَّ البغاثَ بأَرضِنا يستنْسِرُ استنْسَرَ البغاثُ : صار كالنَّسْرِ قوَّةً كذا نصّ الصحاح وقال غيره : صار نَسْراً . ومعنى المَثَلِ أي أَنَّ الضّعيفَ يصيرُ قَويّاً . وسُفيانُ بن نَسْر بن زيدٍ الخَزرَجيّ بَدْرِيٌّ وقيل هو حليفُ الأَنصارِ . وتميمُ بن نَسْر بن عَمرو الأَنصاريّ شَهدَ أُحُداً هكذا ضَبطَه ابنُ ماكولا بالنُّون والمُهمَلَة وابنُه كُلَيْبُ بنُ تميم استُشهِدَ باليَمامة صحابيّان رضي الله عنهما . ويَحيى بن أَبي بُكَيْر بن نَسْر أو بشْر بالمُوحَّدة والمُعجَمة قاضي كِرمانَ وهو ثِقَةٌ وهو شيخ مالِكٍ صاحبِ المَذهب أَكبرُ من يَحيى بن بُكَيْرٍ صاحبِ مالكٍ . من المَجاز : نَسَرَ فُلاناً إذا وقع فيه وعابَه ومنه قولُهم : ما زالَ يَنقُرُ فلاناً ويَنْسُرُه ويَخْذُلُه ولا ينصُرُه أي يعيبُه ويقع فيه . ونُسَيْرُ بنُ ذُعْلوقٍ كزُبَيْر تابِعيٌّ من بني ثَوْر كنيتُه أَبو طُعْمَة يروي عن ابن عُمَرَ عِدادُه في أَهل الكوفة رَوَى عنه الثَّوريّ كذا لابن حِبّان في الثِّقات . نُسَيْرٌ والِدُ قَطَنٍ شَيخِ مُسلِم . نُسَيْرٌ : والِدُ عائِذٍ سَمِعَ عَلْقَمَةَ بنَ مَرْثَد . نُسَيْرٌ والدُ سَفْرٍ بفتح السين وسكون الفاءِ المُحَدِّثِينَ قلت : والصّوابُ أَنَّ الأَخيرَ تابِعيٌّ كما حقّقه الحافظُ . نُسَيْرٌ : جَدُّ عبد الملك بن محمد المُحَدِّث ذكره الحافظُ . وقلعةُ نُسَيْرِ بنِ دَيْسَمَ بنِ ثَوْر بن عَريجَة بن مُحَلِّم بن هلال بن رَبيعة : حِصْنٌ قربَ نهاوَنْدَ قاله الحازِميّ لأَنَّه فتحَها بعدَ نَهاوَنْد وكان معه بنو عِجْلٍ وحنيفةَ فأَقاموا مع النُّسَيْر على القلعة فسُمِّيَت به . وناسِرُ : ة بجُرْجان منها الحسَنُ بنُ أَحمدَ المُحَدِّث النَّاسِريّ الجُرجانيّ مُترجَم في تاريخ حَمزة السَّهمِيّ . أَبو الفضل محمّد بن محمّد الجُرجانيّ الفقيه النّاسِريّ الحَنَفيّ عن إسحاقَ بن أَحمدَ الخُزاعِيّ وابنِ صاعِدٍ وعنه أَهلُ جُرجانَ . والنِّسْرِينُ : بالكَسر : وَرْدٌ م معروف وهو ضَرْبٌ من الرَّياحين قال الأَزْهَرِيّ : لا أَدري أَعَربيٌّ أَمْ لا . والنُّسارِيَّةُ بالضَّمّ : العُقابُ شُبِّهَتْ بالنَّسر قاله ابن الأَعرابيّ . ومما يستدرك عليه : نَسْر بالفتح : من مياه عُقَيْل بالأَعراف لِغَمْرِه . والنَّسْرُ : جبَلٌ تِهامِيٌّ . ووَادي النُّسورِ بالقرب من بيت المَقدِس ومنه السَّيِّد بدْرُ بن بَدرانَ بن يعقوب بن مَطَر بن السَّيّد زكيّ الدّين سالم الحُسَيْنيّ العراقيّ وآلُ بيتِه . ومالكُ بن نَسْر بالفتح من ذُرّيَّته أَسماءُ بنتُ عُمَيْس الخَثْعَمِيَّةُ وجماعةٌ من آل بيتهم . وعمرو بن حَوْتَقة بن نَسْرِ الحرَشيّ شهدَ قتالَ الفُرْس مع سَعد وحَوْشَبُ بن نَسْرِ بنِ زيادٍ الجَعفريّ وغيره . وكَزُبَيْرٍ : نُسَيْرُ بنُ ثَوْر كان في أَصحاب سعد بن أبي وقّاص ونُسَيْرُ بن يحيى مَولى عثمانَ بن حبيب ونُسَيْر بن عمرو العجْليّ كان على مقدّمة سُهَيْلِ بنِ عَدِيٍّ حين غَزا كِرْمانَ ذَكَرَه سَيفٌ . وقد سَمَّت العرب ناسراً . والأّنْسُرُ : بِراقٌ بيضٌ في وضَحِ الحِمى بين العَناقَةِ والأَودية والجَثْجَاثَة ومِذعا الكُور وهي مِياهٌ لِغَنِيٍّ وكِلاب والأَكثرُ أَنَّه جبلٌ . وقال أبو عبيدة : والنِّسارُ : أَجْبُلٌ متجاورَةٌ يقال لها الأَنْسُرُ وهي النِّسار . والنَّسْرُ بالفتح : ضيعةٌ بنَيْسابُورَ منها عبد الله بن أَحمد بن عبد الله النَّسْرِيّ قدِم دمشقَ وسَمع بها أَبا محمّد بن أَبي نُصيْر رَوى عنه عليّ بن الخضر السُّلميّ وغيره هكذا نقلَه ياقوتٌ من تاريخ ابنِ عساكر

_Türkçe çeviri henüz yok_
