# نسس (ن-س-س) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%B3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B3%D8%B3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ن - س - س
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%B3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب السين والنون
س ن، ن س يستعملان
سن:
السِّنُّ واحدةُ الأَسنان.
وكَبِرَتْ سِنُّ الرجل: يُعنَى به الهَرَمُ، أُخِذَ من السِّنِّ التي نَيَّبَتْ وليس من السِّنين، ومنه يقال: حديث السِّنِّ وسنُّه حديث.
وأَسَنَّ الرجلُ: كَبِرَ.
وناقةٌ مُسِنّةٌ والجمع مَسانُّ.
وسِنٌّ من ثُومٍ أي حَبَّةٌ من رأسه.
وأسنانُ المِنْجَل ونحوه في كلّ شيءٍ: أُشَرُهُ.
وسِنان الرُّمحِ سِنانٌ مَسْنُونٌ سَنينٌ.
والمِسَنُّ: الحَجَرُ الذي يُسَنُّ عليه السِّكِّينُ، أي يُحَدَّدُ والسَنُّ: أن تَسُنَّ الطِّينَ بيَدكَ اذا طَيَّنتَ أو اتَّخَذْتَ منه فَخّاراً.
ورجلٌ مَسُنونُ الوجهِ: كان قد سَنَّ عن وَجهِهِ اللَّحْمَ أي خَفَّفَ.
وحَمَأٌ مَسنُونٌ، قيلَ: هو المُنتِنُ.
والمَسنُونُ في كلام العَرَب المُصَوَّرُ.
وما أحسَنَ سُنَّةَ وَجْهِهِ أي دَوائره.
والسُّنَّةُ: مالَجَّ الفَرَسُ في عَدْوِه وإقباله وإدباره، قال في وصف الشَّوْل: اذا اشمَعَلَّتْ سُنَنٌ رَسَابها أي رَفَقَ بها.
والمَسْنُون أُخِذَ من سُنَّةِ الوجهِ.
وأراد رجلٌ ابتِياع جَمَلٍ، فسألَ صاحبَه عن سِنِّه فكَذَبه، وجاء آخر ببَكرٍ يبيعُه فسَأله عن سِنِّه فصَدَقَه فقال: صَدَقَني سِنَّ بَكْرِه فذهبت مَثَلاً.
والسَّنَّةُ: اسم الدُّبَّةِ او الفَهد.
والسَّناسِنُ: حُروف فَقارِ الظَّهْر العُليا التي يسبِق بعضُها بين شَطَّيْ سَنام البعير، الواحِدُ سِنسِنٌ.
وسُنْسُنُ: اسمٌ أعجميٌّ يُسَّمي به أهل السَّوادِ.
والمُسَنَّنُ: طريقُ يُسْلَكُ، والمُسَلْسَلُ مثلهُ.
ويقال: السَّنَّةُ والمَنَّةُ، فالسّنّةُ الدُّبَّةُ، والمَنَّةُ القِرْدَة.
ويقال: السَّنينةُ من الرَّملْ الشَّقيقةُ المُنقطِعة، وجمعُها سَنائِنُ. والسَّنينةُ: الرمح، وجمعها سَنائنُ، قال مالك بن خالد الخُناعيّ: فضولُ رِجاعٍ رَقْرَقَتها السَّنائن والرِّجاعُ: الغُدرانُ.
والسَّنَنُ: أوَّلُ القوم.
والسَّنَةُ: العامُ القَحْط.
نس:
النَّسُّ لُزُومُ امَضاءِ في كلِّ أمر، وهو سُرعة الذَّهاب لورود الماء خاصة، قال العجّاج: وبَلدةٍ يُمسِي قَطاها نُسَّسَا والتَّنساس: التَّفعال منه، قال الحُطيئة: طالَ بها حَوْزي وتَنْساسي والنَسُّ: الحَثُّ السريع، والنّاسُ المصدر، ونَسَّه يَنُسُّه نَسّاً وأَنَسَستُ بعيري: حَثَثْتُه في السَّوق.
والنَّسيس: جُهْدُ الإِنسان، قال أبو زُبَيْد:
اذا عَلِقَتْ مَخالِبُه بقَـرْنٍ		فقد أَودَى اذا بَلَغَ النَّسيسُ
أي بَلَغَ مَجُهودَه.
وأنشد: باقي النَّسيسِ مُشرِفٌ كاللَّدْنِ والنَّسْنَسَةُ: سُرعة الطَّيَران، يقال: نَسْنَسَ ونَصْنَصَ.
ويقال: طَبَخَ اللَّحْمَ حتى نَسَّ، والنّاسُّ: الذي ذَهَبَ طَعْمُه وبَلَلُه من شِدَّة الطَّبْخ، ونَسَّ ينِسُّ نُسُوساً، وأَنْسَستَ لَحمَكَ يا فلان.
والنَّسيس: البقِيَّةُ من الشيء، وأصلُه بقيّة الرّوح، يقال: ما بقي منه الا نَسيسُه، أي بقيّةُ روحِه، قال الكُمَيت:
ولكنَّ مِنّيَ بـرَّ الـنَّـسـيس		أَحُوط الحَريمَ وأحمى الذِّمارا
أي لا ازال بهم بارّاً ما بَقِيَ في النَّسيس أيُّ قُوّةٍ وحياة ومنه قوله: فقد أودَى اذا بَلَغَ النَّسيسُ والنِسْناسُ: خَلقٌ في صورة الناس، أَشبَهُوهُم في شيءٍ وخالفوهم في شيء، وليسوا من بني آدَمَ. ويقال فيهم: كانوا حَيّاً من عادٍ عَصَوا رُسُلهم فمَسَخَهُم اللهُ نَسْناساً، لكل إِنسانٍ يَدٌ ورِجلٌ من جانبٍ، يَنقُزون نَقْزَ الظَّبْي، ويَرْعَونَ رَعْي البَهائِم.
ويقال: إِنَّهم انقرَضُوا، والذين هم على تلك الخِلْقة ليسوا من أصلهم ولا نَسْلِهم، ولكنْ خلق على حِدَةٍ.
والنَّسانِسُ جمعُ النَّسناس، قال:
وما الناسُ الا نحن أم ما فَعالهم		وإن جَمَعوا نَسناسَهم والنَّسانِسَا

##### Türkçe

باب **السين** ve **النون**
**س ن**، **ن س** kullanılırlar.

**سن**:
**السِّنُّ** dişlerin bir tanəsidir.
Ve “adamın **سِنُّ**’i büyüdü”: bununla ihtiyarlık kastedilir; **السِّنِّ**’den alınmıştır ki o, (dişin) **نَيَّبَتْ** (azı dişi çıkması)dır; **السِّنين**’den (yıllardan) değildir. Bundan dolayı denir: **حديث السِّنِّ** ve **سنُّه** gençtir.
Ve **أَسَنَّ** adam: büyüdü.
Ve **مُسِنّةٌ** bir dişi deve; çoğulu **مَسانُّ**.
Ve sarımsaktan bir **سِنٌّ**: yani başından bir tanedir.
Ve orak ve benzerinin her şeydeki **أسنانُ**’ı: onun dişleridir.
Ve mızrağın **سِنان**’ı: **سِنانٌ مَسْنُونٌ سَنينٌ**.
Ve **المِسَنُّ**: bıçağın üzerinde **يُسَنُّ** (bilenip keskinleştirildiği) taş; yani keskinleştirilir. Ve **السَنُّ**: çamuru elinle **تَسُنَّ** etmen; çamurla sıvadığında yahut ondan çömlek yaptığında.
Ve **مَسُنونُ الوجهِ** bir adam: yüzünden eti **سَنَّ** etmişti; yani hafifletmişti.
Ve **حَمَأٌ مَسنُونٌ**; denildi: o, kokmuş olandır.
Ve **المَسنُونُ** Arapların sözünde: tasvir edilmiş olandır.
Ve “yüzünün **سُنَّةَ**’si ne güzeldir”: yani onun daireleri.
Ve **السُّنَّةُ**: atın koşusunda, gelişinde ve gidişinde ısrarla sürdürdüğü şeydir. **الشَّوْل**’ün vasfında dedi: “اذا اشمَعَلَّتْ **سُنَنٌ** رَسَابها” yani ona yumuşak davrandı.
Ve **المَسْنُون** yüzün **سُنَّةِ**’sinden alınmıştır.
Ve bir adam bir deve satın almak istedi; sahibine onun **سِنِّ**’i hakkında sordu da ona yalan söyledi. Ve bir başkası bir **بَكرٍ** getirip onu satıyordu; ona onun **سِنِّ**’i hakkında sordu da ona doğru söyledi. Bunun üzerine dedi: “Bana **سِنَّ بَكْرِه**’ini doğru söyledi”; böylece mesel oldu.
Ve **السَّنَّةُ**: ayının yahut parsın adıdır.
Ve **السَّناسِنُ**: devenin hörgücünün iki yanı arasında bazısı öne geçen, sırtın üst omurlarının çıkıntılarıdır; teki **سِنسِنٌ**.
Ve **سُنْسُنُ**: **السَّواد** ehlinin onunla adlandırdığı, yabancı bir addır.
Ve **المُسَنَّنُ**: gidilen bir yoldur; **المُسَلْسَلُ** de onun gibidir.
Ve denir: **السَّنَّةُ** ve **المَنَّةُ**; **السّنّةُ** ayıdır, **المَنَّةُ** maymundur.
Ve denir: kumdan **السَّنينةُ** kopuk parça; çoğulu **سَنائِنُ**. Ve **السَّنينةُ**: mızraktır; çoğulu **سَنائنُ**. Mâlik b. Hâlid el-Hunâî dedi:
فضولُ رِجاعٍ رَقْرَقَتها السَّنائن
Ve **الرِّجاعُ**: gölcüklerdir.
Ve **السَّنَنُ**: kavmin evvelidir.
Ve **السَّنَةُ**: kıtlık yılıdır.

**نس**:
**النَّسُّ** her işte sürüp gitmeye yapışmaktır; ve özellikle suya varmak için gidişin süratidir. el-Acçâc dedi:
وبَلدةٍ يُمسِي قَطاها نُسَّسَا
Ve **التَّنساس**: ondan **التَّفعال** veznidir. el-Hutay’e dedi:
طالَ بها حَوْزي وتَنْساسي
Ve **النَسُّ**: hızlı sevk etmektir; **النّاسُ** masdardır. Ve **نَسَّه** onu **يَنُسُّه** **نَسّاً**; ve “deve(mi) **أَنَسَستُ**”: onu sürüşte sevk ettim.
Ve **النَّسيس**: insanın gayretidir. Ebû Zübeyd dedi:
اذا عَلِقَتْ مَخالِبُه بقَـرْنٍ		فقد أَودَى اذا بَلَغَ النَّسيسُ
Yani gayretinin sonuna vardı.
Ve şu da okundu:
باقي النَّسيسِ مُشرِفٌ كاللَّدْنِ
Ve **النَّسْنَسَةُ**: uçuşun süratidir; denir: **نَسْنَسَ** ve **نَصْنَصَ**.
Ve denir: eti pişirdi, ta ki **نَسَّ** etti. Ve **النّاسُّ**: şiddetli pişirmeden dolayı tadı ve ıslaklığı giden şeydir. Ve **نَسَّ** **ينِسُّ** **نُسُوساً**; ve “ey falan, etini **أَنْسَستَ**.”
Ve **النَّسيس**: şeyden kalan artıktır; aslı ruhun kalıntısıdır. Denir: ondan **نَسيسُه**’nden başka kalmadı; yani ruhunun kalıntısı. el-Kumeyt dedi:
ولكنَّ مِنّيَ بـرَّ الـنَّـسـيس		أَحُوط الحَريمَ وأحمى الذِّمارا
Yani **النَّسيس**’te herhangi bir kuvvet ve hayat kaldıkça onlara iyilik eden olmaktan geri durmam; ve ondan onun sözü: “فقد أودَى اذا بَلَغَ النَّسيسُ”.
Ve **النِسْناسُ**: insanlar suretinde bir yaratılıştır; bir şeyde onlara benzetilmişler ve bir şeyde onlara muhalefet etmişlerdir; Âdemoğullarından değildirler. Ve onlar hakkında denir: Âd’dan bir kabile idiler; elçilerine isyan ettiler de Allah onları **نَسْناساً**’a çevirdi. Her insan için bir yandan bir el ve bir ayak vardır; ceylanın sıçrayışı gibi sıçrarlar ve hayvanların otlayışı gibi otlarlar.
Ve denir: onlar tükendiler; ve o yaratılış üzere olanlar onların asıllarından ve nesillerinden değildir; fakat başlı başına yaratılmıştır.
Ve **النَّسانِسُ**: **النَّسناس**’ın çoğuludur. Dedi:
وما الناسُ الا نحن أم ما فَعالهم		وإن جَمَعوا نَسناسَهم والنَّسانِسَا

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%B3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

نَسَسْتُ الناقةَ أَنُسُّها نَسًّا، إذا زجرتها، ومنه المِنسَّة، وهي العصا، على مِفْعَلَةٍ بالكسر. فإن همزت كان من نَسَأْتُها. والنَسيسة: الإيكالُ بين الناس. والنَسائِسُ: النمائِمُ. والنَسيسُ: بقية الروح. ومنه قول الشاعر:
فقد أَوْدى إذا بُلِغَ النَسيسُ
قال الأصمعيّ: النَسُّ: اليُبْسُ. وقد نَسَّ يَنُسُّ نَسًّا، أي يبس. يقال: جاءنا بخُبزةٍ ناسَّةٍ. قال العجاج:
وبَلَدٍ تُمْسي قَطاةُ نُسَّسا
أي يابسة من العطش. ويقال لمكَّة: الناسَّة، لقلَّة الماء بها. والتَنْساسُ: السيرُ الشديدُ.

##### Türkçe

**نَسَسْتُ** **الناقةَ** **أَنُسُّها** **نَسًّا**: onu azarladığım/zorladığım zaman. Bundan **المِنسَّة** (o da değnektir) gelir; kesre ile **مِفْعَلَةٍ** vezni üzerinedir. Eğer hemze yaparsan, **نَسَأْتُها**’dan olur.

**النَسيسة**: insanlar arasında söz taşıma/ara bozma.

**النَسائِسُ**: **النمائِمُ** (kovculuklar).

**النَسيسُ**: ruhun kalıntısı. Ondan şairin sözü:
فقد أَوْدى إذا بُلِغَ **النَسيسُ**

**قال الأصمعيّ**: **النَسُّ**: kuruluk. Ve **نَسَّ** **يَنُسُّ** **نَسًّا**: yani kurudu. Denir ki: bize **بخُبزةٍ ناسَّةٍ** ile geldi. **قال العجاج**:
وبَلَدٍ تُمْسي قَطاةُ نُسَّسا
yani susuzluktan kuru. Ve Mekke’ye **الناسَّة** denir; onda suyun azlığından dolayı.

**التَنْساسُ**: şiddetli yürüyüş.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%B3/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن س س
نسّ الخبز في التّنّور ينسّ‏.‏
وجاء بخبزة ناسّةٍ‏.‏
ونضج اللحم حتى نسّ إذا ذهب طعمه وبالمه‏.‏
وما بقي إلاّ نسيسه وبلغ نسيسه وهو بقية روحه‏.‏
ومن المجاز‏:‏ نست الجمّة‏:‏ شعثت‏.‏
ونسّت دابّتك‏:‏ يبست من العطش‏.‏
وقيل لمكّة‏:‏ النّاسّة والنسّاسة‏:‏ لجدبها ويبسها‏.‏

##### Türkçe

ن س س
**نسّ الخبز في التّنّور ينسّ**: ekmek tandırda **ينسّ** (nasasa) yaptı.
Ve **خبزة ناسّةٍ** olan bir ekmekle geldi.
Et, tadı ve yağı gittiği vakit **نسّ** edinceye kadar pişti.
Ve ancak **نسيسه** kaldı; **نسيسه**ne ulaştı; o, onun ruhunun kalıntısıdır.
Mecazdan: **نست الجمّة**: dağınık oldu.
**ونسّت دابّتك**: susuzluktan kurudu.
Ve Mekke’ye **النّاسّة** ve **النسّاسة** denildi: kıtlığından ve kuruluğundan dolayı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%B3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

النَّسُّ: المَضاءُ في كل شيء، وخص بعضهم به السرعة في الوِرْدِ؛ قال
سَوْقي حُدائي وصَفيري النَّسُّ
الليث: النس لزوم المَضاء في كل أَمر وهو سرعة الذهاب لوِرْدِ الماء خاصة:
وبَلَد تُمْسي قَطاهُ نُسَّا
قال الأَزهري: وهم الليث فيما فَسَّر وفيما احتج به، أَما النَّسُّ (*
قوله «أَما النس إلخ» لم يأت بمقابل أَما، وهو بيان الوهم فيما احتج به وسيأتي بيانه عقب إِعادة الشطر المتقدم.) فإِن شمراً قال: سمعت ابن الأَعرابي يقول: النَّس السوق الشديد، والتَّنْساس السير الشديد؛ قال الحطيئة:وقَدْ نَظَرْتُكمُ إِيناءَ صادِرَةٍ
لِلْخِمْسِ، طال بها حَوْزي وتَنْساسي
لَمّا بَدا ليَ مِنْكُم عَيْبُ أَنْفُسِكُمْ،
ولم يَكُنْ لِجِراحي عِنْدَكُمْ آسِي،
أَزْمَعْتُ أَمْراً مُرْيِحاً من نَوالِكُمُ
ولَنْ تَرى طارِداً لِلْمَرْءِ كالْياسِ
(* لهذه الأبيات رواية أِخرى
تختلف عن هذه الرواية.)
يقول: انتظرتكم كما تَنْتظر الإِبلُ الصادرة التي ترد الخِمْس ثم تُسْقى لتَصْدُر. والإِيناءُ: الانتظار. والصادرة، الراجعة عن الماء؛ يقول: انتظرتكم كما تَنْتظرُ هذه الإِبلُ الصادرةُ الإِبل الخوامسَ لتشرب معها. والحَوْز: السوق قليلاً قليلاً. والتَّنْساس: السوق الشديد، وهو أَكثر من الحَوْز. ونَسْنَس الطائر إِذا أَسرع في طَيَرانِه. ونَسَّ الإِبل يَنُسُّها نَسّاً ونَسْنَسَها: ساقها؛ والمِنَسَّةُ منه، وهي العصا التي تَنُسُّها بها، على مِفْعَلةٍ بالكسر، فإِن همزت كان من نَسَأْتُها، فأَما المِنْسَأَة
(* قوله «فان همزت إلخ، وقوله فأَما المنسأة إلخ» كذا بالأَصل.) التي هي العصا فمن نَسَأْتُ أُ سُقْتُ. وقال أَبو زيد: نَسَّ الإِبلَ أَطلقها وحَلَّها. الكسائي: نَسَسْتُ الناقةَ والشاة أَنُسُّها نَسّاً إِذا زجرتها فقلت لها: إِسْ إِسْ؛ وقال غيره: أَسَسْتُ؛ وقال ابن شميل: نَسَّسْتُ الصبي تَنْسِيساً، وهو أَن تقول له: إِسْ إِسْ ليبولَ أَو يَخْرَأَ. الليث: النَّسِيسَةُ في سرعة الطَيران. يقال: نَسْنَسَ ونَصْنَصَ. والنَّسُّ: اليُبْس، ونَسَّ اللحمُ والخبزُ يَنُسُّ ويَنِسُّ نُسُوساً ونَسِيساً: يبس؛ قال:
وبَلَد تُمْسِي قَطاهُ نُسَّا
أَي يابسة من العطش. والنَّسُّ ههنا ليس من النَّسِّ الذي هو بمعنى السوق ولكنها القطا التي عطشت فكأَنها يَبِست من شدة العطش. ويقال: جاءنا بخبز ناسٍّ وناسَّةٍ
(* قوله «ناس وناسة» كذا بالأصل.) وقد
نَسَّ الشيءُ يَنُسُّ ويَنِسُّ نَسّاً. وأَنْسَسْتُ الدابة: أَعطشتها. وناسَّةٌ والنَّاسَّة؛ الأَخيرة عن ثعلب: من أَسماء مكة لقلة مائها، وكانت العرب تسمي مكة النَّاسَّة لأَن من بغى فيها أَو أَحدث فيها حدثاً أَخرج عنها فكأَنها ساقته ودفعته عنها؛ وقال ابن الأَعرابي في قول العجاج:حَصْبَ الغُواةِ العَوْمَجَ المَنْسُوسا
قال: المَنْسُوسُ المطرود والعَوْمَجُ الحية.
والنَّسِيسُ: المَسوق؛ ومنه حديث عمر، رضي اللَّه عنه: أَنه كان يَنُسُّ أَصحابه أَي يمشي خلفهم. وفي النهاية: وفي ضفته، صلى اللَّه عليه وسلم، كان يَنُسُّ أَصحابه أَي يسوقهم يقدِّمهم ويمشي خلفهم. والنَّسُّ: السوق الرقيق. وقال شمر: نَسْنَسَ ونَسَّ مثل نَشَّ ونَشْنَشَ، وذلك إِذا ساق وطرد، وحديث عمر: كان يَنُسُّ الناس بعد العشاء بالدِّرَّة ويقول: انصرفوا إِلى بيوتكم؛ ويروى بالشين، وسيأْتي ذكره. ونَسَّ الحطبُ يَنِسُّ نُسُوساً: أَخرجت النار زَبَدَه على رأْسه، ونَسِيسه: زَبَدُه وما نَسَّ منه. والنَّسِيسُ والنَّسِيسَة: بقية النَّفْسِ ثم استعمل في سِواه؛ وأَنشد أَبو عبيد لأَبي زبيد الطائي يصف أَسداً:
إِذا عَلِقَتْ مَخالِبُه بِقِرْنٍ،
فَقَدْ أَوْدى، إِذا بَلَغَ النَّسِيس
كأَنَّ، بنحره وبمنكبيه،
غَبِيراً باتَ تَعْبَؤُهُ عَرُوس
وقال: أَراد بقية النفس بقية الروح الذي به الحياة، سمي نَسيساً لأَنه يساق سوقاً، وفلان في السِّياق وقد ساق يَسُوق إِذا حَضَرَ رُوحَه الموتُ. ويقال: بلغ من الرجل نَسِيسُه إِذا كان يموت، وقد أَشرف على ذهاب نَكِيثَتِه وقد طُعِنَ في حَوْصِه مثله. وفي حديث عمر: قال له رجل شَنَقْتُها بِجَبُوبَة حتى سكن نَسِيسُها أَي ماتت.والنَّسِيسُ: بقية النفس. ونَسِيس الإِنسانِ وغيره ونَسْناسه، جميعاً: مجهوده، وقيل: جهده وصبره؛ قال: ولَيْلَةٍ ذاتِ جَهامٍ أَطْباقْ،
قَطَعْتُها بِذاتِ نَسناسٍ باقْ
النَّسْناسُ: صبرها وجهدها؛ قال أَبو تراب: سمعت الغنوي يقول: ناقة ذات نَسْناسٍ أَي ذات سير باقٍ، وقيل: النَّسِيسُ الجهد وأَقصى كل شيء. الليث: النَّسِيسُ غاية جهد الإِنسان؛ وأَنشد:
باقي النَّسِيسِ مُشْرِفٌ كاللَّدْنِ
ونَسَّت الجُمَّةُ: شَعِثَتْ. والنَّسْنَسَةُ: الضعف.
والنِّسْناس والنَّسْناس: خَلْقٌ في صورة الناس مشتق منه لضعف خلقهم. قال كراع: النِّسْناسُ والنَّسناس فيما يقال دابة في عِدادِ الوحش تصاد وتؤكل وهي على شكل الإِنسان بعين واحدة ورجل ويد تتكلم مثل الإِنسان. الصحاح: النِّسْناس والنَّسْناس جنس من الخلق يَثبُ أَحَدُهم على رِجْلٍ واحدةٍ. التهذيب: النِّسْناسُ والنَّسْناس خَلْق على صورة بني آدم أَشبهوهم في شيء وخالفوهم في شيء وليسوا من بني آدم، وقيل: هم من بني آدم. وجاء في حديثٍ: أَنَّ حَيّاً من قوم عاد عَصَوْا رسولهم فمسخهم اللَّه نَسْناساً، لكل إِنسان منهم يد ورجل من شِقٍّ واحد، يَنْقُزُون كما يَنْقُزُ الطائر ويَرْعَوْن كما ترعى البهائم، ونونها مكسورة وقد تفتح. وفي الحديث عن أَبي هريرة قال: ذهب الناس وبقي النِّسْناسُ، قيل: مَنِ النِّسْناسُ؟ قال: الذين يتشبهون بالناس وليسوا من الناس، وقيل: هم يأْجوج ومأْجوج. ابن الأَعرابي: النُّسُسُ الأُصول الرديّئَة. وفي النوادر: ريح نَسْناسَةٌ وسَنْسَانَةٌ بارِدَةٌ، وقد نَسْنَسَتْ وسَنْسَنَتْ إِذا هبت هبوباً بارداً. ويقال: نَسْناسٌ مِن دُخان وسَنْسانٌ يريد دخان نار.
والنَّسِيسُ: الجوع الشديد. والنِّسْناسُ، بكسر النون: الجوع الشديد؛ عن ابن السكيت، وأَما ابن الأَعرابي فجعله وصفاً وقال: جُوعٌ نِسْناسٌ، قال: ونعني به الشديد؛ وأَنشد:
أَخْرَجَها النِّسْناسُ من بَيْت أَهْلِها
وأَنشد كراع:
أَضَرَّ بها النِّسْناسُ حتى أَحَلَّها
بِدارِ عَقِيلٍ، وابْنُها طاعِمٌ جَلْدُ
أَبو عمرو: جوع مُلَعْلِعٌ ومُضَوِّرٌ ونِسْناسٌ ومُقَحِّزٌ ومُمَشْمِش بمعنى واحد.
والنَّسِيسَةُ: السعي بين الناس. الكلابي: النَّسِيسة الإيِكالُ بين الناس. والنَّسائسُ: النَّمائم. يقال: آكَلَ بين الناس إِذا سعى بينهم بالنَّمائم، وهي النَّسائِسُ جمع نَسِيسة. وفي حديث الحجاج: من أَهل الرَّسِّ والنَّسِّ، يقال: نَسَّ فلان لفلان إِذا تَخَبَّر. والنَّسِيسَة: السِّعاية.

##### Türkçe

**النَّسُّ**: her şeyde ilerleyiştir; bazıları onu **الوِرْدِ**’de (suya varışta) sürate tahsis etti;
dedi:
Sürüşüm, **حُدائي**’m ve ıslığım **النَّسُّ**’tür.

**الليث**: **النس** her işte ilerleyişe yapışıp kalmaktır; ve o, özellikle suya varış için gidişin süratidir:
ve:
“Ve bir belde ki, akşamlar onun **قَطاهُ**’u **نُسَّا** olur.”

**الأَزهري** dedi: **الليث**’te, tefsir ettiği şeyde ve onunla delil getirdiği şeyde vehim vardır; أما **النَّسُّ**
(* “أما النس إلخ” sözü: “أما”ya mukabil bir şey getirmedi; bu, delil getirdiği şeydeki vehmin beyanıdır; ve onun beyanı, önceki yarım mısraın iadesinin ardından gelecektir.) çünkü **شمراً** dedi: **ابن الأَعرابي**’yi şöyle derken işittim: **النَّس** şiddetli sürüştür; **التَّنْساس** şiddetli yürüyüştür; **الحطيئة** dedi:
“Ve sizi, **صادِرَةٍ**’nin **إِيناءَ**’sı (bekleyişi) gibi gözledim
**لِلْخِمْسِ** için; onunla **حَوْزي**’m ve **تَنْساسي**’m uzadı.
Sizde, nefislerinizin ayıbı bana görününce,
ve yaralarıma sizin yanınızda bir **آسِي** olmadı,
sizin **نَوالِكُمُ**’dan rahatlatıcı bir işe azmettim,
ve kişi için **الْياسِ** gibi bir kovucu görmeyeceksin.”
(* Bu beyitlerin başka bir rivayeti vardır; bu rivayetten farklıdır.)

Der ki: sizi, **الخِمْس**’e varan sonra sulanıp dönmek için suya gelen **الصادرة** develerin beklediği gibi bekledim. **الإِيناءُ**: bekleyiştir. **الصادرة**: sudan dönen. Der ki: sizi, bu **الصادرة** develerin, onlarla birlikte içsin diye **الخوامس** develeri beklediği gibi bekledim. **الحَوْز**: azar azar sürüştür. **التَّنْساس**: şiddetli sürüştür; ve o, **الحَوْز**’dan daha fazladır. Kuş **نَسْنَس** eder, uçuşunda sürat edince. Ve **نَسَّ** develeri **يَنُسُّها** **نَسّاً** ve **نَسْنَسَها**: onları sürdü; ondan **المِنَسَّةُ** vardır; o, onunla onları **تَنُسُّ** ettiğin asadır; kesre ile **مِفْعَلة** üzerinedir; eğer hemzelersen **نَسَأْتُها**’dandır; فأَما **المِنْسَأَة**
(* “فان همزت إلخ، وقوله فأَما المنسأة إلخ” sözü: asılda böyledir.)
ki o asa ise, **نَسَأْتُ**’tan (yani) “sürdüm”dendir. **أَبو زيد** dedi: **نَسَّ** develeri: onları salıverdi ve çözdü. **الكسائي**: **نَسَسْتُ** dişi deveyi ve koyunu **أَنُسُّها** **نَسّاً**: onu azarlayıp ona “**إِسْ إِسْ**” dediğim zaman. Başkası dedi: **أَسَسْتُ**. **ابن شميل** dedi: **نَسَّسْتُ** çocuğu **تَنْسِيساً**: ve o, ona “**إِسْ إِسْ**” demendir; işesin yahut dışkılasın diye.

**الليث**: **النَّسِيسَةُ** uçuş süratindedir. Denir: **نَسْنَسَ** ve **نَصْنَصَ**.

Ve **النَّسُّ**: kuruluk; et ve ekmek **نَسَّ** eder, **يَنُسُّ** ve **يَنِسُّ** **نُسُوساً** ve **نَسِيساً**: kurudu; dedi:
“Ve bir belde ki, akşamlar onun **قَطاهُ**’u **نُسَّا** olur.”
Yani susuzluktan kuru. Burada **النَّسُّ**, sürüş manasındaki **النَّسِّ**’ten değildir; bilakis o, susayan **القطا**’dır; sanki şiddetli susuzluktan kurumuş gibidir.

Ve denir: bize **ناسٍّ** ve **ناسَّةٍ** ekmek getirdi
(* “ناس وناسة” sözü: asılda böyledir.) ve şey **نَسَّ** eder, **يَنُسُّ** ve **يَنِسُّ** **نَسّاً**. Ve **أَنْسَسْتُ** biniti: onu susattım. Ve **ناسَّةٌ** ve **النَّاسَّة**; sonuncusu **ثعلب**’den: suyu az olduğu için Mekke’nin adlarındandır; Araplar Mekke’yi **النَّاسَّة** diye adlandırırdı; çünkü onda azgınlık eden yahut onda bir hadise çıkaran kimse ondan çıkarılır; sanki onu ondan sürmüş ve ondan itmiş gibidir. **ابن الأَعرابي**, **العجاج**’ın sözü hakkında dedi:
“**الغُواةِ**’nin çakılı; **العَوْمَجَ** **المَنْسُوسا**”
dedi: **المَنْسُوسُ** kovulmuş olandır; **العَوْمَجُ** yılandır.

Ve **النَّسِيسُ**: sürülmüş olan; ondan, **عمر**’in hadisi (Allah ondan razı olsun): o, **يَنُسُّ** ederdi ashabını; yani onların arkasından yürürdü. **النهاية**’de: ve onun yanında, صلى الله عليه وسلم, o, **يَنُسُّ** ederdi ashabını; yani onları sürerdi, onları öne geçirir ve arkasından yürürdü. Ve **النَّسُّ**: ince sürüştür. **شمر** dedi: **نَسْنَسَ** ve **نَسَّ**, **نَشَّ** ve **نَشْنَشَ** gibidir; bu, sürdüğü ve kovduğu zamandır. **عمر**’in hadisi: o, yatsıdan sonra insanları **يَنُسُّ** ederdi **بالدِّرَّة** ile ve derdi: evlerinize dönün; **بالشين** ile de rivayet edilir; ve onun zikri gelecektir. Ve odun **نَسَّ** eder, **يَنِسُّ** **نُسُوساً**: ateş onun köpüğünü başında çıkardı; ve onun **نَسِيس**’i: onun köpüğü ve ondan **نَسَّ** eden şeydir.

Ve **النَّسِيسُ** ve **النَّسِيسَة**: nefesin bakiyesidir; sonra onun dışındakinde kullanıldı. **أَبو عبيد**, **أَبي زبيد الطائي**’den, bir aslanı vasfederken şöyle inşad etti:
“Pençeleri bir boynuza iliştiğinde,
artık helâk olmuştur; **النَّسِيس**’e ulaştığında.
Sanki, gerdanında ve omuzlarında,
bir toz vardır; onu bir gelin geceleyin doldurur.”
Dedi: nefesin bakiyesini, hayatın kendisiyle olduğu ruhun bakiyesini kastetti; **نَسيساً** diye adlandırıldı; çünkü sürülür gibi sürülür. Ve falan **السِّياق**’tadır; ve **ساق يَسُوق** eder: ölüm onun ruhuna hazır olduğunda. Ve denir: adamdan onun **نَسِيسُه** ulaştı; öldüğü zaman; ve onun **نَكِيثَتِه**’sinin gitmesine yaklaşmıştır; ve **حَوْصِه**’unda mızraklanmış olmuştur; onun benzeri. **عمر**’in hadisinde: bir adam ona dedi: onu **بِجَبُوبَة** ile boğazladım; ta ki onun **نَسِيسُها**’sı sakinleşti; yani öldü. Ve **النَّسِيسُ**: nefesin bakiyesidir. Ve insanın ve başkasının **نَسِيس**’i ve **نَسْناسه**’si, ikisi birlikte: onun takatidir; ve denildi: onun gayreti ve sabrıdır; dedi:
“Kat kat bulutlu bir gece,
onu, baki bir **نَسناس** sahibiyle kestim.”
**النَّسْناسُ**: onun sabrı ve gayreti. **أَبو تراب** dedi: **الغنوي**’yi şöyle derken işittim: **نَسْناسٍ** sahibi bir deve; yani baki bir yürüyüş sahibi; ve denildi: **النَّسِيسُ** gayrettir ve her şeyin en uç noktasıdır. **الليث**: **النَّسِيسُ** insanın gayretinin nihayetidir; ve inşad etti:
“Baki **النَّسِيس**; **اللَّدْن** gibi yüksekten bakan.”

Ve **نَسَّت** **الجُمَّةُ**: dağınık oldu. Ve **النَّسْنَسَةُ**: zayıflıktır.

Ve **النِّسْناس** ve **النَّسْناس**: insanların suretinde bir yaratılıştır; onların yaratılışının zayıflığından ondan türetilmiştir. **كراع** dedi: **النِّسْناسُ** ve **النَّسناس** denildiğine göre, vahşîler sayısında bir hayvandır; avlanır ve yenir; ve insan şeklindedir; tek göz, bir ayak ve bir el ile; insan gibi konuşur. **الصحاح**: **النِّسْناس** ve **النَّسْناس** bir yaratık cinsidir; onların birisi tek ayak üzerinde sıçrar. **التهذيب**: **النِّسْناسُ** ve **النَّسْناس** بني آدم suretinde bir yaratılıştır; bir şeyde onlara benzediler ve bir şeyde onlara muhalefet ettiler; ve onlar بني آدم’dan değildir; ve denildi: onlar بني آدم’dandır. Ve bir hadiste geldi: عاد قومundan bir kabile, resullerine isyan etti; Allah onları **نَسْناساً**’a çevirdi; onların her insanı için tek bir taraftan bir el ve bir ayak vardır; kuşun sıçradığı gibi **يَنْقُزُون** ederler; ve hayvanların otladığı gibi **يَرْعَوْن** ederler. Ve onun **نون**’u kesrelidir; ve bazen fetha da olur. Ve **أَبي هريرة**’den hadiste: insanlar gitti ve **النِّسْناسُ** kaldı. Denildi: **النِّسْناسُ** kimdir? Dedi: insanlara benzeyenlerdir; ve insanlardan değildirler. Ve denildi: onlar **يأْجوج** ve **مأْجوج**’dur. **ابن الأَعرابي**: **النُّسُسُ** kötü asıllardır. **النوادر**’de: soğuk bir rüzgâr **نَسْناسَةٌ** ve **سَنْسَانَةٌ**; ve **نَسْنَسَتْ** ve **سَنْسَنَتْ**: soğuk bir esişle estiği zaman. Ve denir: dumandan bir **نَسْناسٌ** ve bir **سَنْسانٌ**; ateş dumanını kasteder.

Ve **النَّسِيسُ**: şiddetli açlıktır. Ve **النِّسْناسُ**, **النون**’un kesresiyle: şiddetli açlıktır; **ابن السكيت**’ten. أما **ابن الأَعرابي** ise onu vasıf yaptı ve dedi: **جُوعٌ نِسْناسٌ**; dedi: ve onunla şiddetliyi kastediyoruz; ve inşad etti:
“Onu, **النِّسْناسُ** ehlinin evinden çıkardı.”
Ve **كراع** inşad etti:
“**النِّسْناسُ** ona zarar verdi; ta ki onu yerleştirdi
**عَقِيلٍ** diyarında; ve oğlu yiyen, dayanıklı.”
**أَبو عمرو**: **جوع مُلَعْلِعٌ** ve **مُضَوِّرٌ** ve **نِسْناسٌ** ve **مُقَحِّزٌ** ve **مُمَشْمِش**; tek manadadır.

Ve **النَّسِيسَةُ**: insanlar arasında koşuşturmadır. **الكلابي**: **النَّسِيسة** insanlar arasında **الإيِكالُ**’dır. Ve **النَّسائسُ**: **النَّمائم**’dir. Denir: insanlar arasında **آكَلَ** etti; aralarında **بالنَّمائم** ile koşuşturduğu zaman; ve o, **نَسِيسة**’nin çoğulu olan **النَّسائِسُ**’tir. **الحجاج**’ın hadisinde: **الرَّسِّ** ve **النَّسِّ** ehlindendir. Denir: falan, falan için **نَسَّ** etti; haber araştırdığı zaman. Ve **النَّسِيسَة**: **السِّعاية**’dır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%B3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

النس: السوق، يقال: نسست الناقة نسا، أي سقتها. وقال شمر: سمعت ابن الأعرابي يقول: النس: السوق الشديد، وقال غيره: النس: هو السوق الرفيق، وبه فسر الحديث، في صفته صلى الله عليه وسلم:  كان ينس أصحابه  أي يمشي خلفهم، كما في النهاية. وفي الصحاح: النس: الزجر، وقد نسها نسا. قاله الجوهري، كالنسنسة فيهما، وقال شمر: نسنس ونس، مثل نشنش ونش، وذلك إذا ساق وطرد، وقال الكسائي: نسست الناقة والشاة أنسها نسا، إذا زجرتها فقلت لها: إس إس، وقال غيره: أسست، وقد ذكر في محله. والنس: اليبس، عن الأصمعي، كالنسوس، بالضم، والنسيس، كأمير، يقال: نس اللحم والخبز ينس وينس، من حد نصر وضرب، وهي خبزة ناسة: يابسة وقال الراجز:
  وبلد تمسي قطاه نسسا أي يابسة من العطش، وهو مجاز. وقال الليث: النس: لزوم المضاء في كل أمر، أو هو سرعة الذهاب وورود الماء، ونص الليث: لورود الماء خاصة، كالتنساس، بالفتح، قال الحطيئة:
  وقد نظرتكـم إينـاء صـادرة                      للخمس طال حوزي وتنساسي

  والمنسة، بالكسر: العصا التي تنسها بها، مفعلة من النس، بمعنى الزجر، فإن همزت كان من نسأتها، قاله الجوهري، وقال غيره: من النس، بمعنى السوق. والناسة، هكذا بلام التعريف في الصحاح، وفي المحكم: ناسة، والنساسة، وهذه عن ثعلب: من أسماء مكة، حرسها الله تعالى، قيل: سميت لقلة الماء بها إذ ذاك، أي أما الآن فلا، وقال الزمخشري: لجدبها ويبسها وقلة الماء بها، أو لأن من بغى فيها أو أحدث فيها حدثا ساقته ودفعته عنها، أي أخرج عنها، وهو مجاز، وقال ياقوت: كأنها تسوق الناس إلى الجنة، والمحدث بها إلى جهنم. ومن المجاز: نست الجمة، إذا تشعثت، عن ابن دريد. والنسيس، كأمير: الجوع الشديد، عن ابن السكيت وقال الليث: هو غاية جهد الإنسان، وأنشد
  باقي النسيس مشرف كاللدن وقال غيره: النسيس: الجهد وأقصى كل شيء. والنسيس: الخليقة والطبيعة، كالنسيسة. والنسيس والنسيسة: بقية النفس، ثم إستعمل في سواه، وأنشد أبو عبيدة لأبي زبيد الطائي يصف أسدا:
  إذا علقت مخالبه بقـرن                      فقد أودى إذا بلغ النسيس
  كأن بنحره وبمنـكـبـيه                      عبيرا بات تعبؤه عروس قال: أراد به بقية الروح الذي به الحياة، سمي نسيسا، لأنه يساق سوقا، وفلان في السياق، وقد ساق يسوق، إذا حضر روحه الموت. والنسيس: عرقان في اللحم يسقيان المخ. والنسيسة السعاية، وقال الكلابي: هو الإيكال بين الناس والجمع: النسائس، وهي النمائم، عن ابن السكيت، كما نقله الجوهري، يقال: آكل بين الناس، إذا سعى بينهم بالنميمة. والنسيسة: البلل يكون برأس العود إذا أوقد، عن ابن السكيت، وقد نس الحطب ينس نسوسا: أخرجت النار زبده على رأسه، ونسيسه: زبده وما نس منه. والنسيسة: الطبيعة والخليقة. ويقال: بلغ منه، أي من الرجل نسيسه ونسيسته، أي كاد يموت وأشرف على ذهاب، ويقال أيضا: سكن نسيسها، أي ماتت. وعن ابن الأعرابي: النسس، بضمتين: الأصول الرديئة، هذا هو الصواب، وقد غلط الصاغاني حيث ذكره في ت س س، في كتابيه العباب والتكملة، وقد نبهنا هناك على تصحيفه، فإنظره. والنسناس، بالفتح، ويكسر: جنس من الخلق، يثب أحدهم على رجل واحدة، كذا في الصحاح. وفي الحديث: أن حيا من عاد عصوا رسولهم فمسخهم الله نسناسا، لكل إنسان منهم يد ورجل من شق واحد ينقزون كما ينقز الطائر ويرعون كما ترعى البهائم ويوجد في جزائر الصين، وقيل: أولئك إنقرضوا، لأن الممسوخ لا يعيش أكثر من ثلاثة أيام، كما حققه العلماء، والموجود على تلك الخلقة خلق على حدة، أو هم ثلاثة أجناس: ناس ونسناس ونسانس، قاله الجاحظ، وأنشد للكميت:
  فما الناس إلا تحت خبء فعالهمولو جمعوا نسناسهم والنسانسا

  وقيل: النسناس السفلة والأرزال أو النسانس: الإناث منهم، كما قاله أبو سعيد الضرير. أو هم أرفع قدرا من النسناس، كما في العباب أو هم يأجوج ومأجوج، في قول ابن الأعرابي أو هم قوم من بني آدم، أو خلق على صورة الناس، أشبهوهم في شيء، وخالفوهم في أشياء، وليسوا منهم، كما في التهذيب. وقال كراع: النسناس فيما يقال: دابة في عداد الوحش، تصاد وتؤكل، وهي على شكل الإنسان، بعين واحدة ورجل ويد تتكلم مثل الإنسان. وقال المسعودي في النسناس: حيوان كالإنسان، له عين واحدة، يخرج من الماء ويتكلم، وإذا ظفر بالإنسان قتله. وفي المجالسة، عن ابن إسحاق: أنهم خلق باليمن. وقال أبو الدقيش: يقال: إنهم من ولد سام بن سام إخوة عاد وثمود، وليس لهم عقول، يعيشون في الآجام على شاطيء بحر الهند، والعرب يصطادونهم ويكلمونهم، وهم يتكلمون بالعربية ويتناسلون ويقولون الأشعار ويتسمون بأسماء العرب. وفي حديث أبي هريرة رضي الله تعالى عنه: ذهب الناس وبقي النسناس. قيل: فما النسناس? قال: الذين يتشبهون بالناس وليسوا من الناس، وأخرجه أبو نعيم في الحلية، عن ابن عباس. قال السيوطي في ديوان الحيوان: أما الحيوان الذي تسميه العامة نسناسا فهو نوع من القردة، لا يعيش في الماء، ويحرم أكله، وأما الحيوان البحري ففيه وجهان، وإختار الروياني وغيره الحل. وقال الشيخ أبو حامد: لا يحل أكل النسناس، لأنه على خلقة بني آدم. وقال الغنوي: ناقة ذات نسناس، أي ذات سير باق، هكذا نقله عنه أبو تراب، وبه فسر ما أنشده ابن الأعرابي:
  وليلة ذات جهام أطباق
  سود نواحيها كأثناء الطاق
  قطعتها بذات نسناس باق وقيل: النسناس هنا صبرها وجهدها. وقرب نسناس: سريع، نقله ابن عباد في المحيط. ويقولون في الدعاء: قطع الله تعالى نسناسه، أي سيره وأثره من الأرض. وقال ابن شميل: نسس الصبي تنسيسا: قال له: إس إس، ليبول أو يتغوط، ونص ابن شميل: أو يخرأ، وكأنه عدل عنه إلى التغوط ليكني. ونسس البهيمة: مشاها. فقال لها: إس إس. ونسنس: ضعف، عن ابن دريد، قيل: ومنه إشتقاق النسناس، لضعف خلقهم. ونسنس الطائر: أسرع في طيرانه، كنصنص، والإسم: النسيسة، قاله الليث. ونسنست الريح: هبت هبوبا باردا، وكذا سنسنت. وريح نسناسة وسنسانة: باردة، كذا في النوادر. تنسس منه خيرا تنسمه ومما يستدرك عليه: قال أبو زيد: نس الإبل: أطلقها وحلها. وأنسست الدابة: أعطشتها. ونست دابتك: يبست من الظمأ، وهو مجاز. ويقال للفحل إذا ضرب الناقة على غير ضبعة: قد أنسها. والمنسوس: المطرود والمسوق. والنسيس: المسوق. ونسيس الإنسان ونسناسه: مجهوده وصبره. وقيل: نسناس: من الدخان، وسنسان: يريد دخان نار. والنسناس، بالكسر: الجوع الشديد، عن ابن السكيت، وأما ابن الأعرابي فجعله وصفا، وقال: جوع نسناس قال ويعني به الشديد، وأنشد:
  أخرجها النسناس من بيت أهلها وأنشد كراع:
  أضر بها النسناس حتى أحلها                      بدار عقيل وابنها طاعم جلد

  وعن أبي عمرو: جوع ملعلع ومضور ونسناس ومقحز وممشمش: بمعنى واحد. ونس فلان لفلان، إذا تخبر. ونس الرجل: اشتد عطشه. والنسوس: طائر ربي بالجبل، له هامة كبيرة.

##### Türkçe

**النس**: pazar; denir ki: **نسست الناقة نسا**, yani onu sürdüm. Şemmer dedi: İbnü’l-A‘râbî’nin şöyle dediğini işittim: **النس**: şiddetli sürme. Başkası dedi: **النس**: o, yumuşak sürmedir; ve onunla hadis tefsir edilmiştir; onun (sallallahu aleyhi ve sellem) sıfatında: **كان ينس أصحابه** yani onların arkasından yürürdü; Nihâye’de olduğu gibi. Sıhâh’ta: **النس**: azarlama/sürme (zecer); ve onu **نسا** ile azarladı. Bunu Cevherî söyledi; ikisinde de **كالنسنسة** gibi. Şemmer dedi: **نسنس** ve **نس**; **نشنش** ve **نش** gibi; bu, sürdüğü ve kovduğu zamandır. Kisâî dedi: **نسست الناقة والشاة أنسها نسا**; onu azarladığımda, ona: **إس إس** dediğimde. Başkası dedi: **أسست**; ve mahallinde zikredilmiştir. Ve **النس**: kuruluk; Asma‘î’den; **كالنسوس** (ötre ile) ve **النسيس** (emîr gibi) gibi; denir ki: **نس اللحم والخبز ينس وينس**; **نصر** ve **ضرب** haddi üzere; ve o, **خبزة ناسة**: kuru. Râciz dedi:
  Ve bir belde ki onun katarı akşamlar **نسسا**; yani susuzluktan kuru; ve o mecazdır. Leys dedi: **النس**: her işte geçip gitmeye yapışma; yahut o, gitmenin sürati ve suya varıştır; Leys’in nassı: özellikle suya varmak içindir; **كالتنساس** (fetha ile) gibi. Hutay’e dedi:
  **وقد نظرتكـم إينـاء صـادرة                      للخمس طال حوزي وتنساسي**

**المنسة** (kesra ile): onunla onu **تنسها** ettiğin (sürdüğün/azarladığın) değnek; **النس**’ten **مفعلة**; **الزجر** manasında. Eğer hemze yaparsan, **نسأتها**’dandır. Bunu Cevherî söyledi. Başkası dedi: **النس**’ten, **السوق** manasında. Ve **الناسة**; Sıhâh’ta böyle, lâm-ı ta‘rîf ile. Muhkem’de: **ناسة**; ve **النساسة**. Bu, Sa‘leb’den: Mekke’nin isimlerindendir; Allah Teâlâ onu korusun. Denildi: o vakit orada suyun azlığından isimlendirildi; yani şimdi ise hayır. Zemahşerî dedi: onun kıtlığından, kuruluğundan ve orada suyun azlığından; yahut orada kim azgınlık ederse veya orada bir hadise ihdas ederse onu sürüp ondan defetmesinden; yani ondan çıkarmasından; ve o mecazdır. Yâkût dedi: sanki o, insanları cennete sürer; orada hadise çıkaranı da cehenneme. Mecazdan: **نست الجمة**; dağınık olduğunda; İbn Düreyd’den. Ve **النسيس** (emîr gibi): şiddetli açlık; İbnü’s-Sikkît’ten. Leys dedi: o, insanın gayretinin nihayetidir. Ve inşad etti:
  **باقي النسيس مشرف كاللدن**
Başkası dedi: **النسيس**: gayret ve her şeyin en ucu. Ve **النسيس**: huy ve tabiat; **كالنسيسة** gibi. Ve **النسيس** ve **النسيسة**: nefsin bakiyesi; sonra onun dışındakinde kullanıldı. Ebû Ubeyde, Ebû Zübeyd et-Tâî’den, bir aslanı vasfederken inşad etti:
  **إذا علقت مخالبه بقـرن                      فقد أودى إذا بلغ النسيس**
  **كأن بنحره وبمنـكـبـيه                      عبيرا بات تعبؤه عروس**
Dedi: onunla, hayatın kendisiyle olduğu ruh bakiyesini murad etti; ona **نسيسا** denildi; çünkü o, sürülür gibi sürülür. Ve falan, **في السياق**’tadır; ve **ساق يسوق**; ruhuna ölüm hazır olduğunda. Ve **النسيس**: ette iki damardır; beyni sularlar. Ve **النسيسة**: sa‘y (koğuculuk). Kelâbî dedi: o, insanlar arasında söz taşıma ve birbirine düşürmedir; cem‘i: **النسائس**; ve o, nemîmelerdir; İbnü’s-Sikkît’ten; Cevherî’nin naklettiği üzere. Denir ki: **آكل بين الناس**; insanlar arasında nemîme ile sa‘y ettiğinde. Ve **النسيسة**: od yakıldığında çubuğun başında olan ıslaklık; İbnü’s-Sikkît’ten. Ve **نس الحطب ينس نسوسا**: ateş onun köpüğünü başında çıkardı; ve **نسيسه**: onun köpüğü ve ondan çıkan. Ve **النسيسة**: tabiat ve huy. Ve denir ki: ondan, yani adamdan, **نسيسه ونسيسته**’ne vardı; yani az kalsın öldü ve gitmeye yaklaştı. Ve yine denir: **سكن نسيسها**; yani öldü. İbnü’l-A‘râbî’den: **النسس** (iki ötre ile): kötü asıllar; doğru olan budur. Sâgânî hata etti; onu **ت س س**’de zikretti; iki kitabında: **العباب** ve **التكملة**; ve biz orada onun tashîfini haber verdik; ona bak. Ve **النسناس** (fetha ile) ve kesra da edilir: mahlûkattan bir cins; onlardan biri tek ayak üzerinde sıçrar; Sıhâh’ta böyle. Hadiste: Âd’dan bir kabile, resullerine isyan etti; Allah onları **نسناسا**’a çevirdi; onlardan her insan için tek bir taraftan bir el ve bir ayak; kuşun sıçrayışı gibi sıçrarlar ve hayvanların otlayışı gibi otlarlar; Çin adalarında bulunur. Denildi: onlar tükendi; çünkü meshedilmiş olan üç günden fazla yaşamaz; âlimlerin tahkik ettiği üzere. Ve o suret üzere mevcut olan, başlı başına yaratılmıştır. Yahut onlar üç cinstir: **ناس** ve **نسناس** ve **نسانس**; bunu Câhiz söyledi. Kumeyt’e inşad edildi:
  **فما الناس إلا تحت خبء فعالهمولو جمعوا نسناسهم والنسانسا**

Ve denildi: **النسناس** aşağı tabaka ve reziller; yahut **النسانس**: onların dişileridir; Ebû Sa‘îd ed-Darîr’in dediği gibi. Yahut onlar, **النسناس**’tan daha yüksek kadrdedir; **العباب**’da olduğu gibi. Yahut onlar, İbnü’l-A‘râbî’nin kavlinde, Ye’cûc ve Me’cûc’dür. Yahut onlar, Âdemoğullarından bir kavimdir. Yahut insanlar suretinde yaratılmış bir mahlûktur; bir şeyde onlara benzediler, şeylerde onlara muhalefet ettiler; ve onlardan değildirler; **التهذيب**’de olduğu gibi. Kurâ‘ dedi: **النسناس** denildiğine göre: vahşîler zümresinde bir dabbedir; avlanır ve yenir; insan şeklindedir; tek göz, bir ayak ve bir el ile; insan gibi konuşur. Mes‘ûdî, **النسناس** hakkında dedi: insana benzer bir hayvandır; tek gözü vardır; sudan çıkar ve konuşur; insana galip gelirse onu öldürür. **المجالسة**’de, İbn İshâk’tan: onların Yemen’de yaratılmış oldukları. Ebû’d-Dukayş dedi: denilir ki: onlar, Sâm b. Sâm’ın neslindendir; Âd ve Semûd’un kardeşleridir; ve akılları yoktur; Hind denizi kıyısında sazlıklarda yaşarlar; Araplar onları avlar ve onlarla konuşur; ve onlar Arapça konuşur, ürer, şiir söyler ve Arapların isimleriyle isimlenir. Ebû Hureyre (Allah Teâlâ ondan razı olsun) hadîsinde: **ذهب الناس وبقي النسناس**. Denildi: **فما النسناس?** Dedi: insanlara benzeyenlerdir ve insanlardan değildirler. Ebû Nu‘aym, **الحلية**’de, İbn Abbâs’tan çıkardı. Süyûtî, **ديوان الحيوان**’da dedi: avamın **نسناسا** diye isimlendirdiği hayvan ise maymunlardan bir türdür; suda yaşamaz; onu yemek haramdır. Deniz hayvanına gelince, onda iki vecih vardır; Rûyânî ve başkası helalliği seçti. Şeyh Ebû Hâmid dedi: **النسناس**’ı yemek helal olmaz; çünkü Âdemoğullarının yaratılışı üzeredir. Ganevî dedi: **ناقة ذات نسناس**; yani baki bir yürüyüşe sahip; Ebû Turâb onun üzerinden böyle nakletti; ve onunla, İbnü’l-A‘râbî’nin inşad ettiğini tefsir etti:
  **وليلة ذات جهام أطباق**
  **سود نواحيها كأثناء الطاق**
  **قطعتها بذات نسناس باق**
Ve denildi: buradaki **النسناس** onun sabrı ve gayretidir. **قرب نسناس**: hızlı; İbn Abbâd, **المحيط**’te nakletti. Ve duada derler: **قطع الله تعالى نسناسه**; yani onun yürüyüşünü ve yerden izini. İbn Şümeyl dedi: **نسس الصبي تنسيسا**: ona **إس إس** dedi; işesin yahut dışkılasın diye. İbn Şümeyl’in nassı: yahut **يخرأ**; sanki ondan **التغوط**’a döndü ki kinaye yapsın. Ve **نسس البهيمة**: onu yürüttü; ona: **إس إس** dedi. Ve **نسنس**: zayıfladı; İbn Düreyd’den. Denildi: ve ondan **النسناس**’ın اشتقاقı; onların yaratılışının zayıflığından. Ve **نسنس الطائر**: uçuşunda hızlandı; **كنصنص** gibi. İsim: **النسيسة**; Leys söyledi. Ve **نسنست الريح**: soğuk bir esişle esti; ve böylece **سنسنت**. Ve **ريح نسناسة وسنسانة**: soğuk; **النوادر**’de böyle. **تنسس منه خيرا تنسمه**. Ve kendisine istidrâk olunanlardan: Ebû Zeyd dedi: **نس الإبل**: onları saldı ve çözdü. Ve **أنسست الدابة**: onu susattım. Ve **نست دابتك**: susuzluktan kurudu; ve o mecazdır. Ve aygıra, deveyi **ضبعة**’sız (uygun hâl olmaksızın) vurduğunda denir: **قد أنسها**. Ve **المنسوس**: kovulmuş ve sürülmüş. Ve **النسيس**: sürülmüş. Ve insanın **نسيسه**’i ve **نسناسه**’ı: onun gayreti ve sabrı. Ve denildi: **نسناس**: dumandandır; ve **سنسان**: ateş dumanını ister. Ve **النسناس** (kesra ile): şiddetli açlık; İbnü’s-Sikkît’ten. İbnü’l-A‘râbî ise onu vasıf yaptı ve dedi: **جوع نسناس**; ve onunla şiddetliyi kasteder. Ve inşad etti:
  **أخرجها النسناس من بيت أهلها**
Kurâ‘ inşad etti:
  **أضر بها النسناس حتى أحلها                      بدار عقيل وابنها طاعم جلد**

Ebû ʿAmr’dan: **جوع** **ملعلع** ve **مضور** ve **نسناس** ve **مقحز** ve **ممشمش**: tek bir mânâdadır. Ve falan kimse falan kimse için **ونس** etti; haber araştırdıysa. Ve adam **نس** etti: susuzluğu şiddetlendi. Ve **النسوس**: dağda yetişen bir kuştur; onun büyük bir tepesi vardır.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%B3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَسَّ
نَسَّ I ,  U ( n. ac. نَسّ 1 ),
a.  Drove on.

b.  ( n. ac. نَسّ 1 ,  نُسُوْس 27 ), Was active; hastened away.

c.  Was dry, stale.

d.  ( n. ac. نَسّ 1 ,  تَنْسَاْس 62 ), Went to the water.

e.  Dispersed.

نَسَّسَ
نَسَّسَ II ,
a.  Drove; called to.

تَنَسَّسَ
تَنَسَّسَ V
a.  [ Min ], Heard; learnt from.

مِنْسَسَة
مِنْسَسَة 20t ,
a.  Stick; rod.

نَاْسِس
نَاْسِس 21 ,
a.  Dry, stale.

نَاْسِسَة
نَاْسِسَة 21t
a.  [ art. ], Surname of Mecca.

نَسِيْس
نَسِيْس 25 , ( pl. نُسُوْس 27 ),
a.  Effort, exertion.

b.  ( pl. نُسُس 10 ), Nature; disposition.

c.  Last gasp, last breath.

d.  Hunsbnger, starvation.

نَسِيْسَة
نَسِيْسَة 25t ,
a.  see 25 (b) , ( c ).

c.  Slander, detraction.

نَسَّاْسَة
نَسَّاْسَة 28t
a.  [ art. ],  see 21t .

مِنْسَاْس
مِنْسَاْس 45 ,
a.  Ox-goad; cudgel.

تَنْسَاْس
تَنْسَاْس 62 ,
a.  Quick walk.

##### Türkçe

**نَسَّ**
**نَسَّ** I, U (isim-fiil: **نَسّ** 1),
a. Sürdü.

b. (isim-fiil: **نَسّ** 1, **نُسُوْس** 27), Etkin oldu; aceleyle uzaklaştı.

c. Kuru, bayat oldu.

d. (isim-fiil: **نَسّ** 1, **تَنْسَاْس** 62), Suya gitti.

e. Dağıldı.

**نَسَّسَ**
**نَسَّسَ** II,
a. Sürdü; çağırdı.

**تَنَسَّسَ**
**تَنَسَّسَ** V
a. [Min], İşitti; -den öğrendi.

**مِنْسَسَة**
**مِنْسَسَة** 20t,
a. Sopa; değnek.

**نَاْسِس**
**نَاْسِس** 21,
a. Kuru, bayat.

**نَاْسِسَة**
**نَاْسِسَة** 21t
a. [harf-i tarif], Mekke’nin lakabı.

**نَسِيْس**
**نَسِيْس** 25, (çoğulu: **نُسُوْس** 27),
a. Çaba, gayret.

b. (çoğulu: **نُسُس** 10), Tabiat; huy.

c. Son nefes, son soluk.

d. Açlık habercisi, açlıktan ölme.

**نَسِيْسَة**
**نَسِيْسَة** 25t,
a. 25 (b), (c)’ye bak.

c. İftira, çekiştirme.

**نَسَّاْسَة**
**نَسَّاْسَة** 28t
a. [harf-i tarif], 21t’ye bak.

**مِنْسَاْس**
**مِنْسَاْس** 45,
a. Öküz dürtme değneği; sopa.

**تَنْسَاْس**
**تَنْسَاْس** 62,
a. Hızlı yürüyüş.
