# نسك (ن-س-ك) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%83
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B3%D9%83

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: İbadet yeri

- Harfler: ن - س - ك
- Kur'an'da: 7 geçiş · 6 ayet · 6 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (6)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [مَنْسَكًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%83/siga/%D9%85%D9%8E%D9%86%D9%92%D8%B3%D9%8E%D9%83%D9%8B%D8%A7.md) | مَفْعَلًا | İbadet yeri | 2 | 2 | [22:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%83/ayet/22:34.md) |
| [مَنَاسِكَكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%83/siga/%D9%85%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7%D8%B3%D9%90%D9%83%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | مَفَاعِلَكُمْ | İbadet yerleriniz | 1 | 1 | [2:200](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%83/ayet/2:200.md) |
| [مَنَاسِكَنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%83/siga/%D9%85%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7%D8%B3%D9%90%D9%83%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | مَفَاعِلَنَا | İbadet yerlerimiz | 1 | 1 | [2:128](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%83/ayet/2:128.md) |
| [نَاسِكُوهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%83/siga/%D9%86%D9%8E%D8%A7%D8%B3%D9%90%D9%83%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8F.md) | فَاعِلُوهُ | Ona ibadet yöntemini uygulayanlar | 1 | 1 | [22:67](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%83/ayet/22:67.md) |
| [نُسُكٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%83/siga/%D9%86%D9%8F%D8%B3%D9%8F%D9%83%D9%8D.md) | فُعُلٍ | Kurban | 1 | 1 | [2:196](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%83/ayet/2:196.md) |
| [وَنُسُكِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%83/siga/%D9%88%D9%8E%D9%86%D9%8F%D8%B3%D9%8F%D9%83%D9%90%D9%8A.md) | وَفُعُلِي | Ve kurbanım | 1 | 1 | [6:162](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%83/ayet/6:162.md) |

## Mücavir kökler — 64 mücavir (85 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [أمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 16 · Emam ön demektir
2. [حلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Boğaz, halka demektir
3. [بهم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Dört ayak üzerine yürüyen hayvanlar demektir
4. [خبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Habete (tı) ağaçlardan dökülmüş yapraklardır
5. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 10 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
6. [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Sicim bağıdır
7. [كمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Tam
8. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 9 · Ribve, tümsek demektir
9. [حصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Hisar kale duvarı demektir
10. [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · “Süllem” merdiven demektir
11. [صوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · “Sume” damga demektir
12. [فدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Fidye
13. [رأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Baş demektir
14. [تمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Çiçeklenmiş ağaç demektir
15. [نزع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Gerilmiş yay demektir
16. [أذي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Başta saçlar arasında kepeklenmeyi yapan hastalığın adıdır
17. [عمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “U’mare” katlı bina demektir
18. [مرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Bürde” gocuk demektir
19. [سبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Yırtıcı hayvan demektir
20. [حضر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Hadre inşaat için kullanılan taş tuğla demektir
21. [حجج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Hacebe kaş demektir
22. [عشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B4%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “On” demektir
23. [ثلث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%84%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Sülle çokluk demektir
24. [ذكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
25. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
26. [ذرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Zerre toz demektir
27. [يسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B3%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Yüsr” sol kol; “u’sr”, yanın ayna dönüşmesi ile solak…
28. [حلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…
29. [قضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B6%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Kadb” kesici alet; “ba” “va”va dönüşmüş “kadeve” ve…
30. [سمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ad verilen
31. [متع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…
32. [توب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Eveye yuva demektir
33. [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Hiram keçe demektir
34. [بلغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%BA.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · İş ayakkabısı
35. [عقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Örümcektir, “a’kibe” yumru, “ka’b” da topuk demektir
36. [سجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…
37. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
38. [صلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Namaz
39. [وجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Su birikintisidir
40. [رجع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Rac’, ırmakta akan suyun ters istikamette aktığı yerdir
41. [أبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Bab kapı demektir
42. [رزق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B2%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Üzüm demektir
43. [بشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Beşere derinin tüysüz dış yüzü demektir
44. [أهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%87%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hilal yeni ay demektir
45. [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
46. [نعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
47. [موت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…
48. [صدق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Kocaların eşlerine sadakat karşılığı verdikleri mihirdir
49. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
50. [حيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Uyanık yılan demektir
51. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
52. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Dağın sivri noktası demektir
53. [خلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
54. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Murar acı bir ağacın adıdır
55. [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
56. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Uhur ense demektir
57. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
58. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
59. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
60. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Yemm” durgun akan su demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B3%D9%83/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نسك |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [عبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AF.md), [قرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8.md), [ذبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%A8%D8%AD.md), [حجج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%AC.md) |
| Zıt Kök | [فسق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D9%82.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi arındırmak, temizlemek, kan akıtarak veya adanarak Tanrı'ya yaklaşmak |
| Çekirdek Özet 2 | Hac menâsiki, kurban ibadeti ve mutlak teslimiyet içeren biçimsel ve kalbî ibadet düzeni |
| Çekirdek Özet 3 | Bireysel ve toplumsal arınmanın, kurban ve hac gibi kurallı menâsik üzerinden ilahî rızaya bağlanması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca ruhbanlık tarzı zahitlik olarak daraltıp kurban ve hac ameliyesinden koparmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نس | Hafifçe çekip çıkarma, arındırma, akıtma ve ayrıştırma | ك | Arınma ve ayrıştırma hareketini avuçlama, tutma ve belirli bir ritüel kalıbı içine alarak sabitleme anlamı kazandırmıştır. Çekirdeğin [نسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%84.md) (sıyrılıp çıkma), [نسف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%81.md) (savurup arındırma), [نسخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%AE.md) (bir şeyi çekip yerine başkasını koyma) köklerindeki akışkan ayrıştırma niteliği, son harf olan ك ile somut bir kurban, ibadet mekanı ve belirlenmiş menâsik çerçevesine bürünmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Yaşam gücünün, canlılığın ve sürekliliğin açığa çıkması |
| س | diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Koruyucu bir çerçeveye bağlanma, intizam ve destek bulma |
| ك | avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Sunuyu veya eylemi kavrama, kontrol altına alma ve sunma |
| نسك | Canlılığın ve hayat cevherinin koruyucu bir nizam ve teslimiyetle kavranıp ilahî makama sunulması | Yaşamın (kan/can) arındırıcı bir nizam dairesinde kavranarak adanması ve ibadet nizamına dönüştürülmesi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Toprağın arındırılması, yıkanması ve gübrelenerek verimli kılınması; gümüşün ateşte eritilerek cürufundan temizlenmesi (sebîke hâline getirilmesi) ve adak kanının akıtılması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde kök, putlara veya Tanrı'ya adanan kurbanların kanının akıtılması ve adak yerleri bağlamında geçer. Asāsü'l-Belâga'da toprağın ıslahı ve yeşermesiyle ilgili olarak şu beyit nakledilir: ولا تنبت المرعى سباخ عراعر / ولو نسكت بالماء ستّة أشهر |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem bedevi kullanımında arınmış, temizlenmiş elbiseye veya cürufu giderilmiş gümüşe نسيكة denilirdi. Buradan hareketle zihnini ve amelini dünyevî kirlerden arındıran kişiye ناسك, ibadet amacıyla kesilen kurbana da نَسِيكة adı verilmiştir. |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn ve Maqāyīs al-Lugha.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde نسك kökü, özellikle Batı Sami ve Kuzeybatı Sami sahasında sıvı sunusu dökmek, adakta bulunmak ve kutsal bir ritüeli icra etmek kök anlamıyla güçlü bir süreklilik gösterir. İbranicede nasakh / nāsak (נָסַךְ) fiili "sıvı veya şarap sunusu dökmek, kurban takdim etmek, dökmek suretiyle meshetmek/atamak" anlamlarına gelir; nesek (נֶסֶךְ) ise "dökülen sunu, libasyon" demektir. Benzer şekilde Aramice ve Süryanicede n-s-k kökü "dökmek, maden eritip dökmek, kurban sunusu akıtmak" manasını muhafaza eder. Akadcada nasāku(m) kökü "öteye atmak, fırlatmak, tahsis etmek" anlamlarına kaysa da, Batı Sami dillerindeki temel odak "ilahî bir makama adanarak akıtılan sıvı/kan ve sunu" etrafında toplanmıştır. Arapçada kök bir yandan toprağın suyla arınması ve madenin temizlenmesi gibi somut fiziki arınmayı, diğer yandan kan akıtarak Allah'a yaklaşmayı ve nihayetinde bütün ibadet nizamını (menâsik) ifade eden zengin bir semantik genişleme yaşamıştır.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Arındırma, yıkama, kan akıtma ve adanma | Gümüşün eritilip kirinden ayrılması ve toprağın suyla temizlenmesi gibi somut temizlikten zihnin ve bedenin ibadete hasredilmesine evrilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice נָסַךְ (dökmek, libasyon yapmak), Süryanice ܢܣܟ (dökmek, sunu sunmak) | Dökülen sunu ve adak kanı/sıvısı kavramı merkezi Sami mirasının doğrudan karşılığıdır. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik sahadaki akıtma ve sunma biçimleri | Kutsal alana sunu akıtma ritüelinin eski Yakındoğu dillerindeki ortak yansımaları mevcuttur. | Muhtemel |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نسك | Anlamlı | İbadet etmek, kurban adamak, arınmak | Kan akıtmak, hac ibadetlerini yerine getirmek, zahitlik etmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [نكس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%B3.md) | Anlamlı | Baş aşağı çevirmek, tersine döndürmek | Bir şeyi tepetaklak etmek, gerilemek, hastalığın nüksetmesi | Anlamca ters yönelimi (düşüşü) ifade eder; Kur'an'da geçer |
| [سنك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D9%83.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim için belirgin bir müstakil anlam kökleşmemiştir | Kur'an'da geçmez |
| [سكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86.md) | Anlamlı | Hareketsiz olmak, durulmak, yerleşmek | Bir yerde ikamet etmek, sükûnet bulmak, yatışmak | İbadetin sağladığı iç huzur ile dolaylı semantik temas taşır; Kur'an'da geçer |
| [كنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D8%B3.md) | Anlamlı | Süpürmek, saklanmak, gizlenmek | Yerin süpürülmesi (arındırılması) veya ceylanın yuvasına çekilmesi | Temizleme ve arındırma yönüyle ortak bir çekirdek çağrışımı vardır; Kur'an'da geçer |
| [كسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D9%86.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik lügatlerde kullanım dışı (mühmel) kabul edilir | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نسك | Merkez | Ritüel arınma, kurban ve külli ibadet | Bedenî, malî ve mekânsal adanışı arınma esasıyla birleştiren kurallı nizam | Belirlenmiş menâsik ve kurban adanışını içerir |
| [عبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AF.md) | Komşu | Kulluk, itaat, boyun eğme | [عبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AF.md) mutlak boyun eğme ve varoluşsal teslimiyeti ifade ederken, نسك bunun ritüel, kurban ve hac gibi biçimsel ibadet formlarına bürünmüş halidir | Kulluk bilincinin eylemsel ve formel icrası |
| [قرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8.md) | Komşu | Yakınlaşma, adak sunma | [قرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8.md) her türlü yakınlaşmayı ve genel kurbanı (kurbanlık sunuyu) anlatırken, نسك bizzat arınma ameliyesini ve ibadet yer/zaman nizamını vurgular | Hedefe yaklaşma kastı |
| [ذبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%A8%D8%AD.md) | Komşu | Kesmek, boğazlamak | [ذبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%A8%D8%AD.md) sadece fiziki boğazlama fiilini ifade eder; نسك ise bu fiilin ibadet ve tevhîd niyetiyle yüceltilmiş adanma boyutudur | Somut boğazlama eylemi |
| [حجج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%AC.md) | Komşu | Bir amaca yönelmek, hac etmek | [حجج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%AC.md) Mekke'ye ve Kâbe'ye kastetmeyi anlatırken, نسك orada icra edilen kurban ve arınma fiillerinin bütünüdür (menâsik) | Hac yolculuğu ve kastı |
| [فسق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D9%82.md) | Zıt | Yoldan çıkmak, kabuğu delip fırlamak | İlahi sınırları çiğneyip nizamsızlaşmayı anlatır; نسك ise sınırları titizlikle korunan ritüel nizamdır | Sınırı aşma, fısk |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نسك | İbadet, kurban, arınma | Kan akıtma, hac menâsiki ve nefsin arındırılması | Kesin |
| Latince | sacrificium, ritus, devotio | Kurban sunusu, dinsel tören, adanma | sacrificium kutsal kılma ve sunu yönünü, ritus menâsik nizamını karşılar; zühd anlamını tam kapsamaz | Güçlü |
| İngilizce | ritual worship, sacrifice, devotion | Ritüel ibadet, kurban, derin bağlılık | sacrifice kurban (nüsük) boyutunu, ritual worship menâsiki karşılar; tek bir kelime zühd ve hac nizamını birlikte vermez | Güçlü |
| Almanca | Opferkult, gottesdienstliche Handlung, Frömmigkeit | Kurban ibadeti, dinsel amel, dindarlık | Opferkult kurban ve menâsik alanını kapsar; içsel ihlas boyutunu dışarıda bırakabilir | Güçlü |
| Fransızca | rite sacrificiel, dévotion, culte | Kurban ritüeli, adanmışlık, ibadet | culte ibadetin genelini, rite sacrificiel ise nüsükün kan akıtma yönünü ifade eder | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| نُسُكٍ | Hacda ceza veya fidye olarak kesilen kurban | İhram yasaklarının ihlali durumunda ödenen bedel bağlamında kurban; Bakara [2:196](https://lisan.digital/tr/ayet/2:196.md) |
| مَنَاسِكَنَا / مَنَاسِكَكُمْ | Hac ibadetinin uygulandığı yerler ve ifa edilen ritüeller bütünü | Hz. İbrahim'in duası ve hac amellerinin tamamlanması bağlamı; Bakara [2:128](https://lisan.digital/tr/ayet/2:128.md), Bakara [2:200](https://lisan.digital/tr/ayet/2:200.md) |
| مَنْسَكًا | Her ümmete meşru kılınan kurban ibadeti ve ibadet tarzı/yeri | Ümmetlerin ortak ibadet şiarı olarak kurban ve nizam tayini; Hac [22:34](https://lisan.digital/tr/ayet/22:34.md), Hac [22:67](https://lisan.digital/tr/ayet/22:67.md) |
| نَاسِكُوهُ | İbadet nizamını bizzat uygulayanlar | Şeriat ve menâsikin tatbik edilmesi bağlamı; Hac [22:67](https://lisan.digital/tr/ayet/22:67.md) |
| وَنُسُكِي | Kurbanım veya bütün ibadetlerim/yaşam adanışım | Tevhid ikrarı ve hayatın bütünüyle Allah'a adanması; En'âm [6:162](https://lisan.digital/tr/ayet/6:162.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İbadetin taabbudî niteliği ve rıza | İbadetlerin illetleri, kurbanın sadece kan akıtmak değil takva vesilesi oluşu | Tevhid ekseninde ihlas ve şirkten arınmış adanış |
| Fıkıh | Hac menâsiki ve kurban hükümleri | Haccın rükünlerinin nerelerde ve nasıl yapılacağı, fidye ve ceza kurbanlarının şartları | Menâsik ve nüsük kavramının tamamen fıkhî ritüel formlarına indirgenmesi |
| Tefsir | "Menâsik" ve "nüsük" kelimelerinin şümulü | En'âm [6:162](https://lisan.digital/tr/ayet/6:162.md) ve Hac surelerindeki lafızların sadece kurban mı yoksa bütün dinî pratikler mi olduğu | İbadetin hem genel hem de özel (kurban/hac) manalarını cem etme |
| Hadis | Zâhidlik (nâsik) ve hac uygulamaları | Hz. Peygamber'in "Hac menâsikini benden alınız" beyanı ve sahâbenin ibadete düşkünlüğü | Haccın pratik uygulanışı ve takva temelli ibadet hayatı |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kulluk | Saf ibadet ve kurban | Hayatın ve mülkiyetin Allah'a adanması | Kişinin canını ve malını arındırarak Allah'ın koyduğu ritüel nizamına boyun eğmesi | Kesin |
| İlmi | İbadet metodolojisi | Menâsik nizamı | İbadetlerin formel yöntem ve mekanlarının tespiti | Her dinî topluluğun kendine özgü bir anlama, arınma ve ibadet metodolojisinin bulunması | Güçlü |
| Siyasi | Ümmet vahdeti | Ortak şeâir ve hac kongresi | Toplumsal birliğin ritüel üzerinden inşası | Hac menâsikinin dünyanın dört bir yanındaki müminleri tek bir merkezde eşitlemesi | Güçlü |
| İktisadi | Kurban ve malî arınma | Kurban eti ve fidyeler | Kaynakların paylaşımı ve arındırılması | Kurban yoluyla yoksulların doyurulması ve malî mükellefiyetlerle iktisadi arınma sağlanması | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Metalurjide tasfiye / arıtma döngüsü (refining process) | Ham maddenin yüksek ısı veya çözücüler vasıtasıyla cürufundan tamamen arındırılarak saf elemente dönüştürülmesi; nüsük kökünün gümüşü ateşle temizleme somut anlamıyla birebir örtüşür. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal ritüelleşme ve sembolik aidiyet (institutional ritualization) | Toplumsal normların ve aidiyetin, periyodik olarak tekrarlanan belirlenmiş davranış kalıpları (menâsik) üzerinden pekiştirilerek kolektif bilincin arındırılması. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca "ruhban tarzı bir zahitlik, dünyadan el etek çekme" (nâsik) manasına hapsederek Kur'an'daki hac, kurban ve kurumsal ibadet nizamını göz ardı etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | نسك, bir yandan kalbî ve amelî arınmayı temsil ederken, diğer yandan toplumsal ve somut şiar olan kurbanı, hac mekanlarını ve her ümmete kılınan dinî metodolojiyi içerir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kurbanı ve haccın somut rükünlerini anlamsız birer şekilcilik sayıp ibadeti sadece bireysel iç ahlaka indirgemek veya tam aksine, menâsiki ruhsuz bir kan dökme eylemi sanmak. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İslam'ın ibadet anlayışının yalnızca soyut bir inançtan ibaret olmadığını, somut mekanlarda (menâsik), belirlenmiş eylemlerle (kurban, tavaf, vakfe) ve arındırıcı niyetlerle icra edilen kapsamlı bir nizam olduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hac ibadetinin ve kurban hükümlerinin tayin edildiği Bakara ve Hac surelerindeki teşrî ayetlerinde ve tevhidin hayatın tamamına şamil olduğunu bildiren En'âm suresi 162. ayette. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dinî ritüelleri şirk döneminden kalma anlamsız pagan kalıntıları sanma hatasını düzeltir; kurban ve menâsikin her ümmete arınma ve sadece Allah'ın adını anma gayesiyle meşru kılındığını ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Maddenin cürufundan arındırılması, toprağın suyla temizlenip canlandırılması ve kurban kanının adanarak akıtılması.
- Soyut anlam: Zihnin, kalbin ve amelin dünyevî kirlerden soyutlanarak ilahî emre mutlak teslimiyetle adanması ve bu adanışın belirlenmiş ritüel kalıplarında sabitlenmesi.
- Sistematik karşılık: Ferdi takva ile toplumsal menâsik nizamını birleştiren, mal ve can feda edebilme bilincini kurban ve hac üzerinden kurumsallaştıran tevhidî ibadet sistemi.
- LaTeX modeli: $$N = \int_{M} (P \times D) \, dt \xrightarrow{\Delta S = 0} R$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $N$ ibadet ve menâsik bütünlüğünü (نسك), $M$ belirlenmiş mekan ve ritüel zeminini (menâsik / kurban mahalli), $P$ fiziksel ve zihinsel arınmayı (tasfiye), $D$ adanma ve teslimiyet yönelimini, $dt$ zaman içindeki döngüsel icrayı temsil eder. $\Delta S = 0$ ifadesi eylemin şirk ve riyadan tamamen arındırılmasını, $R$ ise ulaşılan ilahî rızayı simgeler. Model, arınma ve adanmanın kutsal nizam dairesinde Allah'a yönelişini ifade eder.

## Geçtiği ayetler (6 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B3%D9%83/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:128](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%83/ayet/2:128.md) — مَنَاسِكَنَا

رَبَّنَا وَاجْعَلْنَا مُسْلِمَيْنِ لَكَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِنَا أُمَّةً مُسْلِمَةً لَكَ وَأَرِنَا مَنَاسِكَنَا وَتُبْ عَلَيْنَا إِنَّكَ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ

Meal (IK): Rabbımız ikimizi de sana teslim olanlar kıl. Soyumuzdan da sana teslim olanlar yetiştir, bize ibadet edeceğimiz yerleri göster, tevbelerimizi kabul et. Çünkü Sensin Sen, Tevvab, Rahim.

### [Bakara 2:196](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%83/ayet/2:196.md) — نُسُكٍ

وَأَتِمُّوا الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ لِلَّهِ فَإِنْ أُحْصِرْتُمْ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ وَلَا تَحْلِقُوا رُءُوسَكُمْ حَتَّى يَبْلُغَ الْهَدْيُ مَحِلَّهُ فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ بِهِ أَذًى مِنْ رَأْسِهِ فَفِدْيَةٌ مِنْ صِيَامٍ أَوْ صَدَقَةٍ أَوْ نُسُكٍ فَإِذَا أَمِنْتُمْ فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ فِي الْحَجِّ وَسَبْعَةٍ إِذَا رَجَعْتُمْ تِلْكَ عَشَرَةٌ كَامِلَةٌ ذَلِكَ لِمَنْ لَمْ يَكُنْ أَهْلُهُ حَاضِرِي الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ

Meal (IK): Allah için haccı da; ümreyi de tamamlayın. Fakat alıkonulursanız, kurbandan kolayınıza geleni gönderin. Kurban yerine varıncaya kadar, başlarınızı tıraş etmeyin. İçinizden her kim, hasta olursa veya başında bir eziyet bulunursa; ona oruçtan, sadakadan veya kurbandan fidye. Emin olduğunuz vakitte; kim, hacc zamanına kadar umre ile faydalanmak isterse, kolayına gelen bir kurban keser. Ama bulamazsa, hacc günlerinde üç; döndüğünüz vakit yedi gün olmak üzere tam on gün oruç tutar. Bu; ailesi Mescid-i Haram’da oturmayanlar içindir. Allah’tan korkun. Ve bilin ki Allah, azabı pek şiddetli olandır.

### [Bakara 2:200](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%83/ayet/2:200.md) — مَنَاسِكَكُمْ

فَإِذَا قَضَيْتُمْ مَنَاسِكَكُمْ فَاذْكُرُوا اللَّهَ كَذِكْرِكُمْ آبَاءَكُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِكْرًا فَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا وَمَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ

Meal (IK): Hacc ibadetinizi bitirince; atalarınızı andığınız gibi, hatta daha kuvvetli bir anışla Allah’ı zikredin. İnsanlardan öylesi vardı ki; Ey Rabbımız, bize dünyada ver, der. Onun ahirette nasibi yoktur.

### [En'am 6:162](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%83/ayet/6:162.md) — وَنُسُكِي

قُلْ إِنَّ صَلَاتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَايَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ

Meal (IK): De ki: Muhakkak benim namazım, ibadetlerim, hayatım ve ölümüm alemlerin Rabbı olan Allah içindir.

### [Hac 22:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%83/ayet/22:34.md) — مَنْسَكًا

وَلِكُلِّ أُمَّةٍ جَعَلْنَا مَنْسَكًا لِيَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَى مَا رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِيمَةِ الْأَنْعَامِ فَإِلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ فَلَهُ أَسْلِمُوا وَبَشِّرِ الْمُخْبِتِينَ

Meal (IK): Biz; her ümmet için kurban kesmeyi meşru kıldık ki Allah’ın kendilerine rızık olarak verdiği hayvanların üzerine O’nun adını ansınlar. Sizin tanrınız, bir tek tanrıdır. O’na teslim olun. Sen mütevazı olanları müjdele.

### [Hac 22:67](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%83/ayet/22:67.md) — مَنْسَكًا · نَاسِكُوهُ

لِكُلِّ أُمَّةٍ جَعَلْنَا مَنْسَكًا هُمْ نَاسِكُوهُ فَلَا يُنَازِعُنَّكَ فِي الْأَمْرِ وَادْعُ إِلَى رَبِّكَ إِنَّكَ لَعَلَى هُدًى مُسْتَقِيمٍ

Meal (IK): Her ümmete; yerine getirmeleri gerekli ibadetler koyduk. Öyle ise işte seninle çekişmesinler, Rabbına davet et. Şüphesiz ki sen; dosdoğru bir hidayet üzeresin.

## Sözlükler (12)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%83/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والسين والنون معهما
ك ن س، س ك ن، ن ك س، ن س ك مستعملات كنس: الكَنْسُ: كسح القمام عن وجه الأرض. والكُناسَةُ: ملقاها.
والكِناسُ: مولج للوحش من البقر يستكن فيه من الحر والصر، ثم يذهب إذا أمسى، فإذا صار مألفاً فهو تولجه، وكَنَسَتْ، وتكنّست: دخلته، وقوله:
شاقتك ظعن الحي حين تحملوا		فتكنّسوا قطناً تصير خيامهـا
أي: دخلوا في هوادج جللت بثياب القطن.
وقوله جل ذكره: "الجوار الكُنَّس": النجوم التي تستمر في مجاريها. وتكنِس في مخاويها، أي: مغايبها ومساقطها. خوت النجوم خياً، لكل نجم خوي يقف فيه، ويستدير، ثم ينصرف راجعاً، فكنوسه مقامه في خويه. وخنوسه أن يخنس بالنهار فلا يرى. ويقال: أراد بالجواري الكُنَّس: الظباء والوحش ... وفرس مكنوسة، أي: ملساء جرداء من الشعر.
والكَنِيسُ: ضرب من النبات.
سكن: السُّكونُ: ذهاب الحركة. سكن، أي: سكت ... سكنت الريح، وسكن المطر، وسكن الغضب.
والسَّكَنُ: المنزل، وهو المَسْكَنُ أيضاً. والسَّكَنُ: سكونُ البيت من غير ملك إما بكراء وإما غير ذلك.
والسَّكْنَ: السكان.
والسُّكْنَى: إنزالك إنساناً منزلاً بلا كراء.
والسَّكْنُ، جزم: العيال، وهم أهل البيت، قال سلامة بن جندل:
ليس بأسفى ولا أقنى ولا سغـل		يسقى دواء قفي السَّكْنِ مربوب
والسَّكينةُ: الوداعة والوقار تقول: هو وديع وقور ساكن.
وسَكينةُ بني إسرائيل: ما في التابوت من مواريث الأنبياء، وكان فيه عصا موسى، وعمامة هارون الصفراء، ورضاض اللوحين اللذين رفعا، جعله الله لهم سكينةً، لا يفرون عنه أبداً، وتطمئن قلوبهم إليه، هذا قول الحسن. وقال مقاتل: كان فيه رأس كرأس الهرة، إذا صاح كان الظفر لبني إسرائيل.
والمَسْكَنةُ: مصدرُ فعل المِسْكِين، والمسكين: مفعيل بمنزلة المِنْطيق وأشباهه إلا أنهم اشتقوا منه فعلا فقالوا: تَمَسْكَنَ، ولا يقولون: مَسْكَنَ.
وأَسْكَنَهُ الله، وأَسْكَنَ جَوْفه، أي: جعله مِسْكيناً.
والسُّكّانُ: ذنب السفينة الذي به تعدل.
والسِّكِّينُ: المدية، يذكر ويؤنث، ويجمع على السَّكاكين، ومتخذه: السَّكّانُ.
نكس: نكَسْتُه أنْكُسُه نكْساً: قلبته.
وولاد منكوس، أن تخرج رجله قبل رأسه.
والنُّكْوُس: العود في المرض، نُكِسَ في مرضه نُكْساً.
والنِّكْسُ من القوم: المقصر عن غاية النجدة والكرم، والجميع الأَنْكاس. وإذا لم يلحق الفرس بالخيل قيل: نَكَّسَ. قال:
إذا نكَّس الكاذب المحمر
نسك: النُّسْكُ: العبادة. نَسَكَ يَنْسُكُ نَسْكاً فهو ناسِكٌ.
والنُّسْكُ: الذبيحة، تقول: من فعل كذا فعليه نُسْك، أي: دم يهريقه، وقوله عز وجل: "أو نُسُك" يعني: أو دم. واسم تلك الذبيحة: نسيكة.
المَنْسِكُ: الموضع الذي فيه النسائك.
والمَنْسَك: النَّسْك نفسه.

##### Türkçe

**الكاف** ve **السين** ve **النون** onlarla birlikte

ك ن س، س ك ن، ن ك س، ن س ك kullanımdadır:

**كنس**: **الكَنْسُ**: yerin yüzünden süprüntüleri süpürmek. **والكُناسَةُ**: onun atıldığı yer.

**والكِناسُ**: sığırdan olan vahşî hayvan için bir sığınak/yuva; onda sıcaktan ve soğuktan gizlenir; sonra akşamlayınca gider; artık ünsiyet yeri olunca o, onun girip çıktığı yeridir. **وكَنَسَتْ** ve **تكنّست**: ona girdi. Ve onun sözü:
شاقتك ظعن الحي حين تحملوا		فتكنّسوا قطناً تصير خيامهـا
Yani: pamuk elbiselerle örtülmüş hevedecelerin içine girdiler.

Ve O’nun (azze ve celle) sözü: **"الجوار الكُنَّس"**: yörüngelerinde devam eden yıldızlar. Ve **تكنِس** kendi oyuklarında; yani: kendi kaybolma yerlerinde ve batma yerlerinde. Yıldızlar bir “huyy” ile boşalır/çekilir; her yıldızın, içinde durduğu ve dönüp dolaştığı bir “huyy”u vardır; sonra geri dönerek ayrılır; onun **كنوسه**u, kendi “huyy”unda durmasıdır. Ve onun **خنوسه**u, gündüzleyin geri çekilip görünmemesidir. Ve denilir ki: **بالجواري الكُنَّس** ile murad: ceylanlar ve vahşî hayvanlar… Ve **فرس مكنوسة**: yani, kılsız, düz, tüysüz.

**والكَنِيسُ**: bitkiden bir tür.

**سكن**: **السُّكونُ**: hareketin gitmesi. **سكن**: yani sustu… rüzgâr durdu, yağmur durdu, öfke durdu.

**والسَّكَنُ**: ev; o, **المَسْكَنُ** da olur. **والسَّكَنُ**: mülkiyet olmaksızın evde oturuş; ya kira ile ya da başka bir şeyle.

**والسَّكْنَ**: sakinler.

**والسُّكْنَى**: bir kimseyi kira olmaksızın bir eve yerleştirmen.

**والسَّكْنُ** (cezm ile): aile/çoluk-çocuk; onlar ev halkıdır. Selâme b. Cendel dedi ki:
ليس بأسفى ولا أقنى ولا سغـل		يسقى دواء قفي السَّكْنِ مربوب
**والسَّكينةُ**: yumuşak huyluluk ve vakar; dersin ki: o, yumuşak huylu, vakarlı, sakin.

Ve Benî İsrâîl’in **سَكينةُ**si: sandıkta peygamberlerin miraslarından olan şey; onda Mûsâ’nın asası, Hârûn’un sarı sarığı ve kaldırılmış iki levhanın kırıntıları vardı; Allah onu onlar için bir **سكينةً** kıldı; ondan asla kaçmazlar ve kalpleri ona yatışır; bu, Hasan’ın sözüdür. Mukâtil dedi ki: onda, kedi başı gibi bir baş vardı; bağırdığı zaman zafer Benî İsrâîl’in olurdu.

**والمَسْكَنةُ**: **المِسْكِين** fiilinin masdarıdır. Ve **المسكين**: **مفعيل** vezninde, **المِنْطيق** ve benzerleri menzilesindedir; ancak onlar ondan bir fiil türettiler de: **تَمَسْكَنَ** dediler; **مَسْكَنَ** demezler.

**وأَسْكَنَهُ الله** ve **أَسْكَنَ جَوْفه**: yani onu **مِسْكيناً** kıldı.

**والسُّكّانُ**: geminin, onunla doğrultulduğu dümeni.

**والسِّكِّينُ**: bıçak; müzekker de gelir müennes de; **السَّكاكين** üzerine cem‘ olunur; onu yapan: **السَّكّانُ**.

**نكس**: **نَكَسْتُه** **أنْكُسُه** **نكْساً**: onu ters çevirdim.

Ve **ولاد منكوس**: ayağının başından önce çıkmasıdır.

**والنُّكْوُس**: hastalıkta geri dönüş; hastalığında **نُكِسَ** **نُكْساً**.

**والنِّكْسُ** قومdan: yiğitlik ve cömertliğin nihayetine erişmekten geri kalan; çoğulu **الأَنْكاس**. Ve at, atlara yetişmezse: **نَكَّسَ** denir. Dedi ki:
إذا نكَّس الكاذب المحمر

**نسك**: **النُّسْكُ**: ibadet. **نَسَكَ** **يَنْسُكُ** **نَسْكاً**; o hâlde o, **ناسِكٌ**tir.

**والنُّسْكُ**: kurbanlık; dersin ki: kim şunu yaparsa onun üzerine **نُسْك** vardır; yani akıtacağı bir kan. Ve O’nun (azze ve celle) sözü: **"أو نُسُك"**: yani: yahut kan. O kurbanlığın adı: **نسيكة**.

**المَنْسِكُ**: içinde **النسائك** bulunan yer.

**والمَنْسَك**: bizzat **النَّسْك**in kendisi.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%83/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

نَسَكْتُ الشيء: غسلته بالماء وطهَّرته، فهو مَنْسوكٌ. سمعتُه من بعض أهل العلم. وأنشد:
ولا تُنْبِتُ المَرعى سِباخُ عُراعِرٍولو نُسِكَتْ بالماءِ سِتَّةَ أشهـرِ
والنُسْكُ: العبادة. والناسِكُ: العابدُ. وقد نَسَكَ وتَنَسَّكَ، أي تعبَّد. ونَسُكَ بالضم نَساكَةً، أي صار ناسِكاً. والنَسيكَةُ: الذبيحةُ، والجمع نُسُكٌ ونَسائِكُ. تقول منه: نَسَكَ لله يَنِسُكُ. والمَنْسِكُ والمَنْسَكُ: الموضع الذي تُذْبَحُ فيه النَسائِكُ، وقرئ بهما قوله تعالى: "لِكُلِّ أُمَّةٍ جعلنا مَنْسَكاً هم ناسِكوهُ".

##### Türkçe

**نَسَكْتُ الشيء**: onu su ile yıkadım ve onu temizledim; o da **مَنْسوكٌ**dur. Onu bazı ilim ehli kimselerden işittim. Ve inşad etti:

Ve **عُراعِرٍ**’in tuzlu-çorakları otlağı bitirmez; su ile altı ay yıkansalar bile.

**النُسْكُ**: ibadet. **الناسِكُ**: ibadet eden. Ve muhakkak **نَسَكَ** ve **تَنَسَّكَ**; yani ibadet etti. Ve **نَسُكَ** (ötre ile) **نَساكَةً** (olarak); yani **ناسِكاً** oldu. **النَسيكَةُ**: kurbanlık (kesilen hayvan); çoğulu **نُسُكٌ** ve **نَسائِكُ**. Ondan şöyle dersin: **نَسَكَ لله يَنِسُكُ**. **المَنْسِكُ** ve **المَنْسَكُ**: **النَسائِكُ**’in kesildiği yer; ve onunla (bu ikisiyle) Yüce Allah’ın şu sözü okunmuştur: “**لِكُلِّ أُمَّةٍ جعلنا مَنْسَكاً هم ناسِكوهُ**”.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%83/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك س ن
كنس ، سكن ، نسك ، نكس ، سنك : ( مستعملة ) .
سنك : أهمله الليث : ورَوى أبو العباس عن ابن الأعرابيّ أنّه قال : السُّنُكُ : المَحَاجُّ اللَّيِّنة ، ولم أسمعه لغيرِه ؟ .
كنس : قال الليث : الكَنْسُ : كَسْحُ القُمامِ عن وجه الأرض ، والكُنَاسةُ : مُلْقاها ، والكِناسُ : مَوْلِجٌ للوحْش من البقر تَسكنُ فيه من الحرِّ .
يقال : كنَسَتِ الظِّبَاءُ ، وتَكَنَّسُوا . وقال
لبيد :
شَاقَتْكَ ظُعْنُ الحيِّ حين تحمَّلوا
فتَكنَّسُوا قُطُنْاً تَصِرُّ خِيَامُها
أي دخلوا هَوادِجَ جُلِّلَتْ بثياب قُطْنِ .
وقال الله : ( ( أَحْضَرَتْ فَلاَ أُقْسِمُ بِالْخُنَّسِ ( ) بِالْخُنَّسِ الْجَوَارِ الْكُنَّسِ ) ( التكوير : 15 ، 16 ) .
قال الزجاج : الكُنَّسُ : النجومُ تَطْلُعُ جاريةً ، وكُنوُسها : أن تَغِيب في مغاربها التي تغيبُ فيها .
قال وقيل : الكُنَّسُ : الظِّبَاءُ والبقرُ تَكنِسُ أي تدخل في كُنُسِها إِذا اشتدَّ الحرُّ . قالوا : والكُنّسُ : جمعُ كانِسٍ وكانسةٍ .
وقال الفرّاءُ في الخُنّسِ والكُنَّسِ : هي النُّجوم الخمسة تَخنِسُ في مجراها وتَرجِع ، وتَكنِس : تَسْتَتِر كما تَكنِس الظِّباءُ في المَغارِ ، وهو الكِنَاسُ ، والنُّجوم الخمسة : بَهْرَامُ ، وزُحَلُ ، وعُطارِدُ ، والزُّهَرَةُ ، والمُشْتَرِي .
وقال الليث : هي النجومُ التي تَسْتسِرُّ في مجاريها فتَجري وتَكنِسُ في مجاريها فيَتحَوَّى لكلِّ نَجم حَوِيٌّ يقف فيه ويستدير ثم ينصرفُ راجعاً ، فكُنوسُه : مُقامُه في حَوِيِّهِ ، وخُنوسُه : أن يَخنسَ بالنهار فلا يُرَى .
ويقال : فِرْسِنٌ مكْنوسةٌ ، وهي الملساءُ الجرداءُ من الشَّعر . ( قُلت ) : الفِرْسِنُ المَكنوسة : المَلساء الباطنِ ، تُشبِّهها العرب بالمرايا لِمَلاستِها .
وكنيسَةُ اليهودِ ، وجمعها كَناَئسُ ، وهي مُعرَّبةٌ .
والمِكْنَسة جمعها : مكانسُ ، ومكانسُ الظِّبَاءِ واحدها مَكْنِسُ .
سكن : قال الليث : السَّكْنُ : السُّكَّان ، والسُّكْنُ : أن تُسْكِنَ إِنساناً منزلاً بلا كِرا . قال والسَّكْن : العيالُ ، وأهلُ البيت ، الواحد : ساكنٌ .
( الحرَّانيُّ ، عن ابن السكت ) : السَّكْنُ : أهلُ الدَّار . وقال سلامةُ بن جَندل :
يُسْقَى دَوَاءَ قَفِيِّ السَّكْنِ مَرْبوبِ
قال والسَّكَنُ : ما سَكَنْتَ إِليه .
والسَّكَن : النار . وأنشد :
أقامَها بِسَكَنٍ وأَدْهان
يعني قناةً ثقفها بالنار والدُّهْن . وأنشد :
ألجأني الليل وريح بلّه
إلى سواد إبل وثلَّه
وسَكَنٍ توقَد في مِظَلّهْ
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) قال : الأَسْكان : الأقْوات ، واحِدها : سُكْنٌ .
وقال غيره : قيل للقوتِ : سُكْنٌ لأنَّ المكان به يُسْكَن . وهذا كما يقال : نُزُلُ العَسكر لإِرزاقهم المُقدَّرة لهم إِذا أُنزِلوا منزلاً .
ويقال : مَرْعًى مُسْكِنٌ إِذا كان كثيراً لا
يُخرج إلى الظّعْن عنه ، وكذلك مَرْعًى مُرْبِعٌ ومُنْزِلٌ .
وسُكْنَى المرأة : المَسكَن الذي يُسْكِنها الزَّوجُ إيَّاه .
تقول : لكَ داري هذه سُكْنَى إِذا أَعارَه مَسكناً يَسكنه .
وتقول : سَكنَ الشيءُ يَسكُنُ سكوناً إِذا ذهبَت حركتُه ، وسكنَ في معنى سكتَ ، وسكنتِ الرِّيح ، وسكنَ المطر ، وسكن الغضب .
وقال الله جل وعزّ : ( وَلَهُ مَا سَكَنَ فِى الَّيْلِ وَالنَّهَارِ ) ( الأنعام : 13 ) .
وقال ابن الأعرابي : معناه وله ما حَلَّ في الليل والنهار .
وقال الزَّجَّاجُ : هذه الآيات اْحتِجَاجٌ على المُشْرِكِين ، لأنهم لم ينكروا أنَّ ما استقرَّ في الليل والنهار للَّهِ أي هو خالقُه ومُدَبِّرُه ، فالذي هو كذلك قادرٌ عَلَى إِحياء الموتى .
قال أحمد بن يَحيى في قوله : ( وَلَهُ مَا سَكَنَ فِى الَّيْلِ وَالنَّهَارِ ) ( الأنعام : 13 ) : إنما الساكن من الناس والبهائم خاصَّةً .
قال : وسَكَنَ : هَدَأَ بعد تحرُّكٍ ، وإنما معناه والله أعلم الخَلْق .
وقوله : ( أَن يَأْتِيَكُمُ التَّابُوتُ فِيهِ سَكِينَةٌ مِّن رَّبِّكُمْ ) ( البقرة : 248 ) .
قال الزَّجَّاج معناه : فيه ما تسكنون به إِذا أتاكم .
وقيل في التفسير : إِنَّ السكينة لها رأسٌ كرأسِ الهِرِّ مِن زَبَرْجَدٍ وياقوتٍ ، ولها جَناحان .
وقال الليث : قال الحَسَن : جعَل الله لهم في التابوت سكِينةً لا يَفرُّون عنه أبداً وتطمئنُّ قلوبهم إِليه .
وقال مقاتلٌ : كان فيه رأسٌ كرأس الهرّةِ إِذا صاح كان الظّفَرُ لبني إسرائيل .
والمِسِكين قد مرّ تفسيره في باب الفقير وهو مِفْعِيلٌ من السكون مِثل المنطيق من المنطق .
وقال الليث : المَسكَنَة : مصدر فعل المِسكين ، وإِذا اشْتَقُّوا منه فعلاً قالوا : تَمَسْكنَ الرجل أيْ صار مِسكيناً .
ويقال : أَسْكنُه الله ، وأَسْكَنَ جَوْفَهُ أي جَعلهُ مِسكيناً .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : أَسْكنَ الرَّجلُ وسَكَنَ إِذا كانَ مِسكيناً ، ولقد أَسْكنَ .
وقال غيره : تَمَسْكَنَ إِذا خَضَعَ لله ، وهي المَسْكنةُ لِلذّلَّةِ .
قال : وهو قول ابن السكيت ، والمِسْكينُ أَسْوَأُ حالاً من الفَقير .
قال ابن الأنباري قال يونس : الفَقيرُ : الذي له بعض ما يُقيمُه .
قال : وروي عن الأصمعي أنه قال : المِسْكينُ أَحسنُ حَالاً من الفقير ، قال وإليه ذهبَ أحمد بن عبيد ، قال : وهو القول الصحيحُ عندنا ، لأن الله تعالى قال : ( أَمَّا السَّفِينَةُ فَكَانَتْ لِمَسَاكِينَ ) ( الكهف : 79 ) فأَخبرَ أنهم مَساكينُ وأن لهم سَفينةً تساوي جُمْلةً .
وقال : ( لِلْفُقَرَآءِ الَّذِينَ أُحصِرُواْ فِى سَبِيلِ اللَّهِ لاَ يَسْتَطِيعُونَ ضَرْبًا فِى الاَرْضِ ( الآيةَ إلى قولهِ ) إِلْحَافًا ) ( البقرة : 273 ) . فهذه الحال التي أَخبَرَ بها عن الفقراء هي دونَ الحالِ التي أَخبَرَ بها عن المسَاكينِ .
وفي الحديث عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال لِلْمصَلِّي : ( تَبْأَس وتَمَسْكنُ وتقنع يديك ) قوله تَمَسْكنُ أي تَذِلُّ وتخضعُ .
قال القُتيبيُّ : أَصْلُ الحَرْفِ : السُّكونُ ، والمَسْكَنةُ : مَفعلةٌ منه ، وكان القياس تُسَكَّنَ كما يقال : تَشَجَّعَ وتحلَّمَ ، إِلا أَنه جَاءَ في هذا الحَرْفِ تَمَفْعَلَ ، ومثله : تَمدْرَعَ من المِدْرَعَةِ ، وأَصلُهُ : تَدَرَّعَ .
وقال سِيبَوَيْهِ : كلُّ مِيمٍ كانتْ في أَوَّلِ حَرْفٍ فهي مَزيدةٌ إِلاَّ مِيمَ مِعْزَى ، وَمِيمَ مَعَدَ ، تقول : تَمَعْدَدَ ، وميمَ مَنْجَنِيق وَمِيمَ مَأْجَجٍ ، ومِيمَ مَهْدَدَ .
( قلت ) : وهذا فيما جاءَ عَلَى مَفْعَلٍ أَو مِفْعَلِ أَو مِفْعِيل ، فأَمَّا ما جاءَ عَلَى بنَاءِ فَعْلٍ أَو فِعَالٍ فالميمُ تكونُ أَصْلِيَّةً مثل المَهْدِ والمِهَادِ والمَرْدِ وَما أَشْبَهَهُ .
سلمة عن الفراء من العرب من يقول : أنزل الله عليهم السِّكِّينة للسَّكِينةِ .
قال : وحكى الكسائي عن بعض بني أسد المَسْكِينُ بفتح الميم للمِسكِين .
وقول الله تعالى : ( فَمَا اسْتَكَانُواْ لِرَبِّهِمْ ) ( المؤمنون : 76 ) أي فما خضعوا ، كان في الأصل ( فما اسْتَكَنُوا ) فمدت فتحة الكاف بألف كقوله :
لها مَتْنَتَانِ خَظَاتَا ، أراد : خَظَتَا .
فمد فتحة الظاء بألف .
يقال : سَكَنَ ، وأَسْكن ، واسْتَكن وتمسكن ، واستكان أي خضع وذل . وقال :
يَنْبَاعُ من ذِفْرَى غَضُوبٍ
أي يَنْبَع فمُدَّت فتحة الباء بألف .
وقال الزجاج : في قوله تعالى : ( وَصَلِّ عَلَيْهِمْ إِنَّ صَلَوَاتَكَ سَكَنٌ لَّهُمْ ) ( التوبة : 103 ) أي يَسْكُنونَ بها .
وقال أبو عبيد : الخَيْزُرَانة : السُّكّانُ ، وهو الكَوْثَلُ أيضاً .
وقال أبو عمرو : الخَدْفُ : السُّكّانُ ، وهو الكوثَلُ أيضاً .
وقال الليث : السُّكّانُ : ذَنَبُ السَّفينَةِ الذي به تُعدَلُ ، وقال طَرَفة :
كَسُكَّانِ بُوصِيَ بدجْلَةَ مُصْعِدِ
قال : وسُكّان السفينة : عربي ، سمى سكاناً لأنها تسكن به عن الحركة والاضطراب .
قال : والسِّكِّينُ تُؤَنَّثُ وتُذكَّرُ ، ومُتّخِذُ السكّين يقالُ له : سَكّانٌ وسَكاكِينيّ .
قال ابن دريد : السكين : فِعِّيل من ذبحت الشيء حتى سكَن اضطرابه .
قال الأزهري : سمي سكيناً لأنها تُسكِّن الذبيحة أي تسكنها بالموت ، وكل شيء مات فقد سَكَن ، ومثله غِرِّيد للمغني لتغريده بالصوت ، ورجل شِمِّير لتشميره إذا جد في الأمر وانكمش .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) التَّسْكينُ :
تَقويمُ الصَّعْدَةِ بالسِّكَنِ وهو النَّارُ ، والتَّسكِينُ : أنْ يَدُومَ الرَّجلُ عَلَى رُكُوبِ السُّكَينِ وهو الحمارُ الخفيفُ السَّريعُ ، والأتانُ إذا كانت كذلك : سُكَيْنَة ، وبه سُمّيَتِ الجاريةُ الخفيفةُ الرُّوحِ سُكيْنَةَ .
قال : والسُّكَيْنَةُ أَيضاً : البَقَّةُ التي دخلت في أَنْفِ نُمْرودَ الخاطِىء فأَكلَتْ دِماغَهُ .
( أبو عبيد عن الفراء ) : الناسُ على سَكِنَاتِهم ونزلاتهم ورَباعتهمْ ورَبعاتهم ، يعني عَلى اسْتِقَامتهمْ .
وقال ابن بُزُرْجَ : الناسُ عَلَى سَكِناتهمْ ، وقالوا : تركْنا الناس على مَصاَباتهم . على طبقاتهم ومَنازلهم .
وقال غيره : سُكّانُ الدَّارِ هُمُ الجنُّ المقيُمونَ بها ، وكان الرجلُ إِذا اطَّرَفَ دَاراً ذَبحَ فيها ذبيحَةً يَتَّقِي بها أَذى الجِنِّ فنهَى النبيُّ ( صلى الله عليه وسلم ) عن ذَبائح الجنّ .
وفي حديث قَيْلةَ أنّ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) قال لها : ( يا مِسكِينَة عليكِ السكِينَةَ ) أرَادَ عليكِ الوَقارَ والوَداعة والأَمْنَ ، يقال : رجلٌ وَدِيعٌ أَي سَاكِنٌ هادِىءٌ ويقال لِلْموضِعِ الذي تسكُنُهُ : مَسكَنٌ .
ومَسْكِنٌ : مَوضعٌ بعيْنهِ .
والسَّكُونُ : قبيلةٌ باليمن .
وأَمَّا المُسْكانُ بمعنى العَرَبُون فهو فُعلانٌ ، والميمُ أَصليّة ، وجَمعُه : المساكِينُ ، قاله ابن الأعرابي .
نكس : قال الليث : النَّكْسُ : قلبُكَ شيئاً عَلَى رأْسِهِ تَنْكُسهُ ، والولدُ المنْكُوسُ : أَن يخرجَ رِجْلاهُ قبل رأسِه .
والنُّكْسُ : العَودُ في المرَض .
يقال : نُكِسَ في مَرَضهِ نُكْساً .
والنِّكْس من القوم : المُقصِّرُ عن غايةِ النّجدةِ والكرمِ ، والجميعُ : الأنْكاسُ . وإِذا لم يَلْحق الفرَسُ بالخيل السوابق قيلَ : نَكَّس .
وأنشد :
إِذا نَكسَ الكاذِبُ المحْمَرُ
قال أبو بكر : نُكِس المريضُ معناه قد
عاودته العلةُ .
يقال : نَكَسْت الخِضابَ إِذا أَعَدْتَ عليه مرَّة بعد مرة ، وأنشد :
كالوَشْم رُجّع في اليَدِ المنكوس
وفي الحديث : أنه قيل لابن مسعودٍ : إن فُلاناً يقرأُ القرآن مَنْكُوساً ، قال : ذاك منكوسُ القْلبِ .
قال أبو عبيد : يَتَأَوَّله كثيرٌ من الناس أنه أَن يبدأَ الرَّجلُ من آخر السُّورَةِ فيقرأَها إلى أوَّلها . قال : وهذا شيءٌ ما أَحسِبُ أَحداً يطيقُه ، ولا كان هذا في زمن عبد الله ولا أعرفه . ولكن وَجهه عِندي أن يبدأ من آخر القرآن من المعوذتين ثم يرتفع إلى البقرة كنحو مما يتعلم الصبيان في الكُتّابِ ، لأن السُّنة خلاف هذا ، يُعلم ذلك بالحديث الذي يحدِّثه عثمان عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( أنه كان إِذا أُنزلت عليه السورة أو الآية قال : ضعوها في الموضع الذي يُذكر كذا وكذا ) ألا ترى أن التأليف الآن في هذا الحديث من رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) ثم كُتبت المصاحف على هذا . قال : وإنما جاءت الرُّخصة في تعلم الصبيِّ والعجميِّ مِنَ المُفَصَّل لصعوبة السُّوَر الطوال عليهما . فأما مَن قرأ القرآن وحفِظه ثم تعمّد أن يقرأه مِنْ آخره إلى أوله فهذا النَّكْسُ المنهي عنه ، وإِذا كرِهنا هذا فنحن للنَّكْسِ مِن آخر السورةِ إلى أولها أشدُّ كراهةً ، إن كان ذلك يكون .
وقال شمر : النَّكْسُ في أشياء . ومعناه يَرْجع إلى قلبِ الشيء وردِّه وجعلِ أعلاه أسفلَه ، ومقدَّمِه مؤخَّرَه .
وقال ابن شميل : نكَسْتُ فلاناً في ذلك الأمر أي رَدَدتُه فيه بعدما خرج منه .
وقال شمر : النُّكَاسُ : عوْدُ المريض في مرضه بعد إِفراقِه . وقال أمية بن أبي عائذٍ الهذلي :
خَيَالٌ لِزَيْنَبَ قَدْ هَاجَ لي
نُكاساً مِنَ الحُبِّ بَعْدَ انَدِمَالِ
قال الفراء في قوله تعالى : ( ثُمَّ نُكِسُواْ عَلَى رُءُوسِهِمْ ( يقول : رجعوا عما عرفوا من الحجة لإبراهيم عليه السلام .
وقال الله تعالى : ( وَلاَ يَرْجِعُونَ وَمَن نّعَمِّرْهُ نُنَكِّسْهُ فِى الْخَلْقِ أَفَلاَ يَعْقِلُونَ ) ( يس : 68 ) .
قال أبو إِسحاق : معناه : مَن أطلْنا عُمْرَه نكَّسْنا خلقه ، فصار بدلُ القوة الضعفَ وبدلُ الشباب الهرمَ .
وقال الفراء : قرأَ عاصمٌ وحمزة : ( نُنَكِّسْه في الخَلْقِ وقرأ أهل المدينة : نَنْكُسْهُ بالتخفيف . وقال قتادة : هو الهرمُ .
وقال شمر : يقال : نكَّسَ الرجلُ إِذا ضَعُف وعجز .
وأنشدني ابن الأعرابي في الانتكاس :
وَلَمْ يَنْتَكِسْ يَوْماً فَيُظْلِمَ وجْهُهُ
لِيمَرَضَ عَجْزاً أَوْ يضارعَ مَأثما
أي لم ينَكِّسْ رأْسَهُ لأمر يأنف منه .
قال : ونكَسَ رأسَه إِذا طأطأَه من ذُلَ وأنشد :
وإِذا الرِّجَالُ رَأَوْا يَزِيدَ رَأَيتَهُمْ
خُضْعَ الرِّقَابَ نَوَاكِسَ الأبْصَارِ
قال سيبويه : إذا كان الفِعْل لغير الآدميين جُمِع عَلَى فواعل لأنه لا يجوز فيه ما يجوز في الآدميين منَ الواو والنون في الاسم والفعل فضارَعَ المؤنث ، تقول : جِمالٌ بَوَازلُ وعَوَاضِهُ ، وقد اضطُر الفرزدق فقال :
خُضْعَ الرِّقابِ نَوَاكِسَ الأبصار
لأنك تقول : هي الرجال ، فشُبِّه بالجِمال .
( قلت ) : وروى أحمد بن يحيى هذا البيت :
. . . نَوَاكِسي الأبصَارِ
وقال : أدخل الياء لأنه رَدَ النوَاكِس إلى الرجال وإِنما كان وإِذا الرجال رأيتَهم نواكِسَ أبصارُهم ، فكان النواكِسُ للأبصار فنُقِلت إلى الرجال ، فلذلك دخلت الياء ، وإن كان جَمعَ جمْع ، كما تقول : مررت بقوم حَسَنِي الوجوه ، وحِسانٍ وجوهُهم ، لما جعلتهم للرجال جئتَ بالياء ، وإن شئتَ لم تأتِ بها . قال : وأما الفراء والكسائي فإنهما رويا البيت : نواكِسَ الأبصار . بالفتح ، أقرَّا نواكسَ على لفظ الأبصار .
قال : والتذكيرُ : ناكِسِي الأبصار .
وقال الأخفش : يجوز نواكِسِ الأبصار بالجر لا بالياء كما قالوا جُحْرُ ضَبَ خَرِبٍ .
( أبو عبيد عن الأصمعي ) : النِّكْسُ من السهام : الذي يُنكَس فيُجْعل أعلاه أسفله ، وأنشدني المنذري للحطيئة :
قَدْ ناضَلونَا فَسَلّوا مِن كِنَانتهمْ
مَجْداً تليداً وعزًّا غَيرَ أَنكاس
قال : الأنكاس : جمْع النِّكْس من السهام ، وهو أضعفها . قال : ومعنى البيت : أن العرب كانوا إِذا أسرُوا أسيراً خيَّرُوه بين التخلِية وجزِّ الناصية أو الأسْرِ . فإن اختار جز الناصية جَزُّوها وخلَّوا سبيله ، ثم جعلوا ذلك الشَّعر في كِنانتهم ، فإِذا افتخرُوا أخرجوه وأَرَوْه مَفاخرَهم .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : قال : الكُنُس : والنُّكُس ميادين بقر الوحْش ، وهي مأواتها .
قال : والنُكُسُ : المُدْرَهِمُّون من الشيوخ بعد الهرم .
نسك : قال الليث : النُّسْك : العبادة ، رجل ناسكٌ : عابدٌ ، وقد نسَكَ ينسُكُ نسْكاً .
قال : والنُسْكُ : الذبيحة ، يقول : من فعل كذا وكذا فعَليه نسْكٌ أي دَمٌ يهرِيقه بمكة ، واسمُ تلك الذبيحة : النسيكة ، والمنسك : الموضعُ الذي يذبحُ فيه الذبائحُ .
قال : وَالمَنْسَك : النُّسْك نفسه .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : قال : النُّسُك : سَبائك الفضة ، وكل سبيكةٍ منها : نسيكة ، وقيل للمتعبِّد : ناسِكٌ ، لأنه خلَّص نفسه وصفَّاها من دنَسَ الآثام كالسبيكة المخلَّصة مِن الخبَثِ .
وقال أبو إسحاق : قرىء : لِكلِّ أمَّةٍ جَعَلْنَا مَنْسَكاً ) ( الحج : 34 ) و ( منسِكاً ) .
وقال : والمنْسَك في هذا الموضع يَدُل على معنى النَّحْر كأنه قال : جعلنا لكل أُمَّةٍ أن تتقرَّب بأن تذبحَ الذبائحَ لله .
قال ، وقال بعضهم : المَنْسِكُ : الموضع الذي تُذبَح فيه . فمن قال : مَنسِكٌ فمعناه مكانُ نُسْكٍ مثل مجلسٍ : مكانُ جلوس .
ومن قال : مَنسَكٌ فمعناه المصْدر نحوُ النُّسُك والنُّسُوك .
شمرٌ : قال النضر : نَسَكَ الرجل إلى طريقةٍ جميلة أي داوَم عليها ، ويَنْسُكون البيت : يأتونه .
قال الفرّاء : المَنْسِك في كلام العرب الموضع المعتاد الذي يَعتادُه .
يقال : إِنَّ لفلانٍ مَنسِكاً يعتاده في خير كان أو غيره ، وبه سُمِّيَت المَناسك .

##### Türkçe

ك س ن
**كنس** ، **سكن** ، **نسك** ، **نكس** ، **سنك** : (kullanılanlar).

**سنك** : el-Leys onu ihmal etti. Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: dedi ki: **السُّنُكُ** : yumuşak **المَحَاجُّ** (yollar). Onun dışındakinden işitmedim?.

**كنس** : el-Leys dedi: **الكَنْسُ** : çöpü yerin yüzünden süpürüp atmak; **الكُنَاسةُ** : onun atıldığı yer; **الكِناسُ** : vahşî sığırdan olan yaban hayvanları için bir sığınak/kovuk; sıcaktan orada barınırlar.
Denir: **كنَسَتِ الظِّبَاءُ** ve **تَكَنَّسُوا**. Ve Lebîd dedi:
شَاقَتْكَ ظُعْنُ الحيِّ حين تحمَّلوا
فتَكنَّسُوا قُطُنْاً تَصِرُّ خِيَامُها
Yani: pamuklu elbiselerle örtülmüş hevedec’lere girdiler.
Allah dedi: ( ( أَحْضَرَتْ فَلاَ أُقْسِمُ بِالْخُنَّسِ ( ) بِالْخُنَّسِ الْجَوَارِ الْكُنَّسِ ) ( التكوير : 15 ، 16 ) .
ez-Zeccâc dedi: **الكُنَّسُ** : yıldızlar; koşar halde doğarlar; onların **كُنوُسها**’sı: battıkları batış yerlerinde kaybolmalarıdır.
Dedi ve denildi: **الكُنَّسُ** : ceylanlar ve sığırlar; **تَكنِسُ** yani şiddetli sıcak olunca **كُنُسِها**’sına girer. Dediler: **الكُنّسُ** : **كانِسٍ** ve **كانسةٍ**’nin çoğuludur.
el-Ferrâ’, **الخُنّسِ** ve **الكُنَّسِ** hakkında dedi: onlar, yörüngelerinde geri çekilip geri dönen beş yıldızdır; **تَخنِسُ** yörüngesinde geri çekilir ve döner; **تَكنِس**: ceylanların mağaralarda gizlenmesi gibi gizlenir; o da **الكِنَاسُ**’tır. Beş yıldız: **بَهْرَامُ** ، **زُحَلُ** ، **عُطارِدُ** ، **الزُّهَرَةُ** ، **المُشْتَرِي**.
el-Leys dedi: onlar, yörüngelerinde gizlenen yıldızlardır; yörüngelerinde akar ve yörüngelerinde **تَكنِسُ**; böylece her yıldız için, içinde durup dönüp sonra geri dönerek ayrıldığı bir **حَوِيٌّ** toplanır; onun **كُنوسُه**’u: **حَوِيّ**’sinde ikametidir; onun **خُنوسُه**’u: gündüz geri çekilmesi, böylece görülmemesidir.
Ve denir: **فِرْسِنٌ مكْنوسةٌ**; o, kılsız pürüzsüz çıplak olandır. (Dedim): **الفِرْسِنُ المَكنوسة**: içi pürüzsüz olandır; Araplar onu pürüzsüzlüğü sebebiyle aynalara benzetir.
Ve Yahudilerin **كنيسَةُ**’si; çoğulu **كَناَئسُ**; o, Arapçalaştırılmıştır.
Ve **المِكْنَسة**’nin çoğulu: **مكانسُ**; ceylanların **مكانسُ**’i, tekili **مَكْنِسُ**.

**سكن** : el-Leys dedi: **السَّكْنُ** : **السُّكَّان**; **السُّكْنُ** : bir insanı kira olmaksızın bir eve yerleştirmen. Dedi: **السَّكْن** : aile/çoluk-çocuk ve ev halkı; tekili: **ساكنٌ**.
(el-Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten): **السَّكْنُ** : ev halkı. Selâme b. Cendel dedi:
يُسْقَى دَوَاءَ قَفِيِّ السَّكْنِ مَرْبوبِ
Dedi: **السَّكَنُ** : kendisine sığındığın/yerleştiğin şeydir.
Ve **السَّكَن** : ateştir. Şu şiir delil getirildi:
أقامَها بِسَكَنٍ وأَدْهان
Yani: bir kamışı ateş ve yağ ile doğrulttu. Şu da delil getirildi:
ألجأني الليل وريح بلّه
إلى سواد إبل وثلَّه
وسَكَنٍ توقَد في مِظَلّهْ
(Se‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den): dedi: **الأَسْكان** : azıklar; tekili: **سُكْنٌ**.
Başkası dedi: azığa **سُكْنٌ** denildi; çünkü mekân onunla meskûn olunur. Bu, “**نُزُلُ العَسكر**” denilmesi gibidir; onlar bir menzile indirildiklerinde kendileri için takdir edilmiş rızıkları için.
Ve denir: **مَرْعًى مُسْكِنٌ**; eğer çok ise, ondan dolayı göçe çıkılmaz; aynı şekilde **مَرْعًى مُرْبِعٌ** ve **مُنْزِلٌ**.
Ve kadının **سُكْنَى**’sı: kocanın onu yerleştirdiği meskendir.
Dersin: “Bu evim senin için **سُكْنَى**” — ona içinde oturacağı bir meskeni ödünç verdiği zaman.
Ve dersin: **سَكنَ** şey **يَسكُنُ** **سكوناً**; hareketi gidince. Ve **سكن** “sustu” manasındadır. Ve rüzgâr durdu, yağmur durdu, öfke durdu.
Allah (azze ve celle) dedi: ( وَلَهُ مَا سَكَنَ فِى الَّيْلِ وَالنَّهَارِ ) ( الأنعام : 13 ) .
İbnü’l-A‘râbî dedi: manası: gece ve gündüzde yerleşen/konaklayan şey O’nundur.
ez-Zeccâc dedi: bu âyetler müşriklere karşı bir delillendirmedir; çünkü gece ve gündüzde yerleşip duran şeyin Allah’a ait olduğunu inkâr etmediler; yani O onun yaratıcısı ve düzenleyicisidir; böyle olan, ölüleri diriltmeye kadirdir.
Ahmed b. Yahyâ, ( وَلَهُ مَا سَكَنَ فِى الَّيْلِ وَالنَّهَارِ ) ( الأنعام : 13 ) sözü hakkında dedi: ancak “sâkin” insanlardan ve özellikle hayvanlardan olandır.
Dedi: ve **سَكَنَ**: bir hareketten sonra sakinleşti; manası —Allah daha iyi bilir— yaratılmışlardır.
Ve O’nun sözü: ( أَن يَأْتِيَكُمُ التَّابُوتُ فِيهِ سَكِينَةٌ مِّن رَّبِّكُمْ ) ( البقرة : 248 ) .
ez-Zeccâc dedi: manası: size geldiğinde onunla sükûnet bulacağınız şey onun içindedir.
Ve tefsirde denildi: şüphesiz **السكينة**’nin, zeberced ve yakuttan bir kedi başı gibi bir başı vardır; ve onun iki kanadı vardır.
el-Leys dedi: el-Hasen dedi: Allah onlar için tabutta bir **سكِينةً** kıldı; ondan asla kaçmazlar ve kalpleri ona yatışır.
Mukâtil dedi: onun içinde, kedi başı gibi bir baş vardı; bağırınca İsrailoğullarına zafer olurdu.
Ve **المِسِكين**’in tefsiri, fakir bâbında geçti; o, sükûndan **مِفْعِيلٌ**’dir; “mantık”tan **المنطيق** gibi.
el-Leys dedi: **المَسكَنَة** : **المِسكين** fiilinin masdarıdır; ondan fiil türettiklerinde: **تَمَسْكنَ** adam, yani miskin oldu, derler.
Ve denir: Allah onu **أَسْكنُه**; ve onun karnını **أَسْكَنَ** yani onu miskin kıldı.
(Se‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den): **أَسْكنَ** adam ve **سَكَنَ**; eğer miskin ise; gerçekten **أَسْكنَ**.
Başkası dedi: **تَمَسْكَنَ**; Allah’a boyun eğdiği zaman; o, zillet için **المَسْكنة**’dir.
Dedi: bu, İbnü’s-Sikkît’in sözüdür; ve **المِسْكينُ** fakirden daha kötü hâldedir.
İbnü’l-Enbârî dedi: Yûnus dedi: **الفَقيرُ**: kendisini ayakta tutacak şeyin bir kısmı olan kimsedir.
Dedi: el-Asma‘î’den rivayet edildi: **المِسْكينُ** fakirden daha iyi hâldedir. Dedi: Ahmed b. ‘Ubeyd de buna gitti. Dedi: bu, bize göre doğru sözdür; çünkü Allah Teâlâ dedi: ( أَمَّا السَّفِينَةُ فَكَانَتْ لِمَسَاكِينَ ) ( الكهف : 79 ) ; onların **مَساكينُ** olduklarını ve onların, topluca bir değere denk bir gemileri olduğunu haber verdi.
Ve dedi: ( لِلْفُقَرَآءِ الَّذِينَ أُحصِرُواْ فِى سَبِيلِ اللَّهِ لاَ يَسْتَطِيعُونَ ضَرْبًا فِى الاَرْضِ ( الآيةَ إلى قولهِ ) إِلْحَافًا ) ( البقرة : 273 ) . İşte fakirler hakkında haber verdiği bu hâl, miskinler hakkında haber verdiği hâlden aşağıdır.
Hadiste, Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayetle: namaz kılana dedi ki: ( تَبْأَس وتَمَسْكنُ وتقنع يديك ) ; **تَمَسْكنُ** sözü: yani zelil olursun ve boyun eğersin.
el-Kuteybî dedi: harfin aslı: **السُّكونُ**; **المَسْكَنةُ**: ondan **مَفعلةٌ**’dir. Kıyas, “**تُسَكَّنَ**” olmasıydı; “**تَشَجَّعَ**” ve “**تحلَّمَ**” denildiği gibi; ancak bu harfte “**تَمَفْعَلَ**” geldi. Benzeri: **تَمدْرَعَ**; **المِدْرَعَةِ**’den; aslı: **تَدَرَّعَ**.
Sîbeveyh dedi: her **مِيمٍ** bir harfin başında olursa ziyadedir; ancak **مِيمَ مِعْزَى** ve **مِيمَ مَعَدَ** hariç; dersin: **تَمَعْدَدَ**; ve **مِيمَ مَنْجَنِيق** ve **مِيمَ مَأْجَجٍ** ve **مِيمَ مَهْدَدَ**.
(Dedim): bu, **مَفْعَلٍ** yahut **مِفْعَلِ** yahut **مِفْعِيل** üzere gelenlerdedir; أما **فَعْلٍ** yahut **فِعَالٍ** binası üzere gelenlerde ise **الميمُ** aslî olur; **المَهْدِ** ve **المِهَادِ** ve **المَرْدِ** ve benzerleri gibi.
Seleme, el-Ferrâ’dan: Araplardan kimisi der: Allah onlara **السِّكِّينة**’yi **للسَّكِينةِ** indirdi.
Dedi: el-Kisâî, Benî Esed’den bazısından hikâye etti: **المَسْكِينُ** (mîm’in fethasıyla) **للمِسكِين**.
Allah Teâlâ’nın sözü: ( فَمَا اسْتَكَانُواْ لِرَبِّهِمْ ) ( المؤمنون : 76 ) yani boyun eğmediler. Asılda ( **فما اسْتَكَنُوا** ) idi; sonra kâf’ın fethası, şu sözdeki gibi elifle uzatıldı:
لها مَتْنَتَانِ خَظَاتَا ، أراد : خَظَتَا .
Böylece **الظاء**’ın fethasını elifle uzattı.
Denir: **سَكَنَ** ve **أَسْكن** ve **اسْتَكن** ve **تمسكن** ve **استكان**; yani boyun eğdi ve zelil oldu. Ve dedi:
يَنْبَاعُ من ذِفْرَى غَضُوبٍ
Yani **يَنْبَع**; böylece **الباء**’ın fethası elifle uzatıldı.
ez-Zeccâc dedi: Allah Teâlâ’nın sözü: ( وَصَلِّ عَلَيْهِمْ إِنَّ صَلَوَاتَكَ سَكَنٌ لَّهُمْ ) ( التوبة : 103 ) ; yani onunla sakinleşirler.
Ebû ‘Ubeyd dedi: **الخَيْزُرَانة** : **السُّكّانُ**’dır; o, **الكَوْثَلُ** da olur.
Ebû ‘Amr dedi: **الخَدْفُ** : **السُّكّانُ**’dır; o, **الكوثَلُ** da olur.
el-Leys dedi: **السُّكّانُ** : geminin, onunla doğrultulduğu kuyruğudur. Tarafe dedi:
كَسُكَّانِ بُوصِيَ بدجْلَةَ مُصْعِدِ
Dedi: geminin **سُكّان**’ı Arapçadır; ona **سكاناً** adını verdi; çünkü onunla hareket ve çalkantıdan sakinleşir.
Dedi: **السِّكِّينُ** müennes de olur müzekker de; bıçak yapan kimseye **سَكّانٌ** ve **سَكاكِينيّ** denir.
İbn Düreyd dedi: **السكين**: bir şeyi boğazlayıp onun çalkantısı sakinleşinceye kadar; bundan **فِعِّيل**’dir.
el-Ezherî dedi: ona **سكيناً** adı verildi; çünkü o, boğazlananı sakinleştirir; yani ölümle onu sakinleştirir. Her şey ölünce **سَكَن** olur. Benzeri: sesiyle ötüşünden dolayı şarkıcı için **غِرِّيد**; ve işte ciddileşip toparlandığında “paçaları sıvayan” için adam **شِمِّير**.
(Se‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den) **التَّسْكينُ**:
**تَقويمُ الصَّعْدَةِ**’yi **بالسِّكَنِ** ile yapmak; o da ateştir. Ve **التَّسكِينُ**: adamın **السُّكَينِ**’e binmeye devam etmesidir; o, hafif hızlı eşektir. Dişi eşek böyle olursa: **سُكَيْنَة**. Ve bununla, ruhu hafif cariyeye **سُكيْنَةَ** adı verildi.
Dedi: **السُّكَيْنَةُ** ayrıca: hatalı Nemrûd’un burnuna girip beynini yiyen **البَقَّةُ**’dır.
(Ebû ‘Ubeyd, el-Ferrâ’dan): insanlar **سَكِنَاتِهم** ve inişleri ve **رَباعتهمْ** ve **رَبعاتهم** üzeredir; yani doğrulukları üzeredir.
İbn Büzurc dedi: insanlar **عَلَى سَكِناتهمْ**. Ve dediler: insanları **على مَصاَباتهم** üzerinde bıraktık; tabakaları ve menzilleri üzerinde.
Başkası dedi: **سُكّانُ الدَّارِ**: onda ikamet eden cinlerdir. Adam bir evi ilk defa edindiğinde, onda bir kurban keserdi; onunla cinlerin eziyetinden sakınırdı; bunun üzerine Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) cin kurbanlarını yasakladı.
Kıyle hadîsinde: Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) ona dedi: ( يا مِسكِينَة عليكِ السكِينَةَ ) ; muradı: vakar, yumuşaklık ve emniyet üzere ol. Denir: adam **وَدِيعٌ**; yani sakin, yumuşak. Ve içinde oturduğun yere: **مَسكَنٌ** denir.
Ve **مَسْكِنٌ**: bizzat bir yer.
Ve **السَّكُونُ**: Yemen’de bir kabiledir.
أما **المُسْكانُ** “peşinat/kaparo” manasında ise **فُعلانٌ**’dır; **الميمُ** aslîdir. Çoğulu: **المساكِينُ**; bunu İbnü’l-A‘râbî söyledi.

**نكس** : el-Leys dedi: **النَّكْسُ** : bir şeyi başı üzerine çevirmendir; onu **تَنْكُسهُ**. Ve **الولدُ المنْكُوسُ**: başından önce ayaklarının çıkmasıdır.
Ve **النُّكْسُ** : hastalıkta geri dönüş.
Denir: hastalığında **نُكِسَ**; **نُكْساً**.
Ve kavimden **النِّكْس**: yiğitlik ve keremin nihayetine erişmekten geri kalan kimsedir. Hepsi: **الأنْكاسُ**. Ve at, önde giden atlara yetişmezse: **نَكَّس** denir.
Şu şiir delil getirildi:
إِذا نَكسَ الكاذِبُ المحْمَرُ
Ebû Bekr dedi: hastanın **نُكِس** olması: illetin ona yeniden dönmesidir.
Denir: **نَكَسْت** kınayı; eğer onu tekrar tekrar geri döndürdüysen. Şu şiir delil getirildi:
كالوَشْم رُجّع في اليَدِ المنكوس
Hadiste: İbn Mes‘ûd’a denildi: filan Kur’an’ı **مَنْكُوساً** okuyor. Dedi: o, kalbi ters çevrilmiş olandır.
Ebû ‘Ubeyd dedi: insanların çoğu onu, adamın sûrenin sonundan başlayıp onu başına kadar okuması diye te’vil eder. Dedi: bu, kimsenin güç yetireceğini sanmadığım bir şeydir; Abdullah zamanında da bu yoktu; ben onu bilmem. Fakat benim yanımda yönü şudur: Kur’an’ın sonundan, **المعوذتين**’den başlayıp sonra Bakara’ya doğru yükselmesi; tıpkı çocukların **الكُتّابِ**’da öğrendiği gibi. Çünkü sünnet bunun tersidir; bunu, Osman’ın Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet ettiği hadisten bilirsin: (ona sûre veya âyet indirildiğinde: onu, içinde şöyle şöyle zikredilen yere koyun, derdi). Görmez misin ki şimdi tertip bu hadiste Resûlullah’tandır ( صلى الله عليه وسلم ); sonra mushaflar bunun üzerine yazıldı. Dedi: ruhsat, çocuğun ve aceminin öğrenmesinde, uzun sûrelerin onlara zor gelmesinden dolayı **المُفَصَّل**’den gelmiştir. أما Kur’an’ı okuyup ezberleyen kimse, sonra kasden onu sonundan başına doğru okursa, işte bu, yasaklanan **النَّكْسُ**’tir. Bunu kerih görüyorsak, sûrenin sonundan başına doğru **النَّكْسِ**’i daha şiddetle kerih görürüz; eğer bu oluyorsa.
Şemr dedi: **النَّكْسُ** şeylerde olur. Manası, şeyin çevrilmesine, tersine döndürülmesine, üstünün alt yapılmasına, önünün arka yapılmasına döner.
İbn Şümeyl dedi: o işte falanı **نكَسْتُ**; yani ondan çıktıktan sonra onu onda geri çevirdim.
Şemr dedi: **النُّكَاسُ**: hastanın, iyileşmesinden sonra hastalığında geri dönmesidir. Ümeyye b. Ebî ‘Âiz el-Hüzelî dedi:
خَيَالٌ لِزَيْنَبَ قَدْ هَاجَ لي
نُكاساً مِنَ الحُبِّ بَعْدَ انَدِمَالِ
el-Ferrâ, Allah Teâlâ’nın sözü hakkında dedi: ( ثُمَّ نُكِسُواْ عَلَى رُءُوسِهِمْ ) ; yani İbrahim aleyhisselâma karşı delilden bildikleri şeyden geri döndüler.
Ve Allah Teâlâ dedi: ( وَلاَ يَرْجِعُونَ وَمَن نّعَمِّرْهُ نُنَكِّسْهُ فِى الْخَلْقِ أَفَلاَ يَعْقِلُونَ ) ( يس : 68 ) .
Ebû İshâk dedi: manası: ömrünü uzattığımız kimsenin yaratılışını tersine çeviririz; böylece kuvvet yerine zayıflık, gençlik yerine ihtiyarlık olur.
el-Ferrâ dedi: Âsım ve Hamza okudu: ( **نُنَكِّسْه** في الخَلْقِ ); Medineliler okudu: **نَنْكُسْهُ** (hafifletmeyle). Katâde dedi: o, ihtiyarlıktır.
Şemr dedi: denir: adam **نكَّسَ**; eğer zayıfladı ve aciz kaldıysa.
İbnü’l-A‘râbî bana **الانتكاس** hakkında şu beyti okudu:
وَلَمْ يَنْتَكِسْ يَوْماً فَيُظْلِمَ وجْهُهُ
لِيمَرَضَ عَجْزاً أَوْ يضارعَ مَأثما
Yani: kendisinin çekindiği bir iş için başını eğip ters çevirmedi.
Dedi: başını **نكَسَ**; eğer zilletle eğdiyse. Şu şiir delil getirildi:
وإِذا الرِّجَالُ رَأَوْا يَزِيدَ رَأَيتَهُمْ
خُضْعَ الرِّقَابَ نَوَاكِسَ الأبْصَارِ
Sîbeveyh dedi: fiil, âdemî olmayanlar için olursa **فواعل** üzere çoğul yapılır; çünkü âdemîlerde isim ve fiilde câiz olan **الواو والنون** onda câiz değildir; böylece müennese benzer. Dersin: **جِمالٌ بَوَازلُ** ve **عَوَاضِهُ**. el-Ferezdak zorlandı da dedi:
خُضْعَ الرِّقابِ نَوَاكِسَ الأبصار
Çünkü sen “onlar erkeklerdir” dersin; böylece develere benzetildi.
(Dedim): Ahmed b. Yahyâ bu beyti şöyle rivayet etti:
. . . نَوَاكِسي الأبصَارِ
Ve dedi: yâ’yı soktu; çünkü **النوَاكِس**’i erkeklere döndürdü. Halbuki “ve erkekleri gördüğünde, onların gözleri **نواكِسَ** idi” olurdu; böylece **النواكِسُ** gözler içindi; sonra erkeklere nakledildi; bu yüzden yâ girdi. Her ne kadar çoğulun çoğulu olsa da; “güzel yüzlü kavimlere uğradım” dediğin gibi: **حَسَنِي الوجوه** ve “yüzleri güzeldir” **حِسانٍ وجوهُهم**; onları erkeklere yaptığında yâ ile gelirsin; istersen onunla gelmezsin. Dedi: أما el-Ferrâ ve el-Kisâî ise beyti **نواكِسَ الأبصار** (fetha ile) rivayet ettiler; **نواكسَ**’ı **الأبصار** lafzı üzere bıraktılar.
Dedi: ve müzekker: **ناكِسِي الأبصار**.
el-Ahfeş dedi: **نواكِسِ الأبصار** cer ile câizdir; yâ ile değil; “**جُحْرُ ضَبَ خَرِبٍ**” dedikleri gibi.
(Ebû ‘Ubeyd, el-Asma‘î’den): oklardan **النِّكْسُ**: ters çevrilip üstü alt yapılan oktur. el-Hutay’e için el-Münzirî bana şu beyti okudu:
قَدْ ناضَلونَا فَسَلّوا مِن كِنَانتهمْ
مَجْداً تليداً وعزًّا غَيرَ أَنكاس
Dedi: **الأنكاس**: oklardan **النِّكْس**’in çoğuludur; o, onların en zayıfıdır. Dedi: beytin manası: Araplar bir esir aldıklarında onu, salıverme ile perçemini kesme yahut esaret arasında muhayyer bırakırlardı. Eğer perçemi kesmeyi seçerse, onu keserler ve yolunu salıverirlerdi; sonra o saçı sadaklarında yaparlardı; övündüklerinde onu çıkarır ve övünçlerini gösterirlerdi.
(Se‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den): dedi: **الكُنُس** ve **النُّكُس** yaban sığırının meydanlarıdır; onlar onun barınaklarıdır.
Dedi: **النُكُسُ**: ihtiyarlıktan sonra, ihtiyarlamış şeyhlerden “şişmanlaşmış/etleneşmiş” olanlardır.

**نسك** : el-Leys dedi: **النُّسْك** : ibadet. **رجل ناسكٌ**: âbid. Ve **نسَكَ ينسُكُ نسْكاً**.
Dedi: **النُسْكُ** : kurbanlık. Der ki: kim şunu şunu yaparsa, üzerine **نسْكٌ** gerekir; yani Mekke’de akıtacağı bir kan. O kurbanlığın adı: **النسيكة**. Ve **المنسك**: kurbanların kesildiği yerdir.
Dedi: ve **المَنْسَك**: bizzat **النُّسْك**’ün kendisidir.
(Se‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den): dedi: **النُّسُك** : gümüş külçeleridir; onlardan her külçe: **نسيكة**. Ve ibadet edene **ناسِكٌ** denildi; çünkü o, kendisini arındırdı ve günahların kirinden temizledi; tıpkı pislikten arındırılmış külçe gibi.
Ebû İshâk dedi: şöyle okundu: ( لِكلِّ أمَّةٍ جَعَلْنَا **مَنْسَكاً** ) ( الحج : 34 ) ve ( **منسِكاً** ).
Dedi: ve bu yerde **المنْسَك** boğazlama manasına delâlet eder; sanki dedi ki: her ümmete, Allah için kurbanlar keserek yakınlaşmayı kıldık.
Dedi; ve bazısı dedi: **المَنْسِكُ**: kesilen yer. Kim **مَنسِكٌ** derse, manası: **مكانُ نُسْكٍ**; “**مجلسٍ**: oturma yeri” gibi.
Kim **مَنسَكٌ** derse, manası: masdar; **النُّسُك** ve **النُّسُوك** gibi.
Şemr: en-Nadr dedi: adam güzel bir yola **نَسَكَ**; yani ona devam etti. Ve “evi **يَنْسُكون**”: ona gelirler.
el-Ferrâ dedi: Arapların كلامında **المَنْسِك**: alışılmış, alışkanlık edinilen yerdir.
Denir: filanın, hayırda da olsa başka şeyde de olsa, alıştığı bir **مَنسِكاً**’ı vardır. Ve bununla **المَناسك** adlandırıldı.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%83/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والسين وما يثلثهما)
*(نسع)  النون والسين والعين كلمةٌ تدلُّ على جَدْل الشَّيء. فالنِّسْع: سَير مضفورٌ كهيئة أعِنَّة البِغال. ويقال للعُنق الطَّويلِ ناسِعٌ، كأنَّه طُوِّلِ وجُدِلَ جَدْلاً. والمِنسعة: الأرض السريعة النَّبتِ بطُول نَبْتِها وبَقْلها.
(نسغ)  النون والسين والغين أصلٌ يدلُّ على غَرْزِ شيءٍ بشيءٍ. ونَسغَ الخُبْزةَ: غرزَها بريش الطّائر: وهي المِنْسَغة. ونَسغَت الواشمةُ: غرزَتِ اليدَ بالإبرة. ثم يقولون: نسَغْت الدّابّةَ برِجلي ليثُور. ويتوسَّعون فيه فيقولون: نسَغْتُ اللَّبَن بالماء: مَذَقْتُه. ونسَغَه بالعصا: ضَرَبه.
(نسف)  النون والسين والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على كَشْف شيء. وانتسَفَت الرِّيحُ الشَّيءَ مثلَ التُّراب والعَصْف، كأنَّها كشفَتْه عن وجه الأرض وسلبته. ونَسْفُ البِناءِ: استِئْصالُه قَطعاً. ويقال للرُّغوة: النُّسَافة([1])، لأنَّها تُنْتَسَف عن وجه اللَّبَن. وقولهم انتُسِفَ لونُه من ذلك. وبَعيرٌ نَسوفٌ: يقلع النَّباتَ عن الأرض بمقدَّم فيه: وحكى ناسٌ: هما يتناسفان، أي يتسارَّان. والقياس واحد. كأنَّ هذا يَنْسِف ما عند ذاك. وذاك ما عندَ هذا.
(نسق)  النون والسين والقاف أصلٌ صحيح يدلُّ على تتابُعٍ في الشَّيء. وكلامٌ نَسَقٌ: جاءَ على نظامٍ واحد قد عُطِف بعضُه على بعض. وأصله قولهم: ثَغْرٌ نَسَق، إذا كانت الأسنانُ متناسقةً متساوية. وخَرَزٌ نَسَق: منظَّم. قال أبو زُبَيد:
بجيدِ رَِيمٍ كريمٍ زانَهُ نَسَقٌ *** يكادُ يُلهِبُه الياقوتُ إلهابا([2])
(نسك)  النون والسين والكاف أصلٌ صحيح يدلُّ على عِبادةٍ وتقرُّب إلى الله تعالى. ورجلٌ ناسك. والذَّبيحة التي تَتقرَّب بها إلى الله نَسِيكة. والمَنْسَِك: الموضع يذبَح فيه النَّسائِك، ولا يكون ذلك إلاَّ في القُرْبان. وزعم ناسٌ أنَّ المَنسَِك([3]): المكان يألفه. وفيه نظر.
(نسل)  النون والسين واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على سَلِّ شيءٍ وانسلاله. والنَّسْل: الولَد. لأنَّه يُنْسل من والدته. وتناسَلُوا: ولد بعضُهم من بعض([4]). ومنه النَّسَلان: مِشية الذِّئب إذا أعْنَقَ وأسْرَع. والماشي يَنْسِلُ، إذا أسرع. قال الله عزّ وعلا: {وَهُمْ مِنْ كُلِّ حَدَبٍ يَنْسِلُون[. [الأنبياء 96]. والنُّسَالة: شَعر الدَّابّة إذا سقطَ عن جَسدِهِ قِطَعاً. ونُسَال الطَّير: ما تحاتَّ من أرياشها. قال:
* وتجلو سَبِيخَ جُفالِ النُّسَالِ([5]) *
وقد أنسَلتِ الإبلُ: حانَ لها أن تُنسِلَ وبَرَها. ونَسلَ الثَّوبُ عن الرّجل: سَقَط. ويقولون: النّسيل: العسلُ إذا ذابَ، كأنَّه نَسلَ عن شَمَعِه وفارَقَه. وأنسلْتُ القَوم: تقدَّمتُهم.
(نسم)  النون والسين والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على خروج نَفَس، أو ريحٍ غير شديدةِ الهبوب. ونَفَس الإنسان نَسيم. وكذا الرَّيح الليِّنة الهُبوب. ويقولون: من أين مَنْسِمُكَ، أي من [أين] وِجْهتُك. والقياس واحدٌ، لأنَّه إذا أقبلَ أقبلَ نَسِيمُه. ولذلك سمِّيت النَّفْسُ نَسَمة.
وشذّ عنه المَنْسم: خُفّ البعير، ويمكن أنّه محمولٌ على الباب، لأنّ خُفّه هو ما يحمل نَسَمتَه.
(نسي)  النون والسين والياء أصلانِ صحيحان: يدلُّ أحدهما على إغفال الشيء، والثاني على تَرْك شيء.
فالأوّل نسِيتُ الشَّيءَ، إذا لم تذكُره، نِسياناً. وممكنٌ أن يكونَ النِّسْيُ منه. والنِّسْيُ: ما سَقَط من منازل المرتحلين، من رُذَال أمتعتهم، فيقولون: تتبَّعوا أنساءَكم. قال الشَّنْفرى:
كأنَّ لها في الأرض نِسياً تقُصُّه *** على أمِّها وإنْ تكلِّمْك تَبْلَِتِ([6])وعلى ذلك يفسَّر قولُه تعالى: ﴿نَسُوا اللهَ فنَسِيَهُمْ﴾ [التوبة 67]، وكذلك قولـه سبحانه: ﴿وَلَقَدْ عَهِدْنَا إلى آدَمَ مِنْ قَبْلُ فَنَسِيَ ولَمْ نَجِدْ لَهُ عَزْماً﴾ [طه 115]، أراد والله أعلمُ: فتركَ العَهد.
ومما شذَّ عن الأصلين النَّسَا: عِرقٌ، والجمع أنساء، والاثنان* نَسَيَانِ ويقولون: هو النَّسَا، وهو عِرقُ النَّسا، كلُّ ذلك يقال. قال:
فأحذَيْتُهُ لما أتاني بقربة *** كعرق النَّسَا لم يُعط بطناً ولا ظَهْراً([7])وقال بعضهم: الأصل في الباب النِّسيان، وهو عزُوب الشّيء عن النَّفْس بعد حضوره لها. والنَّسَا: عِرق في الفَخِذ، لأنَّه متأخِّر عن أعالي البدن إلى الفخِذ، مشبَّه بالمنسيِّ الذي أُخِّر وتُرِك.
وإذا هُمِز تغيَّر المعنى إلى تأخير الشَّيء. ونُسِئت المرأةُ: تأخَّر حيضُها([8]) عن وقته فرُجِيَ أنَّها حُبْلَى. والنَّسِيئة: بيعُك الشَّيءَ نَسَاءً، وهو التَّأخير. تقول: أنسأتُ. ونَسأَ الله في أجلِك وأنسأ أجلَك: أخَّره وأبعده. وانتسؤوا([9])، تأخّروا وتباعَدُوا. ونَسأْتُهم أنا: أخَّرتهم. ونَسأْتُ ناقتي، قال قوم: رفَقت بها في السَّير. ونَسأْتها: ضربتها بالمِنسأة: العَصَا. وهذا أَقْيَسُ، لأنَّ العصا كأنَّه يُبعَد بها الشَّيءُ ويُدفَع. والنَّسء: ما نَبَت من وَبَر النّاقةِ بعد تساقُطِ وَبرِها. والقياس واحد. كأنَّ هذا الثاني تأخّر. قال أبو زيد: نَسَأْتُ الإبلَ في ظِمْئِها، إذا زدتها في ظمئِها يوماً أو يومين. وَالنَّسيء في كتاب الله: التَّأخِير، كانُوا إذا صَدَروا عن مِنىً([10]) يقوم رجلٌ من كنانة فيقول: أنا الذي لا يُرَدُّ لي قضاء. فيقولون: أنسِئْنَا([11]) شهراً، أي أخر عَنَّا حُرمةَ المحرَّم([12]) فاجعَلْها في صَفَر. وذلك أنَّهم كانوا يكرهون أن يتوالَى عليهم ثلاثةُ أشهرٍ لا يُغيرون فيها، لأنَّ معاشهم كان من الإغارة، فأُحِلَّ لهم المحرَّم. فقال الله تعالى: ﴿إنَّما النَّسِيءُ زِيَادَةٌ في الكُفْرِ﴾ [التوبة 37].
ومما شذَّ عن الباب النَّسْءُ: بَدء السِّمَنِ في الدّوابِّ. قال أبو ذؤيب:
بها أبَلَتْ شهرَيْ ربيعٍ كِلَيهما *** فقَدْ مارَ فيها نَسؤُها واقترارُها([13])والنَّسِيء: الحليب يُصبُّ عليه الماء. تقول منه: نَسَأْتُ، وهو النَّسْءُ أيضاً في شعر عروة:
سَقَوني النَّسْءَ ثم تكنَّفُوني *** عُداةُ الله من كَذِبٍ وزُورِ([14])(نسب)  النون والسين والباء كلمةٌ واحدة قياسُها اتِّصال شيءٍ بشيء. منه النّسَب، سمِّي لاتِّصاله وللاتِّصالِ به. تقول: نَسَبْتُ أنْسُِبُ. وهو نَسِيبُ فلانٍ. ومنه النَّسيبُ في الشِّعر إلى المرأة، كأنَّه ذِكْرٌ يتَّصِل بها؛ ولا يكون
إلاَّ في النِّساءِ. تقول منه: نَسَبْتُ أنْسُِبُ. والنّسيبُ: الطريق [المستقيم([15])]، لاتِّصال بعضِه من بعض.
(نسج)  النون والسين والجيم أصلٌ واحد يدلُّ على وَصلِ شيءٍ بشيء في أدنى عرض. ونَسَج الثَّوب يَنْسُِجه. وضربت الرِّيح الماءَ فانتسجت له الطرائِق([16]). والشاعر ينسُِج الشِّعر. وقال قوم: بل قياس الباب الاضطراب دون ما ذكرناه. والنَّاقة النّسُوج: [التي([17])] يضطرب حِمْلُها عليها. وكذلك اشتُقّ مَِنسج الفرس([18])، لأنه يتحرَّك أبداً. والمَِنسج: كاثِبة الفَرَس.
ومن الباب: هو نسيجُ وحدِه، لانفراده بخصاله. قال ابن قتيبة: وذلك أنّ الثّوب الرفيع النفيسَ لا يُنسَج على مِنْواله غيرُه، وإذا لم يكن رفيعاً عُمِل على منواله سَدَى عِدّةِ أثواب.
(نسخ)  النون والسين والخاء أصلٌ واحد، إلاّ أنّه مختلفٌ في قياسِه. قال قوم: قياسُه رفْعُ شيءٍ وإثباتُ غيرِهِ مكانَه. وقال آخرون: قياسُه تحويلُ شيءٍ إلى شيءٍ. قالوا: النَّسْخ: نَسْخ الكِتاب. والنَّسْخ: أمرٌ كان يُعمَل به من قبلُ ثم يُنسَخ بحادثٍ غيرهِ، كالآية ينزل فيها أمرٌ ثم تُنسَخ بآيةٍ أخرى. وكلُّ شيءٍ خلَفَ شيئاً فقد انتَسخَه. وانتسخت الشَّمسُ الظِّلّ، والشّيبُ الشبابَ. وتناسُخُ الورَثةِ: أن يموتَ ورثةٌ بعد ورثةٍ وأصلُ الإرث قائم لم يُقَسَّم. ومنه تناسُخُ الأزمنة والقُرون. قال السجستانيّ([19]) النَّسْخ: أن تحوّل ما في الخليَّة من العَسَل والنَّحْل في أُخرى. قال: ومنه نَسْخُ الكتاب.
(نسر)  النون والسين والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على اختلاسٍ* واستلاب. منه النَّسْر: تناوُلُ شيءٍ من طعام. ونَسَرَهُ، كأنَّه شيءٌ يسيرٌ استلَبَه. ومنه النَّسْر، كأنَّه ينسُرُ الشَّيء. والمِنْسَر([20]): خيل ما بين المائة إلى المائتين وهو القياس، كأنَّه إنما جاء لينسُِرَ شيئاً، أي يختطفَه ويَستلبَه. ويقال: بَلِ المِنْسَر لا يمرُّ بشيءٍ إلا قَلَعه.
ومن التَّشبيه النَّسْر: كواكبُ في السماء: النَّسْر الطائر، والنَّسْر الواقعِ. ومنه نَسْر الحافِر: ما في بطنه كأنَّهُ النَّوَى والحصى.
--------------ـــ
([1])  ذكرت بهذا المعنى في القاموس، ولم تذكر في اللسان.
([2]) أنشده في المجمل واللسان. و "ريم" بفتح الراء في اللسان، وكسرها في المجمل. وهو بفتح الراء في مادة (ريم) ياؤه أصلية، وبكسر الراء تخفيف "الرئم" بكسر الراء.
([3]) في الأصل: "النسك".
([4]) في الأصل: "بعد بعض"، صوابه من اللسان. وفي المجمل: "وقد تناسلوا، إذا توالدوا". وفي القاموس: "تناسلوا: أنسل بعضهم بعضا".
([5])  لأمية بن أبي عائذ الهذلي. ديوان الهذليين (2: 182). وصدره:
* تجيل الحباب بأنفاسها *
([6])  المفضليات (1: 107) واللسان (بلت، نسي)؛ ومجالس ثعلب 421. وسبق عجزه في (بلت).
([7])  بقربة، كذا وردت في الأصل.
([8])  في الأصل: "تأخرت حملها"، صوابه في المجمل واللسان.
([9])  في الأصل: "وتنساءوا". وفي المجمل: "وانتسأ القوم".
([10])  في الأصل: "عن شيء"، صوابه في المجمل واللسان.
([11])  في الأًصل: "أنسئها"، صوابه في المجمل واللسان.
([12])  في الأصل: "عنها محرمة المحرم"، صوابه في المجمل واللسان.
([13])  ديوان الهذليين (1: 23) واللسان (أبل، نسأ، قرر). وانظر مجالس ثعلب 417.
([14])  ديوان عروة بن الورد 90 واللسان (نسأ). وتروى قصيدته للنمر بن تولب.
([15])  التكملة من المجمل. وفي اللسان: "الطريق المستقيم الواضح".
([16])  في الأصل: "الطريق". وفي المجمل واللسان: "طرائق".
([17])  التكملة من المجمل.
([18])  يقال بوزن منزل ومنبر.
([19]) بدله في المجمل: "قال أبو حاتم"، وهي كنيته.
([20]) يقال كمنبر وكمجلس أيضاً.

ـ

##### Türkçe

(**باب النون والسين وما يثلثهما**)
*(**نسع**)  **النون** ve **السين** ve **العين**; bir kelimedir, bir şeyin örülmesine delâlet eder. Şu hâlde **النِّسْع**: katlanmış bir kayıştır; katırların gemleri heyeti gibidir. Ve uzun boyuna **ناسِعٌ** denir; sanki örülerek uzatılmış ve örmece örülmüş gibidir. Ve **المِنسعة**: bitkisi ve otu uzunluğu sebebiyle, bitmesi hızlı olan arazidir.

(**نسغ**)  **النون** ve **السين** ve **الغين**; bir asıldır, bir şeyi bir şeyle batırmaya delâlet eder. Ve **نَسغَ الخُبْزةَ**: onu kuş tüyüyle batırdı: ve o **المِنْسَغة**’dir. Ve **نَسغَت الواشمةُ**: iğne ile eli batırdı. Sonra derler: **نسَغْت الدّابّةَ برِجلي ليثُور**: ayağımla biniti batırdım ki sıçrasın. Ve onda genişletirler de derler: **نسَغْتُ اللَّبَن بالماء**: onu sulandırdım. Ve **نسَغَه بالعصا**: ona değnekle vurdu.

(**نسف**)  **النون** ve **السين** ve **الفاء**; sahih bir asıldır, bir şeyin açığa çıkarılmasına delâlet eder. Ve rüzgâr, toprak ve saman çöpü gibi şeyi **انتسَفَت**; sanki onu yerin yüzünden açığa çıkarmış ve onu söküp almış gibidir. Ve **نَسْفُ البِناءِ**: onu kesip kökünden söküp yok etmektir. Ve köpüğe **النُّسَافة** denir; çünkü o, sütün yüzünden çekilip alınır. Ve onların “bundan dolayı rengi **انتُسِفَ**” sözleri (vardır). Ve **بَعيرٌ نَسوفٌ**: ön tarafıyla bitkiyi yerden söker. Ve birileri nakletti: “onlar ikisi **يتناسفان**”, yani gizlice konuşurlar. Ve kıyas birdir. Sanki bu, onun yanındakini **يَنْسِف** eder; ve o da bunun yanındakini.

(**نسق**)  **النون** ve **السين** ve **القاف**; sahih bir asıldır, şeyde ard ardalığa delâlet eder. Ve **كلامٌ نَسَقٌ**: tek bir düzen üzere geldi; onun bir kısmı bir kısmına atfedilmiştir. Ve aslı onların şu sözüdür: **ثَغْرٌ نَسَق**; dişler uyumlu, eşit olunca. Ve **خَرَزٌ نَسَق**: dizili. Ebû Zübeyd dedi:
بجيدِ رَِيمٍ كريمٍ زانَهُ نَسَقٌ *** يكادُ يُلهِبُه الياقوتُ إلهابا

(**نسك**)  **النون** ve **السين** ve **الكاف**; sahih bir asıldır, ibadete ve Allah Teâlâ’ya yakınlaşmaya delâlet eder. Ve **رجلٌ ناسك**. Ve Allah’a yakınlaşılan kurbanlık: **نَسِيكة**. Ve **المَنْسَِك**: **النَّسائِك**’in kesildiği yerdir; bu da ancak kurban (yakınlık kurbanı)da olur. Ve birileri zannetti ki **المَنسَِك**: kendisine alışılan yerdir. Bunda bakış (tereddüt) vardır.

(**نسل**)  **النون** ve **السين** ve **اللام**; sahih bir asıldır, bir şeyin çekilip çıkarılmasına ve sıyrılıp çıkmasına delâlet eder. Ve **النَّسْل**: evlât. Çünkü o, annesinden sıyrılıp çıkar. Ve **تناسَلُوا**: bazısı bazısından doğdu. Ve ondan **النَّسَلان**: kurt yürüyüşü; boynunu uzatıp hızlandığı zaman. Ve yürüyen **يَنْسِلُ**, hızlandığı zaman. Allah عزّ وجلّ dedi: ﴿وَهُمْ مِنْ كُلِّ حَدَبٍ يَنْسِلُون﴾. Ve **النُّسَالة**: binitin kılı; bedeninden parça parça düştüğü zaman. Ve **نُسَال الطَّير**: tüylerinden dökülen şey. Dedi:
* وتجلو سَبِيخَ جُفالِ النُّسَالِ *
Ve develer **أنسَلت**: yününü dökmesinin vakti geldi. Ve elbise adamdan **نَسلَ**: düştü. Ve derler: **النّسيل**: bal; eridiği zaman, sanki mumundan sıyrılıp çıkmış ve ondan ayrılmış gibidir. Ve **أنسلْتُ القَوم**: onların önüne geçtim.

(**نسم**)  **النون** ve **السين** ve **الميم**; sahih bir asıldır, nefesin çıkmasına yahut esişi şiddetli olmayan rüzgâra delâlet eder. Ve insanın nefesi **نَسيم**’dir. Ve aynı şekilde yumuşak esişli rüzgâr. Ve derler: **من أين مَنْسِمُكَ**, yani [nereden] yönün. Ve kıyas birdir; çünkü o geldiği vakit, onun esintisi gelir. Bundan dolayı nefse **نَسَمة** adı verildi.
Ve ondan şâz olan **المَنْسم**’dir: devenin ayağının altı (huf). Ve mümkündür ki bab üzerine taşınmıştır; çünkü onun ayağının altı, onun **نَسَمتَه**’sini taşıyan şeydir.

(**نسي**)  **النون** ve **السين** ve **الياء**; iki sahih asıldır: birisi şeyin gözden kaçırılmasına, ikincisi bir şeyi terk etmeye delâlet eder.
Birincisi: **نسِيتُ الشَّيءَ**, onu hatırlamadığın zaman; **نِسياناً**. Ve mümkündür ki **النِّسْيُ** ondan olsun. Ve **النِّسْيُ**: göçenlerin konaklarından düşen şey; eşyalarının döküntülerinden. Derler ki: **تتبَّعوا أنساءَكم**. Şenferâ dedi:
كأنَّ لها في الأرض نِسياً تقُصُّه *** على أمِّها وإنْ تكلِّمْك تَبْلَِتِ
Ve bunun üzerine O’nun تعالى sözü tefsir edilir: ﴿نَسُوا اللهَ فنَسِيَهُمْ﴾ ve yine O’nun سبحانه sözü: ﴿وَلَقَدْ عَهِدْنَا إلى آدَمَ مِنْ قَبْلُ فَنَسِيَ ولَمْ نَجِدْ لَهُ عَزْماً﴾—murad etti, والله أعلم: ahdi terk etti.
Ve iki asıldan şâz olanlardan: **النَّسَا**: bir damardır; çoğulu **أنساء**; ikisi **نَسَيَانِ**. Ve derler: o **النَّسَا**’dır; o, **عِرقُ النَّسا**’dır; bunların hepsi söylenir. Dedi:
فأحذَيْتُهُ لما أتاني بقربة *** كعرق النَّسَا لم يُعط بطناً ولا ظَهْراً
Ve bazısı dedi: babda asıl **النِّسيان**’dır; o, şeyin nefisten, ona hazır bulunuşundan sonra uzaklaşmasıdır. Ve **النَّسَا**: uylukta bir damardır; çünkü bedenin üst kısımlarından uyluğa doğru geride kalmıştır; geciktirilip terk edilen unutulmuş şeye benzetilmiştir.
Ve hemzelendiği zaman, mânâ şeyin ertelenmesine değişir. Ve **نُسِئت المرأةُ**: hayzı vaktinden gecikti; onun hamile olması umuldu. Ve **النَّسِيئة**: şeyi **نَسَاءً** satmandır; o da ertelemedir. Dersin: **أنسأتُ**. Ve “Allah senin ecelinde **نَسأَ** etsin” ve “ecelini **أنسأ** etsin”: onu erteledi ve uzaklaştırdı. Ve **انتسؤوا**: geciktiler ve uzaklaştılar. Ve ben onları **نَسأْتُهم**: onları geciktirdim. Ve “deveni **نَسأْتُ**” (derler); bir kavim dedi: yürüyüşte ona yumuşak davrandı. Ve **نَسأْتها**: onu **المِنسأة** ile, yani değnekle vurdu. Bu daha kıyaslıdır; çünkü değnekle sanki şey uzaklaştırılır ve itilir. Ve **النَّسء**: devenin yününden, yünü döküldükten sonra biten şeydir. Ve kıyas birdir; sanki bu ikincisi gecikti. Ebû Zeyd dedi: **نَسَأْتُ الإبلَ في ظِمْئِها**, susuzluk müddetini bir gün yahut iki gün artırdığın zaman. Ve Allah’ın kitabındaki **النَّسيء**: ertelemedir; onlar Minâ’dan döndükleri zaman, Kinâne’den bir adam kalkar da derdi: “Ben, hükmüm geri çevrilmeyenim.” Sonra derlerdi: **أنسِئْنَا** bir ay; yani **المحرَّم**’in hürmetini bizden ertele de onu Safer’de kıl. Bu, onların, üç ayın peş peşe üzerlerine gelmesini—içlerinde baskın yapmadıkları hâlde—çirkin görmelerindendi; çünkü geçimleri baskın yapmaktandı; böylece onlara Muharrem helâl kılındı. Sonra Allah Teâlâ dedi: ﴿إنَّما النَّسِيءُ زِيَادَةٌ في الكُفْرِ﴾.
Ve babdan şâz olanlardan: **النَّسْءُ**: binitlerde semizliğin başlangıcı. Ebû Züeyb dedi:
بها أبَلَتْ شهرَيْ ربيعٍ كِلَيهما *** فقَدْ مارَ فيها نَسؤُها واقترارُها
Ve **النَّسِيء**: üzerine su dökülen süttür. Ondan dersin: **نَسَأْتُ**; ve o, Urve’nin şiirinde **النَّسْءُ** da olur:
سَقَوني النَّسْءَ ثم تكنَّفُوني *** عُداةُ الله من كَذِبٍ وزُورِ

(**نسب**)  **النون** ve **السين** ve **الباء**; bir tek kelimedir; kıyası bir şeyin bir şeye bitişmesidir. Ondan **النّسَب**; bitişmesinden ve onunla bitişmeden dolayı adlandırıldı. Dersin: **نَسَبْتُ أنْسُِبُ**. Ve o, falanın **نَسِيبُ**’idir. Ve ondan, şiirde kadına dair **النَّسيب**; sanki ona bitişen bir zikirdir; ve ancak kadınlarda olur. Ondan dersin: **نَسَبْتُ أنْسُِبُ**. Ve **النّسيبُ**: yol [doğru]; bir kısmının bir kısmına bitişmesinden dolayı.

(**نسج**)  **النون** ve **السين** ve **الجيم**; tek bir asıldır, en az genişlikte bir şeyi bir şeye bağlamaya delâlet eder. Ve **نَسَج الثَّوب**: onu dokur. Ve rüzgâr suyu dövdü de onun için yollar **فانتسجت**. Ve şair şiiri **ينسُِج**. Ve bir kavim dedi: bilakis babın kıyası, zikrettiğimizden başka olarak, çalkantıdır. Ve **النَّاقة النّسُوج**: yükü üzerinde çalkalanan [deve]. Ve aynı şekilde **مَِنسج الفرس** türetildi; çünkü o daima hareket eder. Ve **المَِنسج**: atın sağrısı.
Ve babdandır: “o, yalnız başına **نسيجُ وحدِه**’dir”; hasletleriyle tek kalmasından dolayı. İbn Kuteybe dedi: bu, ince nefis kıymetli elbisenin, onun **مِنْوال**’i üzere başkasının dokunmamasındandır; eğer ince değilse, onun **منوال**’i üzere birçok elbisenin çözgüsü yapılır.

(**نسخ**)  **النون** ve **السين** ve **الخاء**; tek bir asıldır; ancak kıyasında ihtilâf edilmiştir. Bir kavim dedi: kıyası, bir şeyi kaldırmak ve onun yerine başkasını sabit kılmaktır. Başkaları dedi: kıyası, bir şeyi bir şeye dönüştürmektir. Dediler: **النَّسْخ**: kitabın **نَسْخ**’ıdır. Ve **النَّسْخ**: daha önce onunla amel edilen bir iştir; sonra ondan başka bir hâdis ile neshedilir; âyet gibi: onda bir emir iner, sonra başka bir âyetle neshedilir. Ve her şey ki bir şeyin yerine geçti, onu **انتَسخَه**. Ve güneş gölgeyi, ve ak saç gençliği **انتسخت**. Ve **تناسُخُ الورَثةِ**: mirasçıların ardından mirasçıların ölmesi; miras aslı ayakta, taksim edilmemişken. Ve ondan zamanların ve asırların **تناسُخُ**’u. Sicistânî dedi: **النَّسْخ**: kovandaki bal ve arıyı bir başkasına dönüştürmendir. Dedi: ve ondan kitabın **نَسْخُ**’u.

(**نسر**)  **النون** ve **السين** ve **الراء**; sahih bir asıldır, kapıp alma ve çekip almağa delâlet eder. Ondan **النَّسْر**: yemekten bir şeyi almak. Ve onu **نَسَرَهُ**; sanki az bir şeyi kapıp aldı. Ve ondan **النَّسْر** (akbaba); sanki o şeyi **ينسُرُ** eder. Ve **المِنْسَر**: yüz ile iki yüz arasındaki atlılar; ve bu kıyastır; sanki o ancak bir şeyi **لينسُِرَ** için geldi; yani onu kapıp alsın ve çekip alsın diye. Ve denir: bilakis **المِنْسَر** hiçbir şeyin yanından geçmez ki onu söküp koparmasın.
Ve teşbihten **النَّسْر**: gökte yıldızlardır: **النَّسْر الطائر** ve **النَّسْر الواقعِ**. Ve ondan **نَسْر الحافِر**: karnındaki şey; sanki o çekirdek ve çakıl taşıdır.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%83/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- النسك: العبادة، والناسك: العابد واختص بأعمال الحج، والمناسك: مواقف النسك وأعمالها، والنسيكة: مختصة بالذبيحة، قال: ﴿ففدية من صيام أو صدقة أو نسك﴾ [البقرة/196]، ﴿فإذا قضيتم مناسككم﴾ [البقرة/200]، ﴿منسكا هم ناسكوه﴾ [الحج/67].

##### Türkçe

- **النسك**: ibadet; **والناسك**: ibadet eden; ve hac amellerine tahsis olundu; **والمناسك**: **النسك** durakları ve onun amelleri; **والنسيكة**: kurbanlıkla tahsis olunmuştur; dedi: ﴿ففدية من صيام أو صدقة أو **نسك**﴾ [البقرة/196]، ﴿فإذا قضيتم **مناسككم**﴾ [البقرة/200]، ﴿**منسكا** هم **ناسكوه**﴾ [الحج/67].

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%83/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن س ك
نسك لله ينسك ذبح لوجهه نسكاً ومنسكاً‏.‏
ومن صنع كذا فعليه نسكٌ‏.‏
وهذه نسيكة فلان‏:‏ لذبيحته ونسائكه‏.‏
ومِنَى منسك الحاج‏.‏
ومن المجاز‏:‏ رجل ناسك وذو نسكٍ‏:‏ عابد وهو من النّسّاك‏:‏ العبّاد‏.‏
وقضى مناسك الحجّ‏:‏ عباداته‏.‏
ونسكت الأرض‏:‏ طيّبت وبغرت‏.‏
قال‏:‏ ولا تنبت المرعى سباخ عراعر ولو نسكت بالماء ستّة أشهر وأرض منسوكة‏:‏ مسمّدة‏.‏
وأرض ناسكة‏:‏ خضراء حديثة المطر‏.‏
وعشب ناسك‏:‏ شديد الخضرة‏.‏

##### Türkçe

ن س ك
**نسك** Allah için **ينسك**: O’nun yüzü (rızası) için **ذبح** etti; **نسكاً** ve **منسكاً** (olarak).
Ve kim bunu yaparsa, onun üzerine bir **نسكٌ** vardır.
Ve bu, falanın **نسيكة**’sidir: onun kurbanlığı ve onun **نسائكه**’si.
Ve **مِنَى** hacının **منسك**’idir.
Ve mecazdan: **رجل ناسك** ve **ذو نسكٍ**: âbid; ve o, **النّسّاك**’tandır: **العبّاد**.
Ve **مناسك الحجّ**’ı yerine getirdi: onun ibadetleri.
Ve **نسكت الأرض**: güzel koktu ve (bitki) çıkardı.
Dedi ki:
Ve merayı, tuzlu çoraklıklar ve ılgınlar bitirmez; isterse su ile altı ay **نسكت** edilsin; ve **أرض منسوكة**: gübrelenmiş.
Ve **أرض ناسكة**: yeşil, yağmuru yeni (almış).
Ve **عشب ناسك**: yeşilliği şiddetli.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%83/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

النُّسْكُ والنُّسُك: العبادة والطاعة وكل ما تُقُرب به إِلى الله تعالى، وقيل لثعلب: هل يسمى الصوم نُسُكاً؟ فقال: كل حق لله عزَّ وجل يسمى نُسُكاً. نَسَك لله تعالى يَنْسُكُ نَسْكاً ونِسْكاً ونَسُكَ، الضم عن اللحياني، وتَنَسَّك. ورجل ناسِك: عابد. وقد نَسَك وتَنَسَّكَ أَي تعبد. ونَسُك، بالضم، نَساكة أَي صار ناسكاً، والجمع نُسَّاك.
والنُسّكُ والنِّسِيكة: الذبيحة، وقيل: النُّسُك الدم، والنَّسِيكة: الذبيحة، تقول: من فعل كذا وكذا فعليه نُسُك أَي دم يُهَرِيقُه بمكة، شرفها الله تعالى، واسم تلك الذبيحة النَّسِيكَة، والجمع نُسُك ونَسَائِكُ. والنُّسُك: ما أَمرت به الشريعةُ، والوَرَع: ما نَهَتْ عنه. والمَنْسَك والمَنْسِكُ: شِرْعة النَّسْك. وفي التنزيل: وأَرِنا مَنَاسِكَنا؛ أَي مُتَعَبَّداتِنا، وقيل: المَنْسَكُ النَّسْك نفسه. والمَنْسِكُ: الموضع الذي تذبح فيه النَّسِيكة والنَّسائك. النضر: نَسَك الرجلُ إِلى طريقة جميلة أَي داوم عليها. ويَنْسُكون البيتَ: يأْتونه. وقال الفراء: المَنْسَكُ المَنْسِكُ
في كلام العرب الموضع المعتاد الذي تعتاده. ويقال: إِنَّ لفلان مَنْسِكاً يعتاده في خير كان أَو غيره، وبه سميت المَناسِكُ. وقال أَبو إِسحق: قرئً لكل أُمة جعلنا مَنْسَكاً، ومَنْسِكاً، قال: والنَّسْكُ في هذا الموضع يدل على معنى النَّحْر كأَنه قال: جعلنا لكل أُمة أَن تَتَقربَ بأَن تذبح الذبائح لله، فمن قال مَنْسِك فمعناه مكان نَسْك مثل مَجلِس مكان جلوس، ومن قال مَنْسَك فمعناه المصدر نحو النُّسُك والنُّسُوك. غيره: والمَنْسَك والمَنْسِك الموضع الذي تذبح فيه النُّسُك، وقرئَ بهما قوله تعالى: جعلنا مَنْسَكاً هم ناسِكوه. ابن الأَثير: قد تكرر ذكر المَناسِك والنُّسُك والنَّسِيكة في الحديث، فالمَنَاسك جمع مَنْسَك ومَنْسِك، بفتح السين وكسرها، وهو المُتَعَبَّد ويقع على المصدر والزمان والمكان، ثم سميت أُمور الحج كلها مَناسك. والمَنْسَك والمَنْسِك: المَذْبَحُ. وقد نَسَكَ يَنْسُك نَسْكاً إِذا ذبح. ونَسَك الثوب: غسله بالماء وطهره، فهو مَنْسوك؛ قال:
ولا يُنْبِتُ المَرْعَى سِباخُ عُراعِرٍ،
ولو نُسِكَتْ بالماء سِتَّةَ أَشْهُرِ
وأَرض ناسِكة: خضراء حديثة المطر، فاعلة بمعنى مفعولة.
والنَّسِيك: الذهب، والنَّسِيك: الفضة؛ عن ثعلب. والنَّسِيكة: القطعة الغليظة منه. ابن الأَعرابي: النُّسُك سَبائك الفضة كلُّ سَبِيكة منها نسيكة، وقيل للمتعبد ناسِكٌ لأَنه خَلَّص نفسه وصفاها لله تعالى من دَنَسِالآثام كالسَّبيكة المُخَلَّصة من الخَبَثِ. وسئل ثعلب عن الناسك ما هو فقال: هو مأْخوذ من النَّسِيكة وهو سَبِيكة الفِضة المُصَفَّاة كأَنه خَلَّص نفسه وصفاها لله عز وجل.
والنُّسَك، بضم النون وفتح السين: طائر؛ عن كراع.

##### Türkçe

**النُّسْكُ** ve **النُّسُك**: ibadet ve itaat ve Allah Teâlâ’ya kendisiyle yakınlık kazanılan her şey. Ve Sa‘leb’e denildi: Oruç **نُسُكاً** diye adlandırılır mı? O da dedi ki: Allah عزّ وجل için olan her hak **نُسُكاً** diye adlandırılır. Allah Teâlâ için **نَسَك** eder, **يَنْسُكُ**; **نَسْكاً** ve **نِسْكاً** ve **نَسُكَ** (lâmın zammesiyle), Lihyânî’den; ve **تَنَسَّك** etti. Ve **ناسِك** bir adam: âbid. Ve **نَسَك** etti ve **تَنَسَّكَ** etti; yani ibadet etti. Ve **نَسُك** (zamme ile) **نَساكة** (oldu); yani **ناسِك** oldu; çoğulu **نُسَّاك**tır.

Ve **النُسّكُ** ve **النِّسِيكة**: kurbanlık; ve denildi ki: **النُّسُك** kandır; ve **النَّسِيكة**: kurbanlıktır. Dersin ki: Kim şunu şunu yaparsa onun üzerine **نُسُك** vardır; yani Mekke’de, Allah Teâlâ onu şereflendirsin, akıtacağı bir kan. Ve o kurbanlığın adı **النَّسِيكَة**dir; çoğulu **نُسُك** ve **نَسَائِكُ**tur.

Ve **النُّسُك**: şeriatın emrettiği şeydir; ve **الوَرَع**: onun yasakladığı şeydir. Ve **المَنْسَك** ve **المَنْسِكُ**: **النَّسْك** şeriatı. Ve tenzilde: “Ve bize **مَنَاسِكَنا**yı göster”; yani ibadet yerlerimizi; ve denildi ki: **المَنْسَكُ** bizzat **النَّسْك**in kendisidir. Ve **المَنْسِكُ**: **النَّسِيكة** ve **النَّسائك**ın kesildiği yerdir. Nadr: Adam **نَسَك** etti, güzel bir yola; yani onun üzerinde devam etti. Ve “Evi **يَنْسُكون**”: ona gelirler. Ferrâ dedi ki: **المَنْسَكُ** **المَنْسِكُ** Arapların كلامında, alışılmış, kendisine alışılan yerdir. Ve denilir: Şüphesiz falanın, hayırda olsun yahut başka şeyde olsun, alıştığı bir **مَنْسِك**i vardır; ve bununla **المَناسِكُ** adlandırıldı. Ebû İshâk dedi ki: “Her ümmet için bir **مَنْسَكاً** kıldık” ve “**مَنْسِكاً**” diye okunmuştur. Dedi ki: Ve **النَّسْكُ** bu yerde **النَّحْر** manasına delalet eder; sanki dedi ki: Her ümmet için, Allah için kurbanlar kesmek suretiyle yakınlık kazanmayı kıldık. Kim **مَنْسِك** derse manası, **مَجلِس** (oturma yeri) gibi, **نَسْك** yeri (yani **نَسْك**in mekânı)dır; kim **مَنْسَك** derse manası, **النُّسُك** ve **النُّسُوك** gibi masdardır. Başkası: Ve **المَنْسَك** ve **المَنْسِك** **النُّسُك**un kesildiği yerdir; ve onunla Allah Teâlâ’nın sözü “Bir **مَنْسَكاً** kıldık; onlar onun **ناسِكوه**udur” diye okunmuştur. İbnü’l-Esîr: Hadiste **المَناسِك** ve **النُّسُك** ve **النَّسِيكة** zikri tekrar tekrar gelmiştir. **المَنَاسك** **مَنْسَك** ve **مَنْسِك**in çoğuludur; **السين**in fethi ve kesriyle; ve o, ibadet edilen yerdir; ve masdar, zaman ve mekân üzerine vaki olur; sonra haccın bütün işleri **مَناسك** diye adlandırıldı. Ve **المَنْسَك** ve **المَنْسِك**: mezbahtır. Ve **نَسَكَ** eder, **يَنْسُك**; **نَسْكاً**: kestiği zaman. Ve **نَسَك** elbiseyi: onu su ile yıkadı ve temizledi; o hâlde o **مَنْسوك**tur; dedi ki:

ولا يُنْبِتُ المَرْعَى سِباخُ عُراعِرٍ،
ولو نُسِكَتْ بالماء سِتَّةَ أَشْهُرِ

Ve **ناسِكة** bir yer: yeşil, yeni yağmurlu; “fâ‘ile” vezninde “mef‘ûle” manasıyla.

Ve **النَّسِيك**: altındır; ve **النَّسِيك**: gümüştür; Sa‘leb’den. Ve **النَّسِيكة**: ondan kalın parçadır. İbnü’l-A‘râbî: **النُّسُك** gümüş külçeleridir; her bir külçe **نسيكة**dir. Ve ibadet edene **ناسِكٌ** denildi; çünkü o, kendisini arındırdı ve Allah Teâlâ için saflaştırdı; günahların kirinden, pislikten arındırılmış külçe gibi. Ve Sa‘leb’e **الناسِك** hakkında soruldu: O nedir? Dedi ki: O, **النَّسِيكة**den alınmıştır; o da saflaştırılmış gümüş külçesidir; sanki o, kendisini arındırdı ve Allah عزّ وجل için saflaştırdı.

Ve **النُّسَك** (nun’un zammesi ve sin’in fethiyle): bir kuştur; Kurâ‘dan.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%83/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن س ك * * النُّسُكُ * العِبادة و * النَّاسِكُ * العابِد وقد * نَسَكَ * يَنْسُك بالضم * نُسْكًا * بوزن رُشدٍ و * تَنَسَّكَ * أي تعبد و * نَسُكَ * من باب ظرُف صار نَاسكا و * النَّسِيكَةُ * الذبيحة والجمع * نُسُكٌ * بضمتين و * نَسَائِكُ * تقول * نَسَكَ * لله يَنْسُكُ بالضم * نُسُكاً * بوزن رُشد و * المَنْسَكُ * بفتح السين وكسرها الموضع الذي تُذبح فيه النسائك وقُرئ بهما قوله تعالى ﴿لكُلِّ أُمة جعلنا مَنْسَكا﴾

##### Türkçe

* ن س ك * * **النُّسُكُ** * ibadet ve * **النَّاسِكُ** * âbid; ve muhakkak * **نَسَكَ** * (o) * **يَنْسُك** * (yapıyor) zamme ile, * **نُسْكًا** * (olarak), **رُشدٍ** vezninde; ve * **تَنَسَّكَ** * yani ibadet etti; ve * **نَسُكَ** * **ظرُف** bâbından, **نَاسكا** oldu; ve * **النَّسِيكَةُ** * kurbanlık (kesilen hayvan), cem‘i * **نُسُكٌ** * iki zamme ile ve * **نَسَائِكُ** *; dersin ki: * **نَسَكَ** * Allah için * **يَنْسُكُ** * zamme ile * **نُسُكاً** * **رُشد** vezninde; ve * **المَنْسَكُ** * sîn’in fethası ve kesrası ile, **النسائك**’in kesildiği yer; ve onunla (iki vecihle) şu Yüce sözü okunmuştur: { her ümmet için bir **مَنْسَكا** kıldık }.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%83/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

النسك، مثلثة، وبضمتين: العبادة والطاعة وكل ما تقرب به إلى الله تعالى، ومنه قوله تعالى:  إن صلاتي ونسكي ومحياي ومماتي  وقيل لثعلب: هل يسمى الصوم نسكا? فقال: كل حق لله تعالى يسمى نسكا.
 وقد نسك لله تعالى كنصر وكرم الضم عن اللحياني وتنسك، أي: تعبد نسكا مثلثة وبضمتين ونسكة بالفتح ومنسكا كمقعد ونساكة ككرامة، وهو مصدر نسك بالضم، وهو مجاز.
 وأصل النسك، بالضم وبضمتين وكسفينة: الذبيحة، أو النسك بالفتح: الدم هكذا يقتضي إطلاقه، والصواب، أو النسك، بضمتين: الدم، ومنه قولهم: من فعل كذا وكذا فعليه نسك، أي: دم يهريقه بمكة.
 والنسيكة كسفينة: الذبح بالكسر، والجمع نسك ونسائك.
 والمنسك كمجلس، ومقعد: شرعة النسك وقرئ بهما قوله تعالى:  جعلنا منسكا هم ناسكوه  قرأ الكوفيون غير عاصم منسكا بكسر السين، والباقون بفتحها، وقوله تعالى:  وأرنا مناسكنا  أي: عرفنا متعبداتنا.
 وقال الفراء: أصل المنسك في كلام العرب: الموضع المعتاد الذي تعتاده، ويقال: إن لفلان منسكا يعتاده في خير كان أو غيره، ثم سميت أمور الحج مناسك قال ذو الرمة:
  ورب القلاص الخوص تدمى أنوفها                      بنخلة والساعين حول المنـاسـك وقيل: المنسك، كمقعد: نفس النسك، وكمجلس: موضع تذبح فيه النسيكة ومنه قولهم: منى منسك الحاج، وقال الزجاج في تفسير قوله تعالى:  جعلنا منسكا  النسك في هذا الموضع يدل على معنى النحر، كأنه قال: جعلنا لكل أمة أن تتقرب بأن تذبح الذبائح لله، فمن قال منسك فمعناه مكان نسك مثل مجلس مكان جلوس، ومن قال منسك فمعناه المصدر نحو النسك والنسوك.
 وقال ابن الأثير: قد تكرر ذكر المناسك والنسك والنسيكة في الحديث فالمناسك: جمع منسك، بفتح السين وكسرها وهو المتعبد، ويقع على المصدر والزمان والمكان، ثم سميت أمور الحج كلها مناسك.
 ومن المجاز: نسك الثوب أو غيره: غسله بالماء فطهره فهو منسوك، قال الجوهري: سمعته من بعض أهل العلم، قال نهشل بن حري:
  ولا تنبت المرعى سباخ عراعر                      ولو نسكت بالماء ستة أشهـر وقال ابن عباد: نسك السبخة نسكا: طيبها.
 وقال النضر: نسك إلى طريقة جميلة، أي: داوم عليها.
 وينسكون البيت: أي يأتونه.
 ومن المجاز: أرض ناسكة أي: خضراء حديثة المطر فاعلة بمعنى مفعولة.
 والنسيك كأمير: الذهب والفضة عن ثعلب.
 و قال ابن الأعرابي: النسيكة كسفينة: القطعة الغليظة منه الصواب منها، أي من الفضة كما هو نص ابن الأعرابي، والجمع نسك، بضمتين.

  والنسك كصرد: طائر عن كراع.
 وقال ابن دريد: فرس منسوكة، أي: ملساء جرداء من الشعر.
 وقال غيره: هي أرض منسوكة دمنت بالأبعار ونحوها، وقال الزمخشري: مسمدة، وهو مجاز.
 والنسك، بالفتح: المكان المألوف في خير كان أو غيره كالمنسك كمقعد وهذه عن الفراء، وقد تقدم.
 ومما يستدرك عليه: الناسك: العابد، قال ثعلب: هو مأخوذ من النسيكة، وهي سبيكة الفضة المخلصة من الخبث، كأنه خلص نفسه وصفاها لله عز وجل، والجمع نساك.
 ونسك البيت: أتاه.
 والمنسك، كمقعد: وقت النسك.
 والنسوك، بالضم: العبادة.
 وقال ابن الأنباري: رجل منسكة: كثير النسك.
 وعشب ناسك: شديد الخضرة، وهو مجاز.
 وانتسك: افتعل من النسك، قال رؤبة:
  وارع تقى الله بنسك منتسك والمنسكة: قرية باليمن ومنها الشيخ أبو عبد الله محمد بن عبد الله المنسكي أحد المشهورين في الحال والقال، وله بها ذرية.

##### Türkçe

**النسك**; üçlü (harekesi üç türlü), ve iki ötre ile: ibadet ve itaat ve Allah Teâlâ’ya kendisiyle yakınlık sağlanan her şey; ve ondan, Allah Teâlâ’nın sözü: “Şüphesiz benim namazım ve **نسكي**m ve hayatım ve ölümüm …”; ve Sa‘leb’e denildi: “Oruç **نسكا** diye adlandırılır mı?” O da dedi ki: “Allah Teâlâ için olan her hak **نسكا** diye adlandırılır.”

Ve Allah Teâlâ için **نسك** etti; **نصر** ve **كرم** gibi; **اللحياني**’den **الضم** (ötre) ile. Ve **تنسك** etti; yani: **نسكا** ibadet etti; üçlü ve iki ötre ile; ve **نسكة** fetha ile; ve **منسكا** **مقعد** gibi; ve **نساكة** **كرامة** gibi; ve o, ötre ile **نسك**’in mastarıdır; ve o mecazdır.

Ve **النسك**’in aslı, ötre ile ve iki ötre ile ve **سفينة** gibi: kurbanlık (kesilen hayvan); yahut **النسك** fetha ile: kan; işte böyle, onun mutlak kullanımı bunu gerektirir; ve doğru olan: yahut **النسك**, iki ötre ile: kan; ve ondan onların sözü: “Kim şunu şunu yaparsa, onun üzerine **نسك** vardır”; yani: Mekke’de akıtacağı bir kan.

Ve **النسيكة** **سفينة** gibi: kesme (zebh), kesre ile; ve çoğulu **نسك** ve **نسائك**.

Ve **المنسك** **مجلس** ve **مقعد** gibi: **النسك** şeriatı; ve onunla (iki okuyuşla) Allah Teâlâ’nın sözü okunmuştur: “Biz her ümmet için bir **منسكا** kıldık; onlar onu yapanlardır.” Kûfeliler, **عاصم** dışında, **منسكا**yı **السين**’in kesresiyle okudular; geri kalanlar onu fethasıyla. Ve Allah Teâlâ’nın sözü: “Ve bize **مناسكنا**yı göster”; yani: bize ibadet yerlerimizi/ibadet edişlerimizi bildir.

Ve **الفراء** dedi: Arapların sözünde **المنسك**’in aslı: alışılmış yer; senin alıştığın yerdir. Ve denilir: “Falanın, hayırda olsun başka şeyde olsun, alıştığı bir **منسكا**sı vardır.” Sonra haccın işleri **مناسك** diye adlandırıldı. **ذو الرمة** dedi:
ورب القلاص الخوص تدمى أنوفها
بنخلة والساعين حول **المنـاسـك**

Ve denildi: **المنسك**, **مقعد** gibi: bizzat **النسك**’in kendisi; ve **مجلس** gibi: **النسيكة**’nin kesildiği yer. Ve ondan onların sözü: “**منى** hacının **منسك**idir.” Ve **الزجاج**, Allah Teâlâ’nın sözü “Biz bir **منسكا** kıldık”ın tefsirinde dedi ki: Bu yerde **النسك**, boğazlama anlamına delalet eder; sanki dedi ki: “Biz her ümmet için, Allah için kurbanlar keserek yakınlık sağlamayı kıldık.” Kim **منسك** derse, manası: **مجلس** “oturma yeri” olduğu gibi, “**نسك** yeri”dir. Kim **منسك** derse, manası: **النسك** ve **النسوك** gibi mastardır.

Ve **ابن الأثير** dedi: Hadiste **المناسك** ve **النسك** ve **النسيكة** zikri tekrar etmiştir. **المناسك**: **منسك**’in çoğuludur; **السين**’in fethasıyla da kesresiyle de; ve o, ibadet edilen şey/ibadet yeridir; ve mastara, zamana ve mekâna vaki olur; sonra haccın işlerinin hepsi **مناسك** diye adlandırıldı.

Ve mecazdan: **نسك** elbiseyi veya başkasını: onu suyla yıkadı da temizledi; o da **منسوك**tur. **الجوهري** dedi: Bunu bazı ilim ehlinden işittim. **نهشل بن حري** dedi:
ولا تنبت المرعى سباخ عراعر
ولو **نسكت** بالماء ستة أشهـر

Ve **ابن عباد** dedi: **نسك** tuzlağı **نسكا**: onu güzel kokulu/iyi hale getirdi.

Ve **النضر** dedi: Güzel bir yola **نسك** etti; yani: onun üzerinde devam etti.

Ve “Evi (**البيت**) **ينسكون**”: yani ona gelirler.

Ve mecazdan: **أرض ناسكة**; yani: yeşil, yeni yağmur görmüş; “fail” vezninde “mef‘ûl” manasında.

Ve **النسيك** **أمير** gibi: altın ve gümüş; **ثعلب**’den.

Ve **ابن الأعرابي** dedi: **النسيكة** **سفينة** gibi: ondan kalın parça; doğru olan: ondan, yani gümüşten; **ابن الأعرابي**’nin nassı böyledir; ve çoğulu **نسك**, iki ötre ile.

Ve **النسك** **صرد** gibi: bir kuş; **كراع**’dan.

Ve **ابن دريد** dedi: **فرس منسوكة**; yani: kılsız, tüysüz, pürüzsüz.

Ve başkası dedi: O, **أرض منسوكة**dir; tezekler ve benzerleriyle gübrelenmiştir. Ve **الزمخشري** dedi: gübrelenmiş; ve o mecazdır.

Ve **النسك**, fetha ile: hayırda olsun başka şeyde olsun alışılmış yer; **المنسك** gibi, **مقعد** gibi; bu **الفراء**’dandır; ve geçti.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الناسك**: âbid. **ثعلب** dedi: O, **النسيكة**’den alınmıştır; o da, pislikten arıtılmış gümüş külçesidir; sanki o, nefsini arıtmış ve onu Allah عز وجل için saflaştırmıştır. Ve çoğulu **نساك**.

Ve **نسك** evi: ona geldi.

Ve **المنسك**, **مقعد** gibi: **النسك** vakti.

Ve **النسوك**, ötre ile: ibadet.

Ve **ابن الأنباري** dedi: **رجل منسكة**: **النسك**i çok olan.

Ve **عشب ناسك**: yeşilliği şiddetli; ve o mecazdır.

Ve **انتسك**: **النسك**’ten “ifta‘ala” babıdır. **رؤبة** dedi:
وارع تقى الله بنسك منتسك

Ve **المنسكة**: Yemen’de bir köydür; ve ondan, hâl ve kâlde meşhurlardan olan şeyh Ebû Abdullah Muhammed b. Abdullah **المنسكي**; ve onun orada zürriyeti vardır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%83/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَسَكَ
1 نَسَكَ ذ He worshipped: used transitively. See an ex. in a verse of El-Aashà, in the S, art. نصب. See 5.

أَنْسَكَ
4 أَنْسَكَ ذ [app. He washed and purified a garment]. (TA voce اِجْتَابَ.)

تَنَسَّكَ
5 تَنَسَّكَ ذ He devoted himself to religious exercises; applied himself to devotion; (S, Msb, K:) as also ↓ نَسَكَ (S, K) and ↓ نَسُكَ: (K:) or the last, he became a نَاسِك. (S.)

نَسِيكَةٌ
نَسِيكَةٌ ذ : see عَقِيقَةٌ.

مَنَاسِكُ الحَجِّ
مَنَاسِكُ الحَجِّ ذ The religious rites and ceremonies of the pilgrimage: or the places where those rites and ceremonies are performed. (Msb.)

##### Türkçe

نَسَكَ
1 **نَسَكَ** ذ İbadet etti: geçişli olarak kullanılır. S’de, نصب maddesinde, El-A‘şâ’nın bir beytinde bir örneğe bak. 5’e bak.

أَنْسَكَ
4 **أَنْسَكَ** ذ [görünüşe göre bir elbiseyi yıkadı ve temizledi]. (TA, **اِجْتَابَ** lafzında.)

تَنَسَّكَ
5 **تَنَسَّكَ** ذ Dînî alıştırmalara kendini verdi; ibadete koyuldu; (S, Msb, K:) ve ayrıca ↓ **نَسَكَ** (S, K) ve ↓ **نَسُكَ**: (K:) yahut sonuncusu, bir **نَاسِك** oldu. (S.)

نَسِيكَةٌ
**نَسِيكَةٌ** ذ : **عَقِيقَةٌ**’ye bak.

مَنَاسِكُ الحَجِّ
**مَنَاسِكُ الحَجِّ** ذ Haccın dînî âyinleri ve merasimleri: yahut o âyin ve merasimlerin icra edildiği yerler. (Msb.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%83/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَسَكَ
نَسَكَ U ( n. ac. نَسْك 1 ,  نَسْكَة 1t ,  نِسْك 2 ,  نُسْك 3 ,  نُسُك 10 ,  مَنْسَك 17 ),
a.  Was pious.

b.  Became a hermit.

c.  ( n. ac. نَسْك 1 ) [ Ila ], Dedicated himself to.

d.  [ acc. &  La ], Sacrificed to.

e.  Washed ( clothes ).

نَسُكَ
نَسُكَ U ( n. ac. نَسَاْكَة 22t ),
a.  see supra (a) , ( b ).

تَنَسَّكَ
تَنَسَّكَ V ,
a.  see I (a) , ( b ).

تَنَاْسَكَ
تَنَاْسَكَ VI ,
a.  Acted religiously.

نَسْك
نَسْك 1 ,
a.  Piety, devotion; devoutness, religiousness; religion.

b.  Asceticism.

نِسْك
نِسْك 2 ,
a.  see 1 .

نُسْك
نُسْك 3 ,
a.  see 1 (a) , ( b ).

c.  Offering, sacrifice; oblation.

نَسَك
نَسَك 4 ,
a.  Haunt, resort.

نُسَك
نُسَك 9 ,
a.  A certain bird.

نُسُك
نُسُك 10 ,
a.  see 1 &  3 ( c ).

مَنْسَك
مَنْسَك 17 ,  مَنْسِك 18 , ( pl. مَنَاْسِكُ 44 ),
a.  Place of devotion, place of sacrifice.

b.  Devotions; rites.

c.  Hermitage.

نَاْسِك
نَاْسِك 21 , ( pl. نُسَّاْك 29 ),
a.  Pious, devout, religious.

b.  Devotee : ascetic, hermit, monk.

نَاْسِكَة
نَاْسِكَة 21t ,
a.  Verdant ( land ).

b.  fem. of نَاْسِك 21 .

نَسِيْك
نَسِيْك 25 ,
a.  Gold; silver.

نَسِيْكَة
نَسِيْكَة 25t , ( pl. نَسَاْئِكُ 46 ),
a.  see 3 (c) .

b.  Nugget of gold or silver.

نَسڤكَ
N. P. نَسڤكَ I ,
a.  Hairless.

b.  Wellmanured ( land ).

تَنَسَّكَ
N. Ac. تَنَسَّكَ V ,
a.  Bigotry.

##### Türkçe

**نَسَكَ**
**نَسَكَ** U ( mastar: **نَسْك** 1, **نَسْكَة** 1t, **نِسْك** 2, **نُسْك** 3, **نُسُك** 10, **مَنْسَك** 17 ),
a. Dindar oldu.

b. Münzevî oldu.

c. ( mastar: **نَسْك** 1 ) [ Ila ], kendini adadı.

d. [ acc. & La ], için kurban kesti.

e. (elbiseleri) yıkadı.

**نَسُكَ**
**نَسُكَ** U ( mastar: **نَسَاْكَة** 22t ),
a. yukarıya bak (a), (b).

**تَنَسَّكَ**
**تَنَسَّكَ** V ,
a. I (a), (b)’ye bak.

**تَنَاْسَكَ**
**تَنَاْسَكَ** VI ,
a. Dindarca davrandı.

**نَسْك**
**نَسْك** 1 ,
a. Takvâ, ibadet; dindarlık, dinîlik; din.

b. Zühd.

**نِسْك**
**نِسْك** 2 ,
a. 1’e bak.

**نُسْك**
**نُسْك** 3 ,
a. 1 (a), (b)’ye bak.

c. Sunu, kurban; takdime.

**نَسَك**
**نَسَك** 4 ,
a. Uğrak yer, gidip gelinen yer.

**نُسَك**
**نُسَك** 9 ,
a. Belli bir kuş.

**نُسُك**
**نُسُك** 10 ,
a. 1 ve 3 (c)’ye bak.

**مَنْسَك**
**مَنْسَك** 17, **مَنْسِك** 18, ( çoğulu: **مَنَاْسِكُ** 44 ),
a. İbadet yeri, kurban yeri.

b. İbadetler; menâsik.

c. Münzevîhâne.

**نَاْسِك**
**نَاْسِك** 21, ( çoğulu: **نُسَّاْك** 29 ),
a. Dindar, muttakî, dinî.

b. İbadet ehli: zâhid, münzevî, keşiş.

**نَاْسِكَة**
**نَاْسِكَة** 21t ,
a. Yeşil (arazi).

b. **نَاْسِك** 21’in müennesi.

**نَسِيْك**
**نَسِيْك** 25 ,
a. Altın; gümüş.

**نَسِيْكَة**
**نَسِيْكَة** 25t , ( çoğulu: **نَسَاْئِكُ** 46 ),
a. 3 (c)’ye bak.

b. Altın veya gümüş külçesi.

**نَسڤكَ**
Özel ad: **نَسڤكَ** I ,
a. Kılsız.

b. İyi gübrelenmiş (arazi).

**تَنَسَّكَ**
Mastar: **تَنَسَّكَ** V ,
a. Taassup.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%83/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

نسك
نَسَكَ - يَنْسُكُ - نَاسِك - نُسُك - مَنْسَك - مـَناسِك
نَسَكَ - يَنْسُكُ + كائن + شيئاً (من الأنعام) + لله: يذبحها تعبداً وقرباناً، ويعطيها للفقراء أو تبعاً لأمر الله فيها
نَسُكَ - يَنْسُكُ + الكائن: يترهبن ويصير عابداً متفرغاً للعبادة، وهذا المعنى غير مستعمل في القرآن الكريم، والمتعدي هو وحده المستعمل: ﴿منسكاُ هم ناسكوه﴾: نَسَك + الكائن + منسكاً
نُسُك: على وزن " فـُعـُل" اسم فعل بمعنى مفعول من " نَسَكَ - يَنْسُكُ ": ما يكون بفعل " نَسَكَ - يَنْسُكُ " المذبوح قرباناً لله
نَاسِك: اسم فاعل صفة مشبهة من " نَسَكَ - يَنْسُكُ "
مَنْسَك: اسم فعل مصدر ميمي للهيئة من " نَسَكَ - يَنْسُكُ ": طريقة النُسُك (القربان) وفق شعائر خاصة: الهدي والقلائد والذبح والأكل والاطعام من الذبيحة تبعاً لأحكام شرع من الشرائع
مَناسِك: جمع " مَنْسَك "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " قتل وإماتة كائن كائناً آخر بكل أشكال القتل"، وهي:
قتَلَ - يَقْتُلُ، حَرِبَ - يَحْرَبُ، ذَبَحَ - يَذْبَحُ، عَقَرَ - يَعْقِرُ، نَحَرَ - يَنْحَرُ، نَسَكَ - يَنْسُكُ
نـُسـُك
 	﴿قل إن صلاتي ونسكي ومحياي ومماتي لله رب العالمين(162)﴾ الأنعام
 	﴿وأتموا الحج والعمرة لله فإن أحصرتم فما استيسر من الهدي ولا تحلقوا رءوسكم حتى يبلغ الهدي محله فمن كان منكم مريضا أو به أذى من رأسه ففدية من صيام أو صدقة أو نسك فإذا أمنتم فمن تمتع بالعمرة إلى الحج فما استيسر من الهدي فمن لم يجد فصيام ثلاثة أيام في الحج وسبعة إذا رجعتم تلك عشرة كاملة ذلك لمن لم يكن أهله حاضري المسجد الحرامواتقوا الله واعلموا أن الله شديد العقاب(196)﴾ البقرة
ناسكوه
 ﴿لكل أمة جعلنا منسكا هم ناسكوه فلا ينازعنك في الأمر وادع إلى ربك إنك لعلى هدى مستقيم(67)﴾ الحج
منسك - مناسك
 ﴿وَلِكُلِّ أُمَّةٍ جَعَلْنَا مَنْسَكًا لِيَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَى مَا رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِيمَةِ الْأَنْعَامِ فَإِلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ فَلَهُ أَسْلِمُوا وَبَشِّرْ الْمُخْبِتِينَ(34)﴾ الحج ﴿لِكُلِّ أُمَّةٍ جَعَلْنَا مَنسَكًا هُمْ نَاسِكُوهُ فَلَا يُنَازِعُنَّكَ فِي الْأَمْرِ وَادْعُ إِلَى رَبِّكَ إِنَّكَ لَعَلَى هُدًى مُسْتَقِيمٍ(67)﴾ الحج
 	﴿ربنا واجعلنا مسلمين لك ومن ذريتنا أمة مسلمة لك وأرنا مناسكنا وتب علينا إنك أنت التواب الرحيم(128)﴾ البقرة ﴿فإذا قضيتم مناسككم فاذكروا الله كذكركم آباءكم أو أشد ذكرا فمن الناس من يقول ربنا آتنا في الدنيا وما له في الآخرة من خلاق(200)﴾ البقرة
مختار الصحاح
● [نسك] ن س ك: النُّسُكُ العِبادة و النَّاسِكُ العابِد وقد نَسَكَ يَنْسُك بالضم نُسْكًا بوزن رُشدٍ و تَنَسَّكَ أي تعبد و نَسُكَ من باب ظرُف صار نَاسكا و النَّسِيكَةُ الذبيحةوالجمع نُسُكٌ بضمتين و نَسَائِكُ تقول نَسَكَ لله يَنْسُكُ بالضم نُسُكاً بوزن رُشد و المَنْسَكُ بفتح السين وكسرها الموضع الذي تُذبح فيه النسائك وقُرئ بهما قوله تعالى ﴿لكُلِّ أُمة جعلنا مَنْسَكا﴾
الراغب
نسك
- النسك: العبادة، والناسك: العابد واختص بأعمال الحج، والمناسك: مواقف النسك وأعمالها، والنسيكة: مختصة بالذبيحة، قال: }ففدية من صيام أو صدقة أو نسك﴿[البقرة/196]،﴾فإذا قضيتم مناسككم﴿[البقرة/200]،﴾منسكا هم ناسكوه{ [الحج/67].
ملخص اللسان
1.     النُّسْكُ والنُّسُك: العبادة والطاعة وكل ما تُقُرب به إِلى الله تعالى،هل يسمى الصوم نُسُكاً؟ :كل حق لله عزَّ وجل يسمى نُسُكاً. نَسَك لله تعالى يَنْسُكُ نَسْكاً ونِسْكاً ونَسُكَ ،وتَنَسَّك. ورجل ناسِك: عابد. وقد نَسَك وتَنَسَّكَ أَي تعبد.ونَسُك، بالضم، نَساكة أَي صار ناسكاً، والجمع نُسَّاك. وأَرِنا مَنَاسِكَنا؛ أَي مُتَعَبَّداتِنا، وقيل: المَنْسَكُ النَّسْك نفسه. ، فالمَنَاسك جمع مَنْسَك ومَنْسِك، بفتح السين وكسرها، وهو المُتَعَبَّد ويقع على المصدر والزمان والمكان، ثم سميت أُمور الحج كلها مَناسك.
2.  والنُسّكُ والنِّسِيكة: الذبيحة، وقيل: النُّسُك الدم،تقول: من فعل كذا وكذا فعليه نُسُك أَي دم يُهَرِيقُه بمكة  واسم تلك الذبيحة النَّسِيكَة، والجمع نُسُك ونَسَائِكُ. لكل أُمة جعلنا مَنْسَكاً، ومَنْسِكاً، قال: والنَّسْكُ في هذا الموضع يدل على معنى النَّحْر كأَنه قال: جعلنا لكل أُمة أَن تَتَقربَ بأَن تذبح الذبائح لله ،والمَنْسَك والمَنْسِك: المَذْبَحُ. وقد نَسَكَ يَنْسُك نَسْكاً إِذا ذبح
3.     والنُّسُك: ما أَمرت به الشريعةُ
4.     والمَنْسِكُ: الموضع الذي تذبح فيه النَّسِيكة والنَّسائك.
5.     ونَسَك الثوب: غسله بالماء وطهره، فهو مَنْسوك
6.     وأَرض ناسِكة: خضراء حديثة المطر، فاعلة بمعنى مفعولة.
7.     والنَّسِيك: الذهب،
8.     والنَّسِيك: الفضة
لسان العرب
● - نسك: النُّسْكُ والنُّسُك: العبادة والطاعة وكل ما تُقُرب به إِلى الله    تعالى، وقيل لثعلب: هل يسمى الصوم نُسُكاً؟ فقال: كل حق لله عزَّ وجل    يسمى نُسُكاً. نَسَك لله تعالى يَنْسُكُ نَسْكاً ونِسْكاً ونَسُكَ، الضم عن    اللحياني، وتَنَسَّك. ورجل ناسِك: عابد. وقد نَسَك وتَنَسَّكَ أَي تعبد.    ونَسُك، بالضم، نَساكة أَي صار ناسكاً، والجمع نُسَّاك.    والنُسّكُ والنِّسِيكة: الذبيحة، وقيل: النُّسُك الدم، والنَّسِيكة:    الذبيحة، تقول: من فعل كذا وكذا فعليه نُسُك أَي دم يُهَرِيقُه بمكة، شرفها    الله تعالى، واسم تلك الذبيحة النَّسِيكَة، والجمع نُسُك ونَسَائِكُ.    والنُّسُك: ما أَمرت به الشريعةُ، والوَرَع: ما نَهَتْ عنه. والمَنْسَك    والمَنْسِكُ: شِرْعة النَّسْك. وفي التنزيل: وأَرِنا مَنَاسِكَنا؛ أَي    مُتَعَبَّداتِنا، وقيل: المَنْسَكُ النَّسْك نفسه. والمَنْسِكُ: الموضع الذي    تذبح فيه النَّسِيكة والنَّسائك. النضر: نَسَك الرجلُ إِلى طريقة جميلة أَي    داوم عليها. ويَنْسُكون البيتَ: يأْتونه. وقال الفراء: المَنْسَكُ    المَنْسِكُ    في كلام العرب الموضع المعتاد الذي تعتاده. ويقال: إِنَّ لفلان    مَنْسِكاً يعتاده في خير كان أَو غيره، وبه سميت المَناسِكُ. وقال أَبو إِسحق:    قرئً لكل أُمة جعلنا مَنْسَكاً، ومَنْسِكاً، قال: والنَّسْكُ في هذا    الموضع يدل على معنى النَّحْر كأَنه قال: جعلنا لكل أُمة أَن تَتَقربَ بأَن    تذبح الذبائح لله، فمن قال مَنْسِك فمعناه مكان نَسْك مثل مَجلِس مكان    جلوس، ومن قال مَنْسَك فمعناه المصدر نحو النُّسُك والنُّسُوك. غيره:    والمَنْسَك والمَنْسِك الموضع الذي تذبح فيه النُّسُك، وقرئَ بهما قوله تعالى:    جعلنا مَنْسَكاً هم ناسِكوه. ابن الأَثير: قد تكرر ذكر المَناسِك    والنُّسُك والنَّسِيكة في الحديث، فالمَنَاسك جمع مَنْسَك ومَنْسِك، بفتح السين    وكسرها، وهو المُتَعَبَّد ويقع على المصدر والزمان والمكان، ثم سميت    أُمور الحج كلها مَناسك. والمَنْسَك والمَنْسِك: المَذْبَحُ.    وقد نَسَكَ يَنْسُك نَسْكاً إِذا ذبح. ونَسَك الثوب: غسله بالماء وطهره،    فهو مَنْسوك؛ قال:    ولا يُنْبِتُ المَرْعَى سِباخُ عُراعِرٍ،    ولو نُسِكَتْ بالماء سِتَّةَ أَشْهُرِ    وأَرض ناسِكة: خضراء حديثة المطر، فاعلة بمعنى مفعولة.    والنَّسِيك: الذهب، والنَّسِيك: الفضة؛ عن ثعلب. والنَّسِيكة: القطعة    الغليظة منه. ابن الأَعرابي: النُّسُك سَبائك الفضة كلُّ سَبِيكة منها    نسيكة، وقيل للمتعبد ناسِكٌ لأَنه خَلَّص نفسه وصفاها لله تعالى من    دَنَسِالآثام كالسَّبيكة المُخَلَّصة من الخَبَثِ. وسئل ثعلب عن الناسك ما هو    فقال: هو مأْخوذ من النَّسِيكة وهو سَبِيكة الفِضة المُصَفَّاة كأَنه    خَلَّص نفسه وصفاها لله عز وجل.    والنُّسَك، بضم النون وفتح السين: طائر؛ عن كراع.
مقاييس اللغة:
(نسك) النون والسين والكاف أصلٌ صحيح يدلُّ على عِبادةٍ وتقرُّب إلى الله تعالى. ورجلٌ ناسك. والذَّبيحة التي تَتقرَّب بها إلى الله نَسِيكة. والمَنْسَِك: الموضع يذبَح فيه النَّسائِك، ولا يكون ذلك إلاَّ في القُرْبان. وزعم ناسٌ أنَّ المَنسَِك([3]): المكان يألفه. وفيه نظر.
القاموس المحيط:
النَِّسْكُ، مُثَلَّثَةً، وبضمتينِ العِبادَةُ، وكلُّ حَقٍّ لله تعالى، وقد نَسَكَ، كَنَصَرَ وكرُمَ وتَنَسَّكَ نَِسْكاً، مُثَلَّثَةً، وبضمتينِ، ونَسْكَةً ومَنْسَكاً ونَسَاكَةً. والنُّسْكُ، بالضم، وبضمتين، وكَسفينَةٍ الذَّبيحَةُ، أوِ النَّسْكُ الدَّمُ. والنَّسيكَةُ الذِّبْحُ. وكَمَجْلِسٍ ومَقْعَدٍ شِرْعَةُ النَّسْكِ. و " أرِنا مَنَاسِكَنَا " مُتَعَبَّداتِنا، ونَفْسُ النُّسُكِ، وموضِعٌ تُذْبَحُ فيه النَّسيكَةُ. ونَسَكَ الثَّوْبَ أو غيرَهُ غَسَلَهُ بالماءِ فَطَهَّرَهُ،
و السَّبَخَةَ: طَيَّبَها، و إلى طَريقَةٍ جميلَةٍ: داوَمَ عليها. وأرضٌ ناسِكَةٌ: خَضْراءُ حَديثَةُ المَطَرِ. وكأَميرٍ: الذَّهَبُ والفِضَّةُ. وكسَفينَةٍ: القِطْعَةُ الغَلِيظَةُ منه. وكصُرَدٍ: طائِرٌ. وفَرَسٌ مَنْسوكَةٌ: مَلْساءُ جَرْداءُ، وهي أرْضٌ دُمِنَتْ بالأَبْعارِ. والنَّسْكُ: المَكانُ المَأْلوفُ، كالمَنْسَكِ، كَمَقْعَدٍ.
تاج العروس:
ن س ك
النسكُ مُثَلَّثَةً وبضَمَّتَين : العِبادَةُ والطّاعَةُ وكلُّ ما تُقُربَ به إِلى اللّه تَعالَى ومنه قَوْلُه تَعالَى : " إِنَّ صَلاتِي ونُسُكِي ومَحْياي ومَمَاتِي " وقيل لثَعْلَبٍ : هل يسَمَّى الصَّوْمُ نُسكًا ؟ فقالَ : كُلّ حَق للّه تَعالَى يُسَمَّى نُسكًا
وقد نَسَكَ للّه تَعالَى كَنَصَر وكَرُمَ الضّمُّ عن اللِّحْياني وتَنسَّك أي : تَعَبَّدَ نسكًا مُثَلَّثَةً وبضَمَّتَيْنِ ونَسكَةً بالفتحِ ومَنْسَكًا كمَقْعَد ونَساكَةً ككَرامَةٍ وهو مَصْدَرُ نَسُكَ بالضمِّ وهو مَجازٌ
وأَصْلُ النُّسك بالضَّمِّ وبضَمَّتَيْنِ وكسَفِينَةٍ : الذَّبِيحَةُ أَو النَّسكُ بالفتحِ : الدَّم هكَذا يَقْتَضِي إِطْلاقُه والصّوابُ أَو النُّسُكُ بضَمَّتَيْنِ : الدَّمُ ومنه قَوْلُهُم : مَنْ فَعَل كَذا وكَذا فعَلَيهِ نسُكٌ أي : دَمٌ يُهَرِيقُه بمَكَّةَ
والنَّسِيكَةُ كسَفِينَةٍ : الذِّبْحُ بالكَسرِ والجَمْع نُسُكٌ ونَسائِكُ
والمَنْسَكُ كمَجْلِسٍ ومَقْعَدٍ : شِرعَةُ النّسكِ وقُرِئَ بهِمَا قَولُه تَعالَى : " جَعَلْنَا مَنْسَكًا هُم ناسِكُوه " قَرَأَ الكُوفِيونَ غير عاصِمٍ مَنْسِكًا بكَسر السّينِ والباقُونَ بفَتْحِها وقَوْلُه تَعالَى : " وأَرِنَا مَناسِكَنَا " أي : عَرفْنا مُتَعَبَّداتِنَا
وقالَ الفَرّاءُ : أَصْلُ المَنْسكِ في كَلامِ العَرَبِ : المَوْضِعُ المُعتادُ الذي تَعْتادُه ويُقال : إِن لِفُلانٍ مَنْسَكًا يَعْتادُه في خَيرٍ كانَ أَو غَيرِه ثم سُمِّيَت أُمُورُ الحَجِّ مَناسِكَ قال ذُو الرُّمَّةِ :
ورَب القِلاصِ الخوُصِ تَدْمَى أُنُوفُها ... بنَخْلَةَ والسّاعِينَ حَوْلَ المَناسِكِ وقِيلَ : المَنْسَكُ كمَقْعَدٍ : نَفْسُ النُّسُكِ وكمَجْلِس : مَوْضِعٌ تذْبَحُ فيه النَّسِيكَةُ ومنه قَوْلُهُم : مِنًى مَنْسِكُ الحاجِّ وقالَ الزَّجّاجُ في تَفْسِير قولهِ تَعالَى : " جَعَلْنَا مَنْسَكا " النَّسكُ في هذَا المَوْضِعِ يَدُلُّ على مَعْنَى النَّحْرِ كَأَنه قالَ : جَعَلْنا لكُلِّ أُمَّةٍ أَن تَتَقَرَّبَ بأَنْ تَذْبَحَ الذَّبائِحَ للّه فمَنْ قالَ مَنْسِك فمَعْناهُ مكانُ نَسك مثل مَجْلِسٍ مكان جُلُوس ومن قال مَنْسَك فمَعْناهُ المَصْدَرُ نحو النُّسُكِ والنّسُوكِ
وقال ابنُ الأَثِيرِ : قد تَكَرَّرَ ذِكْرُ المَناسِكِ والنُّسُكِ والنَّسِيكَةِ في الحَدِيثِ فالمَناسِكُ : جمعُ مَنْسكٍ بفَتْحِ السِّينِ وكَسرِها وهو المُتَعَبَّدُ ويَقَعُ على المَصْدَرِ والزَّمانِ والمَكانِ ثم سُمِّيَتُ أمُورُ الحَجِّ كلُّها مَناسِكَ
ومن المَجازِ : نَسَكَ الثَّوْبَ أَو غَيرَه : غَسَلَه بالماءِ فَطَهَّرَهُ فهو مَنْسُوكٌ قالَ الجَوْهَرِيُّ : سَمِعْتُه من بَعْضِ أَهْلِ العِلْمِ قال نَهْشَلُ بنُ حَري :
ولا تُنْبِتُ المَرعَى سِباخُ عُراعِرٍ ... ولو نُسِكَتْ بالماءِ سِتَّةَ أَشْهُرِ وقالَ ابنُ عَبّادٍ : نَسَكَ السَّبَخَةَ نَسكًا : طَيبها
وقالَ النَّضْرُ : نَسَكَ إِلى طَرِيقَة جَمِيلَةٍ أي : دَاوَمَ عَلَيها
ويَنْسُكُونَ البَيتَ : أي يَأتونَه
ومن المَجازِ : أَرض ناسِكَةٌ أي : خَضْراءُ حَدِيثَةُ المَطَر فاعِلَة بمعنَى مَفْعُولَةٍ
والنَّسِيكُ كأَمِيرٍ : الذَّهَبُ والفِضَّةُ عن ثَعْلَبٍ
و قالَ ابنُ الأَعْرَابي : النَّسِيكَةُ كسَفِينَةٍ : القِطْعَةُ الغَلِيظَةُ مِنْه الصّوابُ مِنْها أي مِنَ الفِضَّةِ كما هو نَصُّ ابنِ الأَعْرابي والجَمْعُ نُسُكٌ بضَمّتَيْن
والنّسَكُ كصُرَد : طائِرٌ عن كُراع
وقالَ ابنُ دُرَيْدٍ : فَرَسٌ مَنْسُوكَةٌ أي : مَلْساءُ جَرداءُ من الشَّعْرِ
وقالَ غَيرُه : هي أَرْضٌ مَنْسُوكَةٌ دُمِّنَتْ بالأَبْعارِ ونَحْوِها وقالَ الزَّمَخْشَرِيُّ : مُسَمَّدَةٌ وهو مَجازٌ
والنَّسكُ بالفتحِ : المَكانُ المَألُوفُ في خيرٍ كانَ أَو غَيرِه كالمَنْسَكِ كمَقْعَد وهذه عن الفَرّاءِ وقد تَقَدَّمَ
ومما يُستَدْرَك عليه : النّاسِكُ : العابدُ قالَ ثَعْلَبٌ : هو مَأْخُوذٌ من النَّسِيكَةِ وهي سَبِيكَةُ الفِضَّةِ المُخَلَّصَة من الخَبَثِ كأَنَّه خَلَّصَ نَفْسَه وصَفّاها للّه عًزّ وجَلَّ والجمعُ نُسّاكٌ
ونَسَكَ البَيْتَ : أَتَاهُ
والمَنْسَكُ كمَقْعَدٍ : وَقْتُ النَّسكِ
والنّسُوكُ بالضمِّ : العِبادَةُ
وقال ابنُ الأَنْبارِيِّ : رَجُلٌ منسكة : كَثِيرُ النُّسكِ
وعُشْبٌ ناسِكٌ : شَدِيدٌ الخضْرَةِ وهو مِجازٌ
وانْتَسَكَ : افْتَعَل من النُّسكِ قال رُؤبَة :
" وارْعَ تُقَى اللِّه بنُسْكٍ منْتَسِكْ والمَنْسَكَةُ : قريَةٌ باليَمَنِ ومِنْها الشّيخُ أَبُو عبدِ اللّه محَمَّدُ بنُ عَبدِ اللّه المَنْسَكِيُ أَحَدُ المَشْهُورِينَ في الحَالِ والقالِ وله بها ذُرِّيَّةٌ

##### Türkçe

**نسك**
**نَسَكَ - يَنْسُكُ - نَاسِك - نُسُك - مَنْسَك - مـَناسِك**
**نَسَكَ - يَنْسُكُ** + canlı + bir şeyi (davar cinsinden) + Allah için: onu ibadet olarak ve kurban olarak boğazlar; onu fakirlere verir yahut Allah’ın onda (hakkındaki) emrine tâbi olarak (yapar).
**نَسُكَ - يَنْسُكُ** + canlı: rahipçe yaşar ve ibadete ayrılmış bir âbid olur; bu anlam Kur’ân-ı Kerîm’de kullanılmamıştır; kullanılan yalnız geçişli olandır: ﴿**منسكاُ هم ناسكوه**﴾: **نَسَك** + canlı + bir **منسك** olarak.
**نُسُك**: “**فـُعـُل**” vezninde, “**نَسَكَ - يَنْسُكُ**”tan mef‘ûl mânasında fiil ismi: “**نَسَكَ - يَنْسُكُ**” fiiliyle olan şey; Allah’a kurban olarak boğazlanan.
**نَاسِك**: “**نَسَكَ - يَنْسُكُ**”tan ism-i fâil, sıfat-ı müşebbehe.
**مَنْسَك**: “**نَسَكَ - يَنْسُكُ**”tan hey’et için mîmî masdar, fiil ismi: **نُسُك** (kurban) yolu; özel şeâire göre: hedy, gerdanlıklar, boğazlama, yeme ve kesilenden yedirme; şeriatlardan bir şeriatın hükümlerine tâbi olarak.
**مَناسِك**: “**مَنْسَك**”ın çoğulu.

Ve lafız, “bir canlının başka bir canlıyı öldürmesi ve öldürtmesi (öldürmenin bütün şekilleriyle)” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**قتَلَ - يَقْتُلُ**، **حَرِبَ - يَحْرَبُ**، **ذَبَحَ - يَذْبَحُ**، **عَقَرَ - يَعْقِرُ**، **نَحَرَ - يَنْحَرُ**، **نَسَكَ - يَنْسُكُ**

**نـُسـُك**
 ﴿De ki: Şüphesiz benim namazım, **نسكي**m, hayatım ve ölümüm âlemlerin Rabbi Allah içindir (162)﴾ En‘âm
 ﴿Haccı ve umreyi Allah için tamamlayın; eğer alıkonulursanız, hedyden kolayınıza gelen (kurban) (gönderin); hedy yerine varıncaya kadar başlarınızı tıraş etmeyin; sizden kim hasta olur yahut başında bir eziyet bulunursa, oruçtan veya sadakadan veya **نسك**ten bir fidye (vardır); güvene kavuştuğunuzda, umre ile hacca temettu‘ eden kimseye hedyden kolayına gelen (vardır); bulamayana, hacda üç gün ve döndüğünüzde yedi gün oruç; işte bunlar tam ondur; bu, ailesi Mescid-i Harâm’ın hazırları olmayan kimse içindir; Allah’tan sakının ve bilin ki Allah’ın azabı şiddetlidir (196)﴾ Bakara

**ناسكوه**
﴿Her ümmet için bir **منسك** kıldık; onlar onu **ناسكوه**; artık bu işte seninle çekişmesinler; Rabbine çağır; şüphesiz sen dosdoğru bir hidayet üzeresin (67)﴾ Hac

**منسك - مناسك**
﴿Ve her ümmet için bir **منسك** kıldık ki, kendilerine davar cinsinden rızık olarak verdiği şeyler üzerine Allah’ın adını ansınlar; ilâhınız bir tek ilâhtır; öyleyse O’na teslim olun; ve mütevazı olanları müjdele (34)﴾ Hac ﴿Her ümmet için bir **منسك** kıldık; onlar onu **ناسكوه**; artık bu işte seninle çekişmesinler; Rabbine çağır; şüphesiz sen dosdoğru bir hidayet üzeresin (67)﴾ Hac
 ﴿Rabbimiz, bizi Sana teslim olan iki (kimse) kıl; zürriyetimizden de Sana teslim olan bir ümmet (kıl); bize **مناسك**ımızı göster; ve tevbe(mizi) kabul et; şüphesiz Sen, çok tevbe kabul eden, çok merhamet edensin (128)﴾ Bakara ﴿**مناسك**ınızı yerine getirdiğinizde, babalarınızı anmanız gibi, yahut daha şiddetli bir anışla Allah’ı anın; insanlardan kimi: “Rabbimiz, bize dünyada ver” der; onun âhirette bir nasibi yoktur (200)﴾ Bakara

Muhtârü’s-sıhâh
● [**نسك**] ن س ك: **النُّسُكُ** ibadettir; **النَّاسِكُ** âbiddir. Ve **نَسَكَ يَنْسُك** (damme ile) **نُسْكًا** “**رُشد**” vezninde (olur). Ve **تَنَسَّكَ** yani ibadet etti. Ve **نَسُكَ** “**ظَرُف**” bâbından: **نَاسكا** oldu. Ve **النَّسِيكَةُ**: kurbanlık; çoğulu **نُسُكٌ** (iki damme ile) ve **نَسَائِكُ**. “Allah için **نَسَكَ**” dersin: **يَنْسُكُ** (damme ile) **نُسُكاً** “**رُشد**” vezninde. Ve **المَنْسَكُ** sînin fethiyle ve kesriyle: **النسائك**in boğazlandığı yer. Ve onunla (iki okuyuşla) şu yüce söz okunmuştur: ﴿**لكُلِّ أُمة جعلنا مَنْسَكا**﴾.

Râgıb
**نسك**
- **النسك**: ibadet; **الناسك**: âbid. Ve hac amellerine tahsis olundu. Ve **المناسك**: **النسك** durakları ve amelleri. Ve **النسيكة**: kurbanlığa mahsustur. Dedi ki: }**ففدية من صيام أو صدقة أو نسك**﴿[Bakara/196]،﴾**فإذا قضيتم مناسككم**﴿[Bakara/200]،﴾**منسكا هم ناسكوه**{ [Hac/67].

Lisân özeti
1. **النُّسْكُ** ve **النُّسُك**: ibadet ve itaat ve Allah Teâlâ’ya yaklaştırılan her şey. “Oruç **نُسُكاً** diye adlandırılır mı?”: Allah عزّ وجل için her hak **نُسُكاً** diye adlandırılır. Allah Teâlâ için **نَسَك**: **يَنْسُكُ** **نَسْكاً** ve **نِسْكاً** ve **نَسُكَ**; ve **تَنَسَّك**. Ve adam **ناسِك**: âbid. Ve **نَسَك** ve **تَنَسَّكَ**: yani ibadet etti. Ve **نَسُك** (damme ile) **نَساكة**: yani **ناسِك** oldu; çoğulu **نُسَّاك**. Ve “**وأَرِنا مَنَاسِكَنا**”: yani ibadet yerlerimizi; denildi ki: **المَنْسَكُ** bizzat **النَّسْك**in kendisidir. Böylece **المَناسِك**; sînin fethi ve kesriyle **مَنْسَك** ve **مَنْسِك**in çoğuludur; o, ibadet edilen (yer/şey)dir; masdar, zaman ve mekân üzerine vâki olur; sonra haccın bütün işleri **مَناسك** diye adlandırıldı.
2. **النُسّكُ** ve **النِّسِيكة**: kurbanlık. Denildi ki: **النُّسُك** kandır. Dersin: “Kim şunu şunu yaparsa, onun üzerine **نُسُك** vardır” yani Mekke’de akıtacağı bir kan. Ve o kurbanlığın adı **النَّسِيكَة**dir; çoğulu **نُسُك** ve **نَسَائِكُ**. “Her ümmet için bir **مَنْسَكاً** ve **مَنْسِكاً** kıldık.” Dedi ki: Bu yerde **النَّسْك** boğazlama mânasına delâlet eder; sanki şöyle dedi: Her ümmet için, Allah’a kurbanlar boğazlayarak yaklaşmayı kıldık. Ve **المَنْسَك** ve **المَنْسِك**: mezbahadır. Ve **نَسَكَ يَنْسُك نَسْكاً**: boğazladığında.
3. **النُّسُك**: şeriatin emrettiği şey.
4. **المَنْسِكُ**: **النَّسِيكة** ve **النَّسائك**in boğazlandığı yer.
5. **نَسَك الثوب**: onu suyla yıkadı ve temizledi; o da **مَنْسوك**tur.
6. **أَرض ناسِكة**: yağmurdan yeni (sonra) yeşil; fâile, mef‘ûle mânasında.
7. **النَّسِيك**: altın.
8. **النَّسِيك**: gümüş.

Lisânü’l-ʿArab
● - **نسك**: **النُّسْكُ** ve **النُّسُك**: ibadet ve itaat ve Allah Teâlâ’ya yaklaştırılan her şey. Ve ثعلب’e denildi: “Oruç **نُسُكاً** diye adlandırılır mı?” O dedi ki: Allah عزّ وجل için her hak **نُسُكاً** diye adlandırılır. Allah Teâlâ için **نَسَك**: **يَنْسُكُ** **نَسْكاً** ve **نِسْكاً** ve **نَسُكَ**; damme, اللحياني’den; ve **تَنَسَّك**. Ve adam **ناسِك**: âbid. Ve **نَسَك** ve **تَنَسَّكَ**: yani ibadet etti. Ve **نَسُك** (damme ile) **نَساكة**: yani **ناسِك** oldu; çoğulu **نُسَّاك**. Ve **النُسّكُ** ve **النِّسِيكة**: kurbanlık; denildi ki: **النُّسُك** kandır; ve **النَّسِيكة**: kurbanlık. Dersin: “Kim şunu şunu yaparsa, onun üzerine **نُسُك** vardır” yani Mekke’de akıtacağı bir kan; Allah Teâlâ onu şereflendirdi. Ve o kurbanlığın adı **النَّسِيكَة**dir; çoğulu **نُسُك** ve **نَسَائِكُ**. Ve **النُّسُك**: şeriatin emrettiği şey; **الوَرَع**: onun nehyettiği şey. Ve **المَنْسَك** ve **المَنْسِكُ**: **شِرْعة النَّسْك**. Ve tenzîlde: “**وأَرِنا مَنَاسِكَنا**”; yani ibadet yerlerimizi; denildi ki: **المَنْسَكُ** bizzat **النَّسْك**in kendisidir. Ve **المَنْسِكُ**: **النَّسِيكة** ve **النَّسائك**in boğazlandığı yer. النضر: Adam **نَسَك** güzel bir yola: yani ona devam etti. Ve “Evi **يَنْسُكون**”: yani ona gelirler. Ve الفراء dedi ki: Arapların كلامında **المَنْسَكُ** **المَنْسِكُ**: alışılmış, kendisine alışılan yerdir. Ve denilir: “Falanın, hayırda yahut başka şeyde alıştığı bir **مَنْسِك**i vardır”; ve bununla **المَناسِك** adlandırıldı. Ve أَبو إِسحق dedi ki: “Her ümmet için bir **مَنْسَكاً**” ve “**مَنْسِكاً**” diye okunmuştur. Dedi ki: Bu yerde **النَّسْك** boğazlama mânasına delâlet eder; sanki şöyle dedi: Her ümmet için, Allah’a kurbanlar boğazlayarak yaklaşmayı kıldık. Kim **مَنْسِك** derse, mânası: **نَسْك** yeri; tıpkı **مَجلِس**in oturma yeri olması gibi. Kim **مَنْسَك** derse, mânası: masdar; **النُّسُك** ve **النُّسُوك** gibi. Başkası: **المَنْسَك** ve **المَنْسِك**: **النُّسُك**ün boğazlandığı yer; ve şu yüce söz onunla okunmuştur: “**جعلنا مَنْسَكاً هم ناسِكوه**”. İbnü’l-Esîr: Hadiste **المَناسِك**in, **النُّسُك**ün ve **النَّسِيكة**nin zikri tekrar etmiştir; böylece **المَناسك**; sînin fethi ve kesriyle **مَنْسَك** ve **مَنْسِك**in çoğuludur; o, ibadet edilen (yer/şey)dir; masdar, zaman ve mekân üzerine vâki olur; sonra haccın bütün işleri **مَناسِك** diye adlandırıldı. Ve **المَنْسَك** ve **المَنْسِك**: mezbahadır. Ve **نَسَكَ يَنْسُك نَسْكاً**: boğazladığında. Ve **نَسَك الثوب**: onu suyla yıkadı ve temizledi; o da **مَنْسوك**tur; dedi ki:
 “Ve **عُراعِرٍ** tuzlakları ot bitirmez,
 altı ay suyla **نُسِكَتْ** olsa bile.”
Ve **أَرض ناسِكة**: yağmurdan yeni (sonra) yeşil; fâile, mef‘ûle mânasında. Ve **النَّسِيك**: altın; ve **النَّسِيك**: gümüş; ثعلب’den. Ve **النَّسِيكة**: ondan kalın parça. İbnü’l-A‘râbî: **النُّسُك** gümüş külçeleridir; her külçesi **نسيكة**dir. Ve ibadet edene **ناسِك** denildi; çünkü o, kendisini arındırdı ve Allah Teâlâ için günahların kirinden temizledi; tıpkı pislikten arıtılmış külçe gibi. Ve ثعلب’e **الناسك** hakkında soruldu: “O nedir?” Dedi ki: O, **النَّسِيكة**den alınmıştır; o da arıtılmış gümüş külçesidir; sanki kendisini arındırdı ve Allah عز وجل için saflaştırdı. Ve **النُّسَك**; nûnun dammesi ve sînin fethiyle: bir kuş; كراع’dan.

Mekâyîsü’l-luğa:
(**نسك**) **النون** ve **السين** ve **الكاف**; sahih bir asıldır; ibadete ve Allah Teâlâ’ya yakınlaşmaya delâlet eder. Ve adam **ناسِك**. Ve Allah’a onunla yakınlaşılan kurbanlık: **نَسِيكة**. Ve **المَنْسَِك**: **النَّسائِك**in boğazlandığı yer; bu da ancak kurbanda olur. Ve bazı insanlar, **المَنسَِك**in: kendisine ülfet edilen yer olduğunu iddia etti. Bunda bir nazar vardır.

El-Kâmûsü’l-muhît:
**النَِّسْكُ**, üçlü (hareke ile), ve iki damme ile: ibadet; ve Allah Teâlâ için her hak. Ve **نَسَكَ**, **كَنَصَرَ** ve **كرُمَ** gibi; ve **تَنَسَّكَ** **نَِسْكاً**, üçlü (hareke ile), ve iki damme ile; ve **نَسْكَةً** ve **مَنْسَكاً** ve **نَسَاكَةً**. Ve **النُّسْكُ**, damme ile, ve iki damme ile, ve **كَسفينَةٍ** gibi: kurbanlık; yahut **النَّسْكُ** kandır. Ve **النَّسيكَةُ**: boğazlama. Ve **كَمَجْلِسٍ** ve **مَقْعَدٍ**: **شِرْعَةُ النَّسْكِ**. Ve “**أرِنا مَنَاسِكَنَا**”: ibadet yerlerimiz; ve bizzat **النُّسُك**ün kendisi; ve **النَّسيكَة**nin boğazlandığı yer. Ve **نَسَكَ الثَّوْبَ** yahut başkasını: onu suyla yıkadı da temizledi.
Ve **السَّبَخَةَ**: onu iyileştirdi. Ve güzel bir yola: ona devam etti. Ve **أرضٌ ناسِكَةٌ**: yağmurdan yeni (sonra) yeşil. Ve **كأَميرٍ**: altın ve gümüş. Ve **كسَفينَةٍ**: ondan kalın parça. Ve **وكصُرَدٍ**: bir kuş. Ve **فَرَسٌ مَنْسوكَةٌ**: düz, tüysüz; o, tezeklerle gübrelenmiş bir arazidir. Ve **النَّسْكُ**: ülfet edilen yer; **المَنْسَك** gibi; **كَمَقْعَدٍ** gibi.

Tâcü’l-ʿarûs:
ن س ك
**النسكُ** üçlü (hareke ile) ve iki damme ile: ibadet ve itaat ve Allah Teâlâ’ya yaklaştırılan her şey; ondan, O’nun yüce sözü: “**إِنَّ صَلاتِي ونُسُكِي ومَحْياي ومَمَاتِي**”. Ve ثعلب’e denildi: “Oruç **نُسكًا** diye adlandırılır mı?” O dedi ki: Allah Teâlâ için her hak **نُسكًا** diye adlandırılır.
Ve Allah Teâlâ için **نَسَكَ**; **كَنَصَر** ve **كَرُمَ** gibi; damme, اللِّحْياني’den. Ve **تَنسَّك** yani: ibadet etti; **نسكًا** üçlü (hareke ile) ve iki damme ile; ve feth ile **نَسكَةً**; ve **مَنْسَكًا** **كمَقْعَد** gibi; ve **نَساكَةً** **ككَرامَةٍ** gibi; ve o, **نَسُكَ** (damme ile)nin masdarıdır; ve o mecazdır.
Ve **النُّسك**ün aslı; damme ile ve iki damme ile ve **كسَفِينَةٍ** gibi: kurbanlık; yahut **النَّسك** feth ile: kandır; işte böyle, onun إطلاقı bunu gerektirir; ve doğru olan: yahut **النُّسُكُ** iki damme ile: kandır. Ondan onların sözü: “Kim şunu şunu yaparsa, onun üzerine **نسُكٌ** vardır” yani Mekke’de akıtacağı bir kan.
Ve **النَّسِيكَةُ** **كسَفِينَةٍ** gibi: kesr ile boğazlama; çoğulu **نُسُكٌ** ve **نَسائِكُ**.
Ve **المَنْسَكُ** **كمَجْلِسٍ** ve **مَقْعَدٍ** gibi: **شِرعَةُ النّسكِ**. Ve O’nun yüce sözü: “**جَعَلْنَا مَنْسَكًا هُم ناسِكُوه**” onunla (iki şekilde) okunmuştur. Kûfeliler, عاصم hariç, sînin kesriyle **مَنْسِكًا** okudular; geri kalanlar fethiyle. Ve O’nun yüce sözü: “**وأَرِنَا مَناسِكَنَا**” yani: ibadet yerlerimizi bize tanıt.
Ve الفَرّاء dedi ki: Arapların كلامında **المَنْسك**in aslı: alışılmış, kendisine alıştığın yerdir. Ve denilir: “Falanın, hayırda yahut başka şeyde alıştığı bir **مَنْسَكًا** vardır”; sonra haccın işleri **مَناسِك** diye adlandırıldı. ذُو الرُّمَّة dedi ki:
 “Ve nice ince develerin Rabbi; burunları kanar…
 نَخْلَة’de ve **المَناسِك**in çevresinde koşanlar (varken).”
Ve denildi ki: **المَنْسَكُ** **كمَقْعَدٍ** gibi: bizzat **النُّسُك**ün kendisi; ve **كمَجْلِس** gibi: **النَّسِيكَة**nin boğazlandığı yer. Ondan onların sözü: “Minâ, hacının **مَنْسِك**idir.” Ve الزَّجّاج, O’nun yüce sözü “**جَعَلْنَا مَنْسَكا**”nın tefsirinde dedi ki: Bu yerde **النَّسك** boğazlama mânasına delâlet eder; sanki şöyle dedi: Her ümmet için, Allah’a kurbanlar boğazlayarak yaklaşmayı kıldık. Kim **مَنْسِك** derse, mânası: **نَسك** yeri; tıpkı **مَجْلِسٍ**in oturma yeri olması gibi. Kim **مَنْسَك** derse, mânası: masdar; **النُّسُكِ** ve **النّسُوكِ** gibi.
Ve İbnü’l-Esîr dedi ki: Hadiste **المَناسِك**in, **النُّسُك**ün ve **النَّسِيكَة**nin zikri tekrar etmiştir; böylece **المَناسِك**: sînin fethi ve kesriyle **مَنْسك**in çoğuludur; o, ibadet edilen (yer/şey)dir; masdar, zaman ve mekân üzerine vâki olur; sonra haccın bütün işleri **مَناسِكَ** diye adlandırıldı.
Ve mecazdan: **نَسَكَ الثَّوْبَ** yahut başkasını: onu suyla yıkadı da temizledi; o da **مَنْسُوكٌ**tur. الجَوْهَرِي dedi ki: Onu ilim ehlinden bazısından işittim. نَهْشَلُ بنُ حَري dedi ki:
 “Ve **عُراعِرٍ** tuzlakları ot bitirmez,
 altı ay suyla **نُسِكَتْ** olsa bile.”
Ve İbnُ عَبّاد dedi ki: **نَسَكَ السَّبَخَةَ** **نَسكًا**: onu iyileştirdi.
Ve النَّضْر dedi ki: **نَسَكَ** güzel bir yola: yani ona devam etti.
Ve “Evi **يَنْسُكُونَ**”: yani ona gelirler.
Ve mecazdan: **أَرض ناسِكَةٌ** yani: yağmurdan yeni (sonra) yeşil; fâile, mef‘ûle mânasında.
Ve **النَّسِيكُ** **كأَمِيرٍ** gibi: altın ve gümüş; ثعلب’den.
Ve İbnُ الأَعْرَابي dedi ki: **النَّسِيكَةُ** **كسَفِينَةٍ** gibi: ondan kalın parça; doğru olan: ondan, yani gümüşten; İbnü’l-A‘râbî’nin نصّı böyledir; çoğulu **نُسُكٌ** iki damme ile.
Ve **النّسَكُ** **كصُرَد** gibi: bir kuş; كُراع’dan.
Ve İbnُ دُرَيْد dedi ki: **فَرَسٌ مَنْسُوكَةٌ** yani: kılsız, tüysüz, düz.
Ve başkası dedi ki: O, **أَرْضٌ مَنْسُوكَةٌ**dur; tezeklerle ve benzerleriyle gübrelenmiştir. Ve الزَّمَخْشَرِي dedi ki: gübrelenmiş; ve o mecazdır.
Ve **النَّسكُ** feth ile: hayırda yahut başka şeyde ülfet edilen yer; **المَنْسَك** gibi; **كمَقْعَد** gibi; bu, الفَرّاء’dandır; ve daha önce geçti.
Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **النّاسِكُ**: âbid. ثعلب dedi ki: O, **النَّسِيكَة**den alınmıştır; o da pislikten arıtılmış gümüş külçesidir; sanki kendisini arındırdı ve Allah عزّ وجل için saflaştırdı; çoğulu **نُسّاكٌ**.
Ve **نَسَكَ البَيْتَ**: ona geldi.
Ve **المَنْسَكُ** **كمَقْعَدٍ** gibi: **النَّسك**in vakti.
Ve **النّسُوكُ** (damme ile): ibadet.
Ve İbnُ الأَنْبارِي dedi ki: **رَجُلٌ منسكة**: **النُّسك**ü çok olan.
Ve **عُشْبٌ ناسِكٌ**: yeşilliği şiddetli; ve o mecazdır.
Ve **انْتَسَكَ**: **النُّسك**ten **افْتَعَل** (babı). رُؤبَة dedi ki:
“Ve Allah’ın takvâsını, **نُسْكٍ** ile **منْتَسِكْ** (olan) (kimse olarak) gözet.”
Ve **المَنْسَكَةُ**: Yemen’de bir köy; ve ondan, hâl ve kâlde meşhurlardan olan şeyh Ebû Abdillâh Muhammed b. Abdillâh **المَنْسَكِيُ**; ve onun orada bir zürriyeti vardır.
