# نسف — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%81/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B3%D9%81/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نسف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%81.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: نسف

نسَفَت الريحُ الشيء تَنْسِفه نَسْفاً وانتَسَفَته: سلبَتْه، وأَنْسَفتِ الريحُ إنسافاً وأَسافَت الترابَ والحصى. والنَّسْف: نَقْر الطائر بمِنْقاره، وقد انتسَف الطائر الشيء عن وجه الأَرض بمِخْلَبه ونسفه. والنُّسَّافُ والنَّسَّاف؛ الأَول عن سيبويه والأَخير عن كراع: طائر له مِنْقار كبير.
ونسَفَ البعيرُ الكلأ يَنْسِفه، بالكسر، إذا اقتلعه بأَصله. وانتسَفْتُ الشيء: اقْتَلَعْته؛ قال أَبو النجم:
وانتسَفَ الجالِبَ من أَنْدابه
إغباطُنا المَيْسَ على أَصْلابه
والنَّسْف: انتِسافُ الريحِ الشيءَ كأَنَها تَسْلُبه. ونَسَفَتِ الراعيةُ الكلأَ تَنسِفه نسْفاً: أَخذته بأَفواهها وأَحْناكها. وبعير نَسُوف: يأَكل بمُقدَّم فيه. الجوهري: بعير نَسُوف يَقْتَلِع الكلأ من أَصله بمقدَّم فيه، وناقة نَسوف كذلك، وهي المَناسِيف كأَنها جمع مِنْساف وهي من باب مَلامِحَ ومَذاكير. وفرس نَسُوف: يستَغْرِق الحِزام لإجْفار جنبيه. وفرس نسُوف السُّنْبُكِ إذا أَدناه من الأَرض في عَدْوِه. ويقال للفرس: إنه لنَسُوف السنبك من الأَرض، وذلك إذا أَدنى طرَف الحافر من الأَرض في عدْوه، وكذلك إذا أَدنى الفرسُ مِرْفقيه من الحزام، وذلك إنما يكون لتقارب مِرفقيه، وهو محمود؛ قال الجعدي:
في مِرْفَقَيْه تَقارُبٌ، وله
بِرْكةُ زَوْرٍ كجَبْأَةِ الخَزَم
قال ابن بري: الجَبْأَةُ خشَبةُ الحَذّاء، شبَّه بها صدر فرسه في استِدارتها. وقيل: النَّسُوف من الخيل الواسع الخطو. ونسَفه بسُنبكه أَو ظِلْفه يَنْسِفُه وأَنسَفه: نحّاه؛ وأَنشد ثعلب:
قِياماً عَجِلْنَ عليه النَّبا
تَ، يَنْسِفْنَه بالظُّلوفِ انْتِسافا
عجلن عليه: على هذا الموضع؛ ينْسِفْنه: يَنْسِفْن هذا النبات، يقْلَعْنه بأَرجلهن قبل أَن يبلُغ. والنَّسْفُ: القَلْع. ونسَف نَسْفاً: خَطا. وناقة نَسُوف: تنْسف التراب في عدْوها. وانتسَف البِناءَ: استأْصله. أَبو زيد: نسَفْت البناء نسْفاً إذا قلَعْته، والذي يُنْسَف به البناء يسمى مِنْسَفة، والمِنْسفة آلة يقلع بها البناء. ونسَف البعيرُ الكلأَ نَسْفاً إذا اقتلعه بمقدَّم فيه. ونسَف البعير برجله إذا ضرب رجله بمقدَّم . . . . . (* كذا بياض بالأصل.) وكذلك الإنسان. ويقال: بيننا عَقَبة نَسُوف وعقَبة ناشطة أَي طويلة شاقة. اللحياني: انْتُسِفَ لونُه وانتُشِفَ لونه والتُمع لونه بمعنى واحد؛ قال بشر بن أَبي خازم يصف فرساً في حُضْرها: نَسُوفٌ للحِزام بمِرْفَقَيْها،
يَسُدُّ خَواءَ طُبْيَيْها الغُبارُ
يقول: إذا استَفْرغَت جَرْياً نسَفَت حِزامها بمِرْفَقَيْ يديها، وإذا ملأَت فُروجها عدْواً سد الغُبار ما بين طُبْيَيْها، وهو خَواؤه. ونسَف البعيرَ حِمْلُه نسْفاً إذا مرَط حِملُه الوبر عن صفحتي جنبيه. ونسَف الشيء، وهو نَسِيف: غَرْبله. والنُّسافة: ما سقط من الشيء يَنْسِفه، وخص اللحياني به نُسافة السَّويق. والنسْف: تَنْقِية الجيّد من الرَّديء، ويقال لمُنْخُل مُطوَّل المِنْسف. ونسَف الطعام يَنْسِفه نَسْفاً إذا نفَضه. ويقال: اعْزِل النُّسافة وكلْ من الخالص. ونَسْفُ الطعامِ: نَفْضُه. والمِنْسف: هَنٌ طويل أَعلاه مرتفع وهو مُتَصَوِّب الصدر يكون عند القاشر، ومنه يقال: أَتانا فلانٌ كأَنّ لحيته مِنْسف؛ قال الجوهري: حكاها أَبو نصر أحمد بن حاتم. والمِنْسفة: الغِرْبال. وكلام نَسِيف: خفيّ، هُذلية؛ قال أَبو ذؤيب:
فأَلْغَى القومَ قد شَرِبُوا فضَمُّوا،
أَمامَ القوم، مَنْطِقُهم نَسِيفُ
قال الأَصمعي: أَي ينتسِفُون الكلام انتِسافاً لا يُتِمُّونه من الفَرَق، يَهْمِسون به رويداً من الفرق فهو خفي لئلا يُنْذَر بهم ولأَنهم في أَرض عدوّ، وقوله فضمّوا أَي اجتمعوا وضمّوا إليهم دوابهم ورحالهم.ويقال: هما يَتناسَفان. قال ابن بري في قوله فضَمّوا أَي كفُّوا عن الكلام، وقيل: اجتمعوا أَمام قوم آخرين. وانتَسَفوا الكلام بينهم: أَخْفَوه وقلَّلُوه. ومِنْسفُ الحِمار: فَمُه. نسَف الأَتان بفِيه ينْسِفُها نَسْفاً ومَنْسَفاً ومَنْسِفاً: عضَّها فترك فيها أَثراً؛ الأَخيرة كمَرْجِع من قوله تعالى: إلى اللّه مَرْجِعكم. وترك فيها نَسِيفاً أَي أَثراً من عَضِّه، أَو انْحِصاصَ وبَرٍ؛ قال المُمَزَّق:
وقد تَخِذَتْ رِجْلي، لَدي جَنْبِ غَرْزِها،
نَسِيفاً كأُفْحوصِ القَطاةِ المُطَرِّق
والنسيفُ: أَثر كَدْم الحِمار وأَثر رَكْض الرِّجل بجنبي البعير إذا انحصّ عنه الوبر. ويقال للحمار: به نَسيفٌ، وذلك إذا أَخذ الفحل منه لحماً أَو شعراً فبقي أَثره. ويقال: اتخذ فلان في جنب ناقته نَسيفاً إذا انجرد وبَر مَرْكَضَيْه برجليه، وأَنشد بيت الممزَّق أَيضاً. ويقال لفم الحمار: مِنْسَف، وقيل: مَنْسِف. ونسَف الحِملُ ظهرَ البعير نَسْفاً وانتسفه: حَصَّ ما عليه من الوبر. وما في ظهره مَنْسَف: كقولك ما في ظهره مَضْرَب.والنَّسْفة: حِجارة يُنْسَف بها الوَسَخ؛ قال ابن سيده: حكاها صاحب العين، قال: والمعروف بالشين. التهذيب: وضرب من الطير يُشبه الخُطَّاف يَنْتَسِف ويسمى النُّسَّاف، وبالسين.
النِّسْفة: من حجارة الحَرَّة، تكون نَخِرة ذات نَخاريب يُنسف بها الوسَخُ عن الأَقدام في الحمّامات. وانْتُسِفَ لونُه: انْتُقِع، وسيذكر في الشين.
ونسَفَ البعيرُ برجله نَسْفاً: ضرب بها قُدُماً. ونسَف الإناءُ يَنْسِفُ: فاض. والنسْفُ الطعْن مثل النزْع. ونسَفٌ: كُورة. ابن الأَعرابي: يقال للرجل إنه لكثير النَّسيف، وهو السِّرارُ. يقال: أَطال نَسيفه أَي سِراره، واللّه أَعلم.

### Türkçe

**نَسَفَت** rüzgâr bir şeyi, onu **تَنْسِفه** **نَسْفاً** ve onu **انتَسَفَته**: onu soydu.
Ve rüzgâr **أَنْسَفتِ** **إنسافاً** ve toprağı ve çakılı **أَسافَت**. **النَّسْف**: kuşun gagasıyla gagalaması; kuş, pençesiyle yeryüzünün yüzünden bir şeyi **انتسَف** etmiş ve onu **نسفه** etmiştir.
**النُّسَّافُ** ve **النَّسَّاف**; birincisi Sîbeveyh’ten, sonuncusu Kurâ‘dan: büyük gagası olan bir kuş.

Deve otu **نسَفَ** eder, onu **يَنْسِفه**, kesre ile; köküyle söküp çıkardığı zaman. Ve ben bir şeyi **انتسَفْتُ**: onu söküp çıkardım; Ebû’n-Necm dedi ki:
وانتسَفَ الجالِبَ من أَنْدابه
إغباطُنا المَيْسَ على أَصْلابه

**النَّسْف**: rüzgârın bir şeyi **انتِسافُ** etmesi; sanki onu soyuyormuş gibi. Ve otlatan kadın otu **نسَفَت** eder, onu **تَنسِفه** **نسْفاً**: onu ağızları ve çeneleriyle aldı. Ve **نَسُوف** bir deve: ağzının ön kısmıyla yer. Cevherî: **نَسُوف** bir deve, ağzının ön kısmıyla otu kökünden söküp çıkarır; **نَسوف** bir dişi deve de böyledir; ve onlar **المَناسِيف**tir; sanki **مِنْساف**ın çoğulu gibidir; ve bu, **مَلامِحَ** ve **مَذاكير** babındandır. Ve **نَسُوف** bir at: iki yanının şişkinliği sebebiyle kuşağı tamamen kaplar. Ve **نسُوف السُّنْبُكِ** bir at: koşusunda tırnağını yere yaklaştırdığı zaman. Ve ata denir ki: o, yerden **لنَسُوف السنبك**tir; bu, koşusunda toynağın ucunu yere yaklaştırdığı zamandır; yine, at kuşağa dirseklerini yaklaştırdığı zaman da böyledir; bu ancak dirseklerinin birbirine yakın olmasından olur; ve bu övülmüştür; el-Ca‘dî dedi ki:
في مِرْفَقَيْه تَقارُبٌ، وله
بِرْكةُ زَوْرٍ كجَبْأَةِ الخَزَم

İbn Berrî dedi: **الجَبْأَةُ** saraçın tahtasıdır; onu, yuvarlaklığında atının göğsüne benzetti. Ve denildi ki: atlardan **النَّسُوف**, adımı geniş olandır. Ve onu tırnağıyla yahut çift tırnağıyla **نسَفه** eder, onu **يَنْسِفُه**; ve onu **أَنسَفه**: onu uzaklaştırdı; Sa‘leb inşad etti:
قِياماً عَجِلْنَ عليه النَّبا
تَ، يَنْسِفْنَه بالظُّلوفِ انْتِسافا

**عجلن عليه**: şu mevki üzerine; **ينْسِفْنه**: bu bitkiyi **يَنْسِفْن** ederler; onu ayaklarıyla, büyüyüp ulaşmadan önce sökerler. **النَّسْفُ**: söküp çıkarma. Ve **نسَف** **نَسْفاً**: adım attı. Ve **نَسُوف** bir dişi deve: koşusunda toprağı **تنْسف** eder. Ve binayı **انتسَف** etti: kökünden kazıdı. Ebû Zeyd: binayı **نسَفْت** **نسْفاً**; onu söküp çıkardığım zaman; ve bina onunla **يُنْسَف** edilen şeye **مِنْسَفة** denir; **المِنْسفة** bina söküp çıkarılan bir alettir. Ve deve otu **نسَف** eder **نَسْفاً**; onu ağzının ön kısmıyla söküp çıkardığı zaman. Ve deve ayağıyla **نسَف** eder; ayağını ön kısmıyla vurduğu zaman . . . . .
(*Asılda böyle boşluk var.) Ve insan da böyledir. Ve denilir: aramızda **عَقَبة نَسُوف** ve **عقَبة ناشطة** vardır; yani uzun, meşakkatli. el-Lihyânî: **انْتُسِفَ لونُه** ve **انتُشِفَ لونه** ve **التُمع لونه** bir tek mânâdadır; Bişr b. Ebî Hâzim, bir atı, onun **حُضْرها**sında vasfederek dedi ki:
نَسُوفٌ للحِزام بمِرْفَقَيْها،
يَسُدُّ خَواءَ طُبْيَيْها الغُبارُ

Der ki: koşuyu tamamen boşalttığı zaman, ön iki ayağının dirsekleriyle kuşağını **نسَفَت** eder; ve koşuyla aralıklarını doldurduğu zaman, iki **طُبْي**si arasındaki şeyi, yani onun boşluğunu, toz kapatır. Ve devenin yükü onu **نسَف** etti **نسْفاً**; yükü, iki yanının yüzünden tüyü yolduğu zaman. Ve bir şeyi **نسَف** etti; o da **نَسِيف**tir: onu eledi. **النُّسافة**: bir şeyden, onu **يَنْسِفه** edenin düşenidir; el-Lihyânî bunu özellikle **نُسافة السَّويق** için kullandı. Ve **النسْف**: iyiyi kötüden ayıklamadır; ve uzun **مُنْخُل**a **المِنْسف** denir. Ve yiyeceği **نسَف** eder, onu **يَنْسِفه** **نَسْفاً**; onu silkelediği zaman. Ve denilir: **النُّسافة**yı ayır ve saf olandan ye. Ve **نَسْفُ الطعامِ**: onu silkelemektir.
Ve **المِنْسف**: üstü yükseltilmiş, göğsü aşağı doğru eğimli, uzun bir şeydir; kabuk soyucunun yanında bulunur; bundan dolayı denilir: falan bize geldi; sanki sakalı **مِنْسف**; Cevherî dedi: Ebû Nasr Ahmed b. Hâtim bunu nakletti. Ve **المِنْسفة**: elektir. Ve **نَسِيف** söz: gizli; Huzeylîdir; Ebû Züeyb dedi ki:
فأَلْغَى القومَ قد شَرِبُوا فضَمُّوا،
أَمامَ القوم، مَنْطِقُهم نَسِيفُ

el-Asma‘î dedi: yani korkudan sözü **انتِسافاً** ile **ينتسِفُون** ederler; onu tamamlamazlar; korkudan onu yavaşça fısıldarlar; o gizlidir; kendileriyle uyarılmasın diye ve çünkü onlar düşman toprağındadır; ve onun sözü **فضمّوا**: yani toplandılar ve bineklerini ve yüklerini kendilerine kattılar. Ve denilir: onlar ikisi **يَتناسَفان**. İbn Berrî, onun sözü **فضَمّوا** hakkında dedi: yani konuşmadan el çektiler; ve denildi ki: başka bir kavmin önünde toplandılar. Ve aralarında sözü **انتَسَفوا** ettiler: onu gizlediler ve azalttılar.
Eşeğin **مِنْسفُ**u: ağzıdır. Dişi eşeği ağzıyla **نسَف** eder, onu **ينْسِفُها** **نَسْفاً** ve **مَنْسَفاً** ve **مَنْسِفاً**: onu ısırdı da onda bir iz bıraktı; sonuncusu, Yüce Allah’ın sözü olan “إلى اللّه مَرْجِعكم”daki **مَرْجِع** gibi. Ve onda **نَسِيفاً** bıraktı; yani ısırığından bir iz; yahut tüyün sıyrılması; el-Mumazzaq dedi ki:
وقد تَخِذَتْ رِجْلي، لَدي جَنْبِ غَرْزِها،
نَسِيفاً كأُفْحوصِ القَطاةِ المُطَرِّق

**النسيفُ**: eşeğin ısırmasının izi ve devenin iki yanında, tüy ondan sıyrıldığı zaman, ayağın tekmelemesinin izi. Ve eşeğe denilir: onda **نَسيفٌ** vardır; bu, aygır ondan et yahut kıl aldığı zaman ve izi kaldığı zamandır. Ve denilir: falan, dişi devesinin yanında bir **نَسيفاً** edindi; iki ayağıyla iki **مَرْكَض**inin tüyü sıyrıldığı zaman; ve el-Mumazzaq’ın beytini de inşad etti. Ve eşeğin ağzına **مِنْسَف** denilir; ve denildi ki: **مَنْسِف**. Ve yük, devenin sırtını **نسَف** etti **نَسْفاً** ve onu **انتسفه**: üzerindeki tüyü tamamen kazıdı. Ve sırtında **مَنْسَف** olan: “sırtında **مَضْرَب** olan” sözün gibi.
**النَّسْفة**: pisliğin onunla **يُنْسَف** edildiği taşlardır; İbn Sîde dedi: bunu **العين** sahibinden nakletti; dedi ki: bilinen, **الشين** iledir. **التهذيب**: kırlangıca benzeyen bir kuş türü; **يَنْتَسِف** eder ve **النُّسَّاف** diye adlandırılır; **السين** iledir.
**النِّسْفة**: **الحَرَّة** taşlarındandır; oyuklu, delikçikleri olan olur; hamamlarda ayaklardan pislik onunla **يُنسف** edilir. Ve **انْتُسِفَ لونُه**: rengi çekildi; **الشين**de zikredilecektir.

Deve ayağıyla **نسَفَ** etti **نَسْفاً**: onunla öne doğru vurdu. Ve kap **نسَفَ** eder, **يَنْسِفُ**: taştı. Ve **النسْفُ**: **النزْع** gibi saplamadır. Ve **نسَفٌ**: bir **كُورة**dur.
İbnü’l-A‘râbî: erkeğe denilir: o, çok **النَّسيف** sahibidir; o da **السِّرارُ**dır. Denilir: **أَطال نَسيفه**; yani onun **سِراره**sini; Allah daha iyi bilir.
