# نسس — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%B3/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B3%D8%B3/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%B3.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: نسس

باب السين والنون
س ن، ن س يستعملان
سن:
السِّنُّ واحدةُ الأَسنان.
وكَبِرَتْ سِنُّ الرجل: يُعنَى به الهَرَمُ، أُخِذَ من السِّنِّ التي نَيَّبَتْ وليس من السِّنين، ومنه يقال: حديث السِّنِّ وسنُّه حديث.
وأَسَنَّ الرجلُ: كَبِرَ.
وناقةٌ مُسِنّةٌ والجمع مَسانُّ.
وسِنٌّ من ثُومٍ أي حَبَّةٌ من رأسه.
وأسنانُ المِنْجَل ونحوه في كلّ شيءٍ: أُشَرُهُ.
وسِنان الرُّمحِ سِنانٌ مَسْنُونٌ سَنينٌ.
والمِسَنُّ: الحَجَرُ الذي يُسَنُّ عليه السِّكِّينُ، أي يُحَدَّدُ والسَنُّ: أن تَسُنَّ الطِّينَ بيَدكَ اذا طَيَّنتَ أو اتَّخَذْتَ منه فَخّاراً.
ورجلٌ مَسُنونُ الوجهِ: كان قد سَنَّ عن وَجهِهِ اللَّحْمَ أي خَفَّفَ.
وحَمَأٌ مَسنُونٌ، قيلَ: هو المُنتِنُ.
والمَسنُونُ في كلام العَرَب المُصَوَّرُ.
وما أحسَنَ سُنَّةَ وَجْهِهِ أي دَوائره.
والسُّنَّةُ: مالَجَّ الفَرَسُ في عَدْوِه وإقباله وإدباره، قال في وصف الشَّوْل: اذا اشمَعَلَّتْ سُنَنٌ رَسَابها أي رَفَقَ بها.
والمَسْنُون أُخِذَ من سُنَّةِ الوجهِ.
وأراد رجلٌ ابتِياع جَمَلٍ، فسألَ صاحبَه عن سِنِّه فكَذَبه، وجاء آخر ببَكرٍ يبيعُه فسَأله عن سِنِّه فصَدَقَه فقال: صَدَقَني سِنَّ بَكْرِه فذهبت مَثَلاً.
والسَّنَّةُ: اسم الدُّبَّةِ او الفَهد.
والسَّناسِنُ: حُروف فَقارِ الظَّهْر العُليا التي يسبِق بعضُها بين شَطَّيْ سَنام البعير، الواحِدُ سِنسِنٌ.
وسُنْسُنُ: اسمٌ أعجميٌّ يُسَّمي به أهل السَّوادِ.
والمُسَنَّنُ: طريقُ يُسْلَكُ، والمُسَلْسَلُ مثلهُ.
ويقال: السَّنَّةُ والمَنَّةُ، فالسّنّةُ الدُّبَّةُ، والمَنَّةُ القِرْدَة.
ويقال: السَّنينةُ من الرَّملْ الشَّقيقةُ المُنقطِعة، وجمعُها سَنائِنُ. والسَّنينةُ: الرمح، وجمعها سَنائنُ، قال مالك بن خالد الخُناعيّ: فضولُ رِجاعٍ رَقْرَقَتها السَّنائن والرِّجاعُ: الغُدرانُ.
والسَّنَنُ: أوَّلُ القوم.
والسَّنَةُ: العامُ القَحْط.
نس:
النَّسُّ لُزُومُ امَضاءِ في كلِّ أمر، وهو سُرعة الذَّهاب لورود الماء خاصة، قال العجّاج: وبَلدةٍ يُمسِي قَطاها نُسَّسَا والتَّنساس: التَّفعال منه، قال الحُطيئة: طالَ بها حَوْزي وتَنْساسي والنَسُّ: الحَثُّ السريع، والنّاسُ المصدر، ونَسَّه يَنُسُّه نَسّاً وأَنَسَستُ بعيري: حَثَثْتُه في السَّوق.
والنَّسيس: جُهْدُ الإِنسان، قال أبو زُبَيْد:
اذا عَلِقَتْ مَخالِبُه بقَـرْنٍ		فقد أَودَى اذا بَلَغَ النَّسيسُ
أي بَلَغَ مَجُهودَه.
وأنشد: باقي النَّسيسِ مُشرِفٌ كاللَّدْنِ والنَّسْنَسَةُ: سُرعة الطَّيَران، يقال: نَسْنَسَ ونَصْنَصَ.
ويقال: طَبَخَ اللَّحْمَ حتى نَسَّ، والنّاسُّ: الذي ذَهَبَ طَعْمُه وبَلَلُه من شِدَّة الطَّبْخ، ونَسَّ ينِسُّ نُسُوساً، وأَنْسَستَ لَحمَكَ يا فلان.
والنَّسيس: البقِيَّةُ من الشيء، وأصلُه بقيّة الرّوح، يقال: ما بقي منه الا نَسيسُه، أي بقيّةُ روحِه، قال الكُمَيت:
ولكنَّ مِنّيَ بـرَّ الـنَّـسـيس		أَحُوط الحَريمَ وأحمى الذِّمارا
أي لا ازال بهم بارّاً ما بَقِيَ في النَّسيس أيُّ قُوّةٍ وحياة ومنه قوله: فقد أودَى اذا بَلَغَ النَّسيسُ والنِسْناسُ: خَلقٌ في صورة الناس، أَشبَهُوهُم في شيءٍ وخالفوهم في شيء، وليسوا من بني آدَمَ. ويقال فيهم: كانوا حَيّاً من عادٍ عَصَوا رُسُلهم فمَسَخَهُم اللهُ نَسْناساً، لكل إِنسانٍ يَدٌ ورِجلٌ من جانبٍ، يَنقُزون نَقْزَ الظَّبْي، ويَرْعَونَ رَعْي البَهائِم.
ويقال: إِنَّهم انقرَضُوا، والذين هم على تلك الخِلْقة ليسوا من أصلهم ولا نَسْلِهم، ولكنْ خلق على حِدَةٍ.
والنَّسانِسُ جمعُ النَّسناس، قال:
وما الناسُ الا نحن أم ما فَعالهم		وإن جَمَعوا نَسناسَهم والنَّسانِسَا

### Türkçe

باب **السين** ve **النون**
**س ن**، **ن س** kullanılırlar.

**سن**:
**السِّنُّ** dişlerin bir tanəsidir.
Ve “adamın **سِنُّ**’i büyüdü”: bununla ihtiyarlık kastedilir; **السِّنِّ**’den alınmıştır ki o, (dişin) **نَيَّبَتْ** (azı dişi çıkması)dır; **السِّنين**’den (yıllardan) değildir. Bundan dolayı denir: **حديث السِّنِّ** ve **سنُّه** gençtir.
Ve **أَسَنَّ** adam: büyüdü.
Ve **مُسِنّةٌ** bir dişi deve; çoğulu **مَسانُّ**.
Ve sarımsaktan bir **سِنٌّ**: yani başından bir tanedir.
Ve orak ve benzerinin her şeydeki **أسنانُ**’ı: onun dişleridir.
Ve mızrağın **سِنان**’ı: **سِنانٌ مَسْنُونٌ سَنينٌ**.
Ve **المِسَنُّ**: bıçağın üzerinde **يُسَنُّ** (bilenip keskinleştirildiği) taş; yani keskinleştirilir. Ve **السَنُّ**: çamuru elinle **تَسُنَّ** etmen; çamurla sıvadığında yahut ondan çömlek yaptığında.
Ve **مَسُنونُ الوجهِ** bir adam: yüzünden eti **سَنَّ** etmişti; yani hafifletmişti.
Ve **حَمَأٌ مَسنُونٌ**; denildi: o, kokmuş olandır.
Ve **المَسنُونُ** Arapların sözünde: tasvir edilmiş olandır.
Ve “yüzünün **سُنَّةَ**’si ne güzeldir”: yani onun daireleri.
Ve **السُّنَّةُ**: atın koşusunda, gelişinde ve gidişinde ısrarla sürdürdüğü şeydir. **الشَّوْل**’ün vasfında dedi: “اذا اشمَعَلَّتْ **سُنَنٌ** رَسَابها” yani ona yumuşak davrandı.
Ve **المَسْنُون** yüzün **سُنَّةِ**’sinden alınmıştır.
Ve bir adam bir deve satın almak istedi; sahibine onun **سِنِّ**’i hakkında sordu da ona yalan söyledi. Ve bir başkası bir **بَكرٍ** getirip onu satıyordu; ona onun **سِنِّ**’i hakkında sordu da ona doğru söyledi. Bunun üzerine dedi: “Bana **سِنَّ بَكْرِه**’ini doğru söyledi”; böylece mesel oldu.
Ve **السَّنَّةُ**: ayının yahut parsın adıdır.
Ve **السَّناسِنُ**: devenin hörgücünün iki yanı arasında bazısı öne geçen, sırtın üst omurlarının çıkıntılarıdır; teki **سِنسِنٌ**.
Ve **سُنْسُنُ**: **السَّواد** ehlinin onunla adlandırdığı, yabancı bir addır.
Ve **المُسَنَّنُ**: gidilen bir yoldur; **المُسَلْسَلُ** de onun gibidir.
Ve denir: **السَّنَّةُ** ve **المَنَّةُ**; **السّنّةُ** ayıdır, **المَنَّةُ** maymundur.
Ve denir: kumdan **السَّنينةُ** kopuk parça; çoğulu **سَنائِنُ**. Ve **السَّنينةُ**: mızraktır; çoğulu **سَنائنُ**. Mâlik b. Hâlid el-Hunâî dedi:
فضولُ رِجاعٍ رَقْرَقَتها السَّنائن
Ve **الرِّجاعُ**: gölcüklerdir.
Ve **السَّنَنُ**: kavmin evvelidir.
Ve **السَّنَةُ**: kıtlık yılıdır.

**نس**:
**النَّسُّ** her işte sürüp gitmeye yapışmaktır; ve özellikle suya varmak için gidişin süratidir. el-Acçâc dedi:
وبَلدةٍ يُمسِي قَطاها نُسَّسَا
Ve **التَّنساس**: ondan **التَّفعال** veznidir. el-Hutay’e dedi:
طالَ بها حَوْزي وتَنْساسي
Ve **النَسُّ**: hızlı sevk etmektir; **النّاسُ** masdardır. Ve **نَسَّه** onu **يَنُسُّه** **نَسّاً**; ve “deve(mi) **أَنَسَستُ**”: onu sürüşte sevk ettim.
Ve **النَّسيس**: insanın gayretidir. Ebû Zübeyd dedi:
اذا عَلِقَتْ مَخالِبُه بقَـرْنٍ		فقد أَودَى اذا بَلَغَ النَّسيسُ
Yani gayretinin sonuna vardı.
Ve şu da okundu:
باقي النَّسيسِ مُشرِفٌ كاللَّدْنِ
Ve **النَّسْنَسَةُ**: uçuşun süratidir; denir: **نَسْنَسَ** ve **نَصْنَصَ**.
Ve denir: eti pişirdi, ta ki **نَسَّ** etti. Ve **النّاسُّ**: şiddetli pişirmeden dolayı tadı ve ıslaklığı giden şeydir. Ve **نَسَّ** **ينِسُّ** **نُسُوساً**; ve “ey falan, etini **أَنْسَستَ**.”
Ve **النَّسيس**: şeyden kalan artıktır; aslı ruhun kalıntısıdır. Denir: ondan **نَسيسُه**’nden başka kalmadı; yani ruhunun kalıntısı. el-Kumeyt dedi:
ولكنَّ مِنّيَ بـرَّ الـنَّـسـيس		أَحُوط الحَريمَ وأحمى الذِّمارا
Yani **النَّسيس**’te herhangi bir kuvvet ve hayat kaldıkça onlara iyilik eden olmaktan geri durmam; ve ondan onun sözü: “فقد أودَى اذا بَلَغَ النَّسيسُ”.
Ve **النِسْناسُ**: insanlar suretinde bir yaratılıştır; bir şeyde onlara benzetilmişler ve bir şeyde onlara muhalefet etmişlerdir; Âdemoğullarından değildirler. Ve onlar hakkında denir: Âd’dan bir kabile idiler; elçilerine isyan ettiler de Allah onları **نَسْناساً**’a çevirdi. Her insan için bir yandan bir el ve bir ayak vardır; ceylanın sıçrayışı gibi sıçrarlar ve hayvanların otlayışı gibi otlarlar.
Ve denir: onlar tükendiler; ve o yaratılış üzere olanlar onların asıllarından ve nesillerinden değildir; fakat başlı başına yaratılmıştır.
Ve **النَّسانِسُ**: **النَّسناس**’ın çoğuludur. Dedi:
وما الناسُ الا نحن أم ما فَعالهم		وإن جَمَعوا نَسناسَهم والنَّسانِسَا
