# نسف (ن-س-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B3%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Toz halinde savurmak

- Harfler: ن - س - ف
- Kur'an'da: 5 geçiş · 3 ayet · 4 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (4)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [نَسْفًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%81/siga/%D9%86%D9%8E%D8%B3%D9%92%D9%81%D9%8B%D8%A7.md) | فَعْلًا | Toz halinde savurmak | 2 | 2 | [20:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%81/ayet/20:97.md) |
| [لَنَنْسِفَنَّهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%81/siga/%D9%84%D9%8E%D9%86%D9%8E%D9%86%D9%92%D8%B3%D9%90%D9%81%D9%8E%D9%86%D9%8E%D9%91%D9%87%D9%8F.md) | لَنَفْعِلَنَّهُ | Kesinlikle onu toz halinde savuracağız | 1 | 1 | [20:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%81/ayet/20:97.md) |
| [نُسِفَتْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%81/siga/%D9%86%D9%8F%D8%B3%D9%90%D9%81%D9%8E%D8%AA%D9%92.md) | فُعِلَتْ | Toz halinde savruldu | 1 | 1 | [77:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%81/ayet/77:10.md) |
| [يَنْسِفُهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%81/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%92%D8%B3%D9%90%D9%81%D9%8F%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | يَفْعِلُهَا | Onu toz halinde savurur | 1 | 1 | [20:105](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%81/ayet/20:105.md) |

## Mücavir kökler — 15 mücavir (26 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [جبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 17 · Dağ anlamındadır
2. [حرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Yanık demektir
3. [عكف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%83%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Örgülü saç demektir
4. [يمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Büyük akarsu
5. [ظلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Gölge demektir
6. [ذهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir
7. [مسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ona dokundu
8. [نظر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Korkuluk demektir
9. [خلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Half : Ense demektir
10. [سأل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Sehl” ova demektir
11. [وعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Va’id” yağmur bulutu demektir
12. [حيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Uyanık yılan demektir
13. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
14. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ribve, tümsek demektir
15. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نسف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [دكك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%83%D9%83.md), [بثث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AB%D8%AB.md), [ذرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B1%D8%A3.md), [قلع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%B9.md) |
| Zıt Kök | [ثبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi kökünden veya zemininden söküp ufalayarak rüzgâr yahut su akıntısı önünde toza çevirip savurmak. |
| Çekirdek Özet 2 | Dağlar veya putlaştırılmış nesneler gibi muhkem ve sarsılmaz sanılan yapıların parçalanıp zerrelere ayrılarak mekândan izinin silinmesi. |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık alanındaki sahte ilahlık ve mutlaklık iddialarının ontolojik düzeyde sıfırlanması; şirk ve kibir sembollerinin un ufak edilerek tasfiyesi. |
| Kritik Hata Riski | Kavramı yalnızca alelade bir yıkma veya kırma fiili sanıp, kütlenin toza dönüştürülüp savrularak geride hiçbir iz bırakılmaması boyutunu gözden kaçırmak. |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نس | Bir şeyi yerinden oynatmak, çekip çıkarmak, izini zayıflatmak veya yerini değiştirmek ([نسأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%A3.md), [نسخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%AE.md), [نسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%84.md), [نسك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%83.md)) | ف | Çekirdeğin içerdiği yerinden oynatma ve ayırma hareketine üfleme, dağıtma, saçma ve boşluğa fırlatma niteliği eklenerek nesnenin un ufak edilip savrulması anlamı pekişmiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Gizli veya derinde olanın hareketlenmesi, süreğen bir kuvvetin alttan yüzeye doğru yönelişi. |
| س | diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Zemine tutunmuş olma, yapısal direnç, sürtünme ve sertlik. |
| ف | ağız; söz, açıklık, kenar | Dışarıya üfleme, hava akımı oluşturma, açıklığa saçılma ve dağılma. |
| نسف | Zemine dayanmış ve tutunmuş katı bir yapının alttan gelen kuvvetle yerinden sökülerek parçalanması ve bir nefes yahut rüzgâr etkisiyle boşluğa savrulup dağıtılması hareketi. |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Şiddetli rüzgârın yerdeki toprağı ve samanı kökünden kaldırıp savurması; devenin otu kökünden koparıp yemesi; tahılın kalburla elenerek kabuk ve tozunun ayrılması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ukbe b. Hucr rüzgârın savuruculuğunu tasvir ederken kökü şöyle kullanır: نَسَفَتْ مَعَارِفَهَا صَبًا حَنَّانَةٌ / أَنْ لَا تَأَوُّبَهَا بِرِيحٍ تَبْكُرُ |
| Erken Arapça kullanım | Ebu'n-Necm el-İclî devenin semer vurması sonucu yarasındaki kabukları söküp atmasını anlatırken kökü şöyle zikreder: وَانْتَسَفَ الجَالِبَ مِنْ أَنْدَابِهِ / إِغْبَاطُنَا المَيْسَ عَلَى أَصْلابِهِ |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, Asāsü’l-Belāġa.

### Sami etimolojik katman

Arapça نسف kökü, Sami dillerinde üfleme, nefes etme, yerinden sökme ve rüzgârla savurup dağıtma semantik dairesiyle doğrudan bağlantılıdır. İbranicede n-š-p / n-š-p̄ (נָשַׁף) fiili "esmek, kuvvetle üflemek, rüzgârla savurmak" anlamına gelir ve rüzgâr marifetiyle bir kütlenin savrulup dağıtılması bağlamlarında görülür. Süryanicede n-š-p (ܢܫܦ) kökü yine üflemek, solukla dağıtmak ve havaya savurmak manasını korur. Akadcada našāpu / nasāpu biçiminde belgelenen eylem ise "üflemek, rüzgâr önünde savurmak, toz haline getirip uçurmak" manasında ortak bir Doğu-Kuzeybatı Sami katmanına işaret eder. Sami kök mirasında temel hareket unsuru güçlü bir hava akımının veya kuvvetin bir nesneyi parçalara ayırarak etrafa saçmasıdır; Arapça bu ortak mirası korumuş ve hem cismi toza dönüştürme hem de savurarak mekândan silme nüansıyla zenginleştirmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Hebrew and Aramaic Lexicon of the Old Testament (HALOT), Payne Smith Syriac Dictionary, Chicago Assyrian Dictionary (CAD).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | نسف kökünden türeyen fiil ve isimler | Kökün asıl anlamı bir şeyi yerinden koparıp parçalamak ve rüzgâr yahut su akıntısıyla savurmaktır; kalburla savurma ve derideki kiri taştan ayırma manalarına da genişlemiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice nāšap̄ (נָשַ), Süryanice nəšap̄ (ܢܫܦ), Akadca našāpu | Üflemek, rüzgârla tozutup savurmak ve dağıtmak ortak bir Doğu ve Kuzeybatı Sami semantik zeminine dayanır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında düzenli ses denkliğiyle kesinleşmiş bir kök akrabalığı tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Lisānü’l-ʿArab, HALOT, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نسف | Anlamlı | Toz haline getirip savurmak | Bir şeyi kökünden söküp parçalayarak rüzgâr veya suyla saçıp yok etmek | Hedef kök, Kur'an'da geçer |
| [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) | Anlamlı | Genişlemek, soluk almak, can | Can, ruh, soluk alma, bir şeyin öz varlığı ve kederin dağıtılması | Nefes ve hava hareketi çekirdeğini paylaşır, Kur'an'da geçer |
| [سنف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D9%81.md) | Anlamlı | İlerlemek, semer bağı bağlamak | Devenin göğüslük kayışı, öne geçmek, bulutun yağmur alameti olarak belirmesi | Kur'an'da geçmez |
| [سفن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%86.md) | Anlamlı | Kazımak, yontmak, süpürmek | Yeri veya tahtayı kazımak, yüzeyi sıyırıp süpürmek; suda akıp giden gemi | Yüzeyi sıyırıp süpürme yönüyle kökle yakınlık taşır, Kur'an'da geçer |
| [فنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%86%D8%B3.md) | Anlamlı | Burun basıklığı, geri çekilme | Burnun basık ve kalkık olması, kişinin geriye çekilip saklanması | Tahdhīb al-Lugha'da müsta'mel kabul edilmiştir, Kur'an'da geçmez |
| فسن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نسف | Merkez | Toz halinde savurmak | Parçalayıp un ufak ettikten sonra rüzgâr veya akıntı önünde savurarak mekândan silmek | Kökten sökme, toza çevirme ve dağıtarak yok etme aşamalarını bir arada içerir |
| [دكك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%83%D9%83.md) | Komşu | Ezmek, düzlemek | Nesneyi çarparak veya ezerek yükseltisini yok edip dümdüz hale getirmek | Savurma ve dağıtma unsuru içermez, kütleyi basarak tesviye etmeye odaklanır |
| [بثث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AB%D8%AB.md) | Komşu | Dağıtmak, saçmak | Parçaları veya varlıkları geniş bir alana yaymak ve saçmak | Öncesinde kökten sökme veya toza dönüştürme şartı barındırmaz |
| [ذرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B1%D8%A3.md) | Komşu | Saçıp savurmak | Tohumu veya zerrecikleri yaymak, yaratıp yeryüzüne dağıtmak | Yıkım ve yok etme gayesi taşımaz, ekseriya çoğalma ve var etme eksenlidir |
| [قلع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%B9.md) | Komşu | Kökünden sökmek | Bir şeyi tutunduğu yerden bütünüyle koparıp çıkarmak | Kütlenin ufalanması ve savrulması aşamasını kapsamaz, yalnızca yerinden çıkarma eylemidir |
| [ثبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) | Zıt | Sabitlemek, yerleştirmek | Bir varlığı zeminine muhkem biçimde oturtup hareketten ve sökülmekten korumak | Kökten sökülmenin, parçalanmanın ve savrulmanın karşıtıdır |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نسف | Toz halinde savurmak, kökten söküp dağıtmak | Bir varlığın katı formunun parçalanarak zerrecikler halinde boşluğa veya akıntıya saçılması eylemidir. | Kesin |
| Latince | pulverizare, dissipare | Toza dönüştürmek, dağıtmak | Pulverizare toza dönüştürme eylemini, dissipare ise etrafa saçıp dağıtmayı karşılar; tek bir fiil iki aşamayı birden kuşatmaz. | Güçlü |
| İngilizce | to pulverize, to scatter, to blow away | Toz haline getirmek, savurmak | To pulverize kütlenin un ufak edilmesini, to blow away ise hava akımıyla savrulup izinin silinmesini ifade eder. | Güçlü |
| Almanca | zerstäuben, verwehen | Toz haline getirmek, savurup dağıtmak | Zerstäuben zerrelere ayırma sürecini, verwehen rüzgârın savurup yok etmesini verir; kökün ontolojik tasfiye şiddetini kısmen karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | pulvériser, disperser | Toz etmek, dağıtmak | Pulvériser fiziksel parçalamayı, disperser ise mekâna saçmayı anlatır; kökün dipten söküp atma kuvveti dışarıda kalır. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Oxford English Dictionary.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| نَسْفًا / لَنَنْسِفَنَّهُ | Putlaştırılan nesnenin yakılıp toza dönüştürülerek akıntıya savrulması | Şirk objesinin maddesel ve sembolik varlığının bütünüyle tasfiye edilmesi (Tâhâ [20:97](https://lisan.digital/tr/ayet/20:97.md)) |
| يَنْسِفُهَا / نَسْفًا | Dağların parçalanıp kum ve toz halinde savrularak yeryüzünün dümdüz bırakılması | Kıyamet günü kozmik düzenin bozulması ve yeryüzündeki heybetli kütlelerin sıfırlanması (Tâhâ [20:105](https://lisan.digital/tr/ayet/20:105.md)) |
| نُسِفَتْ | Dağların kökünden koparılıp rüzgâr önünde toz halinde dağıtılması | Kıyametin kopuş anında kozmik sabitelerin akışkanlaşarak çözülmesi (Mürselât [77:10](https://lisan.digital/tr/ayet/77:10.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Fenâ-i âlem ve mutlak kudret | Dağların ve şirk objelerinin toza dönüştürülerek yok edilmesi, maddenin ezeli olmadığını ve ilahi kudret karşısında mutlak fenaya mahkûm olduğunu ispatta ele alınır. | Varlığın katı formunun çözülüp ontolojik sıfırlanmaya uğraması |
| Fıkıh | Şirk ve fesat aletlerinin imhası | Putlaştırılan veya harama alet edilen nesnelerin yalnızca kırılmasının mı yoksa izi kalmayacak şekilde toza çevrilip savrulmasının mı gerektiği tartışılır. | İzalei mutlak ve nesnenin menfaatini tamamen geçersiz kılma |
| Tefsir | Kıyamet sahneleri ve Tâhâ kıssası | Dağların kökünden sökülüp un ufak edilmesi ve rüzgârla savrularak yerlerinin pürüzsüz bir vadiye dönüşmesi tasvir edilir. | Mekânsal sabitelerin zerreleşip boşluğa karışması |
| Hadis | Ahiret ahvali ve arzın tebeddülü | Kıyamet gününde dağların ve yeryüzü kabartılarının savrularak arzın bembeyaz ve pürüzsüz bir alana dönüşeceğini bildiren rivayetlerde yer alır. | Kütlesel ağırlığın uçucu ve dağılgan bir hale gelmesi |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve şirk unsurlarının tasfiyesi | Putsal sabitenin sıfırlanması | Sahte kutsalların izalesini sağlama | Sâmirî'nin buzağısının yakılıp toza çevrilerek denize savrulması örneğinde olduğu gibi, sahte ilahlık iddiasındaki hiçbir nesnenin izinin dahi bırakılmamasıdır. | Kesin |
| İlmi | Madde fiziği ve jeolojik faz değişimi | Agregat yapının dağılması | Katı kütlenin zerreciklere ayrışması | Dağlar gibi devasa jeolojik kütlelerin iç kohezyonunu kaybederek mikron düzeyinde toza dönüşmesi ve rüzgâr vektörleriyle dağıtılmasıdır. | Güçlü |
| Siyasi | Tahakküm odaklarının ve istibdadın çöküşü | Otoriter merkezin tasfiyesi | Güç temerküzünü un ufak etme | İktidarını sarsılmaz dağlar gibi kuran tiranların ve ceberut yapıların halk nezdindeki yapay heybetinin kökünden sökülüp dağıtılmasıdır. | Güçlü |
| İktisadi | Tekelleşmiş ve donmuş sermayenin imhası | Haksız sermaye birikiminin eritilmesi | Atıl ve gayrimeşru servet kütlelerini dağıtma | Toplum üzerinde tahakküm kuran donuk, putlaştırılmış ve dolaşımdan çekilmiş servet yığınlarının tasfiye edilerek gücünün kırılmasıdır. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Entropik parçalanma ve dispersiyon | Katı bir kristal veya kayaç yapının iç bağlarının kırılarak mikron altı partiküllere ayrılması ve bir akışkan alan içinde homojen biçimde yayılarak yoğunluğunun sıfıra yaklaşması. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Radikal yapı söküm ve sembolik tasfiye | Toplumsal muhayyilede sarsılmaz, ebedi ve kutsal kabul edilen tiranlık odaklarının ve hiyerarşik yapıların temellerinden sökülerek sembolik gücünün tamamen silinmesi. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca alelade bir yıkım veya kırma eylemine ya da sıradan bir rüzgâr esintisine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | نسف eylemi; bir kütleyi önce iç bağlarından çözerek toza dönüştürmeyi, ardından kökünden koparıp bir akışkan içinde savurarak geride hiçbir yükselti, pürüz veya iz bırakmayacak biçimde mutlak tasfiye etmeyi ifade eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki dağların savrulması veya put buzağının denize saçılması sahnelerinin ontolojik ağırlığı kaybolur; şirk nesnesinin ve kibir abidelerinin bütünüyle lağvedilmesi yerine sıradan bir mekânsal yer değiştirme şeklinde algılanmasına yol açar. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem tevhidi ikame ederken şirk nesnelerini nasıl kökten ve kalıntısız biçimde imha ettiğini, hem de eskatolojik sahnede kâinatın en sağlam dayanağı sanılan dağların nihai akıbetini gösteren anahtar bir kavramdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Sâmirî ve altın buzağı kıssasının nihayete erdiği Tâhâ suresinde (Tâhâ [20:97](https://lisan.digital/tr/ayet/20:97.md)) ve kıyamet günü yeryüzünün jeolojik dönüşümünü anlatan ayetlerde (Tâhâ [20:105](https://lisan.digital/tr/ayet/20:105.md), Mürselât [77:10](https://lisan.digital/tr/ayet/77:10.md)) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Putların veya tağuti unsurların sadece bir kenara itilmesinin ya da kırılıp bırakılmasının yeterli olduğu zannını düzeltir; kök, nesnenin un ufak edilip akıntıya veya rüzgâra savrularak izinin dahi bırakılmamasını hedefler. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir nesneyi veya yapıyı zemininden söküp parçalayarak toza dönüştürmek ve rüzgâr yahut su akıntısıyla savurarak geride hiçbir iz bırakmamak.
- Soyut anlam: Sarsılmaz ve mutlak kabul edilen sahte kutsalların, güç odaklarının ve fiziksel büyüklüklerin ontolojik olarak çözülüp etkisinin sıfırlanması.
- Sistematik karşılık: İlahlık taslayan veya kibre dayanan tüm katı kütlelerin iç bağlarının dağıtılarak bir akışkan vektör önünde dispersiyona uğratılması ve mekândan bütünüyle silinmesi.
- LaTeX modeli: $$ M \xrightarrow{D} \sum_{i=1}^{n} \delta_i \xrightarrow{\vec{v}} \lim_{t \to \infty} \rho(x,t) = 0 $$
- LaTeX açıklaması: Modelde $M$ zemine tutunmuş katı ve hacimli kütleyi (dağ veya şirk objesi), $D$ kütlenin iç bağlarını koparan parçalama operatörünü, $\delta_i$ parçalanma sonucu ortaya çıkan mikroskobik toz zerrelerini, $\vec{v}$ zerreleri savuran akışkan kuvvet vektörünü (rüzgâr veya su akıntısı), $\rho(x,t)$ ise söz konusu kütlenin mekândaki yoğunluk fonksiyonunu temsil eder. Zaman sonsuza giderken kütlenin mekândaki yoğunluğunun sıfıra eşitlenmesi, kökün ifade ettiği mutlak savrulma ve geride hiçbir iz kalmama durumunu matematiksel olarak tanımlar.

## Geçtiği ayetler (3 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B3%D9%81/occurrences?meal=IK

### [Taha 20:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%81/ayet/20:97.md) — لَنَنْسِفَنَّهُ · نَسْفًا

قَالَ فَاذْهَبْ فَإِنَّ لَكَ فِي الْحَيَاةِ أَنْ تَقُولَ لَا مِسَاسَ وَإِنَّ لَكَ مَوْعِدًا لَنْ تُخْلَفَهُ وَانْظُرْ إِلَى إِلَهِكَ الَّذِي ظَلْتَ عَلَيْهِ عَاكِفًا لَنُحَرِّقَنَّهُ ثُمَّ لَنَنْسِفَنَّهُ فِي الْيَمِّ نَسْفًا

Meal (IK): Dedi ki: Haydi git, doğrusu hayatta artık; bana dokunmayın, demenden başka yapacağın bir şey yoktur. Bir de senin için hiç kaçamayacağın bir ceza günü var. Sarılıp durduğun üstüne düşüp tapındığın ilahına bak; yemin olsun ki; biz onu yakacağız, sonra da parçaparça edip denize atacağız.

### [Taha 20:105](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%81/ayet/20:105.md) — يَنْسِفُهَا · نَسْفًا

وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الْجِبَالِ فَقُلْ يَنْسِفُهَا رَبِّي نَسْفًا

Meal (IK): Ve sana dağlardan sorarlar. De ki: Rabbım, onları ufalayıp savuracak.

### [Mürselat 77:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%81/ayet/77:10.md) — نُسِفَتْ

وَإِذَا الْجِبَالُ نُسِفَتْ

Meal (IK): Dağlar atıldığı zaman,

## Sözlükler (12)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب السين والنون الفاء معهما
س ن ف، س ف ن، ن س ف، ن ف س مستعملات
سنف:
السِّنافُ للبعير بمنزلة اللَّبَب للدّابّة. للدابة. بعيرٌ مِسنافٌ، إذا كان يُؤَخِّر الرَّحْل، والجميعُ: مَسانيف.
وأَسنَفْته: شَدَدْته بسِنافٍ وأَسنَفوا أَمْرَهم، أي: أحكموه. وصار الإسنافُ مَثَلاً في رَجُلٍ قد دُهِشَ فلم يدر أين يُشَدُّ السِّناف: قد عَيَّ فُلانٌ بالإسناف، قال عمرو:
إذا ما عَيَّ بالإسْنافِ حـيٌّ		من الأمر المُشَبَّه أنْ يكونا
والسُّنفُ: ثِيابٌ تُوضَعُ على أكتاف الإبل كالأَشِلّة على مآخيرها. والواحدُ: سَنيفٌ.
سفن:
السَّفَنُ: جلد الأطوم، وهي سَمَكة في البحر يُجْعَل على قوائم السّيوف، وقد يُسَفَّنُ به الخشبُ أي: يُحَكّ حتّى يلين، فإذا كان مثله من غير سَفْنٍ فهو مُسفَنٌ والسَّفَنُ: الحديدةُ التي يُنحَتُ بها، قال الأعشى.
وفي كلِّ عامٍ له غـزوةٌ		تَحُتُّ الدَّوابِرَ حتَّ السَّفَنْ
والرّيحُ تَسْفِنُ التُّراب: تَجْعَلُه دُقاقاً، قال:
إذا مَساحيجُ الرِّياحِ السُّفَّنِ
والسُّفُنُ: جماعةُ السَّفينة.
نسف:
النَّسْفُ: انتساف الرِّيحِ الشَّيءَ كأنّه يَسلُبُهُ. ورُبَّما انتسف الطّائر الشّيء عن وجه الأرض بمِخْلَبِهِ وطيرٌ شِبهُ الخَطاطيف يَنْتَسِفُ الشَّيءَ من الهواء سُمِّيت: النّساسيف، الواحد: الخَطاطيف ينتشفُ الشَّيءَ من الهواء سُمِّيت النّساسيف، الواحد: نُسّاف، وقيل: إنّه الخُطافّ بعينه، ويُسَمَّى خُطّافَ المَطَر، لأنّه يَجيءُ مع المَطَر وهو أكبر من الخُطّاف والنِّسْفة والنشفة: من حجارة الحَرَّة تكون نخرةً فيها نَخاريب يُنْسَفُ بها الوَسَخ عن الأَقدامِ في الحمّام وكلامٌ نَسيفٌ، أي خفيّ، هُذَليّة.
والمِنْسف: المُنْخُل، ونُسِفَ الطّعام به نَسفاً، ويُقال: اعْزِلِ النُّسافةَ وكُلْ من الخالص.
واتّخذ فلانٌ في جَنب بعيره نسيفاً إذا تَحاصّ عنه الوَبَر من أثر قَدَمه.
وانتسف ما في أيديهم، أي اختطفه.
وفرس نُسُوفُ السُّنْبُك إذا دنا من الأرض في عَدْوِهِ ويُقالُ للحمار الذَي يَشُدُّ على الحمار فيكدمه ترك به نسيفا.
نفس:
النَّفْس، وجمعها النُّفُوس: لها معان.
النَّفسُ: الرّوح الذّي به حياة الجسد، وكلّ إنسانٍ نَفْسٌ حتّى آدم عليه السّلام، الذَّكَرُ والأنثى سواء.
وكلُّ شيءٍ بعينه نَفْسٌ.
ورجلٌ له نَفسٌ، أي خُلُق وجَلادة وسَخاء.
والنَّفَسُ: التَّنَفُّسُ، أي خروج النَّسيم من الجَوْف وشَرِبْتُ الماءَ بنَفَس، وثلاثة أَنَفاسٍ، وكلُّ مُستَراح منه نَفَسٌ.
وشيءٌ نَفيسٌ: مُتَنافَسٌ فيه.
ونَفِسْتَ به عليّ نَفَساً ونَفاسةً: ضَنِنْت.
ونَفُسَ الشَّيْءُ نَفاسةً، أي صار نَفيساً.
وهذا المكانُ أَنْفَسُ من ذاك، أي أَبْعَدُ شيئاً.
والنِّفاسُ: وِلادةُ المرأة، فإذا وَضَعَتْ كانتْ نُفَساءَ حتّى تَطْهُر. ونُفِسَتْ فهي منفوسة، وغايةُ نِفاسها: أربعون يوماً.
والنّافِسُ: الخامسُ من القِداح.

##### Türkçe

باب **السين** و**النون** **الفاء** معهما
**س ن ف**، **س ف ن**، **ن س ف**، **ن ف س** kullanımdadırlar.

**سنف**:
**السِّنافُ** deve için, binek hayvan için **اللَّبَب** menzilesindedir. Binek hayvan içindir. **بعيرٌ مِسنافٌ**: eğer **الرَّحْل**’i geri bırakıyor ise; çoğulu: **مَسانيف**.
Ve **أَسنَفْته**: onu **سِنافٍ** ile sıktım. Ve **أَسنَفوا أَمْرَهم**: yani onu sağlamlaştırdılar. Ve **الإسنافُ**; **السِّناف**’ın nereye bağlanacağını bilmeyip şaşkına dönmüş bir adam hakkında bir mesel oldu: “Falan **بالإسناف**’ta acze düştü.” Amr dedi ki:
إذا ما عَيَّ **بالإسْنافِ** حـيٌّ		من الأمر المُشَبَّه أنْ يكونا
Ve **السُّنفُ**: develerin omuzlarına konulan elbiselerdir; artlarına konulan **الأَشِلّة** gibi. Tekili: **سَنيفٌ**.

**سفن**:
**السَّفَنُ**: **الأطوم**’un derisi; o denizde bir balıktır; kılıçların kabzalarına yapılır. Ve onunla odun **يُسَفَّنُ** olabilir; yani yumuşayıncaya kadar kazınır. Eğer **سَفْنٍ** olmaksızın onun benzeri olursa o **مُسفَنٌ**’dir. Ve **السَّفَنُ**: onunla yontulan demirdir. **الأعشى** dedi ki:
وفي كلِّ عامٍ له غـزوةٌ		تَحُتُّ الدَّوابِرَ حتَّ **السَّفَنْ**
Ve rüzgâr toprağı **تَسْفِنُ**: onu ufak parçalar yapar. Dedi ki:
إذا مَساحيجُ الرِّياحِ **السُّفَّنِ**
Ve **السُّفُنُ**: **السَّفينة**’nin topluluğudur.

**نسف**:
**النَّسْفُ**: rüzgârın şeyi **انتساف** etmesidir; sanki onu soyup alır. Ve bazen kuş, pençesiyle yer yüzünün üzerinden şeyi **انتسف** eder. Ve kırlangıçlara benzer bir kuş, havadan şeyi **يَنْتَسِفُ**; ona **النّساسيف** adı verildi; tekili: **نُسّاف**. Ve denildi ki: o bizzat **الخُطافّ**’tır; ve **خُطّافَ المَطَر** diye adlandırılır; çünkü yağmurla birlikte gelir ve **الخُطّاف**’tan daha büyüktür. Ve **النِّسْفة** ve **النشفة**: **الحَرَّة** taşlarındandır; içinde oyuklar, delikler bulunacak şekilde gözenekli olur; hamamda ayaklardan pislik onunla **يُنْسَفُ** edilir. Ve **كلامٌ نَسيفٌ**: yani gizli; Hüzeylî (lehçesi).
Ve **المِنْسف**: **المُنْخُل** (elek). Ve yiyecek onunla **نُسِفَ**; **نَسفاً**. Ve denilir: **اعْزِلِ النُّسافةَ** ve saf olandan ye.
Ve falan, devenin yanında **نسيفاً** edindi: eğer ayağının izinin etkisinden dolayı ondan kıl (**الوَبَر**) dökülüp ayrıldıysa.
Ve **انتسف** onların ellerindekini: yani onu kapıp aldı.
Ve **فرس نُسُوفُ السُّنْبُك**: eğer koşusunda yere yaklaştıysa. Ve eşeğe, eşeğin üzerine şiddetle yüklenip onu yaralayan (eşeğe) denilir: “Onda **نسيفا** bıraktı.”

**نفس**:
**النَّفْس** ve çoğulu **النُّفُوس**: onun mânaları vardır.
**النَّفسُ**: bedenin hayatı kendisiyle olan ruhtur; her insan **نَفْسٌ**’tur; Âdem عليه السّلام bile; erkek ve dişi eşittir.
Ve her şey, bizzat kendisi **نَفْسٌ**’tur.
Ve **رجلٌ له نَفسٌ**: yani huy, metanet ve cömertlik.
Ve **النَّفَسُ**: **التَّنَفُّسُ**; yani içten esintinin çıkmasıdır. Ve suyu bir **نَفَس** ile içtim; ve üç **أَنَفاسٍ** ile. Ve ondan her rahatlama bir **نَفَسٌ**’tir.
Ve **شيءٌ نَفيسٌ**: onda yarışılan (arzulanan)dır.
Ve **نَفِسْتَ** onunla bana karşı **نَفَساً** ve **نَفاسةً**: cimrilik ettin.
Ve **نَفُسَ الشَّيْءُ نَفاسةً**: yani **نَفيساً** oldu.
Ve bu yer, şundan daha **أَنْفَسُ**: yani biraz daha uzaktır.
Ve **النِّفاسُ**: kadının doğumudur; doğurduğu zaman, temizleninceye kadar **نُفَساءَ** olur. Ve **نُفِسَتْ**; o hâlde o **منفوسة**’dir. Ve onun **نِفاس**’ının sonu: kırk gündür.
Ve **النّافِسُ**: **القِداح**’ın beşincisidir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

أبو زيد: نَسَفْتُ البناء نَسْفاً: قلعْته. ونَسَفَ البعيرُ الكلأ يَنْسِفُهُ، إذا اقتلعه بأصله. وانْتَسَفْتُ الشيء: اقتلعته. والنَسيفُ: أثر كَدْمِ الحمارِ، وأثرُ ركضِ الرِجل بجَنْبَي البعير إذا انحصَّ عنه الوبر. قال الممزَّق:
وقد تَخِذَتْ رِجْلي إلى جَنْبِ غَرْزِهانَسيفاً كأُفْحوصِ القَطاةِ المُطَـرَّقِ
ويقال: هما يَتَناسَفانِ الكلام، أي يتسارَّانِ. ونَسْفُ الطعام: نَقْضُهُ. والمِنْسَفُ: ما يُنْسَفُ به الطعام، وهو شيءٌ طويل منصوبُ الصدر أعلاه مرتفعٌ. والنُسافَةُ: ما يسقط منه. يقال: اعْزِلِ النُسافَةَ وكلِ الخالِصَ. ويقال: أتانا فلانٌ كأنّ لحيته مِنْسَفٌ. والمِنْسَفَةُ: آلةٌ يُقلع بها البناء. ويقال: انْتُسِفَ لونه، أي امتُقع. وبعيرٌ نَسوفٌ: يقتلع الكلأ من أصله بمقدَّم فمِه. وإبلٌ مَناسيفُ. ويقال للفرس: إنَّه لنَسوفُ السُنْبُكِ، إذا أدناه من الأرض في عَدْوِهِ. وكذلك إذا أدنى الفرسُ مِرفقيه من الحِزام، وذلك إنَّما يكون لتقارب مِرفقيه، وهو محمودٌ. قال بشر بن أبي خازم:
نَسوفٌ للحِزامِ بمِرْفَقَيْهايَسُدُّ خَواءَ طُبْيَيها الغُبارُ

##### Türkçe

Ebû Zeyd: **نَسَفْتُ** binayı **نَسْفاً**: onu söktüm. Ve deve otu **يَنْسِفُهُ**; onu köküyle söküp çıkardığı zaman. Ve **انْتَسَفْتُ** şeyi: onu söküp çıkardım. Ve **النَسيفُ**: eşeğin çiğneme izidir; ve devenin iki yanında, tüy ondan sıyrılıp açıldığında, ayağın tekmelemesinin izidir. **الممزَّق** dedi ki:
وقد تَخِذَتْ رِجْلي إلى جَنْبِ غَرْزِهانَسيفاً كأُفْحوصِ القَطاةِ المُطَـرَّقِ

Ve denilir: onlar ikisi sözü **يَتَناسَفانِ**; yani gizlice konuşurlar. Ve **نَسْفُ** yemeğin: onu bozup dağıtmaktır. Ve **المِنْسَفُ**: kendisiyle yemek **يُنْسَفُ** olan şeydir; ve o, uzun bir şeydir; göğsü dikilmiş, üstü yükseltilmiş. Ve **النُسافَةُ**: ondan düşen şeydir. Denilir: **النُسافَةَ**yı ayır ve saf olanı ye. Ve denilir: falan bize geldi, sanki sakalı **مِنْسَفٌ**. Ve **المِنْسَفَةُ**: kendisiyle bina sökülüp çıkarılan alettir. Ve denilir: rengi **انْتُسِفَ**, yani soldu. Ve **نَسوفٌ** bir deve: ağzının ön kısmıyla otu kökünden söküp çıkarır. Ve **مَناسيفُ** develer. Ve ata denilir: o, **نَسوفُ السُنْبُكِ**tir; onu koşusunda yere yaklaştırdığı zaman. Ve yine, at iki dirseğini kuşağa yaklaştırdığı zaman; bu ancak iki dirseğinin birbirine yakın olmasından dolayı olur ve o övülendir. Bişr b. Ebî Hâzim dedi ki:
نَسوفٌ للحِزامِ بمِرْفَقَيْهايَسُدُّ خَواءَ طُبْيَيها الغُبارُ

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب السين والنون مع الفاء
سنف ، سفن ، نفس ، نسف ، فنس : ( مستعملة ) .
سنف : أبو عُبَيد عن أبي عمرو : السِّنْف : الوَرَقة ، قال ابن مُقبِل :
تُقَلْقِل عن فأْسِ اللِّجامِ لِسانَه
تَقَلْقُلَ سَنْفِ المَرْخ في جَعْبةٍ صِفْرِ
وقال شمر : يقال لأَكَمة الباقلاّء واللُّوبيَاء والعَدَس وما أشبَهَها : سُنُوف ، واحدها سِنْف .
ثعلب عن ابن الأعرابي : السِّنْفُ : العُود المجرّد من الوَرَق ، والسِّنْف : الوَرَقة .
أبو عُبَيد عن الأصمعيّ : السِّناف : حَبْلٌ يُشَدّ من التَّصدِير إلى خَلْفِ الكِرْكِرَةِ حتى يَثبُتَ قال : وأسنَفْتُ البعيرَ : إذا جعلتَ له سِنافاً ، وذلك إذا خَمُص بَطنُه واضطَرَب تصديرُه ، وهو الْحِزام ، وهي إبلٌ مُسْنَفَاتٌ : إذا جُعل لها أَسنِفَة تُجعَل وراءَ كَراكِرِها ، وأمّا المُسْنِفات بكسر النون فهي المتقدِّمات في سَيْرها ، وقد أسنَفَ البعيرُ إذا تقدّم أو قَدَّم عُنُقَه للسّير ، وقال كُثَيّر في تقديم البعيرِ زمامَه :
ومُسْنِفَةٍ فَضْلَ الزِّمام إذا انتَحَى
بِهِزّةِ هادِيه على السَّوْمِ بازِل
وفرسٌ مُسْقِفة : إذا كانت تَقدَّمُ الخيلَ ، ومنه قولُ ابن كلثُوم :
إذا ما عَيَّ بالإسْنافِ حَيٌّ
على الأمْر المشَبَّهِ أن يَكُونَا
أي : عَيُّوا بالتقدُّم .
قلتُ : وليس قولُ من قال : إذا ما عَيَّ بالإسناف أن يَدْهَش فلا يَدرِي أينَ يُسَدّ السِّناف بشيء هو باطل إنما قاله اللّيث .
وقال أيضاً : أسنَفَ القومُ أمرَهم : إذا أَحكَموه .
قلت : وهذا لا يَبعُد عن الصَّواب .
أبو عَمْرو : السُّنُف : ثِيابٌ تُوضَع على أكتاف الإبل مِثلُ الأشِلّة على مآخيرِها والواحدُ سَنِيف .
الليث : بعيرٌ مِسْناف : إذا كان يؤخِّر
الرَّحْل ، والجميع مَسَانِيف .
وقال ابن شَمِيل : المِسْناف من الإبل التي تُقدِّم الحِمْلَ . قال : والمحنَاة : الّتي تؤخِّر الحِمْلَ ، وعُرِضَ عليه قولُ اللّيث فأَنكَرَه .
أبو عُبَيد عن الفرّاء : سنَفْتُ البعيرَ وأسنَفْتُه من السِّناف .
فنس : أهمَلَه الليث .
ورَوَى أبو العبّاس عن ابن الأعرابيّ : الفَنَس : الفَقْر المُدْقِع .
قلتُ : والأصل فيه الفَلَس ، اسمٌ من الإفلاس ، فأُبدِلت اللامُ نوناً كما ترى .
سفن : قال ابن السِّكيت فيما رَوَى عنه الحَرَّاني : السَّفْنُ : القَشْرُ ، يقال : سَفَنه يَسفِنَه سَفْناً : إذا قَشَره .
وقال امرؤ القيس :
فجاءَ خَفِيّاً يَسفِنُ الأرضَ بَطْنُه
تَرَى التُّرْبَ منه لاصِقاً كلَّ مُلْصَقِ
قال : والسَّفَنُ : جِلْدٌ أَخْشَن يكون على قائِم السّيف .
وأخبَرَني المنذريُّ عن الحَرّاني عن ابن السكّيت أنّه قال : السَّفَن والسّفَر والشَّفْر : شِبهُ قَدُوم يُقْشر به الأجذاع .
وقال ابن مقبل يصف ناقةً أنضَاها السيرُ :
تَخَوَّفَ السَّيْرُ منها تامِكاً قَرِداً
كما تخوَّفَ عُودَ النَّبْعَةِ السَّفَنُ
قال : وزادني عنه غيرُه أنه قال : السَّفَن : جِلْدُ السّمَك الّذي يُحَكّ به السِّياط والقِدْحانُ السِّهامُ والصِّحافُ ، ويكون على قائم السَّيف ، وقال عَدِيّ بنُ زيد يَصِف قِدْحاً :
رَمَّه البَارِي فسَوَّى دَرْأَهُ
غَمْزُ كَفَّيْهِ وتَحْلِيقُ السَّفَنْ
وقال الأعشى :
وفي كلِّ عامٍ له غَزْوَةً
يَحُكُّ الدَّوابِرَ حَكَّ السَّفَنْ
أي : تأكُلُ الحجارةُ دَوابِرَها من بَعْد الغَزْو .
وقال اللَّيث : وقد يُجعَل من الحديد ما يُسفَّن به الخَشَب : أي : يُحَكّ به حتّى يَلين .
قال : والرِّيح تَسفِن التُّرابَ . تجعَلهُ دُقَاقاً ، وأنشد :
إذا مَساحِيجُ الرِّياحِ السُّفَّنِ
قال أبو عُبَيْد : السَّوافن : الرِّياحُ الّتي تَسفِن وجهَ الأرض كأنّها تمسَحه .
وقال غيرُه : تَقشِره ، والسَّفِينة سُمِّيتْ سفينةً لسَفْنها وَجْهَ الماءِ كأنّها تَكشِفُه ، وهي فَعِيلة بمعنى فاعِلَة .
ثعلب عن ابن الأعرابي : قيل لها سَفِينةٌ لأنّها تَسفِن بالرَّمْل إذا قَلَّ الماءُ فهي فَعِيلة بمعنى فاعِلة . قال : وتكون مأخوذةً من السَّفَن وهو الفَأْس الّذي ينجُر به النَّجار ، فهي في هذه الحال فَعِيلةٌ بمعْنَى مفعولة .
قال : والسَّفَنُ : جِلْدُ الأَطُوم ، وهي سَمكة بحريّة يُسوَّى قوائمُ السُّيوف مِن جِلْدِها .
وقال الفراء : ريحٌ سَفوةٌ : إذا كانت أبداً
هابّة وقد سَفنت الريحُ الأرضَ سفناً : هبّت بها .
وقيل : سُمّيت السفينة ، سفينة لأنها تسفُنُ على وجه الأرض ، أي تلزق بها .
نسف : قال اللَّيث : النَّسْفُ : أن انتِساف الرِّيحِ الشيءَ يَسلُبه .
قال : وربَّما انتَسَف الطائرُ الشيءَ عن وَجْهِ الأرض بمِخلَبه .
قال : وضَرْبٌ من الطَّيرِ يُشبِه الخُطّاف يَتَنَسّف الشيءَ في الهَوَى ، تسمّى النّساسِيف الواحد نُسّاف . والنِّسْفة من حجارة الحَرَّة تكون نَخِرةً ذاتَ نَخارِيبَ يُنسَفُ بها الوَسَخ عن الأقدام في الحمّامات ، ويسمَّى النَّسَّاف .
ثعلب عن ابن الأعرابي : النَّسْف : القَلْع ، والنَّسْف : تَنقِية الجيّد من الرديء . ويقال لمُنْخلٍ مطوَّل : المِنْسَف . ويقال لِفَم الحِمارِ مِنْسَف ، هكذا رواه أبو عمرو وغيرُه يقول : مِنْسَف .
وقال ابن الأعرابي : ويقال للرَّجل : إنه لكثير النَّسِيف ، وهو السِّرار ، يقال : أطالَ نَسِيفَه أي : سِرَارَه .
أبو نصر عن الأصمعيّ : يقال للفرس : إنه لنَسُوف السُّنْبك من الأرض ، وذلك إذا دنا طَرف الحافر من الأرض .
ويقال للحمار به نَسِيف ، وذلك إذا أخَذَ الفحلُ لَحْماً أو شَعْراً فبقيَ أثرهُ . ونسَفَ الطعامَ يَنسِفه نَسْفاً : إذا نفضه ، قال : والمِنسَف : هَنٌ طَويلٌ أعلاه مرتفِع ، وهو متَصوِّب الصَّدْر يكون عند الفامِيّين ، ومنه يقال : أَتانا فلان كأنّ لحيتَه مِنسَف . ويقال : اتَّخذَ فلانٌ في جَنْب ناقتِه نَسِيفاً : إذا انجَرَدَ وَبَرُ مَرْكَضَيه برجْلَيه .
وأَنشَد :
وقد تَخِذَتْ رِجْلي لِدَى جَنْبِ غَرْزِها
نَسِيفاً كأُفْحوص القَطاةِ المطرِّقِ
ويقول : أعزِل النُّسافةَ وكُلْ من الخالص .
وقال أبو زيد : نَسَفَ البناءَ : إذا قَلَعه ، والذي يُنسَف به البناء يُدعَى مِنْسَفة . ونَسَف البعيرُ الكَلأَ نَسْفاً إذا اقتلَعَه بمقدَّم فِيهِ . ونَسَف البعيرُ برجْله : إذا ضَرَب بمقدَّم رِجله ، وكذلك الإنسان .
ويقال : بيننا عقبة نسوف ، وعقبة باسطة ، أي : طويلة شاقة .
وقال اللِّحياني : يقال : انتسَفَ لونُه ، وانتشف والتمِعَ لونُه بمعنًى واحد .
وقال بِشرُ بن أبي خازِم يصفُ فرساً في حُضرها :
نَسوفٌ للحِزامِ بمرْفَقَيْها
يَسُدُّ خَواءَ طُبْيَيْها الغُبَارُ
يقول : إذا استفرَغَتْ جَرْياً نسَفَتْ حِزامَها بمرْفَقَيْ يَدَيْها ، وإذا ملأتْ فُرُوجَها عَدْواً سَدَّ الغُبارُ ما بين طُبْيَيْها وهو خَوَاؤه .
وقال أبو زيد : نسَف البعيرَ حمْلُه نَسْفاً : إذا مرَطَ حملُه وَبَرَ صَفْحَتَيْ جَنْبَيْه .
نفس : قال الله جلّ وعزّ : ( بِوَكِيلٍ اللَّهُ يَتَوَفَّى الاَنفُسَ حِينَ مِوْتِهَا وَالَّتِى لَمْ تَمُتْ فِى مَنَامِهَا فَيُمْسِكُ الَّتِى قَضَى عَلَيْهَا الْمَوْتَ وَيُرْسِلُ الاُخْرَى إِلَى ) ( الزمر : 42 ) .
رُوِي عن ابن عبّاس أنه قال : لكل إنسانٍ نفسان : أحدهما : نَفْسُ العَقْل التي يكون بها التمييز ، والأخرى نفسُ الرُّوح الّتي بها الحياة .
وقال أبو بكر ابنُ الأنباريّ : من اللّغويّين مَنْ سَوّى بين النَّفْس والرُّوح . وقال : هما شيءٌ واحد ، إلاّ أنّ النفسَ مؤنَّثة والرُّوحَ مذكَّر .
قال : وقال غيرُه : الرُّوحُ هو الّذي به الحياة ، والنَّفْسُ هي التي بها العَقْل ، فإذا نام النائمُ قَبَض اللَّهُ نفسَه ولم يَقبض رُوحَه ، ولا يقبَض الرُّوحُ إلاّ عند المَوْت .
قال : وسمِّيَت النَّفْس نَفْساً لتولُّد النَّفَس منها ، واتصاله بها ، كما سمَّوا الرُّوح رُوْحاً ، لأنّ الرَّوْحَ موجود به .
وقال ابن الأنباري في قوله : ( تَعْلَمُ مَا فِى نَفْسِى وَلاَ أَعْلَمُ مَا فِى نَفْسِكَ ) ( المائدة : 116 ) ، أي : تعلم ما في نفسي ولا أعلم ما في غيبك .
وقال غيره : تعلم ما عندي ولا أعلم ما عندك .
وقال أهل اللغة : النفس في كلام العرب على جهين :
أحدهما : قولك : خرجت نفس فلان ، أي : روحه .
ويقال : في نفس فلان أن يفعل كذا وكذا ، أي : في رُوعه .
والضّرْب الآخر : معنى النفس حقيقة الشيء وجملته .
يقال : قتل فلان نفسه ، والمعنى : أنه أوقع الهلاك بذاته كلها .
وقال الزّجّاج : لكل إنسانٍ نَفْسان : إحداهُما نَفْسُ التمييز ، وهي الَّتي تفارقه إذا نام فلا يَعقِل بها يتوَفَّاها الله ، كما قال جلّ وعزّ ، والأخرى نَفْس الحياة ، وإذا زالَتْ زالَ معها النَّفَس ، والنائم يَتنفَّس .
قال : وهذا الفرقُ بين تَوَفِّي نَفْس النّائم في النَّوْم وتَوَفِّي نَفْس الحيّ .
قال : ونفْسُ الحياة هي الرُّوح وحركةُ الإنسان ونُمُوُّه يكون به .
أبو العبّاس عن ابن الأعرابي قال : النَّفْسُ : العَظَمة والكِبْر . والنَّفْسُ : العزة . والنفس : الهِمّة . والنَّفْسُ : الأنفة . والنَّفْس : عَينُ الشيء ، وكُنْهُه وجَوهَرُه . والنفسُ : العينُ الّتي تُصيب المَعينَ . والنفسُ : الدّم . والنَّفْس : قَدْرُ دَبْغة . والنَّفْس : الماءُ .
وقال الرّاجز :
أتجعَلُ النفسَ الّتي تُدِيرُ
في جِلْدِ شاةٍ ثمّ لا تَسِيرُ
والنَّفْسُ : العِنْدُ ، ومنه قوله جلّ وعز : ( تَعْلَمُ مَا فِى نَفْسِى وَلاَ أَعْلَمُ مَا فِى نَفْسِكَ ) ( المائدة : 116 ) ، قال : والنَّفْس : الرُّوح .
والنَّفَس : الفَرَج من الكَرْب .
الحرّاني عَنِ ابن السكّيت . يقال : أنت في نَفَسٍ من أمرك ، أي : في سعة .
ويقال : اكرَعْ في الإناء نَفَساً أو نَفَسين .
ورُوِي عن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( أجدُ نَفَسَ ربِّكم من قِبَل اليَمَن ) .
يقال : إنه عَنَى بذلك الأنصارَ ، لأن الله جلّ وعز نَفَّسَ الكَرْبَ عن المؤمنين بهم .
ويقال : أنت في نفَسٍ من أمرِكَ أي : في سَعَة . واعمَلْ وأنتَ في نَفَس ، أي : في فُسْحة قَبْل الهرَم والأمراض والحوادث والآفات .
ونحو ذلك الحديث الآخَر : ( لا تَسُبُّوا الرِّيح فإنها من نَفَس الرّحمن ) يريد أنه بها يُفرّج الكَرْبَ ، ويَنشُر الغَيْث ، ويُذْهب الجَدْب .
ويقال : اللّهم نَفِّسْ عَنِّي ، أي : فَرِّج عني .
قلت : النَّفَس في هَذين الحديثين اسمٌ وُضِع موضعَ المصدرَ الحقيقيّ ، من نفَّس يُنفِّس تَنفيساً ونَفَساً ، كما يقال : فرَّج الهمَّ عنه تفريجاً وفرجاً فالتفريجُ مصدرٌ حقيقيّ ، والفَرَج اسمٌ وُضع موضعَ المصدَر ، كأنه قال : أجدُ تَنفيسَ ربِّكم عنكم من جهة اليَمن ، لأن الله جل وعز نصرَهم بهم وأيَّدهم برجالِهم .
وكذلك قولُه : ( الرِّيحُ من نَفَس الرحمن ) أي : من تنفيسِ اللَّهِ بها عن المكروبين وتفريجِه عن الملهوفين .
الحرّاني عن ابن السكّيت قال : النَّفْس : قَدْرُ دَبْغة أو دبغتين من الدّباغ .
قال : وقال الأصمعيّ : بعثَت امرأةٌ من العرب ببُنَيّةٍ لها إلى جارتها فقالت : تقول لكِ أمِّي أَعطيني نَفْساً أو نَفْسين أَمْعَسُ بها مَنِيئتِي ، فإني أَفِدَةٌ ، أرادتْ قَدْرَ دَبْغة أو دَبغتين من القَرَظ الذي يُدبَغ به .
والمَنيئَةُ : المَدْبَغة ، وهي الجلود التي تُجعَل في الدّباغ .
قال : ويقال : نَفِسْت عليه الشيء أنفَسُ نَفاسَةً : إذا ضَنِنتَ به ولم تحبّ أن يصيرَ إليه .
ورجل نَفُوسٌ : أي : حَسود .
وقال الله جلّ وعز : ( مِسْكٌ وَفِى ذَلِكَ فَلْيَتَنَافَسِ ) ( المطففين : 26 ) ، أي : وفي ذلك فليتراغَب المتراغِبون .
وقال الفرّاء في قوله جل وعز : ( عَسْعَسَ وَالصُّبْحِ إِذَا تَنَفَّسَ ) ( التكوير : 18 ) .
قال : إذا ارتفع النهارُ حتى يصير نهاراً بيّناً فهو تنفُّس الصبح .
وقال مجاهد : إذا تَنفّس : إذا طلع .
وقال الأخفش : إذا أضاء .
وقال الزّجّاج : إذا امتدّ يصيرُ نَهاراً بيِّناً .
وقال غيرُه : إذا تَنفّس : إذا انْشَقَّ الفجرُ وانفَلَق حتى يتبيَّن ، ومنه يقال : تَنفَّسَت القوسُ : إذا تصدَّعَتْ .
وقال اللّحياني : النَّفْس : الشّقّ في القِدْح والقَوْس .
قال : ويقال : هذا المنزل أنفَسُ المنزِلين : أي : أبعَدُهما . وهذا الثّوب أنفَسُ الثّوبين أي : أطوَلهما وأعرضُهما وأمثَلُهما .
ويقال : نفَّسَ اللَّهُ كُرْبَتك ، أي : فرَّجها الله .
ويقال : نَفِّس عني ، أي : فرِّجْ عني ووسِّع عليَّ .
وقال ابن شميل : يقال : نَفَّس فلانٌ قوسه : إذا حَطَّ وترَها .
وقال أبو زَيد : كتبتُ كتاباً نَفَساً ، أي : طويلاً ، وتنفَّس النهارُ : إذا طال .
وفي الحديث : ( من نفّس عن مؤمن كربة نفس الله عنه كربة من كرب الآخرة ) . معناه : من فرَّج عن مؤمن كربة في الدنيا فرج الله عنه كربة من كرب يوم القيامة .
في الحديث : ( نهى عن التنفس في الإناء ) .
وفي حديث آخر : ( كان يتنفّس في الإناءِ ثلاثاً ) .
قال بعضهم : الحديثان صحيحان ، والتنفّس له معنيان : أحدهما : أن يشرب وهو يتنفس في الإناء من غير أن يُبينه عن فيه ، وهو مكروه . والتنفس الآخر : أن يشرب الماء وغيره بثلاث أنفاس ، يُبين فاه عن الإناء في كل نفس .
وقال ابن الأعرابي : تنفَّسَتْ دِجْلةُ : إذا زادَ ماؤُها .
ويقال : مال نَفيسٌ ومُنْفِس : وهو الذي له خَطَر وقَدْر .
قال : وكلُّ شيء له خَطَر وقَدْر قيل له نَفِيس ومُنْفِس وقد أَنفَسَ المالُ إنفاساً ، أو نَفُس نُفوساً ونَفاسةً .
ويقال : إنّ الذي ذكرتَ لَمَنْفوسٌ فيه : أي مَرغوبٌ فيه .
ويقال : ما رأيتُ ثَمَّ نفْساً ، أي : ما رأيتُ أحداً .
ويقال : زِدْ في أَجَلي نَفَساً ، أي : طَوّل الأجل .
ويقال : بين الفريقين نَفَس ، أي : متَّسَع .
ويقال : نَفِسَ عليك فلانٌ يَنفَس نَفَساً ونَفَاسَة ، أي : حَسدَك .
ويقال : نَفِسَت المرأةُ وهي تَنْفَس نِفاساً .
ويقال أيضاً : نُفِسَتْ تنفَس نَفاسَةً ونِفاساً ونَفَساً ، وهي امرأة نُفَساءُ ونَفْساء ونَفَساء ، والجميع نُفَساوات ونِفاس ونُفّس ونُفّاس .
ويقال : وَرِث فلانٌ هذا المالَ في بطنِ أمه قبلَ أن يُنفَس : أي : يُولَد . وإنّ فلاناً لنَفوسٌ : أي : عَيُون .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : نُفِست المرأةُ ونَفِسَت . والمَنفوس : المولود .
وقال اللّحياني : النَّافس : الخامِسُ من قِداح المَيْسر ، وفيه خمسةُ فُروض وله غُنْمُ خمسةِ أنصباءَ إن فاز ، وعليه غُرمُ خمسةِ أنصباءَ إن لم يَفُز .
وقال أبو سَعيد : يقال لك في هذا الأمر نُفْسَةٌ ، أي : مُهلة .
ويقال : شَرابٌ غير ذي نَفَس : إذا كان كريهَ الطَّعم آجِناً ، إذا ذاقَه ذائقٌ لم يتنفّس ، إنما هي الشّربة الأولى قدرَ ما يُمسِك رمقَهُ ، ثم لا يعود له ، وقال أبو وَجْزة السَّعْدِيّ :
وشَرْبةٍ من شَرابٍ غيرِ ذي نَفَسٍ
في صَرّة من نُجوم القَيْظِ وَهّاج
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : شَرابٌ ذو نَفَس ، أي : فيه سَعَة ورِيّ ، وقال في قول الشاعر :
ونَفَّسَني فيهِ الحمامُ المعجَّلُ
أي : رَغّبني فيه .
ورُوِي عن النّخعيّ أنه قال : كلّ شيء له نَفْس سائلة فماتَ في الإناء فإنّه ينجِّسه ، أراد كلّ شيء له دمٌ سائل . ويقال : نَفِسَت المرأةُ : إذا حاضَتْ . وقالت أمّ سَلَمة : ( كنتُ مع النبي ( صلى الله عليه وسلم ) في الفراش فحِضتُ فخرجتُ وشَدَوْتُ عليَّ ثيابي ثم رجعتُ ، فقال : أَنَفِسْتِ ) ، أراد أَحِضْتِ .

##### Türkçe

باب **السين** و**النون** مع **الفاء**
**سنف** ، **سفن** ، **نفس** ، **نسف** ، **فنس** : ( kullanılır ) .
**سنف** : Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **السِّنْف**: yaprak. İbn Mukbil dedi ki:
تُقَلْقِل عن فأْسِ اللِّجامِ لِسانَه
تَقَلْقُلَ **سَنْفِ** المَرْخ في جَعْبةٍ صِفْرِ
Şemmer dedi: bakla, börülce, mercimek ve benzerlerinin tümseğine **سُنُوف** denir; tekili **سِنْف**’tir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **السِّنْفُ**: yapraktan soyulmuş çıplak dal; ve **السِّنْف**: yaprak.
Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: **السِّناف**: **التَّصدِير**’den **الكِرْكِرَة**’nin arkasına kadar bağlanan bir ip; böylece (deve) sabit olur. Dedi ki: **وأسنَفْتُ البعيرَ**: ona **سِنافاً** yaptığın zaman; bu, karnı incelip **تصديرُه** sallandığında olur; o **الْحِزام**’dır. Ve bunlar **مُسْنَفَاتٌ** develerdir: arkalarındaki **كَراكِرِها**’nın gerisine **أَسنِفَة** yapıldığında. Ama **المُسْنِفات** (nun’un kesresiyle) yürüyüşünde öne geçenlerdir; deve öne geçtiğinde yahut yürüyüş için boynunu öne uzattığında **قد أسنَفَ البعيرُ** denir. Küseyyir, devenin yularını öne alması hakkında dedi ki:
ومُسْنِفَةٍ فَضْلَ الزِّمام إذا انتَحَى
بِهِزّةِ هادِيه على السَّوْمِ بازِل
Ve **فرسٌ مُسْقِفة**: atları geçtiği zaman. Ondandır İbn Külsûm’un sözü:
إذا ما عَيَّ بالإسْنافِ حَيٌّ
على الأمْر المشَبَّهِ أن يَكُونَا
Yani: öne geçmekte acze düştüler.
Dedim: “**إذا ما عَيَّ بالإسناف**” yani “şaşırıp nereye **السِّناف** bağlanacağını bilmez” diyenin sözü, bir şeyle bâtıl değildir; bunu ancak el-Leys söylemiştir.
Yine dedi: **أسنَفَ القومُ أمرَهم**: onu sağlam yaptıkları zaman.
Dedim: Bu, doğruya uzak değildir.
Ebû Amr: **السُّنُف**: develerin omuzlarına konulan elbiselerdir; art taraflarına konulan **الأشِلّة** gibidir; tekili **سَنِيف**.
el-Leys: **بعيرٌ مِسْناف**: **الرَّحْل**’i geri bıraktığı zaman; çoğulu **مَسَانِيف**.
İbn Şümeyl dedi: **المِسْناف** yükü öne alan develerdendir. Dedi ki: **والمحنَاة**: yükü geri bırakan. el-Leys’in sözü ona arz edildi de onu inkâr etti.
Ebû Ubeyd, el-Ferrâ’dan: **سنَفْتُ البعيرَ** ve **أسنَفْتُه**: **السِّناف** ile (yaptım).
**فنس**: el-Leys onu ihmal etti.
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: **الفَنَس**: şiddetli yoksulluk.
Dedim: Aslı **الفَلَس**’tir; iflâstan bir isimdir; gördüğün gibi lâm nûn’a çevrilmiştir.
**سفن**: el-Harrânî’nin ondan rivayet ettiği üzere İbnü’s-Sikkît dedi: **السَّفْنُ**: kabuk soymak; “**سَفَنه يَسفِنَه سَفْناً**” denir: onu soyduğu zaman.
İmru’ül-Kays dedi:
فجاءَ خَفِيّاً يَسفِنُ الأرضَ بَطْنُه
تَرَى التُّرْبَ منه لاصِقاً كلَّ مُلْصَقِ
Dedi ki: **السَّفَنُ**: kılıcın dik kısmında bulunan pürüzlü bir deridir.
el-Münzirî bana, el-Harrânî’den, İbnü’s-Sikkît’ten haber verdi ki şöyle dedi: **السَّفَن** ve **السّفَر** ve **الشَّفْر**: gövdeleri soymakla kullanılan, keser benzeri bir alettir.
İbn Mukbil, yürüyüşün zayıflattığı bir dişi deveyi vasfederken dedi:
تَخَوَّفَ السَّيْرُ منها تامِكاً قَرِداً
كما تخوَّفَ عُودَ النَّبْعَةِ السَّفَنُ
Dedi ki: Başkası bana ondan şunu da artırdı: **السَّفَن**: kamçıların, ok şaftlarının ve tabakların ovulduğu balık derisidir; kılıcın dik kısmında da olur. Adî b. Zeyd, bir ok şaftını vasfederken dedi:
رَمَّه البَارِي فسَوَّى دَرْأَهُ
غَمْزُ كَفَّيْهِ وتَحْلِيقُ السَّفَنْ
el-A‘şâ dedi:
وفي كلِّ عامٍ له غَزْوَةً
يَحُكُّ الدَّوابِرَ حَكَّ السَّفَنْ
Yani: gazveden sonra taşlar onun sırt yaralarını yer.
el-Leys dedi: Demirden, odunun **يُسفَّن** edildiği şey yapılır; yani onunla ovulur, yumuşayıncaya kadar.
Dedi ki: rüzgâr toprağı **تَسفِن** eder; onu incecik yapar. Şu beyit okundu:
إذا مَساحِيجُ الرِّياحِ السُّفَّنِ
Ebû Ubeyd dedi: **السَّوافن**: yerin yüzünü **تَسفِن** eden rüzgârlardır; sanki onu siler.
Başkası dedi: onu soyar. Ve **السَّفِينة** suyun yüzünü **سَفْن** ettiği için “**سفينة**” diye adlandırıldı; sanki onu açığa çıkarır; o, “yapan” anlamında **فَعِيلة**’dir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Su azaldığında kumla **تَسفِن** ettiği için ona **سَفِينةٌ** denmiştir; o, “yapan” anlamında **فَعِيلة**’dir. Dedi ki: **السَّفَن**’den de alınmış olabilir; o, marangozun yonttuğu baltadır; bu durumda “yapılmış” anlamında **فَعِيلة**’dir.
Dedi ki: **السَّفَنُ**: **الأَطُوم** derisidir; o deniz balığıdır; kılıçların dik kısımları onun derisinden düzeltilir.
el-Ferrâ dedi: **ريحٌ سَفوةٌ**: sürekli esen olduğu zaman. Ve rüzgâr yeri **سَفنت** etti, **سفناً**: onunla esti.
Ve denildi ki: gemi, yerin yüzünde **تسفُن** ettiği için “**سفينة**” diye adlandırıldı; yani ona yapışır.
**نسف**: el-Leys dedi: **النَّسْفُ**: rüzgârın bir şeyi **انتِساف** etmesi, onu çekip almasıdır.
Dedi ki: Bazen kuş, pençesiyle yeryüzünün yüzünden bir şeyi **انتَسَف** eder.
Dedi ki: Kırlangıca benzeyen bir kuş türü vardır; havada bir şeyi **يَتَنَسّف** eder; ona **النّساسِيف** denir; tekili **نُسّاف**. Ve **النِّسْفة**: **الحَرَّة** taşlarından, içi oyuk, delikli olan bir taştır; hamamlarda ayaklardan kiri **يُنسَفُ** etmek için onunla (ovulur); ona **النَّسَّاف** denir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **النَّسْف**: söküp çıkarma; ve **النَّسْف**: iyiyi kötüden ayıklama. Uzun bir eleğe **المِنْسَف** denir. Ve eşeğin ağzına **مِنْسَف** denir; Ebû Amr ve başkaları böyle rivayet etti; “**مِنْسَف**” der.
İbnü’l-A‘râbî dedi: Erkeğe “onda çok **النَّسِيف** vardır” denir; o **السِّرار**’dır. “**أطالَ نَسِيفَه**” denir: yani **سِرَارَه**’ını uzattı.
Ebû Nasr, el-Asma‘î’den: Ata “o, yerden **السُّنْبك**’i için **لنَسُوف**’tur” denir; bu, toynağın ucunun yere yaklaştığı zamandır.
Ve eşeğe “onda **نَسِيف** vardır” denir; bu, aygırın et yahut kıl alıp izi kaldığı zamandır. Ve “**نسَفَ الطعامَ يَنسِفه نَسْفاً**”: onu silkelediği zaman. Dedi ki: **والمِنسَف**: üstü yüksek, uzun bir şeydir; göğsü aşağı doğru eğimlidir; **الفامِيّين** yanında bulunur. Ondandır: “Bize falan geldi; sanki sakalı **مِنسَف**” denir. Ve “Falan, dişi devesinin yanında **نَسِيفاً** edindi” denir: iki ayağıyla iki koşu yerinin tüyü dökülüp çıplak kaldığı zaman.
Ve okudu:
وقد تَخِذَتْ رِجْلي لِدَى جَنْبِ غَرْزِها
نَسِيفاً كأُفْحوص القَطاةِ المطرِّقِ
Ve der ki: **النُّسافة**’yı ayır ve saf olandan ye.
Ebû Zeyd dedi: “**نَسَفَ البناءَ**”: onu söküp çıkardığı zaman; bina **يُنسَف** edilen şeye **مِنْسَفة** denir. Ve deve otu **نَسْفاً** **نَسَف** etti: ağzının ön kısmıyla söküp çıkardığı zaman. Ve deve ayağıyla **نَسَف** etti: ayağının ön kısmıyla vurduğu zaman; insan da böyledir.
Ve denir: aramızda **عقبة نسوف** ve **عقبة باسطة** vardır; yani: uzun, meşakkatli.
el-Lihyânî dedi: “**انتسَفَ لونُه**” ve “**انتشف**” ve “**التمِعَ لونُه**” bir anlamdadır.
Bişr b. Ebî Hâzim, bir atı, **حُضرها**’sında vasfederken dedi:
نَسوفٌ للحِزامِ بمرْفَقَيْها
يَسُدُّ خَواءَ طُبْيَيْها الغُبَارُ
Der ki: koşuyu boşalttığında, iki ön ayağının dirsekleriyle **حِزام**’ını **نسَف** eder; ve koşuyla **فُرُوجَها**’sını doldurduğunda, tozu, iki **طُبْيَيْها** arasındaki boşluğu kapatır; o, onun boşluğudur.
Ebû Zeyd dedi: Devenin yükü onu **نَسْفاً** **نسَف** etti: yükü, iki yanının tüyünü yolduğu zaman.
**نفس**: Allah, aziz ve celîl dedi: ( بِوَكِيلٍ اللَّهُ يَتَوَفَّى الاَنفُسَ حِينَ مِوْتِهَا وَالَّتِى لَمْ تَمُتْ فِى مَنَامِهَا فَيُمْسِكُ الَّتِى قَضَى عَلَيْهَا الْمَوْتَ وَيُرْسِلُ الاُخْرَى إِلَى ) ( **الزمر** : 42 ) .
İbn Abbâs’tan rivayet edildi ki dedi: Her insan için iki nefis vardır: biri, ayırt etmenin kendisiyle olduğu **نَفْسُ العَقْل**; diğeri, hayatın kendisiyle olduğu **نفسُ الرُّوح**.
Ebû Bekir İbnü’l-Enbârî dedi: Dilcilerden, **النَّفْس** ile **الرُّوح** arasında eşitleyen vardır. Dedi ki: İkisi bir şeydir; ancak **النفس** müennestir, **الرُّوح** müzekkerdir.
Dedi ki: Başkası dedi: **الرُّوح** hayatın kendisiyle olduğu şeydir; **النَّفْس** aklın kendisiyle olduğu şeydir. Uyuyan uyuduğunda Allah onun **نفس**’ini kabzeder, **رُوح**’unu kabzetmez; **الرُّوح** ancak ölümde kabzedilir.
Dedi ki: **النَّفْس** ona, **النَّفَس**’ın ondan doğması ve ona bitişik olması sebebiyle “**نَفْساً**” diye adlandırıldı; **الرُّوح**’a da “**رُوْحاً**” dediler; çünkü **الرَّوْح** onunla mevcuttur.
İbnü’l-Enbârî, şu sözünde: ( تَعْلَمُ مَا فِى نَفْسِى وَلاَ أَعْلَمُ مَا فِى نَفْسِكَ ) ( **المائدة** : 116 ) dedi ki: yani: benim nefsimde olanı bilirsin, senin gaybında olanı bilmem.
Başkası dedi: bende olanı bilirsin, sende olanı bilmem.
Dil ehli dedi: Arapların sözünde **النفس** iki yöndedir:
Biri: “Falanın **نفس**’i çıktı” demendir; yani: **روحه**.
Ve “Falanın **نفس**’inde şunu şunu yapmak var” denir; yani: onun **رُوع**’unda.
Diğer tür: **النفس**’in manası, şeyin hakikati ve bütünüdür.
“Falan, **نفس**’ini öldürdü” denir; mana: bütün zatıyla helâki gerçekleştirdi.
ez-Zeccâc dedi: Her insan için iki **نَفْس** vardır: biri, **نَفْسُ التمييز**; uyuduğunda ondan ayrılır, onunla akletmez; Allah onu vefat ettirir; aziz ve celîl dediği gibi. Diğeri, **نَفْس الحياة**; o gittiğinde **النَّفَس** onunla gider; uyuyan ise nefes alır.
Dedi ki: Bu, uyuyan kimsenin uykuda **نَفْس**’inin vefatı ile diri kimsenin **نَفْس**’inin vefatı arasındaki farktır.
Dedi ki: **نَفْسُ الحياة** **الرُّوح**’tur; insanın hareketi ve büyümesi onunla olur.
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **النَّفْسُ**: büyüklük ve kibir. Ve **النَّفْسُ**: izzet. Ve **النفس**: himmet. Ve **النَّفْسُ**: gurur/çekinme. Ve **النَّفْس**: şeyin aynısı; onun künhü ve cevheri. Ve **النفسُ**: **المَعين**’i vuran göz. Ve **النفسُ**: kan. Ve **النَّفْس**: bir tabaklama miktarı. Ve **النَّفْس**: su.
Râciz dedi:
أتجعَلُ النفسَ الّتي تُدِيرُ
في جِلْدِ شاةٍ ثمّ لا تَسِيرُ
Ve **النَّفْسُ**: **العِنْدُ**. Ondandır, aziz ve celîl olanın sözü: ( تَعْلَمُ مَا فِى نَفْسِى وَلاَ أَعْلَمُ مَا فِى نَفْسِكَ ) ( **المائدة** : 116 ) ; dedi ki: ve **النَّفْس**: **الرُّوح**.
Ve **النَّفَس**: sıkıntıdan ferahlıktır.
el-Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: Denir: “Sen işinde bir **نَفَسٍ** içindesin”; yani: genişlik içindesin.
Ve denir: “Kabın içinde bir **نَفَساً** yahut iki **نَفَسين** iç.”
Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildi ki dedi: ( أجدُ نَفَسَ ربِّكم من قِبَل اليَمَن ) .
Denir: bununla ensarı kastetti; çünkü Allah, aziz ve celîl, onlarla müminlerden sıkıntıyı **نَفَّسَ** etti.
Ve denir: “Sen işinde bir **نفَسٍ** içindesin”; yani: genişlik içindesin. Ve “Sen bir **نَفَس** içindeyken çalış”; yani: ihtiyarlık, hastalıklar, olaylar ve âfetlerden önce bir ferahlıkta.
Ve buna benzer diğer hadis: ( لا تَسُبُّوا الرِّيح فإنها من نَفَس الرّحمن ) ; muradı: onunla sıkıntı giderilir, yağmur yayılır, kuraklık giderilir.
Ve denir: “Allah’ım, benden **نَفِّسْ** et”; yani: benden ferahlat.
Dedim: Bu iki hadiste **النَّفَس** hakiki masdarın yerine konmuş bir isimdir; “**نفَّس يُنفِّس تَنفيساً ونَفَساً**”dan; “**فرَّج**” hakkında da “**تفريجاً وفرجاً**” denildiği gibi; **التفريج** hakiki masdardır, **الفَرَج** masdarın yerine konmuş bir isimdir. Sanki şöyle dedi: Yemen tarafından size Rabbinizin **تَنفيس**’ini buluyorum; çünkü Allah, aziz ve celîl, onları onlarla yardım etti ve erkekleriyle destekledi.
Aynı şekilde sözü: ( الرِّيحُ من نَفَس الرحمن ) yani: Allah’ın onunla sıkıntı çekenlerden sıkıntıyı gidermesinden ve imdat isteyenlerden ferahlatmasından.
el-Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten dedi: **النَّفْس**: tabaklayıcının bir tabaklama yahut iki tabaklama miktarıdır.
Dedi ki: el-Asma‘î dedi: Araplardan bir kadın, küçük kızını komşusuna gönderdi ve dedi: “Annem sana diyor ki: bana bir **نَفْساً** yahut iki **نَفْسين** ver; onunla **مَنِيئتِي**’mi **أَمْعَسُ** edeyim; çünkü ben **أَفِدَةٌ**’yim.” Bir tabaklama yahut iki tabaklama miktarını kastetti; tabaklamada kullanılan **القَرَظ**’dan.
Ve **المَنيئَةُ**: tabakhane; o, tabaklamada içine konulan derilerdir.
Dedi ki: “**نَفِسْت عليه الشيء أنفَسُ نَفاسَةً**” denir: onu kıskanıp ona gitmesini sevmediğin zaman.
Ve **رجل نَفُوسٌ**: yani: hasetçi.
Allah, aziz ve celîl dedi: ( مِسْكٌ وَفِى ذَلِكَ فَلْيَتَنَافَسِ ) ( **المطففين** : 26 ) ; yani: onda rağbet edenler rağbet etsin.
el-Ferrâ, aziz ve celîl olanın sözü hakkında: ( عَسْعَسَ وَالصُّبْحِ إِذَا تَنَفَّسَ ) ( **التكوير** : 18 ) .
Dedi ki: gündüz yükselip açık bir gündüz oluncaya kadar; işte bu, sabahın **تنفُّس**’üdür.
Mücâhid dedi: “**إذا تَنفّس**”: doğduğu zaman.
el-Ahfeş dedi: aydınlandığı zaman.
ez-Zeccâc dedi: uzayıp açık bir gündüz olduğu zaman.
Başkası dedi: “**إذا تَنفّس**”: fecr yarılıp açıldığı, belirginleşinceye kadar; ondandır: “**تَنفَّسَت القوسُ**” denir: çatladığı zaman.
el-Lihyânî dedi: **النَّفْس**: ok şaftında ve yayda çatlak.
Dedi ki: “Bu menzil iki menzilin **أنفَسُ**’idir”; yani: ikisinin daha uzağı. Ve “Bu elbise iki elbisenin **أنفَسُ**’idir”; yani: ikisinin daha uzunu, daha eni, daha düzgünü.
Ve denir: “Allah senin sıkıntını **نفَّسَ** etsin”; yani: Allah onu ferahlatsın.
Ve denir: “Benden **نَفِّس** et”; yani: benden ferahlat ve bana genişlik ver.
İbn Şümeyl dedi: “Falan, yayını **نَفَّس** etti” denir: kirişini indirdiği zaman.
Ebû Zeyd dedi: “Uzun bir mektup yazdım: **نَفَساً**”; yani: uzun. Ve “Gündüz **تَنفَّس** etti”: uzadığı zaman.
Hadiste: ( من نفّس عن مؤمن كربة نفس الله عنه كربة من كرب الآخرة ) . Manası: dünyada bir müminin sıkıntısını gideren kimse, Allah kıyamet gününün sıkıntılarından bir sıkıntıyı ondan giderir.
Hadiste: ( نهى عن التنفس في الإناء ) .
Başka bir hadiste: ( كان يتنفّس في الإناءِ ثلاثاً ) .
Bazıları dedi: iki hadis de sahihtir; **التنفّس**’in iki manası vardır: biri, kabı ağzından ayırmadan, kap içinde nefes alarak içmesidir; bu mekruhtur. Diğer nefes alma: suyu ve başkasını üç nefesle içmesidir; her nefeste ağzını kaptan ayırır.
İbnü’l-A‘râbî dedi: “**تَنفَّسَتْ دِجْلةُ**”: suyu arttığı zaman.
Ve denir: **مال نَفيسٌ** ve **مُنْفِس**: tehlikesi ve değeri olan.
Dedi ki: Tehlikesi ve değeri olan her şeye **نَفِيس** ve **مُنْفِس** denir. Ve mal **أَنفَسَ** etti **إنفاساً**; yahut **نَفُس** etti **نُفوساً** ve **نَفاسةً**.
Ve denir: “Senin zikrettiğin şey, onda **لَمَنْفوسٌ**’tur”; yani: onda rağbet edilendir.
Ve denir: “Orada bir **نفْساً** görmedim”; yani: kimse görmedim.
Ve denir: “Ecelime bir **نَفَساً** artır”; yani: eceli uzat.
Ve denir: iki takım arasında bir **نَفَس** vardır; yani: genişlik.
Ve denir: “Falan sana **نَفِسَ** etti; **يَنفَس** **نَفَساً** ve **نَفَاسَة**”; yani: sana haset etti.
Ve denir: kadın **نَفِسَت** eder; o **تَنْفَس** eder **نِفاساً**.
Ve ayrıca denir: **نُفِسَتْ**; **تنفَس** eder **نَفَاسَةً** ve **نِفاساً** ve **نَفَساً**; o, **امرأة نُفَساءُ** ve **نَفْساء** ve **نَفَساء**’dır; çoğulu **نُفَساوات** ve **نِفاس** ve **نُفّس** ve **نُفّاس**.
Ve denir: “Falan bu malı, annesinin karnında, **أن يُنفَس**’ten önce miras aldı”; yani: doğmadan önce. Ve “Falan, **لنَفوسٌ**’tur”; yani: gözleyicidir.
Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: kadın **نُفِست** oldu ve **نَفِسَت** oldu. Ve **المَنفوس**: doğan.
el-Lihyânî dedi: **النَّافس**: **قِداح المَيْسر**’in beşincisidir; onda beş pay vardır; kazanırsa beş hissenin kazancı onundur; kazanmazsa beş hissenin borcu onun üzerinedir.
Ebû Sa‘îd dedi: “Bu işte senin için bir **نُفْسَةٌ** vardır” denir; yani: mühlet.
Ve denir: **شَرابٌ غير ذي نَفَس**: tadı kötü, bayat olduğu zaman; tadan kimse nefes almaz; ancak ilk yudumdur, canını tutacak kadar; sonra ona dönmez. Ebû Vecze es-Sa‘dî dedi:
وشَرْبةٍ من شَرابٍ غيرِ ذي نَفَسٍ
في صَرّة من نُجوم القَيْظِ وَهّاج
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **شَرابٌ ذو نَفَس**: yani: onda genişlik ve kandırma vardır. Ve şairin sözü hakkında dedi:
ونَفَّسَني فيهِ الحمامُ المعجَّلُ
Yani: beni onda rağbet ettirdi.
en-Neha‘î’den rivayet edildi ki dedi: Akan bir **نَفْس**’i olan her şey kapta ölürse onu necis eder; akan kanı olan her şeyi kastetti. Ve denir: kadın **نَفِسَت**: hayız gördüğü zaman. Ümmü Seleme dedi ki: ( Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) ile yatakta idim; hayız gördüm; çıktım, elbiselerimi üzerime sardım, sonra döndüm; dedi ki: **أَنَفِسْتِ** ) ; hayız gördün mü, demek istedi.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والسين وما يثلثهما)
*(نسع)  النون والسين والعين كلمةٌ تدلُّ على جَدْل الشَّيء. فالنِّسْع: سَير مضفورٌ كهيئة أعِنَّة البِغال. ويقال للعُنق الطَّويلِ ناسِعٌ، كأنَّه طُوِّلِ وجُدِلَ جَدْلاً. والمِنسعة: الأرض السريعة النَّبتِ بطُول نَبْتِها وبَقْلها.
(نسغ)  النون والسين والغين أصلٌ يدلُّ على غَرْزِ شيءٍ بشيءٍ. ونَسغَ الخُبْزةَ: غرزَها بريش الطّائر: وهي المِنْسَغة. ونَسغَت الواشمةُ: غرزَتِ اليدَ بالإبرة. ثم يقولون: نسَغْت الدّابّةَ برِجلي ليثُور. ويتوسَّعون فيه فيقولون: نسَغْتُ اللَّبَن بالماء: مَذَقْتُه. ونسَغَه بالعصا: ضَرَبه.
(نسف)  النون والسين والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على كَشْف شيء. وانتسَفَت الرِّيحُ الشَّيءَ مثلَ التُّراب والعَصْف، كأنَّها كشفَتْه عن وجه الأرض وسلبته. ونَسْفُ البِناءِ: استِئْصالُه قَطعاً. ويقال للرُّغوة: النُّسَافة([1])، لأنَّها تُنْتَسَف عن وجه اللَّبَن. وقولهم انتُسِفَ لونُه من ذلك. وبَعيرٌ نَسوفٌ: يقلع النَّباتَ عن الأرض بمقدَّم فيه: وحكى ناسٌ: هما يتناسفان، أي يتسارَّان. والقياس واحد. كأنَّ هذا يَنْسِف ما عند ذاك. وذاك ما عندَ هذا.
(نسق)  النون والسين والقاف أصلٌ صحيح يدلُّ على تتابُعٍ في الشَّيء. وكلامٌ نَسَقٌ: جاءَ على نظامٍ واحد قد عُطِف بعضُه على بعض. وأصله قولهم: ثَغْرٌ نَسَق، إذا كانت الأسنانُ متناسقةً متساوية. وخَرَزٌ نَسَق: منظَّم. قال أبو زُبَيد:
بجيدِ رَِيمٍ كريمٍ زانَهُ نَسَقٌ *** يكادُ يُلهِبُه الياقوتُ إلهابا([2])(نسك)  النون والسين والكاف أصلٌ صحيح يدلُّ على عِبادةٍ وتقرُّب إلى الله تعالى. ورجلٌ ناسك. والذَّبيحة التي تَتقرَّب بها إلى الله نَسِيكة. والمَنْسَِك: الموضع يذبَح فيه النَّسائِك، ولا يكون ذلك إلاَّ في القُرْبان. وزعم ناسٌ أنَّ المَنسَِك([3]): المكان يألفه. وفيه نظر.
(نسل)  النون والسين واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على سَلِّ شيءٍ وانسلاله. والنَّسْل: الولَد. لأنَّه يُنْسل من والدته. وتناسَلُوا: ولد بعضُهم من بعض([4]). ومنه النَّسَلان: مِشية الذِّئب إذا أعْنَقَ وأسْرَع. والماشي يَنْسِلُ، إذا أسرع. قال الله عزّ وعلا: {وَهُمْ مِنْ كُلِّ حَدَبٍ يَنْسِلُون. [الأنبياء 96]. والنُّسَالة: شَعر الدَّابّة إذا سقطَ عن جَسدِهِ قِطَعاً. ونُسَال الطَّير: ما تحاتَّ من أرياشها. قال:
* وتجلو سَبِيخَ جُفالِ النُّسَالِ([5]) *
وقد أنسَلتِ الإبلُ: حانَ لها أن تُنسِلَ وبَرَها. ونَسلَ الثَّوبُ عن الرّجل: سَقَط. ويقولون: النّسيل: العسلُ إذا ذابَ، كأنَّه نَسلَ عن شَمَعِه وفارَقَه. وأنسلْتُ القَوم: تقدَّمتُهم.
(نسم)  النون والسين والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على خروج نَفَس، أو ريحٍ غير شديدةِ الهبوب. ونَفَس الإنسان نَسيم. وكذا الرَّيح الليِّنة الهُبوب. ويقولون: من أين مَنْسِمُكَ، أي من [أين] وِجْهتُك. والقياس واحدٌ، لأنَّه إذا أقبلَ أقبلَ نَسِيمُه. ولذلك سمِّيت النَّفْسُ نَسَمة.
وشذّ عنه المَنْسم: خُفّ البعير، ويمكن أنّه محمولٌ على الباب، لأنّ خُفّه هو ما يحمل نَسَمتَه.
(نسي)  النون والسين والياء أصلانِ صحيحان: يدلُّ أحدهما على إغفال الشيء، والثاني على تَرْك شيء.
فالأوّل نسِيتُ الشَّيءَ، إذا لم تذكُره، نِسياناً. وممكنٌ أن يكونَ النِّسْيُ منه. والنِّسْيُ: ما سَقَط من منازل المرتحلين، من رُذَال أمتعتهم، فيقولون: تتبَّعوا أنساءَكم. قال الشَّنْفرى:
كأنَّ لها في الأرض نِسياً تقُصُّه *** على أمِّها وإنْ تكلِّمْك تَبْلَِتِ([6])وعلى ذلك يفسَّر قولُه تعالى: ﴿نَسُوا اللهَ فنَسِيَهُمْ﴾ [التوبة 67]، وكذلك قولـه سبحانه: ﴿وَلَقَدْ عَهِدْنَا إلى آدَمَ مِنْ قَبْلُ فَنَسِيَ ولَمْ نَجِدْ لَهُ عَزْماً﴾ [طه 115]، أراد والله أعلمُ: فتركَ العَهد.
ومما شذَّ عن الأصلين النَّسَا: عِرقٌ، والجمع أنساء، والاثنان* نَسَيَانِ ويقولون: هو النَّسَا، وهو عِرقُ النَّسا، كلُّ ذلك يقال. قال:
فأحذَيْتُهُ لما أتاني بقربة *** كعرق النَّسَا لم يُعط بطناً ولا ظَهْراً([7])وقال بعضهم: الأصل في الباب النِّسيان، وهو عزُوب الشّيء عن النَّفْس بعد حضوره لها. والنَّسَا: عِرق في الفَخِذ، لأنَّه متأخِّر عن أعالي البدن إلى الفخِذ، مشبَّه بالمنسيِّ الذي أُخِّر وتُرِك.
وإذا هُمِز تغيَّر المعنى إلى تأخير الشَّيء. ونُسِئت المرأةُ: تأخَّر حيضُها([8]) عن وقته فرُجِيَ أنَّها حُبْلَى. والنَّسِيئة: بيعُك الشَّيءَ نَسَاءً، وهو التَّأخير. تقول: أنسأتُ. ونَسأَ الله في أجلِك وأنسأ أجلَك: أخَّره وأبعده. وانتسؤوا([9])، تأخّروا وتباعَدُوا. ونَسأْتُهم أنا: أخَّرتهم. ونَسأْتُ ناقتي، قال قوم: رفَقت بها في السَّير. ونَسأْتها: ضربتها بالمِنسأة: العَصَا. وهذا أَقْيَسُ، لأنَّ العصا كأنَّه يُبعَد بها الشَّيءُ ويُدفَع. والنَّسء: ما نَبَت من وَبَر النّاقةِ بعد تساقُطِ وَبرِها. والقياس واحد. كأنَّ هذا الثاني تأخّر. قال أبو زيد: نَسَأْتُ الإبلَ في ظِمْئِها، إذا زدتها في ظمئِها يوماً أو يومين. وَالنَّسيء في كتاب الله: التَّأخِير، كانُوا إذا صَدَروا عن مِنىً([10]) يقوم رجلٌ من كنانة فيقول: أنا الذي لا يُرَدُّ لي قضاء. فيقولون: أنسِئْنَا([11]) شهراً، أي أخر عَنَّا حُرمةَ المحرَّم([12]) فاجعَلْها في صَفَر. وذلك أنَّهم كانوا يكرهون أن يتوالَى عليهم ثلاثةُ أشهرٍ لا يُغيرون فيها، لأنَّ معاشهم كان من الإغارة، فأُحِلَّ لهم المحرَّم. فقال الله تعالى: ﴿إنَّما النَّسِيءُ زِيَادَةٌ في الكُفْرِ﴾ [التوبة 37].
ومما شذَّ عن الباب النَّسْءُ: بَدء السِّمَنِ في الدّوابِّ. قال أبو ذؤيب:
بها أبَلَتْ شهرَيْ ربيعٍ كِلَيهما *** فقَدْ مارَ فيها نَسؤُها واقترارُها([13])والنَّسِيء: الحليب يُصبُّ عليه الماء. تقول منه: نَسَأْتُ، وهو النَّسْءُ أيضاً في شعر عروة:
سَقَوني النَّسْءَ ثم تكنَّفُوني *** عُداةُ الله من كَذِبٍ وزُورِ([14])(نسب)  النون والسين والباء كلمةٌ واحدة قياسُها اتِّصال شيءٍ بشيء. منه النّسَب، سمِّي لاتِّصاله وللاتِّصالِ به. تقول: نَسَبْتُ أنْسُِبُ. وهو نَسِيبُ فلانٍ. ومنه النَّسيبُ في الشِّعر إلى المرأة، كأنَّه ذِكْرٌ يتَّصِل بها؛ ولا يكون
إلاَّ في النِّساءِ. تقول منه: نَسَبْتُ أنْسُِبُ. والنّسيبُ: الطريق [المستقيم([15])]، لاتِّصال بعضِه من بعض.
(نسج)  النون والسين والجيم أصلٌ واحد يدلُّ على وَصلِ شيءٍ بشيء في أدنى عرض. ونَسَج الثَّوب يَنْسُِجه. وضربت الرِّيح الماءَ فانتسجت له الطرائِق([16]). والشاعر ينسُِج الشِّعر. وقال قوم: بل قياس الباب الاضطراب دون ما ذكرناه. والنَّاقة النّسُوج: [التي([17])] يضطرب حِمْلُها عليها. وكذلك اشتُقّ مَِنسج الفرس([18])، لأنه يتحرَّك أبداً. والمَِنسج: كاثِبة الفَرَس.
ومن الباب: هو نسيجُ وحدِه، لانفراده بخصاله. قال ابن قتيبة: وذلك أنّ الثّوب الرفيع النفيسَ لا يُنسَج على مِنْواله غيرُه، وإذا لم يكن رفيعاً عُمِل على منواله سَدَى عِدّةِ أثواب.
(نسخ)  النون والسين والخاء أصلٌ واحد، إلاّ أنّه مختلفٌ في قياسِه. قال قوم: قياسُه رفْعُ شيءٍ وإثباتُ غيرِهِ مكانَه. وقال آخرون: قياسُه تحويلُ شيءٍ إلى شيءٍ. قالوا: النَّسْخ: نَسْخ الكِتاب. والنَّسْخ: أمرٌ كان يُعمَل به من قبلُ ثم يُنسَخ بحادثٍ غيرهِ، كالآية ينزل فيها أمرٌ ثم تُنسَخ بآيةٍ أخرى. وكلُّ شيءٍ خلَفَ شيئاً فقد انتَسخَه. وانتسخت الشَّمسُ الظِّلّ، والشّيبُ الشبابَ. وتناسُخُ الورَثةِ: أن يموتَ ورثةٌ بعد ورثةٍ وأصلُ الإرث قائم لم يُقَسَّم. ومنه تناسُخُ الأزمنة والقُرون. قال السجستانيّ([19]) النَّسْخ: أن تحوّل ما في الخليَّة من العَسَل والنَّحْل في أُخرى. قال: ومنه نَسْخُ الكتاب.
(نسر)  النون والسين والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على اختلاسٍ* واستلاب. منه النَّسْر: تناوُلُ شيءٍ من طعام. ونَسَرَهُ، كأنَّه شيءٌ يسيرٌ استلَبَه. ومنه النَّسْر، كأنَّه ينسُرُ الشَّيء. والمِنْسَر([20]): خيل ما بين المائة إلى المائتين وهو القياس، كأنَّه إنما جاء لينسُِرَ شيئاً، أي يختطفَه ويَستلبَه. ويقال: بَلِ المِنْسَر لا يمرُّ بشيءٍ إلا قَلَعه.
ومن التَّشبيه النَّسْر: كواكبُ في السماء: النَّسْر الطائر، والنَّسْر الواقعِ. ومنه نَسْر الحافِر: ما في بطنه كأنَّهُ النَّوَى والحصى.
--------------ـــ
([1])  ذكرت بهذا المعنى في القاموس، ولم تذكر في اللسان.
([2]) أنشده في المجمل واللسان. و "ريم" بفتح الراء في اللسان، وكسرها في المجمل. وهو بفتح الراء في مادة (ريم) ياؤه أصلية، وبكسر الراء تخفيف "الرئم" بكسر الراء.
([3]) في الأصل: "النسك".
([4]) في الأصل: "بعد بعض"، صوابه من اللسان. وفي المجمل: "وقد تناسلوا، إذا توالدوا". وفي القاموس: "تناسلوا: أنسل بعضهم بعضا".
([5])  لأمية بن أبي عائذ الهذلي. ديوان الهذليين (2: 182). وصدره:
* تجيل الحباب بأنفاسها *
([6])  المفضليات (1: 107) واللسان (بلت، نسي)؛ ومجالس ثعلب 421. وسبق عجزه في (بلت).
([7])  بقربة، كذا وردت في الأصل.
([8])  في الأصل: "تأخرت حملها"، صوابه في المجمل واللسان.
([9])  في الأصل: "وتنساءوا". وفي المجمل: "وانتسأ القوم".
([10])  في الأصل: "عن شيء"، صوابه في المجمل واللسان.
([11])  في الأًصل: "أنسئها"، صوابه في المجمل واللسان.
([12])  في الأصل: "عنها محرمة المحرم"، صوابه في المجمل واللسان.
([13])  ديوان الهذليين (1: 23) واللسان (أبل، نسأ، قرر). وانظر مجالس ثعلب 417.
([14])  ديوان عروة بن الورد 90 واللسان (نسأ). وتروى قصيدته للنمر بن تولب.
([15])  التكملة من المجمل. وفي اللسان: "الطريق المستقيم الواضح".
([16])  في الأصل: "الطريق". وفي المجمل واللسان: "طرائق".
([17])  التكملة من المجمل.
([18])  يقال بوزن منزل ومنبر.
([19]) بدله في المجمل: "قال أبو حاتم"، وهي كنيته.
([20]) يقال كمنبر وكمجلس أيضاً.

ـ

##### Türkçe

(باب **النون** والسين وما يثلثهما)
*(**نسع**)  **النون** والسين والعين, bir kelimedir; bir şeyin örülmesine delâlet eder. Şu hâlde **النِّسْع**: katlanmış bir kayıştır; katırların gemleri heyeti gibidir. Ve uzun boyna **ناسِعٌ** denir; sanki örülerek uzatılmış ve örmece örülmüş gibidir. Ve **المِنسعة**: bitkisi ve otuyla, bitkisinin uzunluğu sebebiyle çabuk biten arazidir.
(**نسغ**)  **النون** والسين والغين, bir asıldır; bir şeyi bir şeyle saplamaya delâlet eder. Ve **نَسغَ الخُبْزةَ**: onu kuş tüyüyle sapladı: o da **المِنْسَغة**’dir. Ve **نَسغَت الواشمةُ**: eli iğneyle sapladı. Sonra derler: **نسَغْت الدّابّةَ برِجلي** ki sıçrasın. Ve onda genişletirler de derler: **نسَغْتُ اللَّبَن بالماء**: onu sulandırdım. Ve **نسَغَه بالعصا**: ona değnekle vurdu.
(**نسف**)  **النون** والسين والفاء, sahih bir asıldır; bir şeyi açığa çıkarmaya delâlet eder. Ve rüzgâr, toprak ve saman çöpü gibi şeyi **انتسَفَت**; sanki onu yerin yüzünden açığa çıkarmış ve onu söküp almış gibidir. Ve **نَسْفُ البِناءِ**: onu kesip kökünden söküp yok etmektir. Ve köpüğe **النُّسَافة** denir; çünkü o, sütün yüzünden **تُنْتَسَف** edilir. Ve onların “ondan rengi **انتُسِفَ**” sözleri. Ve **بَعيرٌ نَسوفٌ**: ön kısmıyla bitkiyi yerden söker. Ve birtakım kimseler nakletti: “ikisi **يتناسفان**”, yani birbirlerine gizlice konuşurlar. Ve kıyas birdir. Sanki bu, şunun yanındakini **يَنْسِف** eder; ve şu da bunun yanındakini.
(**نسق**)  **النون** والسين والقاف, sahih bir asıldır; şeyde ardı ardına gelmeye delâlet eder. Ve **كلامٌ نَسَقٌ**: tek bir düzen üzere geldi; onun bir kısmı bir kısmına atfedilmiş oldu. Ve aslı onların “**ثَغْرٌ نَسَق**” sözüdür; dişler uyumlu, eşit olunca. Ve **خَرَزٌ نَسَق**: dizili. Ebû Zübeyd dedi:
بجيدِ رَِيمٍ كريمٍ زانَهُ نَسَقٌ *** يكادُ يُلهِبُه الياقوتُ إلهابا
(**نسك**)  **النون** والسين والكاف, sahih bir asıldır; ibadete ve Allah Teâlâ’ya yakınlaşmaya delâlet eder. Ve **رجلٌ ناسك**. Ve Allah’a yakınlaşılan kurbanlık: **نَسِيكة**. Ve **المَنْسَِك**: **النَّسائِك**’in kesildiği yerdir; bu da ancak kurbanda olur. Ve birtakım kimseler, **المَنسَِك**’in: alıştığı yer olduğunu iddia etti. Bunda bakış (tereddüt) vardır.
(**نسل**)  **النون** والسين واللام, sahih bir asıldır; bir şeyi çekip çıkarmaya ve onun sıyrılıp çıkmasına delâlet eder. Ve **النَّسْل**: evlât. Çünkü o, annesinden sıyrılıp çıkar. Ve **تناسَلُوا**: bazısı bazısından doğdu. Ve ondan **النَّسَلان**: kurt yürüyüşü; boynunu uzatıp hızlandığı zaman. Ve yürüyen **يَنْسِلُ**; hızlandığı zaman. Allah عزّ وعلا dedi: {وَهُمْ مِنْ كُلِّ حَدَبٍ يَنْسِلُون. [الأنبياء 96]. Ve **النُّسَالة**: hayvanın tüyü; bedeninden parça parça düştüğü zaman. Ve **نُسَال الطَّير**: tüylerinden dökülen şey. Dedi ki:
* وتجلو سَبِيخَ جُفالِ النُّسَالِ *
Ve develer **أنسَلت**: yününü dökmesinin vakti geldi. Ve elbise adamdan **نَسلَ**: düştü. Ve derler: **النّسيل**: bal; eridiği zaman, sanki mumundan sıyrılıp çıkmış ve ondan ayrılmış gibidir. Ve **أنسلْتُ القَوم**: onların önüne geçtim.
(**نسم**)  **النون** والسين والميم, sahih bir asıldır; bir nefesin çıkmasına yahut esişi şiddetli olmayan bir rüzgâra delâlet eder. Ve insanın nefesi **نَسيم**’dir. Ve aynı şekilde yumuşak esişli rüzgâr. Ve derler: **من أين مَنْسِمُكَ**, yani [nereden] yönün nereden. Ve kıyas birdir; çünkü o geldiği zaman onun **نَسِيمُه** gelir. Bundan dolayı nefse **نَسَمة** adı verildi.
Ve ondan şâz olan **المَنْسم**’dir: devenin ayağının altı (huf). Ve mümkündür ki bab üzerine taşınmıştır; çünkü onun ayağının altı, onun **نَسَمتَه**’sini taşıyan şeydir.
(**نسي**)  **النون** والسين والياء, iki sahih asıldır: birisi bir şeyi gözden kaçırmaya delâlet eder; ikincisi bir şeyi terk etmeye.
Birincisi: **نسِيتُ الشَّيءَ**, onu hatırlamadığın zaman; **نِسياناً**. Ve mümkündür ki **النِّسْيُ** ondan olsun. Ve **النِّسْيُ**: göçenlerin konak yerlerinden düşen şey; eşyalarının döküntülerinden. Derler ki: **تتبَّعوا أنساءَكم**. Şenferâ dedi:
كأنَّ لها في الأرض نِسياً تقُصُّه *** على أمِّها وإنْ تكلِّمْك تَبْلَِتِ
Ve bunun üzerine O’nun تعالى sözü tefsir edilir: ﴿نَسُوا اللهَ فنَسِيَهُمْ﴾ [التوبة 67]; ve yine O’nun سبحانه sözü: ﴿وَلَقَدْ عَهِدْنَا إلى آدَمَ مِنْ قَبْلُ فَنَسِيَ ولَمْ نَجِدْ لَهُ عَزْماً﴾ [طه 115]; murad etti—Allah daha iyi bilir—: ahdi terk etti.
Ve iki asıldan şâz olanlardan: **النَّسَا**: bir damardır; çoğulu **أنساء**; ikisi **نَسَيَانِ**. Ve derler: o **النَّسَا**’dır; o, **عِرقُ النَّسا**’dır; bunların hepsi söylenir. Dedi ki:
فأحذَيْتُهُ لما أتاني بقربة *** كعرق النَّسَا لم يُعط بطناً ولا ظَهْراً
Ve bazısı dedi: babda asıl **النِّسيان**’dır; o da şeyin, nefse hazır bulunuşundan sonra nefisten uzaklaşmasıdır. Ve **النَّسَا**: uylukta bir damardır; çünkü bedenin üst kısımlarından uyluğa doğru geridedir; geciktirilip terk edilen unutulmuş şeye benzetilmiştir.
Ve hemzelendiği zaman mânâ, şeyi geciktirmeye değişir. **نُسِئت المرأةُ**: hayzı vaktinden gecikti; onun hamile olması umuldu. Ve **النَّسِيئة**: bir şeyi **نَسَاءً** satmandır; o da geciktirmedir. Dersin: **أنسأتُ**. Ve “Allah senin ecelinde **نَسأَ** etsin ve ecelini **أنسأ** etsin”: onu geciktirdi ve uzaklaştırdı. Ve **انتسؤوا**: geciktiler ve uzaklaştılar. Ve ben onları **نَسأْتُهم**: onları geciktirdim. Ve “deveye **نَسأْتُ**” dediler; bir kavim: yürüyüşte ona yumuşak davrandım, dedi. Ve **نَسأْتها**: ona **المِنسأة** ile, yani değnekle vurdum. Bu daha kıyaslıdır; çünkü değnekle sanki şey uzaklaştırılır ve itilir. Ve **النَّسء**: devenin yününden, yünü döküldükten sonra biten şeydir. Ve kıyas birdir; sanki bu ikincisi gecikti. Ebû Zeyd dedi: “Develeri susuzluklarında **نَسَأْتُ**”; susuzluklarını bir gün yahut iki gün artırdığın zaman. Ve Allah’ın kitabında **النَّسيء**: geciktirmedir; onlar Minâ’dan döndükleri zaman, Kinâne’den bir adam kalkar da derdi: “Ben, hükmüm geri çevrilmeyen kimseyim.” Onlar da derlerdi: “Bize bir ay **أنسِئْنَا**”; yani Muharrem’in hürmetini bizden geciktir; onu Safer’de kıl. Çünkü onlar, kendilerine üç ayın peş peşe gelmesinden hoşlanmazlardı; o aylarda baskın yapmazlardı; zira geçimleri baskın yapmaktandı; böylece onlara Muharrem helâl kılındı. Allah تعالى dedi: ﴿إنَّما النَّسِيءُ زِيَادَةٌ في الكُفْرِ﴾ [التوبة 37].
Ve babdan şâz olanlardan: **النَّسْءُ**: binek hayvanlarında semizliğin başlangıcı. Ebû Züeyb dedi:
بها أبَلَتْ شهرَيْ ربيعٍ كِلَيهما *** فقَدْ مارَ فيها نَسؤُها واقترارُها
Ve **النَّسِيء**: üzerine su dökülen süttür. Ondan dersin: **نَسَأْتُ**; ve o, Urve’nin şiirinde yine **النَّسْءُ**’dür:
سَقَوني النَّسْءَ ثم تكنَّفُوني *** عُداةُ الله من كَذِبٍ وزُورِ
(**نسب**)  **النون** والسين والباء, tek bir kelimedir; kıyası bir şeyin bir şeye bağlanmasıdır. Ondan **النّسَب**; bağlanması ve onunla bağlanma sebebiyle adlandırıldı. Dersin: **نَسَبْتُ أنْسُِبُ**. Ve o, falanın **نَسِيبُ**’idir. Ve ondan, şiirde kadına dair **النَّسيب**; sanki ona bağlanan bir zikirdir; ve ancak kadınlarda olur. Ondan dersin: **نَسَبْتُ أنْسُِبُ**. Ve **النّسيبُ**: yol [**المستقيم**]; bir kısmının bir kısmına bağlanması sebebiyle.
(**نسج**)  **النون** والسين والجيم, tek bir asıldır; en az genişlikte bir şeyi bir şeye bağlamaya delâlet eder. Ve elbiseyi **نَسَج** eder; onu **يَنْسُِجه**. Ve rüzgâr suyu dövdü de onun için yollar **فانتسجت**. Ve şair şiiri **ينسُِج** eder. Ve bir kavim dedi: bilakis babın kıyası, zikrettiğimizden değil, çalkantıdır. Ve **النَّاقة النّسُوج**: [**التي**] yükü onun üzerinde çalkalanandır. Ve aynı şekilde **مَِنسج الفرس** türetildi; çünkü o daima hareket eder. Ve **المَِنسج**: atın sağrısıdır.
Ve babdandır: o, kendi başına **نسيجُ وحدِه**’dir; huylarıyla tek kalması sebebiyle. İbn Kuteybe dedi: bu, şundandır ki ince, nefis elbise, onun tezgâhı üzerine başkası dokunmaz; eğer ince değilse, onun tezgâhı üzerine birkaç elbisenin çözgüsü yapılır.
(**نسخ**)  **النون** والسين والخاء, tek bir asıldır; ancak kıyasında ihtilâf edilmiştir. Bir kavim dedi: kıyası bir şeyi kaldırmak ve onun yerine başkasını sabit kılmaktır. Başkaları dedi: kıyası bir şeyi bir şeye dönüştürmektir. Dediler: **النَّسْخ**: kitabın **نَسْخ**’ıdır. Ve **النَّسْخ**: daha önce onunla amel edilen bir iştir; sonra ondan başka bir hâdis ile neshedilir; âyet gibi: onda bir emir iner, sonra başka bir âyetle neshedilir. Ve her şey ki bir şeyin yerine geçti, onu **انتَسخَه** etmiştir. Ve güneş gölgeyi **انتسخت**; ve ak saç gençliği. Ve **تناسُخُ الورَثةِ**: vârislerin, vârislerden sonra ölmesidir; mirasın aslı ayakta olup taksim edilmemişken. Ve ondan zamanların ve asırların **تناسُخُ**’u. Sicistânî dedi: **النَّسْخ**: kovandaki balı ve arıyı bir başkasına aktarman. Dedi: ve ondan kitabın **نَسْخُ**’u.
(**نسر**)  **النون** والسين والراء, sahih bir asıldır; kapıp alma ve çekip almağa delâlet eder. Ondan **النَّسْر**: yemekten bir şey almak. Ve onu **نَسَرَهُ**; sanki az bir şeydir, onu çekip aldı. Ve ondan **النَّسْر**; sanki o, şeyi **ينسُرُ** eder. Ve **المِنْسَر**: yüz ile iki yüz arası atlı(lar)dır; ve bu kıyastır; sanki o, ancak bir şeyi **لينسُِرَ** için gelmiştir; yani onu kapıp alsın ve çekip alsın diye. Ve denir: bilakis **المِنْسَر** hiçbir şeyin yanından geçmez ki onu söküp çıkarmasın.
Ve teşbihten **النَّسْر**: gökte yıldızlardır: **النَّسْر الطائر** ve **النَّسْر الواقعِ**. Ve ondan **نَسْر الحافِر**: karnındaki şey; sanki o, çekirdek ve çakıl taşıdır.
--------------ـــ
([1]) Bu mânâ ile **القاموس**’ta zikredildi; **اللسان**’da zikredilmedi.
([2]) **المجمل** ve **اللسان**’da onu şevâhid olarak okuttu. Ve “**ريم**” **اللسان**’da **الراء**’ın fethiyle, **المجمل**’de kesriyledir. O, (ريم) maddesinde **الراء**’ın fethiyle, **ياء**’sı aslîdir; **الراء**’ın kesriyle ise “**الرئم**”in **الراء**’ının kesriyle olanının hafifletilmesidir.
([3]) Asılda: “**النسك**”.
([4]) Asılda: “بعد بعض”; doğrusu **اللسان**’dandır. **المجمل**’de: “**وقد تناسلوا، إذا توالدوا**”. **القاموس**’ta: “**تناسلوا: أنسل بعضهم بعضا**”.
([5]) Ümeyye b. Ebî Âiz el-Hüzelî’nindir. **ديوان الهذليين** (2: 182). Ve onun صدر’ı:
* تجيل الحباب بأنفاسها *
([6]) **المفضليات** (1: 107) ve **اللسان** (بلت، نسي); ve **مجالس ثعلب** 421. Ve onun عجز’ı (بلت)’te geçti.
([7]) **بقربة**, asılda böyle vârid oldu.
([8]) Asılda: “تأخرت حملها”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([9]) Asılda: “وتنساءوا”. **المجمل**’de: “**وانتسأ القوم**”.
([10]) Asılda: “عن شيء”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([11]) Asılda: “أنسئها”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([12]) Asılda: “عنها محرمة المحرم”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([13]) **ديوان الهذليين** (1: 23) ve **اللسان** (أبل، نسأ، قرر). Ve **مجالس ثعلب** 417’ye bak.
([14]) **ديوان عروة بن الورد** 90 ve **اللسان** (نسأ). Kasidesi Nemer b. Tevleb’e de rivayet edilir.
([15]) Tamamlama **المجمل**’dandır. **اللسان**’da: “**الطريق المستقيم الواضح**”.
([16]) Asılda: “الطريق”. **المجمل** ve **اللسان**’da: “**طرائق**”.
([17]) Tamamlama **المجمل**’dandır.
([18]) **منزل** ve **منبر** vezninde söylenir.
([19]) **المجمل**’de onun yerine: “**قال أبو حاتم**”; o, onun künyesidir.
([20]) **منبر** ve **مجلس** gibi de söylenir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%81/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- نسفت الريح الشيء: اقتلعته وأزالته. يقال نسفته وانتسفته. قال تعالى: ﴿ينسفها ربي نسفا﴾ [طه/105] ونسفت البعير الأرض بمقدم رجله: إذا رمى بترابه. يقال: ناقة نسوف. قال تعالى: ﴿ثم لننسفنه في اليم نسفا﴾ [طه/97] أي: نطرحه فيه طرحا النسافة، وهي ما تثور من غبار الأرض. وتسمى الرغوة نسافة تشبيها بذلك، وإناء نسفان: امتلأ فعلاه نسافة، وانتسف لونه. أي: تغير عما كان عليه نسافه، كما يقال: اغبر وجهه. والنسفة: حجارة ينسف بها الوسخ عن القدم، وكلام نسيف. أي: متغير ضئيل.

##### Türkçe

- **نسفت** rüzgâr şeyi: onu söküp çıkardı ve onu giderdi. **نسفته** ve **انتسفته** denir. Yüce Allah dedi ki: ﴿ينسفها ربي نسفا﴾ [طه/105]. Ve deve, ayağının ön kısmıyla yeri **نسفت**: toprağını attığı zaman. **ناقة نسوف** denir. Yüce Allah dedi ki: ﴿ثم لننسفنه في اليم نسفا﴾ [طه/97], yani: onu, **النسافة** atışı gibi bir atışla onun içine atarız; ve o, yer tozundan kabaran şeydir. Köpük de buna benzetilerek **نسافة** diye adlandırılır. Ve **إناء نسفان**: doldu da üstüne **نسافة** çıktı. Ve rengi **انتسف**; yani: üzerinde bulunduğu şeyden, onun **نسافه**’inden değişti; nitekim: yüzü tozlandı denildiği gibi. Ve **النسفة**: ayaktan kiri gidermek için onunla **ينسف** edilen taşlardır. Ve **كلام نسيف**: yani: değişmiş, azıcık.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن س ف
نسف الحبّ بالمنسف وهو الغربال الكبير عند الفاميّين‏.‏
ومن المجاز‏:‏ نسفت الريح التراب‏.‏
قال عقبة بن حجر‏:‏ نسفت معارفها صباً حنّانة أن لا تأوّبها بريحٍ تبكر والله ينسف الجبال‏.‏
والإبل تنسف الكلأ بمقاديم أفواهها‏:‏ تقلعه‏.‏
ونسفوا البناء‏:‏ قلعوه من أصله‏.‏
وبيني وبينه عقبة نسوف‏:‏ بعيدة تنسف صاحبها‏.‏
وانتسف لونه‏:‏ تغيّر وبالشّين‏.‏

##### Türkçe

ن س ف
**نسف**: **الحبّ**’ı **بالمنسف** ile (o, **الفاميّين** katında büyük elektir) savurdu.

Mecazdan: Rüzgâr toprağı savurdu.

Ukbe b. Hacer dedi: “Onun işaretlerini, sabahleyin esen bir rüzgârla—onu geri döndürmemek üzere—çokça inleyen bir döküntü savurdu; ve Allah dağları savurur.”

Develer, ağızlarının ön kısımlarıyla otu savurur: onu söker.

**نسفوا البناء**: onu temelinden söktüler.

Benimle onun arasında **عقبة نسوف** vardır: uzak; sahibini savurur.

**وانتسف لونه**: rengi değişti; ve **بالشّين** ile.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

نسَفَت الريحُ الشيء تَنْسِفه نَسْفاً وانتَسَفَته: سلبَتْه، وأَنْسَفتِ الريحُ إنسافاً وأَسافَت الترابَ والحصى. والنَّسْف: نَقْر الطائر بمِنْقاره، وقد انتسَف الطائر الشيء عن وجه الأَرض بمِخْلَبه ونسفه. والنُّسَّافُ والنَّسَّاف؛ الأَول عن سيبويه والأَخير عن كراع: طائر له مِنْقار كبير.
ونسَفَ البعيرُ الكلأ يَنْسِفه، بالكسر، إذا اقتلعه بأَصله. وانتسَفْتُ الشيء: اقْتَلَعْته؛ قال أَبو النجم:
وانتسَفَ الجالِبَ من أَنْدابه
إغباطُنا المَيْسَ على أَصْلابه
والنَّسْف: انتِسافُ الريحِ الشيءَ كأَنَها تَسْلُبه. ونَسَفَتِ الراعيةُ الكلأَ تَنسِفه نسْفاً: أَخذته بأَفواهها وأَحْناكها. وبعير نَسُوف: يأَكل بمُقدَّم فيه. الجوهري: بعير نَسُوف يَقْتَلِع الكلأ من أَصله بمقدَّم فيه، وناقة نَسوف كذلك، وهي المَناسِيف كأَنها جمع مِنْساف وهي من باب مَلامِحَ ومَذاكير. وفرس نَسُوف: يستَغْرِق الحِزام لإجْفار جنبيه. وفرس نسُوف السُّنْبُكِ إذا أَدناه من الأَرض في عَدْوِه. ويقال للفرس: إنه لنَسُوف السنبك من الأَرض، وذلك إذا أَدنى طرَف الحافر من الأَرض في عدْوه، وكذلك إذا أَدنى الفرسُ مِرْفقيه من الحزام، وذلك إنما يكون لتقارب مِرفقيه، وهو محمود؛ قال الجعدي:
في مِرْفَقَيْه تَقارُبٌ، وله
بِرْكةُ زَوْرٍ كجَبْأَةِ الخَزَم
قال ابن بري: الجَبْأَةُ خشَبةُ الحَذّاء، شبَّه بها صدر فرسه في استِدارتها. وقيل: النَّسُوف من الخيل الواسع الخطو. ونسَفه بسُنبكه أَو ظِلْفه يَنْسِفُه وأَنسَفه: نحّاه؛ وأَنشد ثعلب:
قِياماً عَجِلْنَ عليه النَّبا
تَ، يَنْسِفْنَه بالظُّلوفِ انْتِسافا
عجلن عليه: على هذا الموضع؛ ينْسِفْنه: يَنْسِفْن هذا النبات، يقْلَعْنه بأَرجلهن قبل أَن يبلُغ. والنَّسْفُ: القَلْع. ونسَف نَسْفاً: خَطا. وناقة نَسُوف: تنْسف التراب في عدْوها. وانتسَف البِناءَ: استأْصله. أَبو زيد: نسَفْت البناء نسْفاً إذا قلَعْته، والذي يُنْسَف به البناء يسمى مِنْسَفة، والمِنْسفة آلة يقلع بها البناء. ونسَف البعيرُ الكلأَ نَسْفاً إذا اقتلعه بمقدَّم فيه. ونسَف البعير برجله إذا ضرب رجله بمقدَّم . . . . . (* كذا بياض بالأصل.) وكذلك الإنسان. ويقال: بيننا عَقَبة نَسُوف وعقَبة ناشطة أَي طويلة شاقة. اللحياني: انْتُسِفَ لونُه وانتُشِفَ لونه والتُمع لونه بمعنى واحد؛ قال بشر بن أَبي خازم يصف فرساً في حُضْرها: نَسُوفٌ للحِزام بمِرْفَقَيْها،
يَسُدُّ خَواءَ طُبْيَيْها الغُبارُ
يقول: إذا استَفْرغَت جَرْياً نسَفَت حِزامها بمِرْفَقَيْ يديها، وإذا ملأَت فُروجها عدْواً سد الغُبار ما بين طُبْيَيْها، وهو خَواؤه. ونسَف البعيرَ حِمْلُه نسْفاً إذا مرَط حِملُه الوبر عن صفحتي جنبيه. ونسَف الشيء، وهو نَسِيف: غَرْبله. والنُّسافة: ما سقط من الشيء يَنْسِفه، وخص اللحياني به نُسافة السَّويق. والنسْف: تَنْقِية الجيّد من الرَّديء، ويقال لمُنْخُل مُطوَّل المِنْسف. ونسَف الطعام يَنْسِفه نَسْفاً إذا نفَضه. ويقال: اعْزِل النُّسافة وكلْ من الخالص. ونَسْفُ الطعامِ: نَفْضُه. والمِنْسف: هَنٌ طويل أَعلاه مرتفع وهو مُتَصَوِّب الصدر يكون عند القاشر، ومنه يقال: أَتانا فلانٌ كأَنّ لحيته مِنْسف؛ قال الجوهري: حكاها أَبو نصر أحمد بن حاتم. والمِنْسفة: الغِرْبال. وكلام نَسِيف: خفيّ، هُذلية؛ قال أَبو ذؤيب:
فأَلْغَى القومَ قد شَرِبُوا فضَمُّوا،
أَمامَ القوم، مَنْطِقُهم نَسِيفُ
قال الأَصمعي: أَي ينتسِفُون الكلام انتِسافاً لا يُتِمُّونه من الفَرَق، يَهْمِسون به رويداً من الفرق فهو خفي لئلا يُنْذَر بهم ولأَنهم في أَرض عدوّ، وقوله فضمّوا أَي اجتمعوا وضمّوا إليهم دوابهم ورحالهم.ويقال: هما يَتناسَفان. قال ابن بري في قوله فضَمّوا أَي كفُّوا عن الكلام، وقيل: اجتمعوا أَمام قوم آخرين. وانتَسَفوا الكلام بينهم: أَخْفَوه وقلَّلُوه. ومِنْسفُ الحِمار: فَمُه. نسَف الأَتان بفِيه ينْسِفُها نَسْفاً ومَنْسَفاً ومَنْسِفاً: عضَّها فترك فيها أَثراً؛ الأَخيرة كمَرْجِع من قوله تعالى: إلى اللّه مَرْجِعكم. وترك فيها نَسِيفاً أَي أَثراً من عَضِّه، أَو انْحِصاصَ وبَرٍ؛ قال المُمَزَّق:
وقد تَخِذَتْ رِجْلي، لَدي جَنْبِ غَرْزِها،
نَسِيفاً كأُفْحوصِ القَطاةِ المُطَرِّق
والنسيفُ: أَثر كَدْم الحِمار وأَثر رَكْض الرِّجل بجنبي البعير إذا انحصّ عنه الوبر. ويقال للحمار: به نَسيفٌ، وذلك إذا أَخذ الفحل منه لحماً أَو شعراً فبقي أَثره. ويقال: اتخذ فلان في جنب ناقته نَسيفاً إذا انجرد وبَر مَرْكَضَيْه برجليه، وأَنشد بيت الممزَّق أَيضاً. ويقال لفم الحمار: مِنْسَف، وقيل: مَنْسِف. ونسَف الحِملُ ظهرَ البعير نَسْفاً وانتسفه: حَصَّ ما عليه من الوبر. وما في ظهره مَنْسَف: كقولك ما في ظهره مَضْرَب.والنَّسْفة: حِجارة يُنْسَف بها الوَسَخ؛ قال ابن سيده: حكاها صاحب العين، قال: والمعروف بالشين. التهذيب: وضرب من الطير يُشبه الخُطَّاف يَنْتَسِف ويسمى النُّسَّاف، وبالسين.
النِّسْفة: من حجارة الحَرَّة، تكون نَخِرة ذات نَخاريب يُنسف بها الوسَخُ عن الأَقدام في الحمّامات. وانْتُسِفَ لونُه: انْتُقِع، وسيذكر في الشين.
ونسَفَ البعيرُ برجله نَسْفاً: ضرب بها قُدُماً. ونسَف الإناءُ يَنْسِفُ: فاض. والنسْفُ الطعْن مثل النزْع. ونسَفٌ: كُورة. ابن الأَعرابي: يقال للرجل إنه لكثير النَّسيف، وهو السِّرارُ. يقال: أَطال نَسيفه أَي سِراره، واللّه أَعلم.

##### Türkçe

**نَسَفَت** rüzgâr bir şeyi, onu **تَنْسِفه** **نَسْفاً** ve onu **انتَسَفَته**: onu soydu.
Ve rüzgâr **أَنْسَفتِ** **إنسافاً** ve toprağı ve çakılı **أَسافَت**. **النَّسْف**: kuşun gagasıyla gagalaması; kuş, pençesiyle yeryüzünün yüzünden bir şeyi **انتسَف** etmiş ve onu **نسفه** etmiştir.
**النُّسَّافُ** ve **النَّسَّاف**; birincisi Sîbeveyh’ten, sonuncusu Kurâ‘dan: büyük gagası olan bir kuş.

Deve otu **نسَفَ** eder, onu **يَنْسِفه**, kesre ile; köküyle söküp çıkardığı zaman. Ve ben bir şeyi **انتسَفْتُ**: onu söküp çıkardım; Ebû’n-Necm dedi ki:
وانتسَفَ الجالِبَ من أَنْدابه
إغباطُنا المَيْسَ على أَصْلابه

**النَّسْف**: rüzgârın bir şeyi **انتِسافُ** etmesi; sanki onu soyuyormuş gibi. Ve otlatan kadın otu **نسَفَت** eder, onu **تَنسِفه** **نسْفاً**: onu ağızları ve çeneleriyle aldı. Ve **نَسُوف** bir deve: ağzının ön kısmıyla yer. Cevherî: **نَسُوف** bir deve, ağzının ön kısmıyla otu kökünden söküp çıkarır; **نَسوف** bir dişi deve de böyledir; ve onlar **المَناسِيف**tir; sanki **مِنْساف**ın çoğulu gibidir; ve bu, **مَلامِحَ** ve **مَذاكير** babındandır. Ve **نَسُوف** bir at: iki yanının şişkinliği sebebiyle kuşağı tamamen kaplar. Ve **نسُوف السُّنْبُكِ** bir at: koşusunda tırnağını yere yaklaştırdığı zaman. Ve ata denir ki: o, yerden **لنَسُوف السنبك**tir; bu, koşusunda toynağın ucunu yere yaklaştırdığı zamandır; yine, at kuşağa dirseklerini yaklaştırdığı zaman da böyledir; bu ancak dirseklerinin birbirine yakın olmasından olur; ve bu övülmüştür; el-Ca‘dî dedi ki:
في مِرْفَقَيْه تَقارُبٌ، وله
بِرْكةُ زَوْرٍ كجَبْأَةِ الخَزَم

İbn Berrî dedi: **الجَبْأَةُ** saraçın tahtasıdır; onu, yuvarlaklığında atının göğsüne benzetti. Ve denildi ki: atlardan **النَّسُوف**, adımı geniş olandır. Ve onu tırnağıyla yahut çift tırnağıyla **نسَفه** eder, onu **يَنْسِفُه**; ve onu **أَنسَفه**: onu uzaklaştırdı; Sa‘leb inşad etti:
قِياماً عَجِلْنَ عليه النَّبا
تَ، يَنْسِفْنَه بالظُّلوفِ انْتِسافا

**عجلن عليه**: şu mevki üzerine; **ينْسِفْنه**: bu bitkiyi **يَنْسِفْن** ederler; onu ayaklarıyla, büyüyüp ulaşmadan önce sökerler. **النَّسْفُ**: söküp çıkarma. Ve **نسَف** **نَسْفاً**: adım attı. Ve **نَسُوف** bir dişi deve: koşusunda toprağı **تنْسف** eder. Ve binayı **انتسَف** etti: kökünden kazıdı. Ebû Zeyd: binayı **نسَفْت** **نسْفاً**; onu söküp çıkardığım zaman; ve bina onunla **يُنْسَف** edilen şeye **مِنْسَفة** denir; **المِنْسفة** bina söküp çıkarılan bir alettir. Ve deve otu **نسَف** eder **نَسْفاً**; onu ağzının ön kısmıyla söküp çıkardığı zaman. Ve deve ayağıyla **نسَف** eder; ayağını ön kısmıyla vurduğu zaman . . . . .
(*Asılda böyle boşluk var.) Ve insan da böyledir. Ve denilir: aramızda **عَقَبة نَسُوف** ve **عقَبة ناشطة** vardır; yani uzun, meşakkatli. el-Lihyânî: **انْتُسِفَ لونُه** ve **انتُشِفَ لونه** ve **التُمع لونه** bir tek mânâdadır; Bişr b. Ebî Hâzim, bir atı, onun **حُضْرها**sında vasfederek dedi ki:
نَسُوفٌ للحِزام بمِرْفَقَيْها،
يَسُدُّ خَواءَ طُبْيَيْها الغُبارُ

Der ki: koşuyu tamamen boşalttığı zaman, ön iki ayağının dirsekleriyle kuşağını **نسَفَت** eder; ve koşuyla aralıklarını doldurduğu zaman, iki **طُبْي**si arasındaki şeyi, yani onun boşluğunu, toz kapatır. Ve devenin yükü onu **نسَف** etti **نسْفاً**; yükü, iki yanının yüzünden tüyü yolduğu zaman. Ve bir şeyi **نسَف** etti; o da **نَسِيف**tir: onu eledi. **النُّسافة**: bir şeyden, onu **يَنْسِفه** edenin düşenidir; el-Lihyânî bunu özellikle **نُسافة السَّويق** için kullandı. Ve **النسْف**: iyiyi kötüden ayıklamadır; ve uzun **مُنْخُل**a **المِنْسف** denir. Ve yiyeceği **نسَف** eder, onu **يَنْسِفه** **نَسْفاً**; onu silkelediği zaman. Ve denilir: **النُّسافة**yı ayır ve saf olandan ye. Ve **نَسْفُ الطعامِ**: onu silkelemektir.
Ve **المِنْسف**: üstü yükseltilmiş, göğsü aşağı doğru eğimli, uzun bir şeydir; kabuk soyucunun yanında bulunur; bundan dolayı denilir: falan bize geldi; sanki sakalı **مِنْسف**; Cevherî dedi: Ebû Nasr Ahmed b. Hâtim bunu nakletti. Ve **المِنْسفة**: elektir. Ve **نَسِيف** söz: gizli; Huzeylîdir; Ebû Züeyb dedi ki:
فأَلْغَى القومَ قد شَرِبُوا فضَمُّوا،
أَمامَ القوم، مَنْطِقُهم نَسِيفُ

el-Asma‘î dedi: yani korkudan sözü **انتِسافاً** ile **ينتسِفُون** ederler; onu tamamlamazlar; korkudan onu yavaşça fısıldarlar; o gizlidir; kendileriyle uyarılmasın diye ve çünkü onlar düşman toprağındadır; ve onun sözü **فضمّوا**: yani toplandılar ve bineklerini ve yüklerini kendilerine kattılar. Ve denilir: onlar ikisi **يَتناسَفان**. İbn Berrî, onun sözü **فضَمّوا** hakkında dedi: yani konuşmadan el çektiler; ve denildi ki: başka bir kavmin önünde toplandılar. Ve aralarında sözü **انتَسَفوا** ettiler: onu gizlediler ve azalttılar.
Eşeğin **مِنْسفُ**u: ağzıdır. Dişi eşeği ağzıyla **نسَف** eder, onu **ينْسِفُها** **نَسْفاً** ve **مَنْسَفاً** ve **مَنْسِفاً**: onu ısırdı da onda bir iz bıraktı; sonuncusu, Yüce Allah’ın sözü olan “إلى اللّه مَرْجِعكم”daki **مَرْجِع** gibi. Ve onda **نَسِيفاً** bıraktı; yani ısırığından bir iz; yahut tüyün sıyrılması; el-Mumazzaq dedi ki:
وقد تَخِذَتْ رِجْلي، لَدي جَنْبِ غَرْزِها،
نَسِيفاً كأُفْحوصِ القَطاةِ المُطَرِّق

**النسيفُ**: eşeğin ısırmasının izi ve devenin iki yanında, tüy ondan sıyrıldığı zaman, ayağın tekmelemesinin izi. Ve eşeğe denilir: onda **نَسيفٌ** vardır; bu, aygır ondan et yahut kıl aldığı zaman ve izi kaldığı zamandır. Ve denilir: falan, dişi devesinin yanında bir **نَسيفاً** edindi; iki ayağıyla iki **مَرْكَض**inin tüyü sıyrıldığı zaman; ve el-Mumazzaq’ın beytini de inşad etti. Ve eşeğin ağzına **مِنْسَف** denilir; ve denildi ki: **مَنْسِف**. Ve yük, devenin sırtını **نسَف** etti **نَسْفاً** ve onu **انتسفه**: üzerindeki tüyü tamamen kazıdı. Ve sırtında **مَنْسَف** olan: “sırtında **مَضْرَب** olan” sözün gibi.
**النَّسْفة**: pisliğin onunla **يُنْسَف** edildiği taşlardır; İbn Sîde dedi: bunu **العين** sahibinden nakletti; dedi ki: bilinen, **الشين** iledir. **التهذيب**: kırlangıca benzeyen bir kuş türü; **يَنْتَسِف** eder ve **النُّسَّاف** diye adlandırılır; **السين** iledir.
**النِّسْفة**: **الحَرَّة** taşlarındandır; oyuklu, delikçikleri olan olur; hamamlarda ayaklardan pislik onunla **يُنسف** edilir. Ve **انْتُسِفَ لونُه**: rengi çekildi; **الشين**de zikredilecektir.

Deve ayağıyla **نسَفَ** etti **نَسْفاً**: onunla öne doğru vurdu. Ve kap **نسَفَ** eder, **يَنْسِفُ**: taştı. Ve **النسْفُ**: **النزْع** gibi saplamadır. Ve **نسَفٌ**: bir **كُورة**dur.
İbnü’l-A‘râbî: erkeğe denilir: o, çok **النَّسيف** sahibidir; o da **السِّرارُ**dır. Denilir: **أَطال نَسيفه**; yani onun **سِراره**sini; Allah daha iyi bilir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن س ف * * نَسَفَ * البِناء قلعه ونسف الطعام نفضه وبابهما ضرب و * المِنْسَفُ * بالكسر ما يُنسف به الطعام وهو شيء منصوب الصَّدر أَعلاه مُرتفع و * النَّسَافَةُ * بالضم ما سقط منه

##### Türkçe

* ن س ف * **نَسَفَ**: binayı söküp çıkardı; ve **نسف الطعام**: onu (yemeği) silkeledi. İkisinin de bâbı **ضرب**’dır. Ve **المِنْسَفُ**: kesre ile, yemek silkelemeye yarayan şeydir; o, göğsü dikilmiş bir şeydir; üst tarafı yükseltilmiştir. Ve **النَّسَافَةُ**: damme ile, ondan düşen şeydir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

نسف البناء ينسفه نسفا: قلعة من أصله ومنه قوله تعالى:  فقل ينسفها ربى نسفا  أي يقلعها من أصولها، نقله الجوهري عن أبي زيد، وهو مجاز. ونسف البعير النبت كذلك: أي قلعه بفيه من الأرض بأصله، كانتسفه فيهما قال أبو النجم:
  وانتسف الجالب من أندابـه
  إغباطنا الميس على أصلابه ومن المجاز: بعير نسوف: يقتلع الكلأ من أصله بمقدم فيه، وناقة نسوف كذلك. وإبل مناسيف نقله الجوهري: كأنها جمع منساف، وهي من باب ملامح، ومذاكر.

  ومن المجاز: نسف الجبال نسفا: أي دكها وذراها ومنه قوله تعالى  وإذا الجبال نسفت: أي ذهب بها كلها بسرعة، وقوله تعالى:  ثم لننسفنه في اليم نسفا  أي لنذرينه تذرية. والمنسفة، كمكنسة: آلة يقلع بها البناء عن أبي زيد. ونسف الطعام: نفضه. والمنسف، كمنبر: اسم لما ينفض به الحب وهو شيء طويل منصوب الصدر هكذا في سائر النسخ، والصواب متصوب الصدر، كما هو نص اللسان أعلاه مرتفع يكون عند القاشر، قال الجوهري: ويقال: أتانا فلان كأن لحيته منسف، حكاها أبو نصر أحمد بن حاتم. والمنسف: فم الحمار، كمنسف، كمنزل مثال منسر ومنسر. والنسافة ككناسة: ما يسقط من المنسف عند النسف، وخص اللحياني به نسافة السويق. وقال ابن فارس: النسافة: الرغوة من اللبن وغيره يقولها بالشين المعجمة، كما سيأتي. وفرس نسوف السنك: إذا كان يدنيه من الأرض في عدوه، أو يدني مرفقيه من الحزام، وإنما يكون ذلك لتقارب مرفقيه وهو محمود نقله الجوهري، وأنشد لبشر بن أبي خازم:
  نسوف للحزام بمرفقيها                      يسد خواء طبييها الغبار ألا ترى إلى قول الجعدي: في مرفقيه تقارب وله بركة زور كجبأة الخزم ونسف، كنصر، نسفا على القياس ونسوفا قال الصاغاني: كذا قال السكري: نسوفا، والقياس نسفا عض. أو النسوف: آثار العض. وبهما فسر قول صخر الغي الهذلي:
  كعدو أقب رباع ترى                      بفائله ونساه نسوفـا وقال ابن الأعرابي: يقال للرجل: إنه لكثير النسيف، كأمير وهو السرار ويقال: أطال نسيفه أي سراره. والنسيف أيضا: السر. وأيضا: أثر كدم الحمار يقال للحمار: به نسيف، وذلك إذا أخذ الفحل منه لحما أو شعرا فبقي أثره، قال الممزق العبدي:
  وقد تخذت رجلي لدى جنب غرزها                      نسيفا كأفحوص القطاة المطـرق والنسيف: أثر الحلبة من الركض نقله الليث. قال: والنسيف: الخفي من الكلام لغة هذلية، ومنه قول أبي ذؤيب الهذلي:
  فألفى القوم قد شربوا فضموا                      أمام القوم منطقهم نسـيف

  قال الأصمعي: أي ينتسفون الكلام انتسافا، لايتمونه من الفرق، يهمسون به رويدا من الفرق، فهو خفي؛ لئلا ينذر بهم، ولأنهم في أرض عدو نقله السكري والجوهري. وإناء نسفان: ملآن يفيض من امتلائه. ونسفان، محركة: مخلاف باليمن قرب ذمار على ثمانية فراسخ منها. والنساف كزنار: طير له منقار كبير، قاله سيبويه، قال الليث: كالخطاطيف ينسف الشيء في الهواء ج: نساسيف. ونسف، كجبل: د بل كورة مستقلة مشهورة مما وراء النهر، بين جيحون وسمرقند، على عشرين فرسخا من بخارا، وهو معرب نخشب اصطلاحا، قاله الصاغاني، ونقل شيخنا عن بعض الثقات أن اسم البلد نسف، ككتف، والنسبة بالفتح على القياس، كنمري. قلت: والنسبة إليه نسفي على الأصل، ونخشبي على التغيير وقد تقدم ذلك للمصنف في نخشب وذكر ما يتعلق به هناك. والنسفة بالفتح ويثلث، ويحرك، والنسيفة كسفينة واقتصر الليث على الفتح: حجارة سود ذات نخاريب، تحك بها الرجل في الحمامات سمي به لانتسافه الوسخ من الرجل، أو هي حجارة الحرة، وهي سود كأنها محترقة والقولان واحد، قال ابن سيده: هكذا أورده الليث بالسين ج: نسف ككسر، ونساف، مثل صحاف، ونسف مثل كتب فالأولى جمع نسفة، بالكسر، والثانية جمع نسفة بالضم، كنطفة ونطاف، والثالثة جمع نسيفة، كسفينة وسفن. وفاته من جمع المضموم نسف، كنطفة ونطف، وجمع المكسور بحذف الهاء، كتبنة وتبن، وجمع المفتوح بحذفها أيضا، كتمرة وتمر، وجمع المحرك بحذفها أيضا كثمرة وثمر، وهذا قد يجيء في التركيب الذي بعده، وهما واحد، فتأمل ذلك أو الصواب بالشين المعجمة، كما نبه عليه ابن سيده والصاغاني أو لغتان مثل: انتسف لونه، وانتشف، وسمت وشمت، كما في التكملة. ويقال: هما يتناسفان الكلام أي يتساران نقله الجوهري، زاد الصاغاني: كأن هذا ينسف ما عند ذلك، وذلك ينسف ما عند هذا.
 ومن المجاز: انتسف لونه مبنيا للمفعول: أي تغير عن اللحياني، والشين لغة، كما سيأتي. ومن المجاز: بيني وبينه عقبة نسوف كصبور: أي طويلة شاقة تنسف صاحبها. والتنسف في الصراع: أن تقبض بيده، ثم تعرض له رجلك، فتعثره كذا في التكملة.
 ومما يستدرك عليه:

  نسفت الريح الشيء تنسفه نسفا، وانتسفته: سلبته. وأنسفت الريح إنسافا: اشتدت، وأسافت التراب والحصى. والنسف: نقر الطائر بمنقاره. وقد انتسف الطائر الشيء عن وجه الأرض بمخلبه، ونسفه. والنساف، كشداد: لغة في النساف، كرمان، عن كراع: طائر له منقار كبير. والنسوف من الخيل: الواسع الخطو ونسفه بسنبكه أو ظلفه ينسفه، وأنسفه: نجاه. ونسف نسفا: خطا. وناقة نسوف: تنسف التراب في عدوها. ونسف البعير حمله نسفا: إذا مرط حمله الوبر عن صفحتي جنبيه. ونسف الشيء، وهو نسيف: غربله. والنسف: تنقية الجيد من الرديء. ويقال: اعزل النسافة، وكل من الخالص. والمنسفة: الغربال. وانتسفوا الكلام بينهم: أخفوه وقللوه. ونسف الحمار الأتان بفيه، ينسفها نسفا ومنسفا، ومنسفا: عضها فترك فيها أثرا، الأخيرة كمرجع من قوله تعالى:  إلى الله مرجعكم  وترك فيها نسيفا: أي أثرا من عضة، أو انحصاص وبر. والنسيف: أثر ركض الرجل بجنبي البعير إذا انحص عنه الوبر، يقال: اتخذ فلان في جنب ناقته نسيفا: إذا انجرد وبر مركضيه برجليه. وما في ظهره منسف، كقولك: ما في ظهره مضرب. ونسف البعير برجله نسفا: ضرب بها قدما. ونسف الإناء، ينسف: فاض. والنسف: الطعن، مثل النزع. والنسافة، بالضم: ما يثور من غبار الأرض، قاله الراغب.

##### Türkçe

نسf bina(yi) onu **ينسفه** **نسفا**: onu aslından söküp çıkardı; ve ondan Yüce Allah’ın sözü: **فقل ينسفها ربى نسفا**; yani onu köklerinden söküp çıkarır; el-Cevherî bunu Ebû Zeyd’den nakletti; ve bu mecazdır. Ve deve bitkiyi de aynı şekilde **نسف** etti: yani onu ağzıyla yerden köküyle söküp çıkardı; her ikisinde de onun söküp çıkarması gibi. Ebû’n-Necm dedi ki:
  Ve **انتسف** getirip götüren, azıdişlerinden
  Bizim sevincimiz(den) dolayı, (binek) devesi onun bel kemikleri üzerinde. Ve mecazdandır: **بعير نسوف**: ön ağzıyla otu kökünden söküp çıkaran; ve **ناقة نسوف** da böyledir. Ve **إبل مناسيف**; el-Cevherî nakletti: sanki o, **منساف**’ın cem‘i gibidir; ve o, **ملامح** ve **مذاكر** babındandır.

  Ve mecazdandır: dağları **نسف** etmek **نسفا**: yani onları ezip dağıttı ve savurdu; ve ondan Yüce Allah’ın sözü: **وإذا الجبال نسفت**: yani onların hepsi süratle götürüldü; ve Yüce Allah’ın sözü: **ثم لننسفنه في اليم نسفا**: yani onu savurup saçacağız, savurup saçma. Ve **المنسفة**, **مكنسة** gibi: Ebû Zeyd’e göre, bina(yi) söküp çıkarmakla (kullanılan) âlet. Ve yiyeceği **نسف** etti: onu silkeledi. Ve **المنسف**, **منبر** gibi: tanelerin silkelenmesiyle (kullanılan şeyin) adı; ve o, uzun bir şeydir, göğsü dikilmiş; bütün nüshalarda böyle(dir); doğrusu ise “göğsü aşağı doğru meyilli”dir; yukarıda Lisân’ın nassı olduğu üzere; yüksek (bir şey)dir; kabuğunu soyanın yanında bulunur. el-Cevherî dedi ki: Ve denir: Bize falan geldi, sanki sakalı **منسف**(tir); bunu Ebû Nasr Ahmed b. Hâtim hikâye etti. Ve **المنسف**: eşeğin ağzı; **منسف** gibi; **منزل** gibi; **منسر** ve **منسر** misali. Ve **النسافة** **كناسة** gibi: **المنسف**’ten **النسف** sırasında düşen şey; el-Lihyânî bunu özellikle **نسافة السويق** için kullandı. İbn Fâris dedi ki: **النسافة**: süt ve başkasından olan köpük; onu **الشين** mu‘ceme ile söyler; ileride geleceği üzere. Ve **فرس نسوف السنك**: koşusunda onu yere yaklaştırdığı zaman; yahut dirseklerini kuşaktan aşağı yaklaştırdığı zaman; bu ancak dirseklerinin birbirine yakın olmasından dolayı olur; ve bu övülendir; el-Cevherî nakletti. Ve Bişr b. Ebî Hâzim’den şu beyit okundu:
  Kuşağa doğru dirsekleriyle **نسوف**(tur)                      İki böğrünün boşluğunu toz kapatır. el-Ca‘dî’nin sözüne bakmaz mısın: “Dirseklerinde yakınlık vardır; ve onun, gemin çukuru gibi bir göğüs çıkıntısı vardır.” Ve **نسف**, **نصر** gibi, القياس üzere **نسفا** ve **نسوفا** (yaptı). es-Sâgânî dedi ki: es-Sukkerî böyle dedi: **نسوفا**; القياس ise **نسفا**(dır): ısırdı. Yahut **النسوف**: ısırığın izleri. Ve bununla Sahr el-Gayy el-Huzelî’nin sözü tefsir edildi:
  Dört yaşında, ince karınlı birinin koşusu gibi                      Onun ağzında ve burnunda **نسوفا** görürsün. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: Erkeğe denir: O, **النسيف**’i çoktur; **أمير** gibi; ve o, gizli konuşmadır. Ve denir: **أطال نسيفه**: yani gizli konuşmasını uzattı. Ve **النسيف** ayrıca: sır. Ve ayrıca: iz; eşeğin kanı gibi; eşeğe denir: onda **نسيف** vardır; bu, aygır ondan et yahut kıl aldığı zaman olur; izi kalır. el-Mumazzaq el-‘Abdî dedi ki:
  Ve gerçekten, eyerinin yanındaki bacağım                      Benekli katanın yumurta çukuru gibi bir **نسيفا** edindi. Ve **النسيف**: tekmelemeden (doğan) koşu alanının izi; el-Leys nakletti. Dedi ki: Ve **النسيف**: sözün gizlisi; Huzelî dili. Ve ondan Ebû Züeyb el-Huzelî’nin sözü:
  Kavmi buldu ki içmişler, sonra (ağızlarını) büzmüşler                      Kavmin önünde sözleri **نسيف**(tir).

  el-Asma‘î dedi ki: yani korkudan sözü **انتسافا** ile söküp alırlar; onu tamamlamazlar; korkudan onu yavaşça fısıldarlar; o halde o gizlidir; kendileriyle (düşmana) haber verilmesin diye; ve çünkü onlar düşman toprağındadır; es-Sukkerî ve el-Cevherî nakletti. Ve **إناء نسفان**: dolu, doluluğundan taşar. Ve **نسفان**, harekeli: Yemen’de Zimâr yakınında bir **مخلاف**; ondan sekiz fersah mesafede. Ve **النساف** **زنار** gibi: büyük gagalı bir kuş; bunu Sîbeveyh söyledi. el-Leys dedi ki: kırlangıçlar gibi; havada şeyi **ينسف** eder. Çoğulu: **نساسيف**. Ve **نسف**, **جبل** gibi: Belh’in bir nahiyesi; Mâverâünnehir’den, Ceyhun ile Semerkand arasında; Buhârâ’dan yirmi fersah (uzakta); ve o, ıstılahta **نخشب**’in mu‘arrebidir; es-Sâgânî söyledi. Şeyhimiz bazı güvenilirlerden nakletti ki beldenin adı **نسف**, **كتف** gibi; ve nisbet فتح ile القياس üzere, **نمري** gibi. Dedim ki: ona nisbet asl üzere **نسفي**(dir); ve değişim üzere **نخشبي**(dir); bu, müellif için **نخشب** maddesinde geçmişti ve orada ona taalluk eden şeyi zikretti. Ve **النسفة** فتح ile, ve üçlü (okunuşla), ve harekeli; ve **النسيفة** **سفينة** gibi; el-Leys yalnız فتح ile yetindi: siyah taşlar, oyukları olan; hamamlarda ayak onunla ovulur; ayağın kirini **انتساف** etmesinden dolayı onunla adlandırıldı; yahut o, lav taşlarıdır; ve onlar siyahtır, sanki yanmış gibidir; iki söz birdir. İbn Sîde dedi ki: el-Leys bunu **السين** ile böylece verdi. Çoğulu: **نسف** **ككسر** gibi; ve **نساف**, **صحاف** misali; ve **نسف** **كتب** misali. Birincisi, kesre ile **نسفة**’nin cem‘idir; ikincisi, zamme ile **نسفة**’nin cem‘idir; **نطفة** ve **نطاف** gibi; üçüncüsü, **نسيفة**’nin cem‘idir; **سفينة** ve **سفن** gibi. Ve zamme(linin) cem‘inden ona kaçtı: **نسف**, **نطفة** ve **نطف** gibi; ve kesre(linin) cem‘i هاء’yı hazf ile: **تبنة** ve **تبن** gibi; ve meftûh(un) cem‘i de onu hazf ile: **تمرة** ve **تمر** gibi; ve harekeli(nin) cem‘i de onu hazf ile: **ثمرة** ve **ثمر** gibi; ve bu, ondan sonraki terkîbte gelebilir; ve ikisi birdir; öyleyse bunu düşün. Yahut doğrusu **الشين** mu‘ceme iledir; İbn Sîde ve es-Sâgânî’nin uyardığı üzere. Yahut iki dildir; mesela: **انتسف لونه** ve **انتشف**; ve **سمت** ve **شمت**; Tekmile’de olduğu gibi. Ve denir: İkisi sözü **يتناسفان**: yani gizlice konuşurlar; el-Cevherî nakletti. es-Sâgânî artırdı: sanki bu, onun yanındakini **ينسف** eder; ve o da bunun yanındakini **ينسف** eder.
 Ve mecazdandır: **انتسف لونه** meçhul bina ile: yani değişti; el-Lihyânî’den. Ve **الشين** bir dildir; ileride geleceği üzere. Ve mecazdandır: Benimle onun arasında **عقبة نسوف** **صبور** gibi: yani uzun, meşakkatli; sahibini **تنسف** eder. Ve güreşte **التنسف**: onun elini tutmandır; sonra ona ayağını arz edersin; böylece onu sendeletirsin; Tekmile’de böyle(dir).
 Ve ona istidrâk olunanlardandır:

  Rüzgâr şeyi **نسفت** eder; onu **تنسفه** **نسفا**; ve onu **انتسفته**: onu soyup aldı. Ve rüzgâr **أنسفت** **إنسافا**: şiddetlendi; ve toprağı ve çakılı **أسافت** etti. Ve **النسف**: kuşun gagasıyla gagalaması. Ve kuş, şeyi yer yüzünden pençesiyle **انتسف** etti; ve onu **نسف** etti. Ve **النساف**, **شداد** gibi: **النساف**’ta bir dil; **رمان** gibi; Kurâ‘dan: büyük gagalı bir kuş. Ve atlardan **النسوف**: adımı geniş olan; ve onu toynağıyla yahut tırnağıyla **نسفه** eder; onu **ينسفه**; ve onu **أنسفه**: onu kurtardı. Ve **نسف** **نسفا**: adım attı. Ve **ناقة نسوف**: koşusunda toprağı **تنسف** eder. Ve deve yükünü **نسف** etti **نسفا**: iki yanının düzlüğünden yünü yükü sıyırıp attığı zaman. Ve şeyi **نسف** etti; ve o **نسيف**(tir): onu eledi. Ve **النسف**: iyiyi kötüden ayıklama. Ve denir: **اعزل النسافة**; ve saf olandan ye. Ve **المنسفة**: elektir. Ve aralarında sözü **انتسفوا**: onu gizlediler ve azalttılar. Ve eşek, dişi eşeği ağzıyla **نسف** etti; onu **ينسفها** **نسفا** ve **منسفا** ve **منسفا**: onu ısırdı; onda bir iz bıraktı; sonuncusu, Yüce Allah’ın sözü: **إلى الله مرجعكم**’dan **مرجع** gibi. Ve onda **نسيفا** bıraktı: yani bir ısırığın izi; yahut yünün koparılıp alınması. Ve **النسيف**: adamın, yünün koparılıp alınmasından dolayı devenin iki yanında ayağıyla tekmelemesinin izi; denir: Falan, dişi devesinin yanında **نسيفا** edindi: iki tekme yerinin yünü, iki ayağıyla sıyrılıp soyulduğu zaman. Ve sırtında **منسف** yoktur; senin “sırtında **مضرب** yoktur” sözün gibi. Ve deve ayağıyla **نسف** etti **نسفا**: onunla öne doğru vurdu. Ve kab **نسف** etti; **ينسف**: taştı. Ve **النسف**: saplama; **النزع** gibi. Ve **النسافة**, zamme ile: yerin tozundan yükselen şey; er-Râgıb söyledi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَسَفَتْهُ الرِّيحُ
1 نَسَفَتْهُ الرِّيحُ ذ , (Mgh, Msb, TA,) aor. نَسِفَ , (TA,) inf. n. نَسْفٌ; (Msb, TA;) and ↓ اِنْتَسَفَتْهُ, (TA,) The wind carried it away; (TA;) i. q. ذَرَتْهُ [q. v.]; (Mgh;) namely, dust. (Mgh, Msb.)

8 اِنْتَسَفَ see 1.

مِنْسَفٌ
مِنْسَفٌ ذ A vessel (وِعَآء) in which dates [and grain are shaken to remove the dust, &c. (TA in art. نفض.)

##### Türkçe

نَسَفَتْهُ الرِّيحُ
1 **نَسَفَتْهُ الرِّيحُ** ذ , (Mgh, Msb, TA,) muzâri‘ı **نَسِفَ** , (TA,) mastar ismi **نَسْفٌ**; (Msb, TA;) ve ↓ **اِنْتَسَفَتْهُ**, (TA,) Rüzgâr onu alıp götürdü; (TA;) **ذَرَتْهُ** ile aynı (i. q.) [bk.]; (Mgh;) yani, toz. (Mgh, Msb.)

8 **اِنْتَسَفَ** bk. 1.

مِنْسَفٌ
**مِنْسَفٌ** ذ Hurma [ve tahılın tozunu vb. gidermek için çalkalandığı] bir kap (وِعَآء). (TA, **نفض** maddesinde.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَسَفَ
نَسَفَ I ( n. ac. نَسْف 1 ),
a.  Crushed, pounded, powdered.

b.  Pulled down ( building ).

c.  Uprooted.

d.  Cleaned, winnowed ( corn ).

e.  U ( n. ac. نَسْف 1 ,  نُسُوْف 27 ), Bit.

f.  [ coll. ], Clipped.

تَنَسَّفَ
تَنَسَّفَ V ,
a.  Threw an opponent ( wrestler ).

تَنَاْسَفَ
تَنَاْسَفَ VI ,
a.  Whispered.

اِنْتَسَفَ
اِنْتَسَفَ VIII ,
a.  see I (b) , ( c ) & VI.

d.  [ pass. ], Changed ( colour ).

نَسْفَة
نَسْفَة 1t , ( pl. نِسَاْف 23 ),
a.  A kind of pumice-stone.

نِسْفَة
نِسْفَة 2t , ( pl. نِسَف 7 ),
a.  see 1t .

نُسْفَة
نُسْفَة 3t , ( pl. نُسَف 9 ,  نُسُف 10 ),
a.  see 1t .

نَسَفَة
نَسَفَة 4t ,
a.  see 1t .

مَنْسِف
مَنْسِف 18 ,
a.  see 20 (b) .

مِنْسَف
مِنْسَف 20 , ( pl. مَنَاْسِفُ 44 ),
a.  Winnowing-fan.

b.  Mouth.

مِنْسَفَة
مِنْسَفَة 20t ,
a.  Mining-tool.

b.  [ coll. ], Currier's knife.

نُسَاْفَة
نُسَاْفَة 24t ,
a.  Chaff.

b.  Froth of milk.

نَسِيْف
نَسِيْف 25 ,
a.  Secret; whispering.

b.  Bite, mark.

نَسِيْفَة
نَسِيْفَة 25t ,
a.  see 1t .

نَسُوْف
نَسُوْف 26 ,
a.  Steep ( slope ).

نُسُوْف
نُسُوْف 27 ,
a.  Bites, marks.

نُسَّاْف
نُسَّاْف 29 , ( pl. نَسَاْسِيْفُ 70 ),
a.  A kind of swallow.

نَسْفَاْنُ
نَسْفَاْنُ 33 ,
a.  Full.

مَنَاْسِفُ
مَنَاْسِفُ 44 ,
a.  see 26 .

أَنْسَفَ
N. Ag. أَنْسَفَ IV ,
a.  see 20 (b) .

##### Türkçe

**نَسَفَ**
**نَسَفَ** I ( mastar-ı fiil: **نَسْف** 1 ),
a. Ezdi, dövdü, toz hâline getirdi.

b. Yıktı (bina).

c. Kökünden söktü.

d. Temizledi, savurdu (tahıl).

e. U ( mastar-ı fiil: **نَسْف** 1 , **نُسُوْف** 27 ), ısırdı.

f. [topl.], kırptı.

**تَنَسَّفَ**
**تَنَسَّفَ** V ,
a. Bir rakibi attı (güreşçi).

**تَنَاْسَفَ**
**تَنَاْسَفَ** VI ,
a. Fısıldaştı.

**اِنْتَسَفَ**
**اِنْتَسَفَ** VIII ,
a. I (b), (c) ve VI’ya bak.

d. [edilgen], (rengi) değişti.

**نَسْفَة**
**نَسْفَة** 1t , (çoğ. **نِسَاْف** 23 ),
a. Bir tür ponza taşı.

**نِسْفَة**
**نِسْفَة** 2t , (çoğ. **نِسَف** 7 ),
a. 1t’ye bak.

**نُسْفَة**
**نُسْفَة** 3t , (çoğ. **نُسَف** 9 , **نُسُف** 10 ),
a. 1t’ye bak.

**نَسَفَة**
**نَسَفَة** 4t ,
a. 1t’ye bak.

**مَنْسِف**
**مَنْسِف** 18 ,
a. 20 (b)’ye bak.

**مِنْسَف**
**مِنْسَف** 20 , (çoğ. **مَنَاْسِفُ** 44 ),
a. Savurma yelpazesi.

b. Ağız.

**مِنْسَفَة**
**مِنْسَفَة** 20t ,
a. Maden aleti.

b. [topl.], saraç bıçağı.

**نُسَاْفَة**
**نُسَاْفَة** 24t ,
a. Saman kırıntısı.

b. Sütün köpüğü.

**نَسِيْف**
**نَسِيْف** 25 ,
a. Gizli; fısıldama.

b. Isırık, iz.

**نَسِيْفَة**
**نَسِيْفَة** 25t ,
a. 1t’ye bak.

**نَسُوْف**
**نَسُوْف** 26 ,
a. Dik (yamaç).

**نُسُوْف**
**نُسُوْف** 27 ,
a. Isırıklar, izler.

**نُسَّاْف**
**نُسَّاْف** 29 , (çoğ. **نَسَاْسِيْفُ** 70 ),
a. Bir tür kırlangıç.

**نَسْفَاْنُ**
**نَسْفَاْنُ** 33 ,
a. Dolu.

**مَنَاْسِفُ**
**مَنَاْسِفُ** 44 ,
a. 26’ya bak.

**أَنْسَفَ**
İsm-i fâil: **أَنْسَفَ** IV ,
a. 20 (b)’ye bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%81/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

نسف
نَسَفَ - يَنْسِفُ - نَسْف - نَسْفاً
نَسَفَ - يَنْسِفُ + كائن + شيئاً: يؤثر على الكائن بقوة عظيمة تجعل مكوناته تنفصل عن بعضها ثم تتبعثر بشكل كبير مبتعدة عن بعضها بعضاً
نَسْف - نَسْفاً: اسم فعل " نَسَفَ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " المباعدة والتفريق والنثر بقوة وتباعد شديدين "، وهي:
نَسَفَ - يَنْسِفُ، بَثَّ - يَبُثُّ، بَعْثَرَ - يُبَعْثِرُ، نَثَرَ - يَنْثُرُ (نَثَرَ - يَنْثِرُ)، ذَرا - يَذْرُوْ، شَرَّ - يَشُرُّ

نسف
 	﴿ويسألونك عن الجبال فقل ينسفها ربي نسفا(105)﴾ طه ﴿وإذا الجبال نسفت(10)﴾ المرسلات
 	﴿قال فاذهب فإن لك في الحياة أن تقول لا مساس وإن لك موعدا لن تخلفه وانظر إلى إلهك الذي ظللت عليه عاكفا لنحرقنه ثم لننسفنه في اليم نسفا(97)﴾ طه
نسف - نسفا
 ﴿قال فاذهب فإن لك في الحياة أن تقول لا مساس وإن لك موعدا لن تخلفه وانظر إلى إلهك الذي ظللت عليه عاكفا لنحرقنه ثم لننسفنه في اليم نسفا(97)﴾ طه ﴿ويسألونك عن الجبال فقل ينسفها ربي نسفا(105)﴾ طه
مختار الصحاح
● [نسف] ن س ف: نَسَفَ البِناء قلعه ونسف الطعام نفضه وبابهما ضرب و المِنْسَفُ بالكسر ما يُنسف به الطعام وهو شيء منصوب الصَّدر أَعلاه مُرتفع و النَّسَافَةُ بالضم ما سقط منه
الراغب
نسف
- نسفت الريح الشيء: اقتلعته وأزالته. يقال نسفته وانتسفته. قال تعالى: }ينسفها ربي نسفا﴿[طه/105] ونسفت البعير الأرض بمقدم رجله: إذا رمى بترابه. يقال: ناقة نسوف. قال تعالى:﴾ثم لننسفنه في اليم نسفا{ [طه/97] أي: نطرحه فيه طرحا النسافة، وهي ما تثور من غبار الأرض. وتسمى الرغوة نسافة تشبيها بذلك، وإناء نسفان: امتلأ فعلاه نسافة، وانتسف لونه. أي: تغير عما كان عليه نسافه، كما يقال: اغبر وجهه. والنسفة: حجارة ينسف بها الوسخ عن القدم، وكلام نسيف. أي: متغير ضئيل.
ملخص اللسان
1.     نسَفَت الريحُ الشيء تَنْسِفه نَسْفاً وانتَسَفَته: سلبَتْه،
2.     وأَنْسَفتِ الريحُ إنسافاً وأَسافَت الترابَ والحصى.
3.    والنَّسْف: نَقْر الطائر بمِنْقاره، والنُّسَّافُ والنَّسَّاف : طائر له مِنْقار كبير
4.     وقد انتسَف الطائر الشيء عن وجه الأَرض بمِخْلَبه ونسفه
5.    ونسَفَ البعيرُ الكلأ يَنْسِفه، بالكسر، إذا اقتلعه بأَصله. وانتسَفْتُ الشيء: اقْتَلَعْته
6.    ونَسَفَتِ الراعيةُ الكلأَ تَنسِفه نسْفاً: أَخذته بأَفواهها وأَحْناكها
7.     ونسَف الشيء، وهو نَسِيف: غَرْبله. والنُّسافة: ما سقط من الشيء يَنْسِفه،والنسْف: تَنْقِية الجيّد من الرَّديء، ويقال   لمُنْخُل مُطوَّل المِنْسف. ونسَف الطعام يَنْسِفه نَسْفاً إذا نفَضه ، والمِنْسفة: الغِرْبال.
8.     وانتَسَفوا الكلام بينهم: أَخْفَوه وقلَّلُوه.
9.     ومِنْسفُ الحِمار: فَمُه. نسَف الأَتان بفِيه ينْسِفُها نَسْفاً ومَنْسَفاً ومَنْسِفاً: عضَّها فترك فيها أَثراً؛ الأَخيرة
10.                       النِّسْفة: من حجارة الحَرَّة، تكون نَخِرة ذات نَخاريب يُنسف بها الوسَخُ عن الأَقدام في الحمّامات
لسان العرب
● - نسف: نسَفَت الريحُ الشيء تَنْسِفه نَسْفاً وانتَسَفَته: سلبَتْه،   وأَنْسَفتِ الريحُ إنسافاً وأَسافَت الترابَ والحصى. والنَّسْف: نَقْر الطائر   بمِنْقاره، وقد انتسَف الطائر الشيء عن وجه الأَرض بمِخْلَبه ونسفه.   والنُّسَّافُ والنَّسَّاف؛ الأَول عن سيبويه والأَخير عن كراع: طائر له   مِنْقار كبير.   ونسَفَ البعيرُ الكلأ يَنْسِفه، بالكسر، إذا اقتلعه بأَصله. وانتسَفْتُ   الشيء: اقْتَلَعْته؛ قال أَبو النجم:   وانتسَفَ الجالِبَ من أَنْدابه   إغباطُنا المَيْسَ على أَصْلابه   والنَّسْف: انتِسافُ الريحِ الشيءَ كأَنَها تَسْلُبه. ونَسَفَتِ   الراعيةُ الكلأَ تَنسِفه نسْفاً: أَخذته بأَفواهها وأَحْناكها. وبعير نَسُوف:   يأَكل بمُقدَّم فيه. الجوهري: بعير نَسُوف يَقْتَلِع الكلأ من أَصله   بمقدَّم فيه، وناقة نَسوف كذلك، وهي المَناسِيف كأَنها جمع مِنْساف وهي من باب   مَلامِحَ ومَذاكير. وفرس نَسُوف: يستَغْرِق الحِزام لإجْفار جنبيه. وفرس   نسُوف السُّنْبُكِ إذا أَدناه من الأَرض في عَدْوِه. ويقال للفرس: إنه   لنَسُوف السنبك من الأَرض، وذلك إذا أَدنى طرَف الحافر من الأَرض في عدْوه،   وكذلك إذا أَدنى الفرسُ مِرْفقيه من الحزام، وذلك إنما يكون لتقارب   مِرفقيه، وهو محمود؛ قال الجعدي:   في مِرْفَقَيْه تَقارُبٌ، وله   بِرْكةُ زَوْرٍ كجَبْأَةِ الخَزَم   قال ابن بري: الجَبْأَةُ خشَبةُ الحَذّاء، شبَّه بها صدر فرسه في   استِدارتها. وقيل: النَّسُوف من الخيل الواسع الخطو. ونسَفه بسُنبكه أَو ظِلْفه   يَنْسِفُه وأَنسَفه: نحّاه؛ وأَنشد ثعلب:   قِياماً عَجِلْنَ عليه النَّبا   تَ، يَنْسِفْنَه بالظُّلوفِ انْتِسافا   عجلن عليه: على هذا الموضع؛ ينْسِفْنه: يَنْسِفْن هذا النبات، يقْلَعْنه   بأَرجلهن قبل أَن يبلُغ. والنَّسْفُ: القَلْع. ونسَف نَسْفاً: خَطا.   وناقة نَسُوف: تنْسف التراب في عدْوها. وانتسَف البِناءَ: استأْصله. أَبو   زيد: نسَفْت البناء نسْفاً إذا قلَعْته، والذي يُنْسَف به البناء يسمى   مِنْسَفة، والمِنْسفة آلة يقلع بها البناء. ونسَف البعيرُ الكلأَ نَسْفاً إذا   اقتلعه بمقدَّم فيه. ونسَف البعير برجله إذا ضرب رجله بمقدَّم . . . . .   (* كذا بياض بالأصل.) وكذلك الإنسان. ويقال: بيننا عَقَبة نَسُوف وعقَبة   ناشطة أَي طويلة شاقة. اللحياني: انْتُسِفَ لونُه وانتُشِفَ لونه   والتُمع لونه بمعنى واحد؛ قال بشر بن أَبي خازم يصف فرساً في حُضْرها:   نَسُوفٌ للحِزام بمِرْفَقَيْها،   يَسُدُّ خَواءَ طُبْيَيْها الغُبارُ   يقول: إذا استَفْرغَت جَرْياً نسَفَت حِزامها بمِرْفَقَيْ يديها، وإذا   ملأَت فُروجها عدْواً سد الغُبار ما بين طُبْيَيْها، وهو خَواؤه. ونسَف   البعيرَ حِمْلُه نسْفاً إذا مرَط حِملُه الوبر عن صفحتي جنبيه. ونسَف   الشيء، وهو نَسِيف: غَرْبله. والنُّسافة: ما سقط من الشيء يَنْسِفه، وخص   اللحياني به نُسافة السَّويق. والنسْف: تَنْقِية الجيّد من الرَّديء، ويقال   لمُنْخُل مُطوَّل المِنْسف. ونسَف الطعام يَنْسِفه نَسْفاً إذا نفَضه.   ويقال: اعْزِل النُّسافة وكلْ من الخالص. ونَسْفُ الطعامِ: نَفْضُه.   والمِنْسف: هَنٌ طويل أَعلاه مرتفع وهو مُتَصَوِّب الصدر يكون عند القاشر، ومنه   يقال: أَتانا فلانٌ كأَنّ لحيته مِنْسف؛ قال الجوهري: حكاها أَبو نصر أحمد   بن حاتم. والمِنْسفة: الغِرْبال. وكلام نَسِيف: خفيّ، هُذلية؛ قال أَبو   ذؤيب:   فأَلْغَى القومَ قد شَرِبُوا فضَمُّوا،   أَمامَ القوم، مَنْطِقُهم نَسِيفُ   قال الأَصمعي: أَي ينتسِفُون الكلام انتِسافاً لا يُتِمُّونه من   الفَرَق، يَهْمِسون به رويداً من الفرق فهو خفي لئلا يُنْذَر بهم ولأَنهم في   أَرض عدوّ، وقوله فضمّوا أَي اجتمعوا وضمّوا إليهم دوابهم ورحالهم.ويقال:   هما يَتناسَفان. قال ابن بري في قوله فضَمّوا أَي كفُّوا عن الكلام، وقيل:   اجتمعوا أَمام قوم آخرين. وانتَسَفوا الكلام بينهم: أَخْفَوه وقلَّلُوه.   ومِنْسفُ الحِمار: فَمُه. نسَف الأَتان بفِيه ينْسِفُها نَسْفاً   ومَنْسَفاً ومَنْسِفاً: عضَّها فترك فيها أَثراً؛ الأَخيرة كمَرْجِع من قوله   تعالى: إلى اللّه مَرْجِعكم. وترك فيها نَسِيفاً أَي أَثراً من عَضِّه، أَو   انْحِصاصَ وبَرٍ؛ قال المُمَزَّق:   وقد تَخِذَتْ رِجْلي، لَدي جَنْبِ غَرْزِها،   نَسِيفاً كأُفْحوصِ القَطاةِ المُطَرِّق   والنسيفُ: أَثر كَدْم الحِمار وأَثر رَكْض الرِّجل بجنبي البعير إذا   انحصّ عنه الوبر. ويقال للحمار: به نَسيفٌ، وذلك إذا أَخذ الفحل منه لحماً   أَو شعراً فبقي أَثره. ويقال: اتخذ فلان في جنب ناقته نَسيفاً إذا انجرد   وبَر مَرْكَضَيْه برجليه، وأَنشد بيت الممزَّق أَيضاً. ويقال لفم الحمار:   مِنْسَف، وقيل: مَنْسِف. ونسَف الحِملُ ظهرَ البعير نَسْفاً وانتسفه:   حَصَّ ما عليه من الوبر. وما في ظهره مَنْسَف: كقولك ما في ظهره   مَضْرَب.والنَّسْفة: حِجارة يُنْسَف بها الوَسَخ؛ قال ابن سيده: حكاها صاحب   العين، قال: والمعروف بالشين. التهذيب: وضرب من الطير يُشبه الخُطَّاف   يَنْتَسِف ويسمى النُّسَّاف، وبالسين.   النِّسْفة: من حجارة الحَرَّة، تكون نَخِرة ذات نَخاريب يُنسف بها   الوسَخُ عن الأَقدام في الحمّامات. وانْتُسِفَ لونُه: انْتُقِع، وسيذكر في   الشين.   ونسَفَ البعيرُ برجله نَسْفاً: ضرب بها قُدُماً. ونسَف الإناءُ   يَنْسِفُ: فاض. والنسْفُ الطعْن مثل النزْع. ونسَفٌ: كُورة.   ابن الأَعرابي: يقال للرجل إنه لكثير النَّسيف، وهو السِّرارُ. يقال:   أَطال نَسيفه أَي سِراره، واللّه أَعلم.
مقاييس اللغة:
(نسف) النون والسين والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على كَشْف شيء. وانتسَفَت الرِّيحُ الشَّيءَ مثلَ التُّراب والعَصْف، كأنَّها كشفَتْه عن وجه الأرض وسلبته. ونَسْفُ البِناءِ: استِئْصالُه قَطعاً. ويقال للرُّغوة: النُّسَافة([1])، لأنَّها تُنْتَسَف عن وجه اللَّبَن. وقولهم انتُسِفَ لونُه من ذلك. وبَعيرٌ نَسوفٌ: يقلع النَّباتَ عن الأرض بمقدَّم فيه: وحكى ناسٌ: هما يتناسفان، أي يتسارَّان. والقياس واحد. كأنَّ هذا يَنْسِف ما عند ذاك. وذاك ما عندَ هذا.
القاموس المحيط:
نَسَفَ البِناءَ يَنْسِفُهُ قَلَعَهُ من أصْلِهِ، و البَعيرُ النَّبْتَ كذلك، كانْتَسَفَهُ فيهما، وبَعيرٌ نَسوفٌ، وإِبِلٌ مَناسيفُ، و الجِبالَ دَكَّهَا وذَرَّاها. وكمِكْنَسَةٍ آلَةٌ يُقْلَعُ بها البِنَاءُ. وكمِنْبرٍ لِما يُنْفَضُ به الحَبُّ، شيءٌ طويلٌ، مَنْصُوبُ الصَّدْرِ، أعْلاهُ مُرْتَفِعٌ، وفَمُ الحِمارِ، كَمَنْسِفٍ، كمَنْزِلٍ. وككُناسَةٍ ما يَسْقُطُ من المِنْسَفِ، والرُّغْوَةُ من اللَّبَنِ. وفَرَسٌ نَسوفُ السُّنْبُكِ إذا كانَ يُدْنِيهِ من الأرْضِ في عَدْوِهِ، أو يُدْنِي مِرْفَقَيْهِ من الحِزامِ، وإنما يكونُ ذلك لِتَقَارُبِ مِرْفَقَيْهِ، مَحْمُودٌ. ونَسَفَ، كنَصَرَ، نَسْفاً ونُسوفاً عَضَّ، أو النُّسوفُ آثارُ العَضِّ. والنَّسيفُ، كأَميرٍ السِرارُ، والسِرُّ، وأثَرُ كَدْمِ الحِمارِ، وأثَرُ الحَلْبَةِ من الرَّكْضِ، والخَفِيُّ من الكلامِ. وإناءٌ نَسْفانُ مَلآْنُ يَفيضُ، ومحرَّكةً مِخْلافٌ قُرْبَ ذَمارِ. وكزُنَّارٍ طَيْرٌ كالخَطاطيفِ، ج نَساسيفُ. وكجبلٍ مُعرَّبُ نَخْشَبَ.
والنَّسْفَةُ، ويُثَلَّثُ ويُحَرَّكُ، وكسفينةٍ: حِجارَةٌ سُودٌ ذاتُ نَخاريبَ، يُحَكُّ بها الرِّجْلُ، سُمِّيَ به لانْتِسَافِهِ الوَسَخَ من الرِّجْلِ، أو حِجارةُ الحَرَّةِ، وهي سُودٌ كأَنَّها مُحْتَرِقَةٌ، ج: نِسَفٌ، ككِسَرٍ وصِحافٍ وكُتُبٍ، أو الصوابُ بالشينِ، أو لُغَتانِ. وهُما يَتَنَاسَفَانِ الكلام: يَتَسارَّانِ. وانْتُسِفَ لَوْنُهُ، للمفعول: تَغَيَّرَ. وعَقَبَةٌ نَسوفٌ: طويلةٌ شاقَّةٌ. والتَّنَسُّفُ في الصِراعِ: أن تَقْبِضَ بيَدِهِ، ثم تُعَرِّضَ له رِجْلَكَ فَتُعَثِّرَهُ.
تاج العروس:
ن - س - ف
نَسَفَ البِناءَ يَنْسِفُه نَسِفاً : قَلَعَة مِنْ أَصْلِه ومنه قَوْلُه تَعالى : " فَقُلْ يَنْسِفها رَبِّى نَسْفاً " أَي يَقْلَعُها من أُصُولِها نَقَلَه الجَوْهَرِيُّ عن أبِي زَيْدٍ وهو مَجاز . ونَسَفَ الَبعَيِرُ النَّبْتَ كذلِكَ : أَي قَلَعه بفِيِه من الأَرْضِ بأَصْلِه كانْتَسَفَه فيهَما قالَ أَبُو النَّجْمِ :
" وانْتَسَفَ الجالِبَ من أَنْدابِهِ
" إغْباطُنا المَيْسَ على أَصْلابِه ومن المَجازِ : بَعِيرٌ نَسُوفٌ : يَقْتَلِعُ الكَلأَ من أَصْلِه بمُقَدَّمِ فِيِهِ وناقَةٌ نَسُوفٌ كذلِكَ . وإِبِل مَناسيفُ نَقَلَه الجَوْهَرِيُّ : كأَنَّها جمعُ مِنْسافٍ وهي من بابِ مَلامِحَ ومَذاكِرَ
ومن المَجازِ : نَسَفَ الجِبالَ نَسْفاً : أَي دَكَّها وذَرّاهَا ومنه قَوْلُه تَعالَى " وإذا الجِبالُ نُسِفَتْ : أَي ذُهِبَ بها كُلَّها بُسْرعَةٍ وقولهُ تَعالَى : " ثُمّ لنَنَسِفَنَّهُ فِي اليَمِّ نَسْفاً " أَي لنُذَرِّيَنَّه تَذْرِيَةً . والمِنْسَفَةُ كمِكْنَسَةٍ : آلةٌ يُقْلَعُ بِها البِناءُ عن أَبي زَيْدٍ . ونَسَفَ الطَّعامَ : نَفَضَه . والمِنْسَفُ كمَنْبَرٍ : اسمٌ لما يُنْفَضُ به الحَبُّ وهو شَيْءٌ طَوِيلٌ مَنْصُوبُ الصَّدْرِ هكَذا في سائِرِ النّسَخِ والصوابُ مُتَصَوِّبُ الصَّدْرِ كما هو نَصُّ اللِّسانِ أَعلاهُ مُرتَفِعٌ يكونُ عندَ القاشِرِ قال الجَوْهَرِيُّ : ويُقال : أَتَانَا فُلانٌ كأَنَّ لِحْيَتَه مِنْسَفٌ حَكاها أَبو نَصْرٍ أَحمَدُ بنُ حاتِمٍ . والمِنْسَفُ : فَمُ الحِمارِ كمَنْسِفٍ كمَنْزِلٍ مثال مِنْسَرٍ ومِنْسَرٍ . والنُّسافَةُ ككُناسَةٍ : ما يَسْقُطُ من المنْسَفِ عند النَّسْفِ وخَصَّ الِّلحْيانِيُّ به نُسافَةَ السَّوِيقِ . وقالَ ابنُ فارِس : النَّسافَةُ : الرُّغْوَةُ من اللَّبَنِ وغيرُه يقولُها بالشينِ المُعْجَمَةِ كما سيأْتِي . وفَرَسٌ نَسُوفُ السُّنْكِ : إذا كانَ يُدْنِيِه من الأَرْضِ في عَدْوِه أَو يُدْنِيِ مِرْفَقَيْهِ من الحِزامِ وإنّما يكونُ ذلِكَ لتَقارُبِ مِرْفَقَيْهِ وهو مَحْمُودٌ نقله الجَوْهَرِيُّ وأَنَشَد لبِشْرِ بنِ أَبِي خازِمٍ :
نَسُوفٌ للحِزامِ بمِرْفَقَيْهَا ... يَسُدُّ خَواءَ طُبْيَيْها الغُبَارُ ألا تَرَى إلى قَوْلِ الجَعْدِيِّ : فِي مِرْفَقَيْهِ تَقارُبٌ وَلَه بِرْكَةُ زَوْرٍ كجَبْأَةِ الخَزَمِ ونَسَفَ كنَصَرَ نَسْفاً على القِياسِ ونُسُوفاً قالَ الصّاغانِيُّ : كذا قال السُّكَّرِيُّ : نُسُوفاً والقِياسُ نَسْفاً عَضَّ . أَو النُّسُوفُ : آثارُ العَضِّ . وبِهِما فُسِّرَ قولُ صَخْرِ الغَيِّ الهُذَلِيِّ :
كعَدْوِ أَقَبَّ رَباعٍ تَرَى ... بفائِلِه ونَساهُ نُسُوفَا وقالَ ابنُ الأَعْرابِيِّ : يُقالُ للرَجُلِ : إنّه لكَثِيرُ النَّسِيف كأَمِيرٍ وهو السِّرارُ ويُقالُ : أَطالَ نَسِيفَه أَي سِرارَهُ . والنَّسِيفُ أَيضاً : السِّرُّ . وأَيضاً : أَثَرُ كَدْمِ الحِمارِ يُقالُ للحِمارِ : بِه نَسِيفٌ وذلِكَ إذا أَخَذَ الفَحْلُ منه لَحْماً أَو شَعْراً فبَقِي أثَرُه قالَ المُمَزّقُ العَبْدِيُّ :
وقَدْ تَخذَتْ رِجْلِي لدَى جَنْبِ غَرْزِها ... نَسِيفاً كأُفْحُوصِ القَطاةِ المُطَرِّقِ والنَّسِيفُ : أَثَرُ الحَلْبَةِ من الرَّكْضِ نَقَلَه اللَّيْثُ . قالَ : والنَّسِيفُ : الخَفِيُّ من الكَلامِ لُغَةٌ هُذَلِيَّةٌ ومنه قولُ أَبِي ذُؤَيْبٍ الهُذَلِيِّ :
فأَلْفَى القَوْمَ قد شَرِبُوا فضَمُّوا ... أمامَ القَوْمِ مَنْطِقُهُم نَسِيفُ
قالَ الأَصْمَعِيُّ : أَي يَنْتَسِفُون الكلامَ انْتِسافاً لايُتِمُّونَه من الفَرقَ يَهْمِسُونَ به روُيَدْاً من الفَرَقِ فهو خَفِيٌّ ؛ لِئَلاّ يُنْذَرَ بِهِم ولأَنَّهُم في أَرْضِ عَدُوٍّ نَقَلَه السُّكَّرِيُّ والجَوْهرِيُّ . وإناءٌ نَسْفانُ : مَلآْنُ يفيِضُ من امْتِلائِهِ . ونَسْفانُ مُحَرَّكَةً : مِخْلافٌ باليَمَنِ قُرْبَ ذَمارِ على ثمانِيَةِ فَراسِخَ مِنْها . والنُّسّافُ كَزُنّارٍ : طَيْرٌ له مِنْقارٌ كبِيرٌ قالَه سِيبَوَيْهِ قالَ اللَّيْثِ : كالخَطاطِيفِ يَنْسِفُ الشَّيْءَ في الهَواءِ ج : نَساسِيفُ . ونَسَفُ كجَبَلٍ : د بل كُورَةٌ مستَقِلَّةٌ مْشُهورةٌ مما وراءَ النَّهْرِ بينَ جَيْحُونَ وسَمَرْقَنْدَ على عِشْرِينَ فَرْسَخاً من بُخارَا وهو مُعَرَّبُ نَخْشَبَ اصْطِلاحاً قالَه الصَّاغانيُّ ونَقَلَ شَيْخُنا عن بعضِ الثِّقاتِ أَنَّ اسِمَ البَلَدِ نَسِف كَكِتفٍ والنِّسْبَةُ بالفَتْحِ على القِياسِ كنَمَرِيٍّ . قلتُ : والنسبةُ إليه نَسَفِيٌّ على الأَصْلِ ونَخْشَبِيٌّ على التَّغْيِيِرِ وقد تقَدَمَّ ذلِك للمُصَنِّفِ في نخشب وذُكِر ما يَتَعَلَّقُ بهِ هُناك . والنَّسْفَةُ بالفَتْح ويُثَلَّثُ ويُحَرَّكُ والنَّسِيفَةُ كسفَيِنَةٍ واقْتَصَرَ الَّليْثُ على الفَتْحِ : حِجارَةٌ سُودٌ ذاتُ نَخارِيبَ تُحَكُّ بها الرِّجْلُ في الحَمّاماتِ سُمِّيَ بهِ لانْتِسافِهِ الوَسَخَ من الرِّجْلُ أَو هي حِجارَةُ الحَرَّةِ وهي سُودٌ كأَنّها مُحْتَرِقَةٌ والقَولانِ واحِدٌ قال ابنُ سِيدَه : هكَذا أَوْرَدَه اللَّيْثُ بالسِّينِ ج : نِسَفٌ ككِسَرٍ ونِسافٌ مثل صِحافٍ ونُسُفٌ مثل كُتُبٍ فالأُولَى جمعُ نِسْفَةٍ بالكسر والثانيةُ جمعُ نُسْفَةٍ بالضمِّ كنُطْفَة ونِطافٍ والثِالثَةُ جمع نَسِيفَةٍ كسَفِينَةٍ وسُفُنٍ . وفاتَه من جمعِ المَضْمُومِ نُسَفٌ كُنطْفَةٍ ونُطَفٍ وجُمِعَ المَكْسُورُ بحَذْفِ الهاءِ كِتْبنَةٍ وتِبْنٍ وجُمِعَ المَفْتُوحُ بحَذْفِها أَيضاً كَتْمَرٍة وتَمْرٍ وجُمِعَ المُحَرَّكُ بحَذْفِها أَيضاً كَثَمَرٍة وثَمَرٍ وهذا قد يَجِيءُ في التَّرْكِيبِ الذي بَعْدَه وهما واحدٌ فتأَمَّلْ ذلِك أَو الصّوابُ بالشِّينِ المعجمة كما نَبَّه عليه ابنُ سِيَده والصّاغانِيُّ أَو لُغَتانِ مثلُ : انْتُسِفَ لَوْنُه وانْتُشِفَ وسِمْتُ وشِمْتُ كما في التَّكْمِلَةِ . ويُقال : هُما يَتنَاسَفانِ الكَلامَ أي يَتَساراّنِ نقَلَه الجَوهريُّ زادَ الصّاغانِيُّ : كأَنَّ هذا يَنْسِفُ ما عندَ ذلِك وذلِك يَنْسِفُ ما عندَ هذا
ومن المَجازِ : انْتُسِفَ لَوْنُه مَبْنِيّاً للمَفْعُولِ : أَي تَغَيَّرَ عن اللِّحْيانِيِّ والشِّينُ لُغَةٌ كما سَيَأْتِي . ومن المَجازِ : بَيْنِي وبَيْنَه عقَبَةٌَ نَسُوفٌ كصَبُورٍ : أَي طَوِيَلةٌ شاقَّةٌ تَنْسِفُ صاحِبَها . والتَّنَسُّفُ في الصِّراعِ : أَنْ تَقْبِضَ بِيَدِهِ ثمّ تُعَرِّضَ له رِجْلَكَ فتُعَثِّرَهُ كذا في التَّكْمِلَةِ
ومما يُستدرَكُ عليه :
نَسَفَت الرِّيحُ الشيءَ تَنْسِفُه نَسْفاً وانْتَسَفَتْهُ : سَلَبَتْه . وأَنْسَفَت الرِّيحُ إنْسافاً : اشْتَدَّتْ وأَسافَت التُّرابَ والحَصَى . والنَّسْفُ : نَقْرُ الطّائِرِ بمِنْقارِهِ . وقد انْتَسَفَ الطّائِرِ الشيءَ عن وَجْهِ الأَرْضِ بمخْلَبِه ونَسَفَهُ . والنَّساّفُ كشَدّادٍ : لُغَةٌ في النُّساّفِ كرُماّنٍ عن كُراعٍ : طائِرٌ له مِنْقارٌ كَبِيرٌ . والنَّسُوفُ من الخَيْلِ : الواسع الخطوِ ونَسَفَه بسُنْبُكِهِ أو ظِلْفِه يَنْسِفُه وأَنْسَفَه : نَجّاهُ . ونَسَفَ نَسْفاً : خَطَا . وناقَة نَسُوفٌ : تَنْسِفُ التُّرابَ في عَدْوِها . ونَسَفَ البَعِيَر حِمْلُه نَسْفاً : إذا مَرَطَ حِمْلُه الوَبَرَ عن صَفْحَتَيْ جنَبْيَهْ . ونَسَفَ الشَّيْءَ وهُوَ نَسِيفٌ : غَرْبَلَه . والنَّسْفُ : تَنْقِيَةَُ الجَيِّدِ من الرَّدِيءِ . ويُقالُ : اعْزِل النُّسافَةَ وكِلْ من الخالِصِ . والمِنْسَفَةُ : الغِرْبالُ . وانْتَسَفُوا الكَلامَ بَيْنَهُم : أَخْفَوْه وقَلَّلُوه . ونَسَفَ الحِمارُ الأَتانَ بفِيهِ يَنْسِفُها نَسْفاً ومَنْسَفاً ومَنْسِفاً : عَضَّها فَتَركَ فِيها أَثَراً الأَخِيَرةُ كمَرْجِعٍ من قولِه تَعالى : " إلىَ اللهِ مَرْجِعُكُمْ " وتَرَكَ فِيَها نَسِيفاً : أَي أَثَراً من عَضَّةٍ أَو انْحِصاصِ وَبَرٍ . والنَّسِيفُ : أَثَرُِ رَكْضِ الرِّجْلِ بجَنْبَيِ البَعيرِ إذا انْحَصَّ عنه الوَبَرُ يقال : اتَّخَذَ فلانٌ في جَنْبِ ناقَتِه نَسِيفاً : إذا انْجَرَدَ وَبَرُ مَرْكَضَيْهِ برِجْلَيْهِ . وما في ظَهْرِه مَنْسَفٌ كقولِكَ : ما في ظَهْرِه مَضْرَبٌ . ونَسَفَ البَعِيرُ برُجْلِه نَسْفاً : ضَرَبَ بِهَا قُدُماً . ونَسَفَ الإِناءُ يَنْسِفُ : فاضَ . والنَّسْفُ : الطَّعْنُ مثلُ النَّزْعِ . والنُّسافَةُ بالضمِّ : ما يَثُورُ من غُبارِ الأَرْضِ قالَهُ الرّاغِبُ

_Türkçe çeviri henüz yok_
