# نسع — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%B9/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B3%D8%B9/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نسع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%B9.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: نسع

باب العين و السين والنون معهما
ع س ن- ع ن س- س ع ن- ن ع س- س ن ع- ن س ع
عسن:
العَسَنُ: نُجُوعُ العلف والرِّعْيِ في الدّوابِّ.
عَسِنَتِ الإبل عَسَناً إذا نجع فيها الكلأ وسمنت.
ودابّة عَسِنٌ، أي: شكور.
وعَسْنٌ: موضع. قال:
كأنّ عليهم بِجَنوبِ عَسْنٍ		غماماً يستهلّ ويستطير
عنس:
العَنْسُ من أسماء الناقة سمّيت به لتمام سِنِّها وشدّة قُوَّتِها. ووُفور عظامها وأعضائها واعنيناسِ ذَنَبِها، أي: وُفُورُ هُلْبِه وطوله. قال:
وكم قَطَعْنا من عَلاةٍ عنسِ
وقال الطرماح:
يَمْسَحُ الأرض بمُعْنَوْنِسٍ		مثل مِئْلاةِ النّياحِ الفِئامْ
وعَنَسَتِ المرأةُ تَعْنُس عُنُوسا، إذا صارت نَصَفاً وهي بعدُ بِكْرٌ لم تَزَوَّجْ. وعنّسها أهلُها تعنيساً إذا حبسوها عن الإزواج حتى تجاوزت فَتاء السّنّ، ولمّا تَعْجُز بعدُ فهي مُعَنَّسة، ويجمع على مَعانِس ومُعَنَّسات، ويجمع العانس بالعوانس. قال:
وعيط كأسرابِ القَطا قد تشوّفت		معاصيرُها والعاتِقاتُ العوانس
قال عرّام: والقاعدات. وقال ابو ليلى: جماعة العانس: عُنَّس، وأنشد:
تجمّع العون على العنَّـس
من كلّ فخجاء لبود البرنس
وعنس: قبيلة من مذحج.
سعن:
السَّعْنُ يتّخذ من الأدم شبه الدلو إلا أنه مستطيل مستدير، ربما جعلت له قوائم ويُنْتَبَذُ فيه. وقد يكون على تلك الخلقة من الدلاء صغيراً فتسميه العرب السَّعنَ، وجمعه: سِعَنَةٌ وأسعان. قال: سَعْنٌ وسُعْنٌ كلاهما. وقال عرّام: السَّعْنُ عندنا قِرْبَة باليةٌ قد تَخَرَّق عُنُقُها يُبّرد فيها الماء، ولا يسمى الدلو سعنا، وأنشد لعنترة:
كَذَبَ العتيقُ وماءُ سُعْن بارد		إن كنتِ سائلةً غَبُوقاً فاذهبي
ويروي: وماء شن.
والمُسَعَّنُ من الغُروب يتخذ كل واحد من أديمين يقابل بينهما فيُغْرقان عِراقَيْنِ، وله خُصْمان من جانبين لو وضع لقام قائما من استواء أعلاه وأسفله.
والسُّعْنُ: ظُلّة يتخذها أهل عُمان فوق سطوحهم من أجل ندى الوَمَدَةِ والجميع: السُّعُون.
نَعَسَ:
نَعَسَ يَنْعَسُ نُعاسا ونَعْسَة شديدة فهو ناعس.
وقد سمعناهم يقولون: نَعْسان ونَعْسَى، حملوه على وَسْنان ووسْنَى، وربما حملوا الشيء على نظائره، وأحسن ما يكون ذلك في الشعر.
سنع:
امرأة سَنيعة قد سَنُعَتْ سَناعة، وهي الجميلة اللينة المفاصل اللطيفة العظام في كمال. والسّنيع: التّام الضليع من كل شيء.
والسِّنْعُ: السُّلامَى التي تصل ما بين الأصابع والرُّسغ في جوف الكفّ. الواحدة: سِنْعَة ويجمع على أسناع.
نسع:
النِّسْعُ: سَيْرٌ يُضْفَرُ كهيئة أعنّة البغال يشد به الرحال. والقطعة منها: نِسْعَة تشد على طرفي البطان، ويجمع على نسوع وأنساع.
والمرأة الناسعة هي الطويلة المتك. ونُسُوعه: طوله.

### Türkçe

باب العين و السين والنون معهما
ع س ن- ع ن س- س ع ن- ن ع س- س ن ع- ن س ع

عسن:
**العَسَنُ**: dört ayaklı hayvanlarda yem ve otlamanın fayda vermesi.
Develer **عَسَناً** **عَسِنَتِ**; onda ot fayda verip semirdikleri zaman.
Ve **عَسِنٌ** bir binek hayvanı; yani: şükredici.
Ve **عَسْنٌ**: bir yer. Dedi ki:
Sanki onların üzerinde, **عَسْنٍ**’in güneyinde		bir bulut; sağanak başlatır ve yayılır

عنس:
**العَنْسُ**: devenin adlarındandır; yaşı tamam olduğu ve kuvvetinin şiddeti sebebiyle onunla adlandırılmıştır. Ve kemiklerinin ve uzuvlarının bolluğu ve kuyruğunun **اعنيناسِ**’ı; yani: onun kıllarının bolluğu ve uzunluğu. Dedi ki:
Ve nice kestik bir yüksek yerden, **عنسِ**
Ve **الطرماح** dedi ki:
Yeri, **مُعْنَوْنِسٍ** ile siler		ağıtçıların **مِئْلاةِ**’ı gibi, kalabalıklar

Ve kadın **عُنُوسا** **تَعْنُس** **عَنَسَتِ**; yarı yaşa geldiği hâlde hâlâ bakire olup evlenmediği zaman. Ve ailesi onu **تعنيساً** **عنّسها**; onu evlendirmeden alıkoyup yaşın gençlik tazeliğini geçtiği zaman; hâlbuki henüz acze düşmemiştir; o hâlde o **مُعَنَّسة**’dir. Ve **مَعانِس** ve **مُعَنَّسات** üzerine cem‘ edilir; ve **العانس** **بالعوانس** üzerine cem‘ edilir. Dedi ki:
Ve bir bağırış; **القَطا** sürüleri gibi, özlem duymuş		onların kasırgaları ve evlenmemiş genç kızlar, **العوانس**
**عرّام** dedi ki: ve oturan kadınlar. **ابو ليلى** dedi ki: **العانس**’ın topluluğu: **عُنَّس**. Ve okudu:
Yardımcılar, **العنَّـس** üzerine toplandı
Her **فخجاء**’dan, **لبود البرنس**

Ve **عنس**: **مذحج**’den bir kabile.

سعن:
**السَّعْنُ**: deriden yapılır; kova benzeri, ancak o uzunlamasına yuvarlaktır; belki ona ayaklar yapılır ve içinde nebiz yapılır. Ve o şekil üzere kovaların küçüğü olabilir; Araplar ona **السَّعنَ** adını verir; onun çoğulu: **سِعَنَةٌ** ve **أسعان**. Dedi ki: **سَعْنٌ** ve **سُعْنٌ**; ikisi de. **عرّام** dedi ki: **السَّعْنُ** bizde, boynu delinmiş eski bir kırbadır; onda su soğutulur; kova **سعنا** diye adlandırılmaz. Ve **عنترة**’den okudu:
Eski (şarap) yalan söyledi; ve **سُعْن** suyu soğuktur		eğer sen bir akşam içkisi soruyorsan, git
Ve şöyle rivayet edilir: ve **شن** suyu.

Ve **المُسَعَّنُ**: **الغُروب**’dan; her biri iki deriden yapılır; ikisi karşı karşıya getirilir; iki dikişle su sızdırmaz yapılırlar; onun iki yandan iki kulpu vardır; eğer konulsa, üstü ve altının düzlüğünden dolayı dimdik ayakta dururdu.

Ve **السُّعْنُ**: **عُمان** halkının, **الوَمَدَةِ**’nin çiyi sebebiyle damlarının üstünde yaptıkları bir gölgelik; ve hepsi: **السُّعُون**.

نَعَسَ:
**نَعَسَ** **يَنْعَسُ** **نُعاسا** ve şiddetli **نَعْسَة**; o hâlde o **ناعس**’tır.
Ve onları şöyle derken işittik: **نَعْسان** ve **نَعْسَى**; onu **وَسْنان** ve **وسْنَى** üzerine حمل ettiler; belki şeyi benzerleri üzerine حمل ederler; bunun en güzel olduğu yer şiirdedir.

سنع:
**سَنيعة** bir kadın; **سَناعة** **سَنُعَتْ**; o, güzel, eklemleri yumuşak, kemikleri ince, tamlık içinde olandır. Ve **السّنيع**: her şeyden tam, güçlü olan.
Ve **السِّنْعُ**: avuç içinin içinde, parmaklarla bilek arasını birleştiren **السُّلامَى**’dır. Tekili: **سِنْعَة**; ve **أسناع** üzerine cem‘ edilir.

نسع:
**النِّسْعُ**: katırların dizginleri gibi örülen bir kayış; onunla semerler bağlanır. Ve ondan bir parça: **نِسْعَة**; **البطان**’ın iki ucuna bağlanır; ve **نسوع** ve **أنساع** üzerine cem‘ edilir.
Ve **الناسعة** kadın: uzun kalçalı olandır. Ve onun **نُسُوعه**’u: onun uzunluğudur.
