# نسل (ن-س-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B3%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Uçarak varma anlamında tüy, kanar demektir

- Harfler: ن - س - ل
- Kur'an'da: 4 geçiş · 4 ayet · 3 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (3)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [يَنْسِلُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%84/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%92%D8%B3%D9%90%D9%84%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعِلُونَ | Akın ederler | 2 | 2 | [21:96](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%84/ayet/21:96.md) |
| [نَسْلَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%84/siga/%D9%86%D9%8E%D8%B3%D9%92%D9%84%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | فَعْلَهُ | Onun nesli | 1 | 1 | [32:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%84/ayet/32:8.md) |
| [وَالنَّسْلَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%8E%D9%91%D8%B3%D9%92%D9%84%D9%8E.md) | وَالْفَعْلَ | Ve nesil | 1 | 1 | [2:205](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%84/ayet/2:205.md) |

## Mücavir kökler — 19 mücavir (29 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [حدب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AF%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 15 · Tümsek demektir
2. [مأجوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%A3%D8%AC%D9%88%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Ve Me’cûc
3. [يأجوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%A3%D8%AC%D9%88%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Ye’cüc
4. [جدث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AF%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Cedese (sin’le) üstü toprakla örtülmüş harabeler demektir
5. [سلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Ağ demektir
6. [مهن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%87%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Bayağı
7. [حرث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Hars ekin demektir
8. [صور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Sûr
9. [نفخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Körük demektir
10. [سعي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Sua’f el çatlamasıdır
11. [فتح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Feth, kapının açılması demektir
12. [فسد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Fesad “Visad” yıkılmış uzanmış ağaç parçası, yastık…
13. [موه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Su
14. [هلك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Helek, ot bitmeyen tuzlu çorak yerdir
15. [حبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
16. [ولي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Veli arka demektir
17. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
18. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
19. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Ribve, tümsek demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نسل |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [عقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%A8.md), [ذرو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B1%D9%88.md), [ولد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AF.md) |
| Zıt Kök | [عقم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D9%85.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyden sıyrılarak dökülmek, tüy veya kılı düşmek, hızla sıyrılıp öne atılmak |
| Çekirdek Özet 2 | Canlı varlığın aslından süzülerek ayrılan biyolojik zürriyet ve kıyamette kabirlerden sıyrılıp hızla akın etme |
| Çekirdek Özet 3 | Üretim ve çoğalma zincirinin tabiî akışla devamı; varlığın kaynağından kopmadan ardışık olarak intikali |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca soyut insan soyu veya çocuk kavramına indirgeyip sıyrılma, akış ve sürat hareketini yok saymak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نس | Harekete geçme, sürükleme, yerinden ayırma, hafiflik ve akıcılıkla çıkış ([نسأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%A3.md), [نسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%A8.md), [نسخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D8%AE.md), [نسف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%81.md)) | ل | Çekirdeğin içerdiği ayrılma ve hareket potansiyeline pürüzsüzce sıyrılma, dökülme ve ardışık bir akışla hızla intikal etme boyutu katmıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | Balık, tohum, filiz | Canlılığın sürekliliği, tohumun potansiyeli ve kaynağından türeyen ardışık hareket |
| س | Diken, destek | Tutunma, omurga hattı, yapısal bağ ve düzenli hat boyunca intikal |
| ل | Çoban değneği | Yönlendirme, sevk etme, hedefe doğru akıtma ve harekete geçirme |
| نسل | Canlılık özünün bir hat boyunca hedefe doğru sıyrılarak hızla akması | Bir kaynaktan veya bütünden pürüzsüzce sıyrılan özün, ardışık ve yönlü bir akışla dışarı intikal etmesi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir hayvanın tüyünün, yününün veya kuşun teleklerinin kendiliğinden sıyrılıp dökülmesi; kılıcın kınından, balın peteğinden süzülüp çıkması; kurdun gövdesini uzatarak hafif ve süratli yürüyüşü |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruü’l-Kays muallakasında elbisenin sıyrılarak çıkarılması bağlamında bu kökten türeyen fiili kullanmıştır: فسُلِّي ثِيابي من ثِيابك تَنْسُلِ. Ayrıca Ebû Duâd el-İyâdî kuşun dökülen tüylerini şu mısra ile tasvir etmiştir: من الطَّيْر مُخِتلفٌ لَونُه / يحُطُّ نُسالاً ويُبقى نُسالا |
| Erken Arapça kullanım | Klasik lügatlerde devenin kışlık yününü dökmesi ve balın peteğinden süzülmesi anlamında kullanılmıştır. Râî en-Nümeyrî şiirinde kışlık tüyün dökülmesini şöyle anar: أطار نسيله الشّتويّ عنه / تتّبعه المذانب والقرارا |

Kaynak: Kitâbü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça نسل kökü, Sami dil ailesinin Güney-Batı kolunda belirginleşen fiziksel bir ayrılma, çözülme ve akma semantiğine dayanır. Kökün İbranice ve Aramice gibi Kuzey-Batı Sami dillerindeki doğrudan karşılıkları zayıf olmakla birlikte, kök yapısındaki ikili çekirdek olan sıyrılma ve çekilme motifi [سلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%84.md) ve نس kök aileleriyle doğrudan irtibatlıdır. Arapçada bu kök bir yandan devenin veya kuşun tüy dökmesi gibi biyolojik bir dökülme ve sıyrılmayı, diğer yandan kurdun pürüzsüzce hızlanarak yol alması gibi kinematik bir akıcılığı bünyesinde birleştirmiştir. Dolayısıyla kök, bir bütünden kopup ayrılan parçanın bağımsız bir hareket kazanması matrisine oturmaktadır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | نسل ile [سلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%84.md) ve نس akrabalığı | Kından sıyrılma, kovanından süzülme ve dökülme anlamı canlı yavrusunun ana rahminden süzülüp çıkmasıyla birleşmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami morfolojik gelişimi | Kuzey-Batı Sami dillerindeki çekilme ve süzülme tabanlarının Arapçada biyolojik üreme ve süratli yürüyüşe evrilmesi | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin ötesinde kanıtlanmış düzenli bir eşasıllılık tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: David Cohen, Maqāyīs al-Lugha.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نسل | Anlamlı | Sıyrılmak, dökülmek, döl vermek, hızla akmak | Tüyün dökülmesi, canlının doğması ve süratli intikal | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| نلس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| سنل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| [سلن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%86.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| لنس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| [لسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B3%D9%86.md) | Anlamlı | Dil, lisan, konuşma organı ve ifade yetisi | Organ olarak dil ve bu vasıtayla kurulan açık beyan | Kur'an'da geçer; zihni ifadenin ağızdan akmasıyla çekirdek yakınlığı taşır |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نسل | Merkez | Sıyrılarak çıkma, zürriyet, hızlı akış | Bütünden süzülüp ayrılan ve ardışık olarak yayılan hareket | Hem biyolojik döle hem kıyametteki fiziki akına uygulanır |
| [عقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%A8.md) | Komşu | Ardıllık, topuk, halefiyet | Birinin hemen arkasından gelme ve yerini alma vurgusu | نسل sıyrılarak çoğalmayı, [عقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%A8.md) ise sırayla birbirinin ardınca gelmeyi öne çıkarır |
| [ذرو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B1%D9%88.md) | Komşu | Saçılma, yayılma, çoğaltma | Tohumun veya zerrelerin etrafa dağıtılarak üretilmesi | [ذرو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B1%D9%88.md) saçıp savurarak çoğaltma, نسل ana gövdeden süzülerek çıkmadır |
| [ولد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AF.md) | Komşu | Doğurma, doğum hadisesi | Bizzat doğum anı ve ana-baba ile çocuk arasındaki dolaysız bağ | [ولد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AF.md) biyolojik doğumu, نسل ise süzülüp yayılan soy zincirini ifade eder |
| [عقم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D9%85.md) | Zıt | Kısırlık, kesilme, ürün vermeme | Üreme potansiyelinin tıkanması, neslin son bulması | Sıyrılıp çoğalmanın ve akışın tam karşıtı olarak döl verememedir |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نسل | Sıyrılma, döl, süratli akış | Bir bütünden ayrılan tohum/döl ve kabrinden fırlayan kalabalığın intikali | Kesin |
| Latince | proles, propagatio, effundere | Döl, soy zinciri, dökülüp akma | Canlının üremesini karşılar; fiil formundaki hızla sıyrılıp fırlama yönünü dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | progeny, offspring, emerge rapidly | Zürriyet, döl, hızla akın etme | İsim formu biyolojik dölü, fiil formu ise bir yerden dışarı fışkırırcasına çıkışı verir | Güçlü |
| Almanca | Nachkommenschaft, herausströmen | Nesil, dışarı doğru akın etme | Biyolojik soy bağını ve toplu halde bir yarıktan/yerden boşalma hareketini karşılar | Güçlü |
| Fransızca | progéniture, descendance, s'élancer | Soy, zürriyet, öne atılma | Kuşakların aktarımını ve yerinden kopup hızla ilerleme dinamiğini ifade eder | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Gesenius, Lane's Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| نَسْل | İnsan veya hayvan soyu, biyolojik döl zinciri | İktisadi ve ekolojik fesadın ziraat ve canlı nesline yöneldiği bağlam; Bakara [2:205](https://lisan.digital/tr/ayet/2:205.md) |
| نَسْل | İnsanın meniden süzülen yaratılış aşaması | Nutfe ve suyun süzülerek insanın devamlılığını sağlaması bağlamı; Secde [32:8](https://lisan.digital/tr/ayet/32:8.md) |
| يَنْسِلُونَ | Kabirlerden veya tepelerden hızla sıyrılarak akın etme | Kıyamette diriliş ve Ye'cûc-Me'cûc kavminin her tepeden boşanması bağlamı; Enbiyâ [21:96](https://lisan.digital/tr/ayet/21:96.md), Yâsîn [36:51](https://lisan.digital/tr/ayet/36:51.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ba's ve haşir doktrini | Kabirlerden cesetlerin sıyrılarak mahşer yerine süratle akışı ve cismani diriliş | Topraktan sıyrılarak çıkış ve yönlü hareket |
| Fıkıh | Makâsıdü'ş-şerîa (hıfzu'n-nesl) | Dinin beş temel gayesinden biri olarak neslin korunması, evlilik ve nesep hukuku | Biyolojik sürekliliğin meşru zeminle muhafazası |
| Tefsir | Kıyamet tasvirleri ve fesat kavramı | Yeryüzünü ifsat edenlerin ekin ve nesli yok etmesi ile kıyametteki akın sahneleri | Üretim dengesinin yıkımı ve dehşet anındaki kitlesel sürat |
| Hadis | Yürüyüş adabı ve fitne alametleri | Hac ibadetinde hızlı yürüyüş ve kurdun yürüyüşüne benzetilen hızlı adımlar | Sıyrılarak öne fırlama ve telaşlı yürüyüş |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Yaratılış ve diriliş döngüsü | Hayat tohumunun intikali ve ba's | Varlığın aslından süzülerek yeni safhaya geçmesi | Canlının topraktan veya nutfeden süzülüp nihayette kabrinden boşanarak Rabbine dönmesidir | Kesin |
| İlmi | Genetik ve biyolojik aktarım | Genetik kopyalanma ve soy aktarımı | Türün devamını sağlayan informatik süreklilik | Biyolojik kodun ana gövdeden eksilmeksizin bir sonraki kuşağa pürüzsüz aktarımıdır | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal devamlılık ve demografi | Nüfus gücü ve kuşakların sevk idaresi | Topluluğun beşeri tabanını ve kriz anındaki kitlesel hareketini oluşturma | İktidarın nesli ifsat etmesi toplumun çöküşüdür; krizde kitlelerin kontrolsüz akını siyasi dengeleri yıkar | Güçlü |
| İktisadi | Üretim faktörü olarak biyolojik sermaye | Canlı varlık stoğu ve emek kaynağı | Ekin ile birlikte zenginliğin türeyen temelini kurma | Bakara [2:205](https://lisan.digital/tr/ayet/2:205.md) gereğince ekin tarımı, nesil ise canlı hayvan ve insan gücünü temsil eden üretim kaynağıdır | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Akışkanlar mekaniğinde laminer akış ve hücre bölünmesi | Bir kütleden veya zardan pürüzsüzce ayrılarak kinetik enerji kazanan parçacıkların düzenli akımı | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Demografik projeksiyon ve kitlesel göç dinamikleri | Toplumun biyolojik tabanının kuşaklararası intikali ve kriz anında sınırları aşan insan akını | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece soy kütüğü veya çocuk kelimesiyle sınırlayıp kökteki süzülme, sıyrılma ve hızla akın etme fiilî hareketini yok saymak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | نسل yalnızca soy demek değil, bir menşeden pürüzsüzce kopup yönlü ve süratli bir akışa dönüşen her türlü intikalin adıdır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Enbiyâ [21:96](https://lisan.digital/tr/ayet/21:96.md) ve Yâsîn [36:51](https://lisan.digital/tr/ayet/36:51.md) ayetlerindeki fiili sadece yürümek zannedip diriliş ve Ye'cûc sahnelerindeki kabirlerden sıyrılma ve boşanma dehşetini kavrayamamak; ayrıca neslin ifsadını ahlaki bir vaziyete indirgeyip biyolojik ve demografik tahribatı görememek |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın biyolojik kökeni (meniden süzülüş), ekolojik dengesi (ekin ve nesil) ve kıyametteki fiziki hareketi (kabirlerden sıyrılıp akış) arasındaki morfolojik birliği kurduğu için hayati öneme sahiptir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Münafıkların yeryüzündeki tahribatını anlatan siyasi-iktisadi ayetlerde (Bakara [2:205](https://lisan.digital/tr/ayet/2:205.md)), insanın nutfe süzülüşüyle yaratılışını bildiren ayetlerde (Secde [32:8](https://lisan.digital/tr/ayet/32:8.md)) ve kıyamet akınını tasvir eden eskatolojik ayetlerde (Enbiyâ [21:96](https://lisan.digital/tr/ayet/21:96.md), Yâsîn [36:51](https://lisan.digital/tr/ayet/36:51.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yaratılış, zürriyet ve kıyametteki haşir hareketini birbirinden kopuk biyolojik ve teolojik kompartımanlar olarak gören parçacı yaklaşımı düzeltir; hepsinin aynı sıyrılma ve akma yasasına bağlı olduğunu gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Tüyün, kılın veya yünün gövdeden sıyrılarak kendiliğinden dökülmesi; kurdun gövdesini uzatarak engelsiz ve hızlı bir biçimde akıp gitmesi.
- Soyut anlam: Bir bütünden ayrılan cevherin, kendi potansiyelini kuşanarak kesintisiz, yönlü ve hızlanan bir süreklilik çizgisi üzerinde dışarı intikal etmesi.
- Sistematik karşılık: Hem ontolojik varoluşun nesiller boyu aktarımı (biyolojik nesil) hem de eskatolojik diriliş anında sınırları ve kabirleri yırtarak hedefe yönelen kitlesel intikal dinamiği.
- LaTeX modeli: $$ \frac{\partial \rho}{\partial t} + \nabla \cdot (\rho \mathbf{v}) = \sigma $$
- LaTeX açıklaması: Bu formülde $\rho$ kaynaktan süzülen varlık veya birey yoğunluğunu, $t$ zamanı, $\mathbf{v}$ sıyrılarak hedefe doğru yönelen süratli akış hız vektörünü, $\nabla \cdot (\rho \mathbf{v})$ bu yoğunluğun uzaydaki yönlü akış ve yayılımını, $\sigma$ ise kaynaktan süzülen yeni nesil üretimini veya kabirlerden sıyrılan yeni mevcudiyet kaynak debisini temsil eder. Formül, kökün içerdiği hem üreme (zürriyet) hem de hızla akın etme (intikal) hareketini süreklilik mekaniği içinde sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (4 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B3%D9%84/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:205](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%84/ayet/2:205.md) — وَالنَّسْلَ

وَإِذَا تَوَلَّى سَعَى فِي الْأَرْضِ لِيُفْسِدَ فِيهَا وَيُهْلِكَ الْحَرْثَ وَالنَّسْلَ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الْفَسَادَ

Meal (IK): Ve o, yanından ayrılınca yeryüzünde fesad çıkarmaya, harsı ve nesli yok etmeye çalışır. Allah fesadı sevmez.

### [Enbiya 21:96](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%84/ayet/21:96.md) — يَنْسِلُونَ

حَتَّى إِذَا فُتِحَتْ يَأْجُوجُ وَمَأْجُوجُ وَهُمْ مِنْ كُلِّ حَدَبٍ يَنْسِلُونَ

Meal (IK): Ye’cuc ve Me’cuc açılıp da her tepeden ve dereden akın ettikleri vakit.

### [Secde 32:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%84/ayet/32:8.md) — نَسْلَهُ

ثُمَّ جَعَلَ نَسْلَهُ مِنْ سُلَالَةٍ مِنْ مَاءٍ مَهِينٍ

Meal (IK): Sonra onun soyunu bayağı bir suyun özünden yapmıştır.

### [Yasin 36:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%84/ayet/36:51.md) — يَنْسِلُونَ

وَنُفِخَ فِي الصُّورِ فَإِذَا هُمْ مِنَ الْأَجْدَاثِ إِلَى رَبِّهِمْ يَنْسِلُونَ

Meal (IK): Sur’a üflendi. Bir de bakarsınız ki onlar kabirlerinden koşarak Rabblarına doğru çıkmaktadırlar.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Uçarak varma anlamında tüy, kanar demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب السين واللام والنون معهما
ل س ن، ن س ل يستعملان فقط
لسن:
اللِّسانُ: ما يَنُصِقُ، يُذَكَّر ويُؤَنَّث، والأَلسُن بيان التأنيث في عدده، والألسِنةُ في التذكير.
ولَسَنَ فلانٌ فلاناً يَلُسُنُه أي أخَذَه بلسانه، وقال طَرَفة:
وإذا تَلسُنُني أَلْسُـنُـهـا		انَّني لستُ بمَوْهُونٍ فَقِرُ
ورجلٌ لَسِنٌ: بَيِّنُ اللَّسَنِ.
وشيءٌ مُلَسَّنٌ: جَعَلَ طَرَفَه كطَرَف اللِّسان.
ولُسِنَ الرجُلُ أي قُطِعَ طَرَفُ لسانِه فهو مَلْسُونٌ.
واللِّسانُ: الكلامُ من قوله -عزَّ وجلَّ-: "وما أرسَلْنا من رَسُولٍ إلاّ بلسانِ قومِهِ".
نسل:
النَّسْلُ: الوَلَدُ لتناسُلِ بعضِه بعد بعضٍ.
والنَّسَلانُ: مِشيَةُ الذِّئب إذا أعنَقَ وأسْرَعَ، والماشي يَنْسِلُ أي يُسرِع نَسَلاناً.
وقولهُ تعالى: "إلى ربِّهم يَنسِلون"، أي يُهَوْوِلونَ ويُسرِعون.
وأما ينسُلُ نُسُولاً فخروج الشيء من الشيء وسُقوطُه كنَسيلِ شَعر الدّابَّةِ إذا نَسَلَ فسَقَطَ قِطَعاً قطعاً، والقِطعَةُ: نُسالَتُه.
وكذلك نُسالُ الطُيرِ وهو ما تحاتَّ من أرياشِها.
ونَسَلَ الشيء إذا مَضَى، قال في اهتِزاز الرُّمحِ:
عَسَلانُ الذِّئب أمسَى قارباً		بَرَدَ الليلُ عليه فنَـسَـل
وقال أبو دُواد في نُسال الطَّيْر:
من الطَّيْر مُخِتلفٌ لَونُه		يحُطُّ نُسالاً ويُبقى نُسالا
وعلى المعنى قول امرئ القيس: فسُلِّي ثِيابي من ثِيابك تَنْسُلِ

##### Türkçe

باب **السين** ve **اللام** ve **النون** onlarla birlikte

**ل س ن**، **ن س ل** yalnızca kullanılırlar

**لسن**:
**اللِّسانُ**: konuşan şey; müzekker de yapılır müennes de; **الأَلسُن** onun sayısında müennesliğin beyanıdır, **الألسِنةُ** ise müzekkerliktedir.
Ve falan, falanı **لَسَنَ** eder, onu **يَلُسُنُه**; yani onu diliyle aldı. Ve **طَرَفة** dedi:
وإذا تَلسُنُني أَلْسُـنُـهـا		انَّني لستُ بمَوْهُونٍ فَقِرُ
Ve **لَسِنٌ** bir adam: **اللَّسَنِ**i açık olan.
Ve **مُلَسَّنٌ** bir şey: ucunu **اللِّسان**ın ucu gibi yaptı.
Ve adam **لُسِنَ** edildi; yani dilinin ucu kesildi; o hâlde o **مَلْسُونٌ**dur.
Ve **اللِّسانُ**: söz; O’nun (azze ve celle) sözü olan: “وما أرسَلْنا من رَسُولٍ إلاّ بلسانِ قومِهِ”.

**نسل**:
**النَّسْلُ**: çocuk; onun bir kısmının bir kısmından sonra üremesi sebebiyle.
Ve **النَّسَلانُ**: kurtun, hızlanıp sürat ettiği zaman yürüyüşü; ve yürüyen **يَنْسِلُ**; yani **نَسَلاناً** olarak sürat eder.
Ve O’nun (taâlâ) sözü: “إلى ربِّهم يَنسِلون”، yani dehşete düşerler ve sürat ederler.
Ama **ينسُلُ** **نُسُولاً** ise, şeyin şeyden çıkması ve düşmesidir; binitin kılının **نَسيلِ**i gibi: **نَسَلَ** olduğu zaman düşer, parça parça düşer; ve parça: onun **نُسالَتُه**dur.
Ve yine **نُسالُ الطُيرِ**; o da tüylerinden dökülen şeydir.
Ve şey **نَسَلَ** etti; yani geçti. Mızrağın sallanmasında dedi ki:
عَسَلانُ الذِّئب أمسَى قارباً		بَرَدَ الليلُ عليه فنَـسَـل
Ve **أبو دُواد** kuşun **نُسال**ı hakkında dedi:
من الطَّيْر مُخِتلفٌ لَونُه		يحُطُّ نُسالاً ويُبقى نُسالا
Ve mana üzere **امرئ القيس**’in sözü: فسُلِّي ثِيابي من ثِيابك تَنْسُلِ

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

النَسْلُ: الوَلدُ. وتناسَلوا، أي ولدَ بعضُهم من بعضٍ. ونَسَلَتِ الناقةُ بوَلٍ كثيرٍ تنسُلُ بالضم. والنَسولَةُ: التي تُقْتَنى للنسلِ. والنسلُ، بالتحريك: اللبنُ يخرجُ بنفسه من الإحليل. والنَسيلُ: العسلُ إذا ذابَ وفارق الشَمع. والنَسيلُ والنُسالُ بالضم: ما سقط من ريش الطائر ووبر البعير وغيره. ويقال: نَسَلَ الطائر ريشه ينسُلُ وينسِلُ نَسْلاً. ونَسَلَ الوبرُ وريشُ الطائر بنفسه، يتعدَّى ولا يتعدَّى. وكذلك أنْسَلَ الطائرُ ريشه وأنْسَل ريش الطائر، يتعدَّى ولا يتعدَّى. وأنْسَلَتِ الإبلُ، إذا حان لها أن تنسِلُ وبرها. وأنْسَلْتُ القوم، إذا تقدَّمتهم. ونَسَلَ الثوبُ عن الرجُل: سقط. ونسل في العدْوِ ينسِلُ نَسْلاً ونَسَلاناً، أي أسرع. وقال تعالى: "إلى ربِّهم يَنْسِلونَ".

##### Türkçe

**النَسْلُ**: çocuk. Ve **تناسَلوا**; yani bazısı bazısından doğdu. Ve dişi deve çokça idrar ile **نَسَلَتِ**; **تنسُلُ** (ötre ile). Ve **النَسولَةُ**: nesil için edinilen (dişi). Ve **النسلُ** (hareke ile): kendiliğinden idrar yolundan çıkan süt. Ve **النَسيلُ**: bal; eridiği ve mumdan ayrıldığı zaman. Ve **النَسيلُ** ve **النُسالُ** (ötre ile): kuşun tüyünden, devenin kılından ve başkasından düşen şey. Ve denir: kuş tüyünü **نَسَلَ**; **ينسُلُ** ve **ينسِلُ**; **نَسْلاً**. Ve kıl ve kuş tüyü kendiliğinden **نَسَلَ**; geçişli olur ve geçişsiz olur. Ve yine: kuş tüyünü **أنْسَلَ** ve kuşun tüyünü **أنْسَلَ**; geçişli olur ve geçişsiz olur. Ve develer **أنْسَلَتِ**; kıllarını **تنسِلُ** vakti geldiği zaman. Ve kavmi **أنْسَلْتُ**; onları geçtiğim zaman. Ve elbise adamdan **نَسَلَ**: düştü. Ve koşuda **نسل** eder; **ينسِلُ**; **نَسْلاً** ve **نَسَلاناً**; yani hızlandı. Yüce Allah dedi ki: "Rablerine doğru **يَنْسِلونَ**".

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

س ل ن
لسن ، نسل : ( مستعملان ) .
لسن : الحرَّاني عن ابن السكّيت : لسَنْتُ الرجلَ أَلْسُنُه لَسْناً : إذا أخذتَه بلِسانِك ؛ وقال طَرَفة :
وإذا تَلْسُنُني أَلْسُنُها
إنّني لستُ بمَوْهُونٍ فَقِرْ
وفي حديث عمر وذكر امرأة فقال : إن دخلتْ عليك لسنتْك ، أي : أخذتك بلسانها .
قال : وحَكى لنا أبو عمرو : لكلِّ قومٍ لِسْنٌ ؛ أي : لغة يتكلّمون بها .
ويقال رجلٌ لَسِن بيّنُ اللَّسَن : إذا كان ذا بَيانٍ وفصاحة .
وأخبرَني المنذريُّ عن أبي العباس عن ابن الأعرابيّ قال : الخَلِيَّةُ من الإبل يقال لها المتلَسِّنة ؛ وأَنشد ابن أحمر يصف بَكْراً صغيراً أعطاه بعضهم في حمالة فلم يَرْضَه ضئيلاً :
تلسَّنَ أهلُه عاماً عَلَيْهِ
فلُولاً عند مِقْلاَتٍ نَيُوبِ
قال : والخَلِيّة : أن تَلِد الناقةُ فيُنحَر وَلدُها عَمْداً ليَدوم لَبنها ، وتستَدَرّ بحُوارِ غيرِها ، فإذا أدَرَّها الحُوار نَحُّوهُ عنها واحتَلَبوها وربما خَلَّوْا ثلاثَ خَلايا أو أربعاً على حُوارٍ واحد ، وهو التَّلسُّنُ .
وقال غيرُه : نَعلٌ مُلسَّنةٌ : إذا جُعل طَرف مقدَّمِها كطَرَف اللسان .
ويقال : لسنْتُ الليف : إذا مَشَنْتَه ثم جعلتَه فتَائِلَ مهيَّأة للفَتْل ، ويسمَّى ذلك : التّلْسين .
واللسان يذكَّر ويؤنَّث ؛ فمن أنّثه جَمَعه ألسناً ، ومَن ذكّره جمعَه أَلسنَةٌ . وإذا أردتَ باللسان اللّغة أنّثْتَ ، يقال : فلانٌ يتكلّم بلسانِ قومه ، ويقال : إن لسانَ الناسِ عليك لَحَسنةٌ وحَسنٌ ، أي : ثَناؤهم ، وقال قَسَّاس الكِنْدِيّ :
أَلا أَبلِغْ لدَيْك أبا هُنَيَ
أَلَا تَنْهَى لسانَكَ عن رَدَاها
فأَنّثها ، ويقولون : إن شَفَة الناسِ عليك لَحَسنة .
وقال الله تعالى : ( وَمَآ أَرْسَلْنَا مِن رَّسُولٍ إِلاَّ بِلِسَانِ قَوْمِهِ ) ( إبراهيم : 4 ) ، أي : بلغة قومه ، وقال الشاعر :
أَتَتْني لسانُ بَني عامرٍ
ذهب بها إلى الكلمة فأنّثها . وقال أَعشى باهلة :
إني أَتاني لسانٌ لا أُسَرُّ به
فذكّرَه ، ذَهَبَ به إلى الخَبر فذكره .
والإلسان : إبلاغُ الرسالة .
ويقال : ألْسنِّي فلاناً ، وألْسنْ لي فلاناً كذا وكذا ، أي : أَبلِغ لي . وكذلك أَلِكْني إلى فلان ، أي : ألِك لي إليه . وقال عَدِيّ بنُ زَيْد :
بَلْ أَلْسنُوني سَراةَ العَمِّ إنكُمُ
لستم من الملك والأثقال أغمارا
أي : أَبلِغوا لي وعَني .
عَمْرو عن أبيه : المَلسون : الكَذّابُ . قال الشيخ : لا أعرفه .
ورَوَى أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : الأسْلان : الرماح الذُّبّل .
نسل : قال الله جلَّ وعزَّ : ( فِى الصُّورِ فَإِذَا هُم مِّنَ الاَجْدَاثِ إِلَى ) ( يس : 51 ) ،
قال أبو إسحاق : يَنسلونَ : يَخْرُجُون بسُرعة .
وقال الليث : النِّسلان : مِشْيَةُ الذئب إذا أسْرَع ، وأَنشَد :
عَلاَنَ الذئب أَمْسَى قارِباً
بَرَدَ اللّيْلُ عليه فنَسلْ
ابن السِّكيت : يقال : أَنْسَلَتِ النَّاقةُ وَبَرها : إذا أَلْقَتْه تُنْسِلُه ، وقد نسلَت بِولَدٍ كثير تَنْسِلُ وتَنْسُل . وقد نَسَل الوبر يَنسِل ويَنْسُل : إذا سقَطَ ، ويقال لِمَا سقَط منه : النَّسيلُ والنُّسال ، وقد نسلَ في العَدْوِ يَنْسِلُ نَسَلاَناً ، ونُسَالُ الطَّيْرِ : ما سَقَطَ من ريشِهَا ، وهَو النُّسَالة .
أبو عُبَيد عن أبي زيد : النَّسُولة من الغَنَم : ما يُتَّخذ نَسْلُها ، ويقال : ما لِبَنِي فلانٍ نَسُولة ، أي : ما يُطلَب نَسلُه من ذوات الأربع .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ ، يقال : فلانٌ يَنسِل الوَدِيقة ، ويَحمِي الحَقيقة . والنَّسْلُ : الوَلَد ، وقد تَناسَلَ بنو فلان : إِذا كَثُر أولادُهم .
وفي الحديث : أنهم شَكَوْا إلى رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) وآله الضَّعفَ ، فقال : ( عليكم بالنَّسْل ) .
قال ابن الأعرابي : النَّسْل : يُنشِّط وهو الإسراع في المَشْي .
وقال أبو عَمْرو : النَّسْل أيضاً : الوَلَدُ والذُّرِّيّة .
وفي حديث آخر : أنهم شكوْا الإعياء فأمرهم أن ينسلوا ، أي : يُسرعوا في المشي .
ثعلب عن ابن الأعرابي : النَّسَلُ : اللَّبَن الذي يَخرُج من التين الأَخضَر .
وقال شمر : نَسَل رِيشُ الطائر وأَنْسَل وأَنْسَلَه الطائر وأنسل البعيرُ وبرَه .
أبو عُبَيد عن أبي زيد : أنسَل ريشُ الطّائر : إذا سَقَط ، قال : ونسَلْتُه أنا نَسْلاً .

##### Türkçe

س ل ن
**لسن** , **نسل** : (ikisi de kullanımdadır).

**لسن** : el-Ḥarrânî, İbn es-Sikkît’ten: **لسَنْتُ الرجلَ أَلْسُنُه لَسْناً**: onu dilinle yakaladığın zaman; ve Ṭarafe dedi ki:
وإذا تَلْسُنُني أَلْسُنُها
إنّني لستُ بمَوْهُونٍ فَقِرْ

Ömer’in hadisinde, bir kadını anıp dedi ki: “Eğer yanına girerse **لسنتْك**”; yani: seni diliyle yakaladı.

Dedi ki: Ebû Amr bize hikâye etti: “Her kavmin bir **لِسْنٌ**’i vardır”; yani: onunla konuştukları bir dil.

Ve denir: “**رجلٌ لَسِن** açık **اللَّسَن** sahibi”: eğer beyan ve fesahat sahibi ise.

Münzirî bana Ebû’l-Abbâs’tan, o da İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi; dedi ki: Develerden **الخَلِيَّةُ** denilene **المتلَسِّنة** denir; ve İbn Aḥmer, kendisine bir yükümlülükte birilerinin verdiği küçük bir erkek deve yavrusunu, zayıf bulup razı olmayışını vasfederek inşâd etti:
تلسَّنَ أهلُه عاماً عَلَيْهِ
فلُولاً عند مِقْلاَتٍ نَيُوبِ

Dedi ki: **الخَلِيّة**: dişi devenin doğurmasıdır; sonra sütü devam etsin diye yavrusu kasten boğazlanır; başkasının yavrusuyla sütü sağdırılır; yavru onu sağdırınca onu ondan uzaklaştırırlar ve onu sağarlar; bazen bir yavru üzerine üç **خَلايا** veya dört bırakırlar; bu da **التَّلسُّنُ**’dür.

Başkası dedi ki: **نَعلٌ مُلسَّنةٌ**: ön kısmının ucu, dilin ucu gibi yapıldığı zaman.

Ve denir: **لسنْتُ الليف**: onu taradığın, sonra bükmeye hazırlanmış fitiller yaptığın zaman; buna **التّلْسين** denir.

Ve **اللسان** müzekker de olur müennes de; onu müennes yapan onu **ألسناً** diye çoğul yapar; onu müzekker yapan onu **أَلسنَةٌ** diye çoğul yapar. Ve **اللسان** ile dili kastettiğinde müennes yaparsın; denir: “Falanca kavminin **لسان**’ıyla konuşur.” Ve denir: “İnsanların **لسان**’ı senin aleyhine elbette **لَحَسنةٌ** ve **حَسنٌ**’dür”; yani: onların övgüsü. Ve Ḳassâs el-Kindî dedi ki:
أَلا أَبلِغْ لدَيْك أبا هُنَيَ
أَلَا تَنْهَى لسانَكَ عن رَدَاها

Böylece onu müennes yaptı. Ve derler: “İnsanların **شَفَة**’si senin aleyhine elbette **لَحَسنة**’dir.”

Yüce Allah dedi ki: **( وَمَآ أَرْسَلْنَا مِن رَّسُولٍ إِلاَّ بِلِسَانِ قَوْمِهِ )** (İbrâhîm: 4); yani: kavminin diliyle. Şair dedi ki:
أَتَتْني لسانُ بَني عامرٍ

Onu kelimeye götürdü de onu müennes yaptı. Bâhile’nin A‘şâ’sı dedi ki:
إني أَتاني لسانٌ لا أُسَرُّ به

Onu müzekker yaptı; onu habere götürdü de onu müzekker yaptı.

**والإلسان**: mesajı ulaştırmaktır.

Ve denir: **ألْسنِّي** falanca’yı; ve “Falanca bana şunu şunu **ألْسنْ**”; yani: bana ulaştır. Aynı şekilde: “Beni falancaya **أَلِكْني**”; yani: ona bana ulaştır. ‘Adiyy b. Zeyd dedi ki:
بَلْ أَلْسنُوني سَراةَ العَمِّ إنكُمُ
لستم من الملك والأثقال أغمارا

Yani: bana ve benden ulaştırın.

Amr, babasından: **المَلسون**: yalancıdır. Şeyh dedi ki: onu bilmiyorum.

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti; dedi ki: **الأسْلان**: ince mızraklardır.

**نسل** : Yüce ve aziz Allah dedi ki: **( فِى الصُّورِ فَإِذَا هُم مِّنَ الاَجْدَاثِ إِلَى )** (Yâsîn: 51).

Ebû İshâk dedi ki: **يَنسلونَ**: süratle çıkarlar.

Leys dedi ki: **النِّسلان**: kurtun hızlandığı zaman yürüyüşüdür; ve inşâd etti:
عَلاَنَ الذئب أَمْسَى قارِباً
بَرَدَ اللّيْلُ عليه فنَسلْ

İbn es-Sikkît: denir: **أَنْسَلَتِ النَّاقةُ وَبَرها**: onu attığı zaman; onu **تُنْسِلُه**. Ve çok yavru ile **نسلَت**; **تَنْسِلُ** ve **تَنْسُل**. Ve **نَسَل الوبر** **يَنسِل** ve **يَنْسُل**: düştüğü zaman. Ve ondan düşene **النَّسيلُ** ve **النُّسال** denir. Ve koşuda **نسلَ** **يَنْسِلُ** **نَسَلاَناً**. Ve **نُسَالُ الطَّيْرِ**: onun tüyünden düşen şeydir; o da **النُّسَالة**’dir.

Ebû ‘Ubeyd, Ebû Zeyd’den: Koyundan **النَّسُولة**: nesli alınan şeydir. Ve denir: “Falancanın oğullarının **نَسُولة**’si yoktur”; yani: dört ayaklılardan nesli istenen yoktur.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: denir: “Falanca **يَنسِل الوَدِيقة** ve **يَحمِي الحَقيقة**.” Ve **النَّسْلُ**: evlattır. Ve “Falancanın oğulları **تَناسَلَ**”: çocukları çoğaldığı zaman.

Hadiste: onların Allah’ın Resûlü’ne (sallallahu aleyhi ve sellem) ve âline zayıflığı şikâyet ettikleri; bunun üzerine dedi ki: **( عليكم بالنَّسْل )**.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **النَّسْل**: canlandırır; o, yürüyüşte sürat etmektir.

Ebû Amr dedi ki: **النَّسْل** ayrıca: evlat ve zürriyettir.

Başka bir hadiste: onların yorgunluğu şikâyet ettikleri; bunun üzerine onlara **ينسلوا**’yu emretti; yani: yürüyüşte süratlensinler.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **النَّسَلُ**: yeşil incirden çıkan süttür.

Şemmer dedi ki: Kuşun tüyü **نَسَل**; ve **أَنْسَل**; ve kuş onu **أَنْسَلَه**; ve deve yününü **أنسل**.

Ebû ‘Ubeyd, Ebû Zeyd’den: Kuşun tüyü **أنسَل**: düştüğü zaman. Dedi ki: Ben onu **نَسْلاً** **نسَلْتُه**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والسين وما يثلثهما)
*(نسع)  النون والسين والعين كلمةٌ تدلُّ على جَدْل الشَّيء. فالنِّسْع: سَير مضفورٌ كهيئة أعِنَّة البِغال. ويقال للعُنق الطَّويلِ ناسِعٌ، كأنَّه طُوِّلِ وجُدِلَ جَدْلاً. والمِنسعة: الأرض السريعة النَّبتِ بطُول نَبْتِها وبَقْلها.
(نسغ)  النون والسين والغين أصلٌ يدلُّ على غَرْزِ شيءٍ بشيءٍ. ونَسغَ الخُبْزةَ: غرزَها بريش الطّائر: وهي المِنْسَغة. ونَسغَت الواشمةُ: غرزَتِ اليدَ بالإبرة. ثم يقولون: نسَغْت الدّابّةَ برِجلي ليثُور. ويتوسَّعون فيه فيقولون: نسَغْتُ اللَّبَن بالماء: مَذَقْتُه. ونسَغَه بالعصا: ضَرَبه.
(نسف)  النون والسين والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على كَشْف شيء. وانتسَفَت الرِّيحُ الشَّيءَ مثلَ التُّراب والعَصْف، كأنَّها كشفَتْه عن وجه الأرض وسلبته. ونَسْفُ البِناءِ: استِئْصالُه قَطعاً. ويقال للرُّغوة: النُّسَافة([1])، لأنَّها تُنْتَسَف عن وجه اللَّبَن. وقولهم انتُسِفَ لونُه من ذلك. وبَعيرٌ نَسوفٌ: يقلع النَّباتَ عن الأرض بمقدَّم فيه: وحكى ناسٌ: هما يتناسفان، أي يتسارَّان. والقياس واحد. كأنَّ هذا يَنْسِف ما عند ذاك. وذاك ما عندَ هذا.
(نسق)  النون والسين والقاف أصلٌ صحيح يدلُّ على تتابُعٍ في الشَّيء. وكلامٌ نَسَقٌ: جاءَ على نظامٍ واحد قد عُطِف بعضُه على بعض. وأصله قولهم: ثَغْرٌ نَسَق، إذا كانت الأسنانُ متناسقةً متساوية. وخَرَزٌ نَسَق: منظَّم. قال أبو زُبَيد:
بجيدِ رَِيمٍ كريمٍ زانَهُ نَسَقٌ *** يكادُ يُلهِبُه الياقوتُ إلهابا([2])(نسك)  النون والسين والكاف أصلٌ صحيح يدلُّ على عِبادةٍ وتقرُّب إلى الله تعالى. ورجلٌ ناسك. والذَّبيحة التي تَتقرَّب بها إلى الله نَسِيكة. والمَنْسَِك: الموضع يذبَح فيه النَّسائِك، ولا يكون ذلك إلاَّ في القُرْبان. وزعم ناسٌ أنَّ المَنسَِك([3]): المكان يألفه. وفيه نظر.
(نسل)  النون والسين واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على سَلِّ شيءٍ وانسلاله. والنَّسْل: الولَد. لأنَّه يُنْسل من والدته. وتناسَلُوا: ولد بعضُهم من بعض([4]). ومنه النَّسَلان: مِشية الذِّئب إذا أعْنَقَ وأسْرَع. والماشي يَنْسِلُ، إذا أسرع. قال الله عزّ وعلا: {وَهُمْ مِنْ كُلِّ حَدَبٍ يَنْسِلُون. [الأنبياء 96]. والنُّسَالة: شَعر الدَّابّة إذا سقطَ عن جَسدِهِ قِطَعاً. ونُسَال الطَّير: ما تحاتَّ من أرياشها. قال:
* وتجلو سَبِيخَ جُفالِ النُّسَالِ([5]) *
وقد أنسَلتِ الإبلُ: حانَ لها أن تُنسِلَ وبَرَها. ونَسلَ الثَّوبُ عن الرّجل: سَقَط. ويقولون: النّسيل: العسلُ إذا ذابَ، كأنَّه نَسلَ عن شَمَعِه وفارَقَه. وأنسلْتُ القَوم: تقدَّمتُهم.
(نسم)  النون والسين والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على خروج نَفَس، أو ريحٍ غير شديدةِ الهبوب. ونَفَس الإنسان نَسيم. وكذا الرَّيح الليِّنة الهُبوب. ويقولون: من أين مَنْسِمُكَ، أي من [أين] وِجْهتُك. والقياس واحدٌ، لأنَّه إذا أقبلَ أقبلَ نَسِيمُه. ولذلك سمِّيت النَّفْسُ نَسَمة.
وشذّ عنه المَنْسم: خُفّ البعير، ويمكن أنّه محمولٌ على الباب، لأنّ خُفّه هو ما يحمل نَسَمتَه.
(نسي)  النون والسين والياء أصلانِ صحيحان: يدلُّ أحدهما على إغفال الشيء، والثاني على تَرْك شيء.
فالأوّل نسِيتُ الشَّيءَ، إذا لم تذكُره، نِسياناً. وممكنٌ أن يكونَ النِّسْيُ منه. والنِّسْيُ: ما سَقَط من منازل المرتحلين، من رُذَال أمتعتهم، فيقولون: تتبَّعوا أنساءَكم. قال الشَّنْفرى:
كأنَّ لها في الأرض نِسياً تقُصُّه *** على أمِّها وإنْ تكلِّمْك تَبْلَِتِ([6])وعلى ذلك يفسَّر قولُه تعالى: ﴿نَسُوا اللهَ فنَسِيَهُمْ﴾ [التوبة 67]، وكذلك قولـه سبحانه: ﴿وَلَقَدْ عَهِدْنَا إلى آدَمَ مِنْ قَبْلُ فَنَسِيَ ولَمْ نَجِدْ لَهُ عَزْماً﴾ [طه 115]، أراد والله أعلمُ: فتركَ العَهد.
ومما شذَّ عن الأصلين النَّسَا: عِرقٌ، والجمع أنساء، والاثنان* نَسَيَانِ ويقولون: هو النَّسَا، وهو عِرقُ النَّسا، كلُّ ذلك يقال. قال:
فأحذَيْتُهُ لما أتاني بقربة *** كعرق النَّسَا لم يُعط بطناً ولا ظَهْراً([7])وقال بعضهم: الأصل في الباب النِّسيان، وهو عزُوب الشّيء عن النَّفْس بعد حضوره لها. والنَّسَا: عِرق في الفَخِذ، لأنَّه متأخِّر عن أعالي البدن إلى الفخِذ، مشبَّه بالمنسيِّ الذي أُخِّر وتُرِك.
وإذا هُمِز تغيَّر المعنى إلى تأخير الشَّيء. ونُسِئت المرأةُ: تأخَّر حيضُها([8]) عن وقته فرُجِيَ أنَّها حُبْلَى. والنَّسِيئة: بيعُك الشَّيءَ نَسَاءً، وهو التَّأخير. تقول: أنسأتُ. ونَسأَ الله في أجلِك وأنسأ أجلَك: أخَّره وأبعده. وانتسؤوا([9])، تأخّروا وتباعَدُوا. ونَسأْتُهم أنا: أخَّرتهم. ونَسأْتُ ناقتي، قال قوم: رفَقت بها في السَّير. ونَسأْتها: ضربتها بالمِنسأة: العَصَا. وهذا أَقْيَسُ، لأنَّ العصا كأنَّه يُبعَد بها الشَّيءُ ويُدفَع. والنَّسء: ما نَبَت من وَبَر النّاقةِ بعد تساقُطِ وَبرِها. والقياس واحد. كأنَّ هذا الثاني تأخّر. قال أبو زيد: نَسَأْتُ الإبلَ في ظِمْئِها، إذا زدتها في ظمئِها يوماً أو يومين. وَالنَّسيء في كتاب الله: التَّأخِير، كانُوا إذا صَدَروا عن مِنىً([10]) يقوم رجلٌ من كنانة فيقول: أنا الذي لا يُرَدُّ لي قضاء. فيقولون: أنسِئْنَا([11]) شهراً، أي أخر عَنَّا حُرمةَ المحرَّم([12]) فاجعَلْها في صَفَر. وذلك أنَّهم كانوا يكرهون أن يتوالَى عليهم ثلاثةُ أشهرٍ لا يُغيرون فيها، لأنَّ معاشهم كان من الإغارة، فأُحِلَّ لهم المحرَّم. فقال الله تعالى: ﴿إنَّما النَّسِيءُ زِيَادَةٌ في الكُفْرِ﴾ [التوبة 37].
ومما شذَّ عن الباب النَّسْءُ: بَدء السِّمَنِ في الدّوابِّ. قال أبو ذؤيب:
بها أبَلَتْ شهرَيْ ربيعٍ كِلَيهما *** فقَدْ مارَ فيها نَسؤُها واقترارُها([13])والنَّسِيء: الحليب يُصبُّ عليه الماء. تقول منه: نَسَأْتُ، وهو النَّسْءُ أيضاً في شعر عروة:
سَقَوني النَّسْءَ ثم تكنَّفُوني *** عُداةُ الله من كَذِبٍ وزُورِ([14])(نسب)  النون والسين والباء كلمةٌ واحدة قياسُها اتِّصال شيءٍ بشيء. منه النّسَب، سمِّي لاتِّصاله وللاتِّصالِ به. تقول: نَسَبْتُ أنْسُِبُ. وهو نَسِيبُ فلانٍ. ومنه النَّسيبُ في الشِّعر إلى المرأة، كأنَّه ذِكْرٌ يتَّصِل بها؛ ولا يكون
إلاَّ في النِّساءِ. تقول منه: نَسَبْتُ أنْسُِبُ. والنّسيبُ: الطريق [المستقيم([15])]، لاتِّصال بعضِه من بعض.
(نسج)  النون والسين والجيم أصلٌ واحد يدلُّ على وَصلِ شيءٍ بشيء في أدنى عرض. ونَسَج الثَّوب يَنْسُِجه. وضربت الرِّيح الماءَ فانتسجت له الطرائِق([16]). والشاعر ينسُِج الشِّعر. وقال قوم: بل قياس الباب الاضطراب دون ما ذكرناه. والنَّاقة النّسُوج: [التي([17])] يضطرب حِمْلُها عليها. وكذلك اشتُقّ مَِنسج الفرس([18])، لأنه يتحرَّك أبداً. والمَِنسج: كاثِبة الفَرَس.
ومن الباب: هو نسيجُ وحدِه، لانفراده بخصاله. قال ابن قتيبة: وذلك أنّ الثّوب الرفيع النفيسَ لا يُنسَج على مِنْواله غيرُه، وإذا لم يكن رفيعاً عُمِل على منواله سَدَى عِدّةِ أثواب.
(نسخ)  النون والسين والخاء أصلٌ واحد، إلاّ أنّه مختلفٌ في قياسِه. قال قوم: قياسُه رفْعُ شيءٍ وإثباتُ غيرِهِ مكانَه. وقال آخرون: قياسُه تحويلُ شيءٍ إلى شيءٍ. قالوا: النَّسْخ: نَسْخ الكِتاب. والنَّسْخ: أمرٌ كان يُعمَل به من قبلُ ثم يُنسَخ بحادثٍ غيرهِ، كالآية ينزل فيها أمرٌ ثم تُنسَخ بآيةٍ أخرى. وكلُّ شيءٍ خلَفَ شيئاً فقد انتَسخَه. وانتسخت الشَّمسُ الظِّلّ، والشّيبُ الشبابَ. وتناسُخُ الورَثةِ: أن يموتَ ورثةٌ بعد ورثةٍ وأصلُ الإرث قائم لم يُقَسَّم. ومنه تناسُخُ الأزمنة والقُرون. قال السجستانيّ([19]) النَّسْخ: أن تحوّل ما في الخليَّة من العَسَل والنَّحْل في أُخرى. قال: ومنه نَسْخُ الكتاب.
(نسر)  النون والسين والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على اختلاسٍ* واستلاب. منه النَّسْر: تناوُلُ شيءٍ من طعام. ونَسَرَهُ، كأنَّه شيءٌ يسيرٌ استلَبَه. ومنه النَّسْر، كأنَّه ينسُرُ الشَّيء. والمِنْسَر([20]): خيل ما بين المائة إلى المائتين وهو القياس، كأنَّه إنما جاء لينسُِرَ شيئاً، أي يختطفَه ويَستلبَه. ويقال: بَلِ المِنْسَر لا يمرُّ بشيءٍ إلا قَلَعه.
ومن التَّشبيه النَّسْر: كواكبُ في السماء: النَّسْر الطائر، والنَّسْر الواقعِ. ومنه نَسْر الحافِر: ما في بطنه كأنَّهُ النَّوَى والحصى.
--------------ـــ
([1])  ذكرت بهذا المعنى في القاموس، ولم تذكر في اللسان.
([2]) أنشده في المجمل واللسان. و "ريم" بفتح الراء في اللسان، وكسرها في المجمل. وهو بفتح الراء في مادة (ريم) ياؤه أصلية، وبكسر الراء تخفيف "الرئم" بكسر الراء.
([3]) في الأصل: "النسك".
([4]) في الأصل: "بعد بعض"، صوابه من اللسان. وفي المجمل: "وقد تناسلوا، إذا توالدوا". وفي القاموس: "تناسلوا: أنسل بعضهم بعضا".
([5])  لأمية بن أبي عائذ الهذلي. ديوان الهذليين (2: 182). وصدره:
* تجيل الحباب بأنفاسها *
([6])  المفضليات (1: 107) واللسان (بلت، نسي)؛ ومجالس ثعلب 421. وسبق عجزه في (بلت).
([7])  بقربة، كذا وردت في الأصل.
([8])  في الأصل: "تأخرت حملها"، صوابه في المجمل واللسان.
([9])  في الأصل: "وتنساءوا". وفي المجمل: "وانتسأ القوم".
([10])  في الأصل: "عن شيء"، صوابه في المجمل واللسان.
([11])  في الأًصل: "أنسئها"، صوابه في المجمل واللسان.
([12])  في الأصل: "عنها محرمة المحرم"، صوابه في المجمل واللسان.
([13])  ديوان الهذليين (1: 23) واللسان (أبل، نسأ، قرر). وانظر مجالس ثعلب 417.
([14])  ديوان عروة بن الورد 90 واللسان (نسأ). وتروى قصيدته للنمر بن تولب.
([15])  التكملة من المجمل. وفي اللسان: "الطريق المستقيم الواضح".
([16])  في الأصل: "الطريق". وفي المجمل واللسان: "طرائق".
([17])  التكملة من المجمل.
([18])  يقال بوزن منزل ومنبر.
([19]) بدله في المجمل: "قال أبو حاتم"، وهي كنيته.
([20]) يقال كمنبر وكمجلس أيضاً.

ـ

##### Türkçe

(**باب النون والسين وما يثلثهما**)
*(**نسع**)  **النون** ve **السين** ve **العين**; bir kelimedir, bir şeyin örülmesine delâlet eder. Şu hâlde **النِّسْع**: kat kat örülmüş bir kayış; katırların gemleri heyeti gibi. Ve uzun boyuna **ناسِعٌ** denir; sanki uzatılmış ve örülerek örülmüştür. Ve **المِنسعة**: bitkisi ve otu uzunluğu sebebiyle çabuk biten toprak.

(**نسغ**)  **النون** ve **السين** ve **الغين**; bir asıldır, bir şeyi bir şeyle batırmaya delâlet eder. Ve **نَسغَ الخُبْزةَ**: onu kuş tüyüyle batırdı: ve o **المِنْسَغة**’dir. Ve **نَسغَت الواشمةُ**: eli iğneyle batırdı. Sonra derler: **نسَغْت الدّابّةَ برِجلي ليثُور**: ayağımla (dürttüm) ki sıçrasın. Ve onda genişletirler de derler: **نسَغْتُ اللَّبَن بالماء**: onu sulandırdım. Ve **نسَغَه بالعصا**: onu değnekle vurdu.

(**نسف**)  **النون** ve **السين** ve **الفاء**; sahih bir asıldır, bir şeyin açığa çıkarılmasına delâlet eder. Ve rüzgâr, toprak ve saman çöpü gibi şeyi **انتسَفَت**; sanki onu yerin yüzünden açığa çıkarmış ve onu söküp almıştır. Ve **نَسْفُ البِناءِ**: onu kesip kökünden söküp yok etmektir. Ve köpüğe **النُّسَافة** denir; çünkü o, sütün yüzünden **تُنْتَسَف** olunur. Ve onların “**انتُسِفَ لونُه** bundan” sözleri. Ve **بَعيرٌ نَسوفٌ**: ön kısmıyla bitkiyi yerden söker. Ve birtakım kimseler rivayet etti: “**هما يتناسفان**”, yani birbirlerine gizlice konuşurlar. Ve kıyas birdir: sanki bu, şunun yanındakini **يَنْسِف** eder; ve şu da bunun yanındakini.

(**نسق**)  **النون** ve **السين** ve **القاف**; sahih bir asıldır, şeyde ard arda gelmeye delâlet eder. Ve **كلامٌ نَسَقٌ**: bir tek düzen üzere geldi; onun bir kısmı bir kısmına atfedilmiştir. Ve aslı onların sözü: **ثَغْرٌ نَسَق**; dişler uyumlu, eşit olunca. Ve **خَرَزٌ نَسَق**: dizili. Ebû Zübeyd dedi:
بجيدِ رَِيمٍ كريمٍ زانَهُ نَسَقٌ *** يكادُ يُلهِبُه الياقوتُ إلهابا([2])

(**نسك**)  **النون** ve **السين** ve **الكاف**; sahih bir asıldır, ibadete ve Allah Teâlâ’ya yakınlaşmaya delâlet eder. Ve **رجلٌ ناسك**. Ve Allah’a yakınlaşılan kurbanlık: **نَسِيكة**. Ve **المَنْسَِك**: **النَّسائِك**’in kesildiği yer; bu da ancak kurbanda olur. Ve birtakım kimseler, **المَنسَِك**’in: kendisine alışılan yer olduğunu iddia etti. Bunda bakış (tereddüt) vardır.

(**نسل**)  **النون** ve **السين** ve **اللام**; sahih bir asıldır, bir şeyin çekilip çıkmasına ve sıyrılıp akmasına delâlet eder. Ve **النَّسْل**: çocuk; çünkü annesinden sıyrılıp çıkar. Ve **تناسَلُوا**: bazısı bazısından doğdu. Ve ondan **النَّسَلان**: kurt yürüyüşü; boynunu uzatıp hızlandığı zaman. Ve yürüyen **يَنْسِلُ**; hızlandığı zaman. Allah عزّ وجلّ dedi: {وَهُمْ مِنْ كُلِّ حَدَبٍ يَنْسِلُون. [الأنبياء 96]. Ve **النُّسَالة**: binek hayvanının kılı; bedeninden parça parça düştüğü zaman. Ve **نُسَال الطَّير**: tüylerinden dökülen şey. Dedi:
* وتجلو سَبِيخَ جُفالِ النُّسَالِ([5]) *
Ve develer **أنسَلت**: yününü dökmesinin vakti geldi. Ve elbise adamdan **نَسلَ**: düştü. Ve derler: **النّسيل**: bal; eridiği zaman, sanki mumundan sıyrılıp çıkmış ve ondan ayrılmıştır. Ve **أنسلْتُ القَوم**: onların önüne geçtim.

(**نسم**)  **النون** ve **السين** ve **الميم**; sahih bir asıldır, nefesin çıkmasına yahut esişi şiddetli olmayan rüzgâra delâlet eder. Ve insanın nefesi **نَسيم**’dir. Ve yumuşak esişli rüzgâr da böyledir. Ve derler: **من أين مَنْسِمُكَ**; yani [nereden] yönün nereden. Ve kıyas birdir; çünkü o geldiği vakit onun **نَسِيمُه** gelir. Bundan dolayı nefse **نَسَمة** adı verildi.
Ve ondan şâz olan **المَنْسم**: devenin ayağının altı (huf). Ve mümkündür ki bab üzerine hamledilmiştir; çünkü onun ayağının altı, onun **نَسَمتَه**’sini taşıyan şeydir.

(**نسي**)  **النون** ve **السين** ve **الياء**; iki sahih asıldır: birisi bir şeyi gözden kaçırmaya, ikincisi bir şeyi terk etmeye delâlet eder.
Birincisi: **نسِيتُ الشَّيءَ**; onu hatırlamadığın zaman, **نِسياناً**. Ve mümkündür ki **النِّسْيُ** ondan olsun. Ve **النِّسْيُ**: göçenlerin konak yerlerinden düşen şey; eşyalarının döküntülerinden. Derler: **تتبَّعوا أنساءَكم**. Şenferâ dedi:
كأنَّ لها في الأرض نِسياً تقُصُّه *** على أمِّها وإنْ تكلِّمْك تَبْلَِتِ([6])
Ve bunun üzerine O’nun Teâlâ sözü şöyle tefsir edilir: ﴿نَسُوا اللهَ فنَسِيَهُمْ﴾ [التوبة 67]; ve yine O’nun سبحانه sözü: ﴿وَلَقَدْ عَهِدْنَا إلى آدَمَ مِنْ قَبْلُ فَنَسِيَ ولَمْ نَجِدْ لَهُ عَزْماً﴾ [طه 115]; murad etti—Allah daha iyi bilir—: ahdi terk etti.
Ve iki asıldan şâz olanlardan: **النَّسَا**: bir damardır; çoğulu **أنساء**; ikisi **نَسَيَانِ**. Ve derler: o **النَّسَا**’dır; o **عِرقُ النَّسا**’dır; bunların hepsi söylenir. Dedi:
فأحذَيْتُهُ لما أتاني بقربة *** كعرق النَّسَا لم يُعط بطناً ولا ظَهْراً([7])
Ve bazısı dedi: babda asıl **النِّسيان**’dır; o, şeyin nefisten, ona hazır bulunuşundan sonra uzaklaşmasıdır. Ve **النَّسَا**: uylukta bir damardır; çünkü bedenin üst kısımlarından uyluğa doğru geride kalmıştır; geciktirilip terk edilen unutulmuş şeye benzetilmiştir.
Ve hemzelenince mânâ, şeyin geciktirilmesine değişir. Ve **نُسِئت المرأةُ**: hayzı vaktinden gecikti; onun hamile olması umuldu. Ve **النَّسِيئة**: şeyi **نَسَاءً** satmandır; o da geciktirmedir. Dersin: **أنسأتُ**. Ve **نَسأَ الله في أجلِك** ve **أنسأ أجلَك**: onu geciktirdi ve uzaklaştırdı. Ve **انتسؤوا**: geciktiler ve uzaklaştılar. Ve **نَسأْتُهم أنا**: onları geciktirdim. Ve **نَسأْتُ ناقتي**; bir kavim dedi: yürüyüşte ona yumuşak davrandı. Ve **نَسأْتها**: onu **المِنسأة** ile, yani değnekle vurdu. Bu daha kıyaslıdır; çünkü değnekle sanki şey uzaklaştırılır ve itilir. Ve **النَّسء**: devenin yününden, yünü döküldükten sonra biten şey. Ve kıyas birdir; sanki bu ikincisi gecikmiştir. Ebû Zeyd dedi: **نَسَأْتُ الإبلَ في ظِمْئِها**; susuzluğunu bir gün yahut iki gün artırdığın zaman. Ve Allah’ın kitabındaki **النَّسيء**: geciktirmedir; onlar Minâ’dan döndükleri zaman, Kinâne’den bir adam kalkar da derdi: “Ben, hükmüm geri çevrilmeyenim.” Sonra derlerdi: **أنسِئْنَا** bir ay; yani **المحرَّم**’in hürmetini bizden geciktir; onu **صَفَر**’de kıl. Bu, onların, üzerlerine üç ay peş peşe gelip de içinde baskın yapmamalarından hoşlanmamaları sebebiyledir; çünkü geçimleri baskın yapmaktandı; böylece onlara **المحرَّم** helâl kılındı. Allah Teâlâ dedi: ﴿إنَّما النَّسِيءُ زِيَادَةٌ في الكُفْرِ﴾ [التوبة 37].
Ve babdan şâz olanlardan: **النَّسْءُ**: bineklerde semizliğin başlaması. Ebû Züeyb dedi:
بها أبَلَتْ شهرَيْ ربيعٍ كِلَيهما *** فقَدْ مارَ فيها نَسؤُها واقترارُها([13])
Ve **النَّسِيء**: üzerine su dökülen süt. Ondan dersin: **نَسَأْتُ**; ve o, Urve’nin şiirinde **النَّسْءُ** da olur:
سَقَوني النَّسْءَ ثم تكنَّفُوني *** عُداةُ الله من كَذِبٍ وزُورِ([14])

(**نسب**)  **النون** ve **السين** ve **الباء**; bir tek kelimedir; kıyası bir şeyin bir şeye bağlanmasıdır. Ondan **النّسَب**; bağlanması ve onunla bağlanma sebebiyle adlandırıldı. Dersin: **نَسَبْتُ أنْسُِبُ**. Ve o, falanın **نَسِيبُ**’idir. Ve ondan, şiirde kadına dair **النَّسيب**; sanki ona bağlanan bir zikirdir; ve ancak kadınlarda olur. Ondan dersin: **نَسَبْتُ أنْسُِبُ**. Ve **النّسيبُ**: yol [**المستقيم**]; bir kısmının bir kısmına bağlanması sebebiyle.

(**نسج**)  **النون** ve **السين** ve **الجيم**; bir tek asıldır, en az genişlikte bir şeyi bir şeye bağlamaya delâlet eder. Ve **نَسَج الثَّوب**: onu dokur. Ve rüzgâr suyu vurdu da onun için yollar **فانتسجت**. Ve şair şiiri **ينسُِج**. Ve bir kavim dedi: bilakis babın kıyası, zikrettiğimizden değil, çalkantıdır. Ve **النَّاقة النّسُوج**: [**التي**] yükü üzerinde çalkalanandır. Ve bundan **مَِنسج الفرس** türetilmiştir; çünkü o daima hareket eder. Ve **المَِنسج**: atın sağrısının üstündeki tümsek (kâsibe).
Ve babdandır: o, yalnız başına **نسيجُ وحدِه**’dir; huylarıyla tek kalması sebebiyle. İbn Kuteybe dedi: bu, ince kıymetli elbisenin, onun **مِنْوال**’i üzere başkasının dokunmaması sebebiyledir; eğer ince değilse, onun **منوال**’i üzere birçok elbisenin çözgüsü yapılır.

(**نسخ**)  **النون** ve **السين** ve **الخاء**; bir tek asıldır; ancak kıyasında ihtilâf edilmiştir. Bir kavim dedi: kıyası bir şeyi kaldırmak ve onun yerine başkasını sabit kılmaktır. Başkaları dedi: kıyası bir şeyi bir şeye dönüştürmektir. Dediler: **النَّسْخ**: kitabın **نَسْخ**’ıdır. Ve **النَّسْخ**: daha önce onunla amel edilen bir iştir; sonra ondan başka bir hâdis ile neshedilir; âyet gibi: onda bir emir iner, sonra başka bir âyetle neshedilir. Ve her şey ki bir şeyin yerine geçti, onu **انتَسخَه** etmiştir. Ve güneş gölgeyi **انتسخت**; ve ak saç gençliği. Ve **تناسُخُ الورَثةِ**: varislerin varislerden sonra ölmesi; miras aslı ayakta, taksim edilmemişken. Ve ondan zamanların ve asırların **تناسُخُ**’u. Sicistânî dedi: **النَّسْخ**: kovandaki bal ve arıyı bir başkasına aktarman. Dedi: ve ondan kitabın **نَسْخ**’u.

(**نسر**)  **النون** ve **السين** ve **الراء**; sahih bir asıldır, kapıp alma ve çekip almaya delâlet eder. Ondan **النَّسْر**: yemekten bir şey almak. Ve **نَسَرَهُ**: onu aldı; sanki az bir şeydir, onu çekip aldı. Ve ondan **النَّسْر** (akbaba); sanki o şeyi **ينسُرُ** eder. Ve **المِنْسَر**: yüz ile iki yüz arasındaki atlılar; ve bu kıyastır; sanki o ancak bir şeyi **لينسُِرَ** için gelmiştir; yani onu kapıp alsın ve çekip alsın diye. Ve denir: bilakis **المِنْسَر** hiçbir şeyin yanından geçmez ki onu söküp koparmasın.
Ve teşbihten **النَّسْر**: gökte yıldızlardır: **النَّسْر الطائر** ve **النَّسْر الواقعِ**. Ve ondan **نَسْر الحافِر**: karnında olan şey; sanki o çekirdek ve çakıldır.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%84/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- النسل: الانفصال عن الشيء. يقال: نسل الوبر عن البعير، والقميص عن الإنسان، قال الشاعر:
*فسلي ثيابي عن ثيابك تنسلي *
* (هذا عجز بيت لامرئ القيس وشطره:
*وإن كنت قد ساءتك مني خليقة*
وهو من معلقته. انظر: ديوانه ص 113)
والنسالة: ما سقط من الشعر، وما يتحات من الريش، وقد أنسلت الإبل: حان أن ينسل وبرها، ومنه: نسل: إذا عدا، ينسل نسلانا: إذا أسرع. قال تعالى: ﴿وهم من كل حدب ينسلون﴾ [الأنبياء/96]. والنسل: الولد؛ لكونه ناسلا عن أبيه. قال تعالى: ﴿ويهلك الحرث والنسل﴾ [البقرة/205] وتناسلوا: توالدوا، ويقال أيضا إذا طلبت فضل إنسان: فخذ ما نسل لك منه عفوا.

##### Türkçe

- **النسل**: şeyden ayrılma. Denilir: **نسل الوبر عن البعير** (devenin tüyü deveden ayrıldı), ve **القميص عن الإنسان** (gömlek insandan ayrıldı). Şair dedi:
*فَسَلِي ثِيَابِي عَنْ ثِيَابِكِ تَنْسَلِي*
* (Bu, İmru’ul-Kays’ın bir beytinin ikinci mısraıdır; onun yarısı:
*وَإِنْ كُنْتِ قَدْ سَاءَتْكِ مِنِّي خَلِيقَةٌ*
ve o, onun Muallakasındandır. Bak: divanı s. 113)
Ve **النسالة**: saçtan düşen şey ve tüyden dökülen şeydir. Ve **أنسلت الإبل**: develerin tüyünün ayrılma zamanı geldi. Ve ondan: **نسل**: koştuğu zaman; **ينسل نسلانا**: hızlandığı zaman. Yüce Allah dedi: ﴿وهم من كل حدب ينسلون﴾ [الأنبياء/96]. Ve **النسل**: çocuk; onun babasından ayrılan (türeyen) olması sebebiyle. Yüce Allah dedi: ﴿ويهلك الحرث والنسل﴾ [البقرة/205]. Ve **تناسلوا**: doğurdular (türediler). Ve ayrıca denilir, bir insanın fazlasını istediğin zaman: ondan sana kolaylıkla ayrılıp geleni al.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن س ل
نسل الرّيش والشّعر‏:‏ سقط نسولاً وأنسله الطائر والدابّة‏.‏
وهذا نسال الطائر ونسيل الدابة ونسالتها‏.‏
قال الراعي‏:‏ أطار نسيله الشّتويّ عنه تتّبعه المذانب والقرارا ومن المجاز‏:‏ نسل الولد ينسل إذا ولد لأنه يسقط من بطن أمه إلى الأرض‏.‏
ونسلت الناقة بولد كثير‏.‏
وأنسل الرجل نسلاً كثيراً‏.‏
وتوالدوا وتناسلوا‏.‏
وهو من نسل طيب ونسل خبيث‏.‏
وما لفلان نسولة‏.‏
كقولك‏:‏ حلوبة وركوبة وهي ما يتخذ للنسل من الإبل والغنم‏.‏
ونسل الذئب إذا أسرع بإعناق كما يقال‏:‏ انسلّ في عدوه وهو الخروج بسرعة كنسول الريش‏.‏
ومن مجاز المجاز‏:‏ نسل الرجل‏.‏
وهو عسّال نسّال‏.‏
قالت الخنساء‏:‏ حامى الحقيقة نسّال الوديقة مع - تاق الوسيقة جلدٌ غير ثنيان ‏"‏ إلى ربّهم ينسلون ‏"‏‏.‏

##### Türkçe

ن س ل
**نسل الرّيش والشّعر**: **سقط** **نسولاً**; ve kuş ile binek hayvanı onu **أنسله** etti.
Ve bu, kuşun **نسال**’ıdır ve binek hayvanının **نسيل**’i ve onun **نسالتها**’sıdır.
Çoban dedi: Kışlık **نسيله**’si onu üzerinden uçurdu; **المذانب** ve **القرارا** onu takip eder. Ve mecazdan: **نسل الولد ينسل**; doğurduğu zaman; çünkü annesinin karnından yere düşer.
Ve dişi deve çok çocukla **نسلت**.
Ve adam çok **نسلاً** **أنسل** etti.
Ve **توالدوا** ve **تناسلوا**.
Ve o, iyi bir **نسل**’dendir ve kötü bir **نسل**’dendir.
Ve falanın **نسولة**’si yoktur.
Senin “**حلوبة** ve **ركوبة**” demen gibi; o, develerden ve koyunlardan nesil için edinilendir.
Ve kurt **نسل** etti; boyunları uzatarak süratlenince; denildiği gibi: koşusunda **انسلّ**; ve o, tüyün **نسول**’ü gibi süratle çıkıştır.
Ve mecazın mecazından: adam **نسل** etti.
Ve o, **عسّال نسّال**’dır.
Hansa dedi: **حامى الحقيقة نسّال الوديقة مع - تاق الوسيقة جلدٌ غير ثنيان** “Onların Rabbine doğru **ينسلون**.”.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

النَّسْل: الخلْق. والنَّسْل: الولد والذرِّية، والجمع أَنسال، وكذلك النَّسِيلة. وقد نَسَل ينسُل نَسْلاً وأَنسَل وتَناسَلوا: أَنسَل بعضُهم بعضاً. وتناسَل بنو فلان إِذا كثر أَولادهم. وتَناسَلوا أَي وُلد بعضهم من بعض، ونَسَلَت الناقةُ بولد كثير تنسُل، بالضم. قال ابن بري: يقال نَسَل الوالدُ ولدَه نَسْلاً،وأَنسَل لغة فيه، قال: وفي الأَفعال لابن القطاع: ونَسَلت الناقة بولد كثير الوَبر أَسقطته. وفي حديث وفد عبد القيس: إِنما كانت عندنا حَصْبة تُعْلَفُها الإِبل فنَسَلناها أَي استثْمَرْناها وأَخذنا نَسْلها، قال: وهو على حذف الجارّ أَي نَسَلْنا بها أَو منها نحو أَمرتُك الخيرَ أَي بالخير، قال: وإِن شدِّد كان مثل ولَّدناها. يقال: نَسَل الولد يَنْسُل ويَنْسِل ونَسَلت الناقة وأَنسَلت نَسْلاً كثيراً. والنَّسُولة: التي تُقْتَنى للنَّسْل. وقال اللحياني: هو أَنسَلُهم أَي أَبعدُهم من الجَدِّ الأَكبر. ونَسَل الصوفُ والشعرُ والريشُ يَنْسُل نُسُولاً وأَنسَل: سقَط وتقطَّع، وقيل: سقَط ثم نبَت، ونَسَلَه هو نَسْلاً. وفي التهذيب: وأَنْسَله الطائرُ وأَنسَل البعيرُ وبَره. أَبو زيد: أَنسَل ريشُ الطائر إِذا سقط، قال: ونَسَلْته أَنا نَسْلاً، واسمُ ما سقَط منه النَّسِيل والنُّسال، بالضم، واحدته نَسِيلة ونُسالة. ويقال: أَنسَلَت الناقةُ وبرَها إِذا أَلقته تَنْسِله، وقد نَسَلت بولد كثيرٍ تَنْسُل. ونُسالُ الطير: ما سقَط من ريشها، وهو النُّسالة. ويقال: نَسَل الطائرُ ريشَه يَنْسُل ويَنْسِل نَسْلاً. ونَسَل الوبرُ وريش الطائر بنفسه، يتعدَّى ولا يتعدّى، وكذلك أَنسَل الطائر ريشَه وأَنسَل ريشُ الطائر، يتعدّى ولا يتعدّى. وأَنسَلَت الإِبلُ إِذا حان لها أَن تَنْسُل وبرَها. ونسَل الثوبُ عن الرجل: سقَط. أَبو زيد: النَّسُولة من الغنم ما يُتَّخَذ نسلُها. ويقال: ما لبني فلان نَسُولةٌ أَي ما يُطلَب نسلُه من ذوات الأَربع. وأَنسَل الصِّلِّيانُ أَطرافَه: أَبرَزَها ثم أَلقاها. والنُّسالُ: سُنْبُل الحَليِّ إِذا يَبس وطارَ؛ عن أَبي حنيفة؛ وقول أَبي ذؤيب (* قوله «أبي ذؤيب»
كذا في الأصل وشرح القاموس، والذي في المحكم: ابن ابي داود لأبيه، ويوافقه ما نقدم للمؤلف في مادة بقل) :
أَعاشَني بعدَكَ وادٍ مُبْقِلُ،
آكُلُ من حَوْذانِه وأَنْسِلُ
ويروى: وأُنسِل، فمَن رواه وأَنسِل فمعناه سمِنت حتى سقط عني الشعر، ومن رواه أُنسِل فمعناه تُنْسِل إِبلي وغنَمي.
والنَّسِيلة: الذُّبالةُ، وهي الفَتِيلة في بعض اللغات. ونَسَل الماشي يَنْسِل ويَنْسُل نسْلاً ونَسَلاً ونَسَلاناً: أَسرع؛ قال: عَسَلانَ الذئبِ أَمْسى قارِباً،
بَرَدَ الليلُ عليه فَنَسَلْ
وأَنشد ابن الأَعرابي:
عَسٌّ أَمامَ القوم دائم النَّسَلْ
وقيل: أَصل النَّسلانِ للذئب ثم استعمِل في غير ذلك. وأَنسَلْت القومَ إِذا تقدَّمتهم؛ وأَنشد ابن بري لعَدِيِّ بن زيد:
أَنْسَل الدرعان غَرْبٌ خَذِمٌ،
وعَلا الرَّبْرَبَ أَزْمٌ لم يُدَنْ
(* قوله «أنسل الدرعان إلخ» هكذا في الأصل).
وفي التنزيل العزيز: فإِذا هُمْ من الأَجْداث إِلى ربهم يَنْسِلون؛ قال أَبو إِسحق: يخرجون بسرعة. وقال الليث: النَّسَلان مِشْية الذئب إِذا أَسرع. وقد نسَل في العدْوِ يَنْسِل ويَنْسُل نَسْلاً ونَسَلاناً أَي أَسرع. وفي الحديث: أَنهم شكَوْا إِلى رسول الله، صلى الله عليه وسلم، الضَّعْفَ فقال: عليكم بالنَّسْل؛ قال ابن الأَعرابي: ببسط (* قوله «ببسط» هو
هكذا في الأصل بدون نقط) وهو الإِسراع في المشي. وفي حديث آخر: أَنهم شكوا إِليه الإِعْياء فقال: عليكم بالنَّسَلان، وقيل: فأَمرهم أَن يَنْسِلوا أَي يسرعوا في المشي. وفي حديث لقمان: وإِذا سَعى القوم نَسَل أَي إِذا عَدَوْا لغارة أَو مَخافة أَسرع هو، قال: والنَّسَلان دون السَّعْيِ. والنَّسَل، بالتحريك: اللبن يخرج بنفْسه من الإِحليل. والنَّسِيل: العسل إِذا ذابَ وفارَق الشَّمَع. المحكم: والنَّسِيل والنَّسِيلةُ جميعاً العسل؛ عن أَبي حنيفة. ويقال لِلَّبن الذي يَسِيل من أَخضر التِّين النَّسَل، بالنون، ذكره أَبو منصور في أَثناء كلامه على نلس (* قوله «على نلس»
هكذا في الأصل بدون نقط).
واعتذر عنه أَنه أَغفله في بابه فأَثبته في هذا المكان. ابن الأَعرابي: يقال فلان يَنْسِل الوَدِيقة ويحمي الحقيقة.

##### Türkçe

**النَّسْل**: yaratılış. Ve **النَّسْل**: çocuk ve zürriyet; çoğulu **أَنسال**’dır; aynı şekilde **النَّسِيلة**. Ve (fiil olarak) نَسَلَ ينسُل **نَسْلاً** ve أَنسَل ve تَناسَلوا: birbirlerinin bir kısmı diğer bir kısmını **أَنسَل** etti. Ve تَناسَل بنو فلان: çocukları çoğaldığı zaman. Ve تَناسَلوا yani: bazısı bazısından doğdu. Ve نَسَلَت الناقةُ بولد كثير تنسُل, (تنسُل) ضم ile. İbn Berrî dedi: “نَسَل الوالدُ ولدَه **نَسْلاً**” denir; ve **أَنسَل** da onda bir dildir. Dedi: İbn el-Kattâ‘ın **الأَفعال**’ında: “ونَسَلت الناقة بولد كثير الوَبر أَسقطته” (vardır). Ve Abdulkays heyeti hadîsinde: “إِنما كانت عندنا حَصْبة تُعْلَفُها الإِبل فنَسَلناها” yani onu semerelendirdik ve onun **نَسْل**’ini aldık. Dedi: Bu, cârri hazfetme üzerinedir; yani “نَسَلْنا بها” yahut “منها”; “أَمرتُك الخيرَ” gibi, yani “بالخير”. Dedi: Eğer şeddeli yapılırsa “ولَّدناها” gibi olur. Denir: “نَسَل الولد يَنْسُل ويَنْسِل” ve “نَسَلت الناقة وأَنسَلت **نَسْلاً** كثيراً”. Ve **النَّسُولة**: **النَّسْل** için edinilen (dişi). Ve el-Lihyânî dedi: “هو أَنسَلُهم” yani büyük dededen en uzak olanlarıdır. Ve “نَسَل الصوفُ والشعرُ والريشُ يَنْسُل **نُسُولاً** وأَنسَل”: düştü ve parçalandı; ve denildi ki: düştü sonra bitti; ve “نَسَلَه هو **نَسْلاً**”. Ve **التهذيب**’de: “وأَنْسَله الطائرُ وأَنسَل البعيرُ وبَره”. Ebû Zeyd: “أَنسَل ريشُ الطائر” denir, düştüğü zaman. Dedi: “ونَسَلْته أَنا **نَسْلاً**”; ve ondan düşenin adı **النَّسِيل** ve **النُّسال**’dır, ضم ile; onun bir tanesi **نَسِيلة** ve **نُسالة**’dır. Ve denir: “أَنسَلَت الناقةُ وبرَها” yani onu attığı zaman; “تَنْسِله”; ve gerçekten “نَسَلت بولد كثيرٍ تَنْسُل”. Ve **نُسالُ الطير**: tüylerinden düşen şeydir; o da **النُّسالة**’dır. Ve denir: “نَسَل الطائرُ ريشَه يَنْسُل ويَنْسِل **نَسْلاً**”. Ve “نَسَل الوبرُ وريش الطائر” kendiliğinden; geçişli olur ve geçişsiz olur; aynı şekilde “أَنسَل الطائر ريشَه” ve “أَنسَل ريشُ الطائر”; geçişli olur ve geçişsiz olur. Ve “أَنسَلَت الإِبلُ” denir: yününü (kılını) dökmesinin vakti geldiği zaman. Ve “نسَل الثوبُ عن الرجل”: düştü. Ebû Zeyd: **النَّسُولة** koyundan, nesli edinilen şeydir. Ve denir: “ما لبني فلان نَسُولةٌ” yani dört ayaklılardan nesli istenen (hayvan) yoktur. Ve “أَنسَل الصِّلِّيانُ أَطرافَه”: uçlarını ortaya çıkardı, sonra onları attı. Ve **النُّسال**: **الحَليِّ**’nin başağıdır; kuruduğu ve uçtuğu zaman; Ebû Hanîfe’den. Ve Ebû Züeyb’in sözü:
أَعاشَني بعدَكَ وادٍ مُبْقِلُ،
آكُلُ من حَوْذانِه وأَنْسِلُ
Ve “وأُنسِل” diye rivayet edilir. Kim onu “وأَنْسِل” diye rivayet ederse, mânası: semirdim, ta ki benden kıl düştü. Kim onu “أُنسِل” diye rivayet ederse, mânası: develerim ve koyunlarım **تُنْسِل** eder (kıl döker/nesil verir).

Ve **النَّسِيلة**: fitildir; bazı dillerde o, **الفَتِيلة**’dir. Ve “نَسَل الماشي يَنْسِل ويَنْسُل **نسْلاً** و**نَسَلاً** و**نَسَلاناً**”: hızlandı; dedi ki:
عَسَلانَ الذئبِ أَمْسى قارِباً،
بَرَدَ الليلُ عليه فَنَسَلْ
Ve İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:
عَسٌّ أَمامَ القوم دائم النَّسَلْ
Ve denildi ki: **النَّسلان**’ın aslı kurt içindir, sonra bunun dışında kullanıldı. Ve “أَنسَلْت القومَ”: onların önüne geçtiğim zaman. Ve İbn Berrî, ‘Adî b. Zeyd için şu beyti okudu:
أَنْسَل الدرعان غَرْبٌ خَذِمٌ،
وعَلا الرَّبْرَبَ أَزْمٌ لم يُدَنْ
Ve aziz tenzîlde: “فإِذا هُمْ من الأَجْداث إِلى ربهم يَنْسِلون”; Ebû İshâk dedi: süratle çıkarlar. Ve el-Leys dedi: **النَّسَلان**, kurt yürüyüşüdür; hızlandığı zaman. Ve gerçekten koşuda “نسَل يَنْسِل ويَنْسُل **نَسْلاً** و**نَسَلاناً**” yani hızlandı. Ve hadîste: onların, Allah’ın Resûlü’ne (sallallahu aleyhi ve sellem) zayıflığı şikâyet ettikleri; o da dedi ki: “عليكم بالنَّسْل”; İbnü’l-A‘râbî dedi: بسط ile; ve o, yürüyüşte hızlanmadır. Ve başka bir hadîste: ona bitkinliği şikâyet ettiler; o da dedi ki: “عليكم بالنَّسَلان”; ve denildi ki: onlara “يَنْسِلوا”yu emretti; yani yürüyüşte hızlansınlar. Ve Lokmân hadîsinde: “وإِذا سَعى القوم نَسَل” yani: kavim bir baskın yahut korku için koştuğu zaman o hızlandı. Dedi: ve **النَّسَلان**, **السَّعْيِ**’den aşağıdır.

Ve **النَّسَل**, harekeli olarak: idrar yolundan kendiliğinden çıkan süt. Ve **النَّسِيل**: bal, eridiği ve mumdan ayrıldığı zaman. **المحكم**: ve **النَّسِيل** ve **النَّسِيلة** ikisi birden baldır; Ebû Hanîfe’den. Ve yeşil incirden akan süte **النَّسَل** denir, **النون** ile; Ebû Mansûr onu, **نلس** üzerine sözünün arasında zikretti; ve özür beyan etti: onu kendi bâbında gözden kaçırdı da bu yerde tesbit etti. İbnü’l-A‘râbî: denir: “فلان يَنْسِل الوَدِيقة ويحمي الحقيقة”.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%84/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن س ل * * النَّسْلُ * الولد و * تَنَاسَلُوا * أي ولد بعضهم من بعض و * نَسَلَتِ * الناقة بولد كثير تنسُلُ بالضم و * نَسَلَ * الطائر ريشه من باب ضرب ونصر ونَسَل الريش بنفسه من باب دخل فهو مُتعد ولازم وكذا * أَنْسَلَ * الطائر ريشه وأنسل ريش الطائر مُتعد ولازم و * نَسَلَ * في العدو أسرع يَنْسِل بالكسر * نَسَلاً * و * نَسَلاناً * بفتح السين فيهما قال الله تعالى ﴿إلى ربهم يَنْسِلُون﴾

##### Türkçe

* ن س ل * * **النَّسْلُ** * çocuk ve * **تَنَاسَلُوا** * yani onların bazısı bazısından doğdu ve * **نَسَلَتِ** * dişi deve çok çocukla (doğurdu); **تنسُلُ** (ötre ile) ve * **نَسَلَ** * kuş tüyünü (döktü); **ضرب** ve **نصر** bâbından; ve tüy kendiliğinden döküldü, **دخل** bâbından; böylece o hem geçişli hem geçişsizdir; bunun gibi * **أَنْسَلَ** * kuş tüyünü (döktürdü/döktü); ve kuşun tüyü döküldü; hem geçişli hem geçişsizdir; ve * **نَسَلَ** * koşuda hızlandı; **يَنْسِل** (kesre ile); * **نَسَلاً** * ve * **نَسَلاناً** * (ikisinde de sîn’in fethasıyla). Allah Teâlâ dedi ki: { Rablerine doğru **يَنْسِلُون** }.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

النسل: الخلق. أيضا: الولد، والذرية، كالنسيلة، كسفينة، ج: أنسال. يقال: نسل الوالد ولده، ينسله نسلا، كأنسل، قال ابن بري: وهي لغة قليلة. وفي الصحاح: نسلت الناقة بولد كثير، تنسل، بالضم. وفي الأفعال لابن القطاع: نسلت الناقة بولد كثير الوبر: أسقطته. نسل الصوف نسولا: سقط، وكذلك الشعر والريش، وقيل: سقط وتقطع، وقيل: سقط ثم نبت كأنسل، عن أبي زيد، قال: ونسلته أنا نسلا، زاد الأزهري وأنسلته، يتعدى ولا يتعدى، قال: وكذا أنسل البعير وبره. وما سقط منه نسيل، كأمير، ونسال، بالضم، واحدتهما بهاء، نسيلة ونسالة. نسل الماشي ينسل وينسل، من حدي ضرب ونصر، نسلا، بالفتح، ونسلا ونسلانا، بالتحريك فيهما: أسرع ، واقتصر الجوهري على ينسل، بالكسر، ومنه قوله تعالى:  إلى ربهم ينسلون  ، قال أبو لإسحاق: أي يخرجون بسرعة، وفي الحديث: أنهم شكوا إلى رسول الله صلى الله تعالى عليه وسلم الضعف فقال:  عليكم بالنسل  ، قال ابن الأعرابي: وهو الإسراع في المشي، وفي حديث آخر: أنهم شكوا الإعياء، فقال: عليكم بالنسلان، وقيل: فأمرهم أن ينسلوا، أي يسرعوا في المشي، وفي حديث لقمان: إذا سعى القوم نسل، أي إذا عدوا لغارة أو مخافة أسرع، وقال الشاعر:
  عسلان الذئب أمسى قاربا                      برد الليل عليه فنـسـل وأنشد ابن الأعرابي:
  عس أمام القوم دائم النسل وقيل: أصل النسلان للذئب، ثم استعمل في غير ذلك، وفي الأساس: نسل الذئب: أسرع بإعناق، كما يقال: انسل في عدوه، وهو الخروج بسرعة، كنسول الريش، وهو مجاز. وتناسلوا: أنسل بعضهم بعضا، وهو مجاز، وفي الصحاح: أي ولد بعضهم من بعض. وأنسل الصليان أطرافه: أبرزها ثم ألقاها. أنسلت الإبل: حان لها أن تنسل وبرها، وفي نسخة: أن ينسل وبرها. أنسل القوم: تقدمهم، أنشد ابن بري لعدي بن زيد:
  أنسل الذرعان غرب خذم                      وعلا الربرب أزم لم يدن النسال، كغراب: سنبل الحلي إذا يبس وتطاير، عن أبي حنيفة. النسيلة: الذبالة، وهي الفتيلة، في بعض اللغات. النسيلة: العسل، كالنسيل، كلاهما عن أبي حنيفة، كما في المحكم، وفي الصحاح: النسيل: العسل إذا ذاب وفارق الشمع. والنسل، محركة: اللبن يخرج من التين الأخضر، أورده الأزهري في تركيب م-ل-س واعتذر عنه أنه أغفله في بابه فأثبته في هذا المكان. وفخذ ناسلة: قليلة اللحم، لغة في ناشلة بالشين، ذكره الصاغاني. ومما يستدرك عليه: تناسل بنو فلان: كثر أولادهم. ونسل الناقة نسلا: استثمرها وأخذ منها نسلا، وهو على حذف الجار، أي نسل بها أو منها وإن شدد كان مثل ولدها. ونسل الثوب عن الرجل: سقط، نقله الجوهري. والنسولة، كحلوبة وركوبة: ما يتخذ للنسل من إبل وغنم، نقله الجوهري والزمخشري، وهو مجاز. وقال أبو زيد: النسولة من الغنم: ما يتخذ نسلها، ويقال: ما لبني فلان نسولة: أي ما يطلب نسله من ذوات الأربع، وعجيب من المصنف كيف أغفل هذا. وقال اللحياني: هو أنسلهم: أي أبعدهم من الجد الأكبر. وأنسل الرجل: حان أن ينسل إبله وغنمه، وبه فسر قول أبي ذؤيب:
  أعاشني بعدك واد مبقل
  آكل من حوذانه وأنسل

  ويروى: وأنسل، والمعنى: سمنت حتى سقط عني الشعر. وذئب نسول: سريع العدو، قال الراعي:
  وقع الربيع وقد تقارب خطوه                      ورأى بعقوته أزل نـسـولا والنسل، محركة: اللبن يخرج من الإحليل بنفسه، نقله الجوهري. وقال ابن الأعرابي: يقال: فلان ينسل الوديقة ويحمي الحقيقة. ووقع في صدر كتاب الأربعين البلدانية للسلفي في وصفه صلى الله تعالى عليه وسلم: أكرم مرسل، وأطهر منسل. ورجل عسال نسال: أي سريع العدو. والنسل: من أودية الطائف، كما في العباب.

##### Türkçe

**النسل**: yaratılış. Ayrıca: **الولد** ve **الذرية**; **النسيلة** gibi, **سفينة** gibi; çoğulu: **أنسال**. Denir ki: **نسل الوالد ولده**, **ينسله نسلا**, **كأنسل**; İbn Berrî dedi: bu az bir dildir. Ve **الصحاح**’ta: **نسلت الناقة بولد كثير**; **تنسل**; **بالضم**. Ve İbnü’l-Kattâ‘ın **الأفعال**’ında: **نسلت الناقة بولد كثير الوبر**: onu düşürdü. **نسل الصوف نسولا**: düştü; aynı şekilde kıl ve tüy; ve denildi: düştü ve parçalandı; ve denildi: düştü sonra bitti; **كأنسل**; Ebû Zeyd’den; dedi: ve ben onu **نسلته** **نسلا**; Ezherî artırdı: ve onu **أنسلته**; geçişli olur ve geçişsiz olur; dedi: ve aynı şekilde **أنسل البعير وبره**. Ondan düşen şey **نسيل**’dir, **أمير** gibi; ve **نسال**, **بالضم**; ikisinin bir teki **هاء** iledir: **نسيلة** ve **نسالة**. **نسل الماشي ينسل وينسل**, **من حدي ضرب ونصر**, **نسلا**, **بالفتح**; ve **نسلا** ve **نسلانا**, ikisinde de harekeli: hızlandı; Cevherî yalnız **ينسل**’e, **بالكسر**, hasretti; ondan Yüce Allah’ın sözü: **إلى ربهم ينسلون**; Ebû li-İshâk dedi: yani süratle çıkarlar. Ve hadiste: onların Allah’ın Resûlü’ne -Allah Teâlâ ona salât etsin- zayıflığı şikâyet ettikleri, bunun üzerine dedi ki: **عليكم بالنسل**; İbnü’l-A‘râbî dedi: o, yürüyüşte hızlanmaktır. Ve başka bir hadiste: onların yorgunluğu şikâyet ettikleri, bunun üzerine dedi ki: **عليكم بالنسلان**; ve denildi: onlara **أن ينسلوا**’yu emretti; yani yürüyüşte hızlansınlar. Ve Lokman’ın hadîsinde: **إذا سعى القوم نسل**; yani kavim bir baskın yahut korku için koştuğunda hızlandı. Şair dedi ki:
  **عسلان الذئب أمسى قاربا                      برد الليل عليه فنـسـل**
İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
  **عس أمام القوم دائم النسل**
Ve denildi: **النسلان**’ın aslı kurt içindir, sonra bunun dışında kullanıldı. Ve **الأساس**’ta: **نسل الذئب**: boynunu uzatarak hızlandı; denildiği gibi: **انسل في عدوه**; ve o, süratle çıkıştır; tüyün düşmesi gibi **كنسول الريش**; ve o mecazdır. Ve **تناسلوا**: bazısı bazısını **أنسل** etti; ve o mecazdır. Ve **الصحاح**’ta: yani bazısı bazısından doğdu. Ve **أنسل الصليان أطرافه**: onları ortaya çıkardı sonra attı. **أنسلت الإبل**: onun için yününün **أن تنسل** vakti geldi; bir nüshada: yününün **أن ينسل**. **أنسل القوم**: onların önüne geçti; İbn Berrî, ‘Adî b. Zeyd için inşâd etti:
  **أنسل الذرعان غرب خذم                      وعلا الربرب أزم لم يدن**
**النسال**, **كغراب**: süsün başağı; kuruduğunda ve savrulduğunda; Ebû Hanîfe’den. **النسيلة**: fitil; o, **الفتيلة**’dir; bazı dillerde. **النسيلة**: bal; **كالنسيل**; ikisi de Ebû Hanîfe’dendir; **المحكم**’de olduğu gibi. Ve **الصحاح**’ta: **النسيل**: bal, eridiğinde ve balmumundan ayrıldığında. Ve **النسل**, harekeli: yeşil incirden çıkan süt; Ezherî onu **م-ل-س** terkibinde zikretti ve ondan özür diledi: onu babında ihmal etti, bu yerde sabitledi. Ve **فخذ ناسلة**: eti az; **ناشلة**’de **الشين** ile olanın bir dili; Sâgânî onu zikretti. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **تناسل بنو فلان**: onların çocukları çoğaldı. Ve **نسل الناقة نسلا**: onu dölledi ve ondan **نسلا** aldı; bu, cer harfinin hazfi üzerinedir; yani onunla yahut ondan **نسل** etti; eğer şeddeli olursa, onun doğurması gibi olur. Ve **نسل الثوب عن الرجل**: düştü; Cevherî onu nakletti. Ve **النسولة**, **كحلوبة وركوبة**: nesil için develerden ve koyunlardan edinilen şey; Cevherî ve Zemahşerî onu nakletti; ve o mecazdır. Ebû Zeyd dedi: koyundan **النسولة**: onun nesli edinilen şey; ve denilir: **ما لبني فلان نسولة**: yani dört ayaklılardan nesli istenen şey onlar için yoktur; musannifin bunu nasıl ihmal ettiği şaşırtıcıdır. Lihyânî dedi: **هو أنسلهم**: yani onları en büyük dededen daha uzak olanlarıdır. Ve **أنسل الرجل**: onun develerinin ve koyunlarının yününü dökme vakti geldi; bununla Ebû Züeyb’in sözü tefsir edildi:
  **أعاشني بعدك واد مبقل**
  **آكل من حوذانه وأنسل**

Ve rivayet olunur: **وأنسل**; mânâ: semirdim, öyle ki benden kıl düştü. Ve **ذئب نسول**: koşusu hızlı; Râ‘î dedi:
  **وقع الربيع وقد تقارب خطوه                      ورأى بعقوته أزل نـسـولا**
Ve **النسل**, harekeli: idrar yolundan kendiliğinden çıkan süt; Cevherî onu nakletti. İbnü’l-A‘râbî dedi: denilir: **فلان ينسل الوديقة ويحمي الحقيقة**. Ve Silefî’nin **الأربعين البلدانية** kitabının başında, onun -Allah Teâlâ ona salât etsin- vasfında vâki oldu: **أكرم مرسل، وأطهر منسل**. Ve **رجل عسال نسال**: yani koşusu hızlı. Ve **النسل**: Tâif vadilerindendir; **العباب**’da olduğu gibi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

اِنْتَسَلَ
8 اِنْتَسَلَ ذ said of camels' fur: see عَصِيمٌ.

نَسْلًَا وَأَسْلًا
نَسْلًَا وَأَسْلًا ذ is a form of imprecation against a man, like تَعْسًا وَنَكْسًا. (M, in art. اسل.)

نَسْلٌ
نَسْلٌ ذ Progeny, whether of man or beast. (The Lexicons passim.)

##### Türkçe

اِنْتَسَلَ
8 **اِنْتَسَلَ** ذ develerin tüyü hakkında söylenir: **عَصِيمٌ**’a bak.

نَسْلًَا وَأَسْلًا
**نَسْلًَا وَأَسْلًا** ذ bir adama karşı bir beddua kalıbıdır; **تَعْسًا وَنَكْسًا** gibi. (M, **اسل** maddesinde.)

نَسْلٌ
**نَسْلٌ** ذ insanın da hayvanın da zürriyeti/soyu. (Sözlükler, muhtelif yerlerde.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَسَلَ
نَسَلَ U ( n. ac. نَسْل 1 ),
a.  Begot, procreated, gendered, engendered.

b.  Bore, brought forth.

c.  Moulted ( bird ); changed its coat ( animal ).

d.  ( n. ac. نُسُوْل 27 ), Fell off ( hair &  c. ).

e.  [ 'An ], Slipped off ( clothing ).

f.  Fell into rags.

g.  I ,  U ( n. ac. نَسْل 1 ,  نَسَل 4 ,  نَسَلَاْن 36 ) [ Fī ], Hastened, sped along.

h.  [ coll. ], Unravelled, undid.

نَسَّلَ
نَسَّلَ II
a.  [ coll. ], Became unravelled, undone.

b.  [ coll. ],  see I (h) .

نَاْسَلَ
نَاْسَلَ III ,
a.  Raced with.

أَنْسَلَ
أَنْسَلَ IV ,
a.  see I (a) ,

b.  ( c ), ( d ).

e.  Outstripped.

تَنَاْسَلَ
تَنَاْسَلَ VI ,
a.  Multiplied, increased, propagated.

نَسْل
نَسْل 1 , ( pl. أَنْسَاْل 38 ),
a.  Progeny, offspring; posterity.

نَسَل
نَسَل 4 ,
a.  Milk.

نَاْسِلَة
نَاْسِلَة 21t ,
a.  Lean ( thigh ).

نُسَاْل
نُسَاْل 24 ,  نُسَاْلَة 24t ,
a.  Hair; fur, feathers ( cast off ).

نَسِيْل
نَسِيْل 25 ,
a.  see 24 .

b.  Honey.

نَسِيْلَة
نَسِيْلَة 25t ,
a.  see 1 ,  24 & 25 ( b ).

d.  Wick.

e.  [ coll. ], Rag, tatter.

نَسُوْلَة
نَسُوْلَة 26t ,
a.  Prolific.

نَسَّاْل
نَسَّاْل 28 ,
a.  Runner.

تَنَاْسَلَ
N. Ac. تَنَاْسَلَ VI ,
a.  Generation; propagation.

##### Türkçe

نَسَلَ
نَسَلَ U ( mastar: **نَسْل** 1 ),
a. Doğurdu, nesil verdi, dölledi, nesillendirdi.

b. Doğurdu, meydana getirdi.

c. (Kuş) tüy döktü; (hayvan) postunu değiştirdi.

d. ( mastar: **نُسُوْل** 27 ), (saç vb.) döküldü.

e. [ 'An ], (elbise) sıyrılıp çıktı.

f. Paçavraya döndü.

g. I, U ( mastar: **نَسْل** 1, **نَسَل** 4, **نَسَلَاْن** 36 ) [ Fī ], acele etti, hızla gitti.

h. [ topluluk ], söküldü, çözüldü.

نَسَّلَ
نَسَّلَ II
a. [ topluluk ], sökülür oldu, çözülür oldu.

b. [ topluluk ], I (h)’ye bak.

نَاْسَلَ
نَاْسَلَ III ,
a. İle yarıştı.

أَنْسَلَ
أَنْسَلَ IV ,
a. I (a)’ya bak,

b. (c), (d).

e. Geride bıraktı.

تَنَاْسَلَ
تَنَاْسَلَ VI ,
a. Çoğaldı, arttı, üredi.

نَسْل
نَسْل 1 , (çoğulu **أَنْسَاْل** 38 ),
a. Zürriyet, evlat; soy.

نَسَل
نَسَل 4 ,
a. Süt.

نَاْسِلَة
نَاْسِلَة 21t ,
a. Zayıf (uyluk).

نُسَاْل
نُسَاْل 24 , **نُسَاْلَة** 24t ,
a. Saç; kürk, tüy (dökülmüş).

نَسِيْل
نَسِيْل 25 ,
a. 24’e bak.

b. Bal.

نَسِيْلَة
نَسِيْلَة 25t ,
a. 1’e, 24’e ve 25 (b)’ye bak.

d. Fitil.

e. [ topluluk ], paçavra, yırtık.

نَسُوْلَة
نَسُوْلَة 26t ,
a. Çok doğuran.

نَسَّاْل
نَسَّاْل 28 ,
a. Koşucu.

تَنَاْسَلَ
Mastar: **تَنَاْسَلَ** VI ,
a. Nesil; üreme.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%84/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

نسل
نَسَلَ - يَنْسِلُ
نَسَلَ - يَنْسِلُ + شيء أو كائن + من شيء أو مكان + إلى مكان أو كائن: يهرول: يمشي بسرعة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ "حركة الانتقال ملامساً الأرض بالحمل على الأرجل أو ما شابه، والترتيب بحسب سرعة الانتقال، الأسرع فالأبطأ ", وهي:
رَكَضَ - يَرْكُضُ، هَرَعَ - يَهْرَعُ (هَرِعَ - يَهْرَعُ)، نَسَلَ - يَنْسِلُ، مَشَى - يَمْشِي، هَدَا - يَهْدُو، هَامَ - يَهِيْمُ
يفرق لفظاً:
نَسَلَ - يَنْسُلُ + شيء أو كائن + من شيء أو كائن: يخرج شيء من لُحمَة شيء أو كائن وينفصل عنه
نَسَلَ - يَنْسِلُ + شيء أو كائن + من شيء أو مكان + إلى مكان أو كائن: يهرول: يمشي بسرعة
ينسل - ينسلون
 	﴿حَتَّى إِذَا فُتِحَتْ يَأْجُوجُ وَمَأْجُوجُ وَهُمْ مِنْ كُلِّ حَدَبٍ يَنسِلُونَ(96)﴾ الأنبياء ﴿وَنُفِخَ فِي الصُّورِ فَإِذَا هُمْ مِنْ الْأَجْدَاثِ إِلَى رَبِّهِمْ يَنسِلُونَ(51)﴾ يس
مختار الصحاح
● [نسل] ن س ل: النَّسْلُ الولد و تَنَاسَلُوا أي ولد بعضهم من بعض و نَسَلَتِ الناقة بولد كثير تنسُلُ بالضم و نَسَلَ الطائر ريشه من باب ضرب ونصر ونَسَل الريش بنفسه من باب دخل فهو مُتعد ولازم وكذا أَنْسَلَ الطائر ريشه وأنسل ريش الطائر مُتعد ولازم و نَسَلَ في العدو أسرع يَنْسِل بالكسر نَسَلاً و نَسَلاناً بفتح السين فيهما قال الله تعالى ﴿إلى ربهم يَنْسِلُون﴾
الراغب
نسل
- النسل: الانفصال عن الشيء. يقال: نسل الوبر عن البعير، والقميص عن الإنسان، قال الشاعر:
- 437 - فسلي ثيابي عن ثيابك تنسلي * (هذا عجز بيت لامرئ القيس وشطره:
وإن كنت قد ساءتك مني خليقة
وهو من معلقته. انظر: ديوانه ص 113)
والنسالة: ما سقط من الشعر، وما يتحات من الريش، وقد أنسلت الإبل: حان أن ينسل وبرها، ومنه: نسل: إذا عدا، ينسل نسلانا: إذا أسرع. قال تعالى: }وهم من كل حدب ينسلون﴿[الأنبياء/96]. والنسل: الولد؛ لكونه ناسلا عن أبيه. قال تعالى:﴾ويهلك الحرث والنسل{ [البقرة/205] وتناسلوا: توالدوا، ويقال أيضا إذا طلبت فضل إنسان: فخذ ما نسل لك منه عفوا.
ملخص اللسان
1.     النَّسْل: الخلْق. والنَّسْل: الولد والذرِّية، والجمع أَنسال، وكذلك النَّسِيلة. وقد نَسَل ينسُل نَسْلاً وأَنسَل وتَناسَلوا: أَنسَل بعضُهم بعضاً. وتناسَل بنو فلان إِذا كثر أَولادهم. وتَناسَلوا أَي وُلد بعضهم من بعض،
2.     ونَسَل الصوفُ والشعرُ والريشُ يَنْسُل نُسُولاً وأَنسَل: سقَط وتقطَّع، وقيل: سقَط ثم نبَت، ونَسَلَه هو نَسْلاً
3.     ونُسالُ الطير: ما سقَط من ريشها، وهو النُّسالة
4.     ونسَل الثوبُ عن الرجل: سقَط.
5.     والنَّسِيلة: الذُّبالةُ، وهي الفَتِيلة في بعض اللغات.
6.     ونَسَل الماشي يَنْسِل ويَنْسُل نسْلاً ونَسَلاً ونَسَلاناً: أَسرع،وفي التنزيل العزيز: فإِذا هُمْ من الأَجْداث إِلى ربهم يَنْسِلون؛ : يخرجون بسرعة.
7.     والنَّسَل، بالتحريك: اللبن يخرج بنفْسه من الإِحليل.
8.     والنَّسِيل: العسل إِذا ذابَ وفارَق الشَّمَع.
لسان العرب
● - نسل: النَّسْل: الخلْق. والنَّسْل: الولد والذرِّية، والجمع أَنسال،      وكذلك النَّسِيلة. وقد نَسَل ينسُل نَسْلاً وأَنسَل وتَناسَلوا: أَنسَل      بعضُهم بعضاً. وتناسَل بنو فلان إِذا كثر أَولادهم. وتَناسَلوا أَي وُلد      بعضهم من بعض، ونَسَلَت الناقةُ بولد كثير تنسُل، بالضم. قال ابن بري: يقال      نَسَل الوالدُ ولدَه نَسْلاً،وأَنسَل لغة فيه، قال: وفي الأَفعال لابن      القطاع: ونَسَلت الناقة بولد كثير الوَبر أَسقطته. وفي حديث وفد عبد القيس:      إِنما كانت عندنا حَصْبة تُعْلَفُها الإِبل فنَسَلناها أَي استثْمَرْناها      وأَخذنا نَسْلها، قال: وهو على حذف الجارّ أَي نَسَلْنا بها أَو منها      نحو أَمرتُك الخيرَ أَي بالخير، قال: وإِن شدِّد كان مثل ولَّدناها. يقال:      نَسَل الولد يَنْسُل ويَنْسِل ونَسَلت الناقة وأَنسَلت نَسْلاً كثيراً.      والنَّسُولة: التي تُقْتَنى للنَّسْل. وقال اللحياني: هو أَنسَلُهم أَي      أَبعدُهم من الجَدِّ الأَكبر. ونَسَل الصوفُ والشعرُ والريشُ يَنْسُل      نُسُولاً وأَنسَل: سقَط وتقطَّع، وقيل: سقَط ثم نبَت، ونَسَلَه هو نَسْلاً.      وفي التهذيب: وأَنْسَله الطائرُ وأَنسَل البعيرُ وبَره. أَبو زيد: أَنسَل      ريشُ الطائر إِذا سقط، قال: ونَسَلْته أَنا نَسْلاً، واسمُ ما سقَط منه      النَّسِيل والنُّسال، بالضم، واحدته نَسِيلة ونُسالة. ويقال: أَنسَلَت      الناقةُ وبرَها إِذا أَلقته تَنْسِله، وقد نَسَلت بولد كثيرٍ تَنْسُل.      ونُسالُ الطير: ما سقَط من ريشها، وهو النُّسالة. ويقال: نَسَل الطائرُ ريشَه      يَنْسُل ويَنْسِل نَسْلاً. ونَسَل الوبرُ وريش الطائر بنفسه، يتعدَّى ولا      يتعدّى، وكذلك أَنسَل الطائر ريشَه وأَنسَل ريشُ الطائر، يتعدّى ولا      يتعدّى. وأَنسَلَت الإِبلُ إِذا حان لها أَن تَنْسُل وبرَها. ونسَل الثوبُ عن      الرجل: سقَط. أَبو زيد: النَّسُولة من الغنم ما يُتَّخَذ نسلُها. ويقال:      ما لبني فلان نَسُولةٌ أَي ما يُطلَب نسلُه من ذوات الأَربع. وأَنسَل      الصِّلِّيانُ أَطرافَه: أَبرَزَها ثم أَلقاها. والنُّسالُ: سُنْبُل      الحَليِّ إِذا يَبس وطارَ؛ عن أَبي حنيفة؛ وقول أَبي ذؤيب      (* قوله «أبي ذؤيب»      كذا في الأصل وشرح القاموس، والذي في المحكم: ابن ابي داود لأبيه، ويوافقه      ما نقدم للمؤلف في مادة بقل) :      أَعاشَني بعدَكَ وادٍ مُبْقِلُ،      آكُلُ من حَوْذانِه وأَنْسِلُ      ويروى: وأُنسِل، فمَن رواه وأَنسِل فمعناه سمِنت حتى سقط عني الشعر، ومن      رواه أُنسِل فمعناه تُنْسِل إِبلي وغنَمي.      والنَّسِيلة: الذُّبالةُ، وهي الفَتِيلة في بعض اللغات. ونَسَل الماشي      يَنْسِل ويَنْسُل نسْلاً ونَسَلاً ونَسَلاناً: أَسرع؛ قال:      عَسَلانَ الذئبِ أَمْسى قارِباً،      بَرَدَ الليلُ عليه فَنَسَلْ      وأَنشد ابن الأَعرابي:      عَسٌّ أَمامَ القوم دائم النَّسَلْ      وقيل: أَصل النَّسلانِ للذئب ثم استعمِل في غير ذلك. وأَنسَلْت القومَ      إِذا تقدَّمتهم؛ وأَنشد ابن بري لعَدِيِّ بن زيد:      أَنْسَل الدرعان غَرْبٌ خَذِمٌ،      وعَلا الرَّبْرَبَ أَزْمٌ لم يُدَنْ      (* قوله «أنسل الدرعان إلخ» هكذا في الأصل).      وفي التنزيل العزيز: فإِذا هُمْ من الأَجْداث إِلى ربهم يَنْسِلون؛ قال      أَبو إِسحق: يخرجون بسرعة. وقال الليث: النَّسَلان مِشْية الذئب إِذا      أَسرع. وقد نسَل في العدْوِ يَنْسِل ويَنْسُل نَسْلاً ونَسَلاناً أَي أَسرع.      وفي الحديث: أَنهم شكَوْا إِلى رسول الله، صلى الله عليه وسلم،      الضَّعْفَ فقال: عليكم بالنَّسْل؛ قال ابن الأَعرابي: ببسط      (* قوله «ببسط» هو      هكذا في الأصل بدون نقط) وهو الإِسراع في المشي. وفي حديث آخر: أَنهم شكوا      إِليه الإِعْياء فقال: عليكم بالنَّسَلان، وقيل: فأَمرهم أَن يَنْسِلوا      أَي يسرعوا في المشي. وفي حديث لقمان: وإِذا سَعى القوم نَسَل أَي إِذا      عَدَوْا لغارة أَو مَخافة أَسرع هو، قال: والنَّسَلان دون السَّعْيِ.      والنَّسَل، بالتحريك: اللبن يخرج بنفْسه من الإِحليل. والنَّسِيل: العسل      إِذا ذابَ وفارَق الشَّمَع. المحكم: والنَّسِيل والنَّسِيلةُ جميعاً      العسل؛ عن أَبي حنيفة. ويقال لِلَّبن الذي يَسِيل من أَخضر التِّين      النَّسَل، بالنون، ذكره أَبو منصور في أَثناء كلامه على نلس      (* قوله «على نلس»      هكذا في الأصل بدون نقط).      واعتذر عنه أَنه أَغفله في بابه فأَثبته في هذا المكان. ابن الأَعرابي:      يقال فلان يَنْسِل الوَدِيقة ويحمي الحقيقة.
مقاييس اللغة:
(نسل) النون والسين واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على سَلِّ شيءٍ وانسلاله. والنَّسْل: الولَد. لأنَّه يُنْسل من والدته. وتناسَلُوا: ولد بعضُهم من بعض([4]). ومنه النَّسَلان: مِشية الذِّئب إذا أعْنَقَ وأسْرَع. والماشي يَنْسِلُ، إذا أسرع. قال الله عزّ وعلا: {وَهُمْ مِنْ كُلِّ حَدَبٍ يَنْسِلُون[. [الأنبياء 96]. والنُّسَالة: شَعر الدَّابّة إذا سقطَ عن جَسدِهِ قِطَعاً. ونُسَال الطَّير: ما تحاتَّ من أرياشها. قال:
* وتجلو سَبِيخَ جُفالِ النُّسَالِ([5]) *
وقد أنسَلتِ الإبلُ: حانَ لها أن تُنسِلَ وبَرَها. ونَسلَ الثَّوبُ عن الرّجل: سَقَط. ويقولون: النّسيل: العسلُ إذا ذابَ، كأنَّه نَسلَ عن شَمَعِه وفارَقَه. وأنسلْتُ القَوم: تقدَّمتُهم.
القاموس المحيط:
النَّسْلُ الخَلْقُ، والوَلَدُ، كالنَّسيلَةِ ج أنْسالٌ. نَسَلَ وَلَدَ، كأَنْسَلَ، و الصوفُ نُسولاً سَقَطَ،
كأَنْسَلَ ونَسَلْتُهُ وأنْسَلْتُهُ، وما سَقَطَ منه نَسيلٌ ونُسالٌ، بالضم، واحِدَتُهُما: بهاءٍ. والماشي يَنْسِلُ ويَنْسُلُ نَسْلاً ونَسَلاً ونَسلاناً: أسْرَعَ. وتَناسَلوا: أنْسَلَ بعضُهم بعضاً. وأنْسَلَ الصِّلِّيانُ أطْرافَهُ: أبْرَزَها ثم ألْقاها، و الإِبِلُ: حانَ لها أن يَنْسُلَ وبَرُها، و القومَ: تَقَدَّمَهُم. وكغُرابٍ: سُنْبُلُ الحَلِيِّ إذا يَبِسَ وتَطَايَرَ. والنَّسيلَةُ: الفَتيلةُ، والعَسَلُ، كالنَّسِيل. والنَّسَلُ، مُحَرَّكةً: اللبَنُ يَخْرُجُ من التينِ الْأَخْضَرِ. وفَخِذٌ ناسِلَةٌ: قَليلَةُ اللحْمِ، ك
تاج العروس:
نسل
النَّسْلُ : الخَلْقُ . أَيضاً : الوَلَدُ والذُّرِّيَّةُ كالنَّسيلَةِ كسَفينَةٍ ج : أَنْسالٌ . يُقال : نَسَلَ الوالِدُ ولَدَه يَنْسُلُهُ نَسْلاً كأَنْسَلَ قال ابنُ برِّيّ : وهي لغةٌ قليلةٌ . وفي الصِّحاحِ : نَسَلَت النّاقةُ بوَلَدٍ كَثيرٍ تَنْسُلُ بالضَّمِّ . وفي الأَفعال لابنِ القَطّاعِ : نسلَت النَّاقَةُ بوَلَدٍ كثير الوَبَرِ : أَسْقَطَتْهُ . نَسَلَ الصّوفُ نُسولاً : سقطَ وكذلكَ الشَّعَر والرِّيشُ وقيل : سقطَ وتقطَّعَ وقيل : سقطَ ثمَّ نبَتَ كأَنْسَلَ عن أَبي زَيدٍ قال : ونَسَلْتُه أَنا نَسْلاً زاد الأَزْهَرِيُّ وأَنْسَلْتُهُ يتعَدَّى ولا يتعَدَّى قال : وكذا أَنْسَلَ البَعيرُ وبرَه . وما سقطَ منه نَسيلٌ كأَميرٍ ونُسالٌ بالضَّمِّ واحِدَتُهُما بهاءٍ نَسيلَةٌ ونُسالَةٌ . نَسَلَ الماشي يَنْسِلُ ويَنسُلُ من حدَّيْ ضرَبَ ونصَرَ نَسْلاً بالفتح ونسَلاً ونَسَلاناً بالتَّحريكِ فيهِما : أَسرعَ واقتصَرَ الجَوْهَرِيّ على ينسِلُ بالكسْرِ ومنه قولُه تعالى : " إلى رَبِّهِمْ يَنْسِلُونَ " قال أَبو لإسحاقَ : أَي يَخرُجونَ بسُرعَةٍ وفي الحديثِ : أَنَّهُم شَكَوا إلى رسولِ اللهِ صلّى الله تعالى عليه وسلَّم الضَّعْفَ فقال : " عليكُمْ بالنَّسْلِ " قال ابْن الأَعْرابِيِّ : وهو الإسراعُ في المَشيِ وفي حديثٍ آخَرَ : أَنَّهُم شَكَوا الإعياءَ فقال : عليكُمْ بالنَّسَلانِ وقيل : فأَمرَهُمْ أَن يَنْسِلوا أَي يُسرعوا في المَشيِ وفي حديثِ لقمانَ : إذا سَعى القَوْمُ نَسَلَ أَي إذا عَدَوا لِغارَةٍ أَو مَخافة أَسْرَعَ وقال الشّاعِرُ :
عَسَلانَ الذِّئبِ أَمْسى قارِباً ... برَدَ اللَّيْلُ عليهِ فنَسَلْ وأَنشدَ ابْن الأَعْرابِيِّ :
" عَسٌّ أَمامَ القَومِ دائمُ النَّسَلْ وقيلَ : أَصْلُ النَّسَلان للذِّئبِ ثمَّ اسْتُعمِلَ في غير ذلكَ وفي الأّساسِ : نَسَلَ الذِّئبُ : أَسرَع بإعْناقٍ كما يُقال : انْسَلَّ في عَدْوِه وهو الخروجُ بسُرْعَةٍ كنُسولِ الرِّيشِ وهو مجازٌ . وتَناسَلوا : أَنْسَلَ بعضُهُم بعْضاً وهو مَجاز وفي الصحاحِ : أَي وُلِدَ بعضُهُم من بعضٍ . وأَنْسَلَ الصِّلِّيانُ أَطرافَه : أَبرزَها ثمَّ أَلقاها . أَنْسَلَتِ الإبِلُ : حانَ لها أَنْ تَنْسُلَ وبَرَها وفي نسخَةٍ : أَنْ يَنْسُلَ وبَرُها . أَنْسَلَ القومَ : تقدَّمَهُم أَنشدَ ابنُ برِّيّ لِعَدِيِّ بنِ زَيدٍ :
أَنْسَلَ الذِّرْعانَ غَرْبٌ خَذِمٌ ... وعَلا الرَّبْرَبَ أَزْمٌ لَمْ يُدَنْ النُّسالُ كغُرابٍ : سُنْبُلُ الحَلِيِّ إذا يَبِسَ وتَطايَرَ عن أَبي حنيفَةَ . النَّسيلَةُ : الذُّبالَةُ وهي الفَتيلَةُ في بعضِ اللُّغاتِ . النَّسيلَةُ : العَسَلُ كالنَّسيلِ كِلاهُما عن أَبي حنيفَةَ كما في المُحكَمِ وفي الصحاحِ : النَّسيلُ : العسَلُ إذا ذابَ وفارَقَ الشَّمْعَ . والنَّسَلُ محَرَّكَةً : اللَّبَنُ يَخْرُجُ من التِّينِ الأَخْضَرِ أَورَدَه الأَزْهَرِيُّ في تركيبِ ملس واعتَذَرَ عنه أَنَّه أَغفلَه في بابه فأَثْبَتُّه في هذا المكانِ . وفَخِذٌ ناسِلَةٌ : قليلَةُ اللَّحمِ لُغَةٌ في ناشِلَةٍ بالشِّينِ ذكره الصَّاغانِيّ . ومِمّا يُستَدْرَكُ عليه : تَناسَلَ بنو فُلانٍ : كَثُرَ أَولادُهُم . ونَسَلَ النّاقَةَ نَسْلاً : اسْتَثْمَرها وأَخذَ منها نَسْلاً وهو على حذفِ الجارِّ أَي نسَلَ بها أَو منها وإن شُدِّدَ كانَ مثلَ ولَّدَها . ونَسَلَ الثَّوْبُ عن الرَّجُلِ : سقطَ نقله الجَوْهَرِيُّ . والنَّسُولَةُ كحَلُوبَةٍ ورَكوبَةٍ : ما يُتَّخَذُ للنَّسْلِ من إبِلٍ وغَنَمٍ نقله الجَوْهَرِيُّ والزَّمخشريُّ وهو مَجاز . وقال أَبو زَيدٍ : النَّسولَةُ من الغنَمِ : ما يُتَّخَذُ نَسْلُها ويُقالُ : ما لِبَني فُلانٍ نَسولَةٌ : أَي ما يُطْلَبُ نَسْلُه من ذواتِ الأَرْبَعِ وعجيبٌ من المصنِّفِ كيفَ أَغفلَ هذا . وقال اللِّحْيانِيُّ : هو أَنْسَلُهُم : أَي أَبْعَدُهُم من الجَدِّ الأَكبَرِ . وأَنسَلَ الرَّجُلُ : حانَ أَنْ يَنسُلَ إبلُه وغَنَمُه وبه فُسِّرَ قولُ أَبي ذؤَيْبٍ :
" أَعاشَني بَعدَكَ وادٍ مُبْقِلُ
" آكُلُ من حَوْذانِهِ وأَنْسِلُ
ويُروى : وأُنْسِلُ والمعنى : سَمِنْتُ حتَّى سقطَ عنِّي الشَّعِر . وذئبٌ نَسولٌ : سريع العَدْوِ قال الرَّاعي :
وقعَ الرَّبيعُ وقد تقارَبَ خَطْوُهُ ... ورأَى بعَقْوَتِهِ أَزَلَّ نَسُولا والنَّسَلُ محَرَّكَةً : اللَّبَنُ يخرُجُ من الإحليلِ بنفسِه نقله الجَوْهَرِيُّ . وقال ابْن الأَعْرابِيِّ : يُقال : فُلانٌ يَنْسِلُ الوَدِيقَةَ ويَحمي الحَقيقَةَ . ووقَعَ في صدرِ كتابِ الأَربعينَ البلدانِيَّة للسَّلَفيِّ في وصفه صلّى الله تعالى عليه وسلَّم : أَكرمَ مُرْسَلٍ وأَطهَرَ مُنْسَلٍ . ورجُلٌ عَسّالٌ نَسّالٌ : أَي سريعُ العَدْوِ . والنَّسْلُ : من أَودِيَةِ الطّائفِ كما في العُباب

##### Türkçe

**نسل**
**نَسَلَ - يَنْسِلُ**
**نَسَلَ - يَنْسِلُ** + bir şey veya varlık + bir şeyden veya yerden + bir yere veya varlığa: koşar adım gider: hızlı yürür.
Ve lafız, “ayaklar veya benzeri üzerine yüklenerek yere temas ederek intikal hareketi; ve intikal süratine göre sıralama, en hızlıdan en yavaşa” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**رَكَضَ - يَرْكُضُ**، **هَرَعَ - يَهْرَعُ** (**هَرِعَ - يَهْرَعُ**)، **نَسَلَ - يَنْسِلُ**، **مَشَى - يَمْشِي**، **هَدَا - يَهْدُو**، **هَامَ - يَهِيْمُ**

Lafızca ayırır:
**نَسَلَ - يَنْسُلُ** + bir şey veya varlık + bir şeyden veya varlıktan: bir şey, bir şeyin veya varlığın etinden çıkar ve ondan ayrılır.
**نَسَلَ - يَنْسِلُ** + bir şey veya varlık + bir şeyden veya yerden + bir yere veya varlığa: koşar adım gider: hızlı yürür.

**ينسل - ينسلون**
	﴿حَتَّى إِذَا فُتِحَتْ يَأْجُوجُ وَمَأْجُوجُ وَهُمْ مِنْ كُلِّ حَدَبٍ يَنسِلُونَ(96)﴾ الأنبياء ﴿وَنُفِخَ فِي الصُّورِ فَإِذَا هُمْ مِنْ الْأَجْدَاثِ إِلَى رَبِّهِمْ يَنسِلُونَ(51)﴾ يس

مختار الصحاح
● [**نسل**] ن س ل: **النَّسْلُ** çocuk; ve **تَنَاسَلُوا** yani birbirlerinden çocuk sahibi oldular; ve dişi deve çok yavru ile **نَسَلَتِ**; (ضم ile) **تنسُلُ**. Ve kuş, tüyünü **نَسَلَ**; **ضرب** ve **نصر** babından. Ve tüy, kendiliğinden **نَسَلَ**; **دخل** babından; böylece o hem geçişli hem geçişsizdir. Ve bunun gibi: kuş tüyünü **أَنْسَلَ**; ve kuşun tüyü **أنسل**; geçişli ve geçişsizdir. Ve koşmada **نَسَلَ**: hızlandı; (kesre ile) **يَنْسِل**; **نَسَلاً** ve **نَسَلاناً** (ikisinde de **السين**’in fethi ile). Allah Teâlâ dedi: ﴿إلى ربهم **يَنْسِلُون**﴾.

الراغب
**نسل**
- **النسل**: şeyden ayrılma. Denir: deve tüyü (**الوبر**) deveden **نسل**; gömlek (**القميص**) insandan **نسل**. Şair dedi:
- 437 - فسلي ثيابي عن ثيابك تنسلي * (Bu, İmru’ul-Kays’ın bir beytinin ikinci yarısıdır; onun yarısı:
وإن كنت قد ساءتك مني خليقة
Ve o, onun Muallakasındandır. Bak: divanı s. 113)
Ve **النسالة**: saçtan düşen şey; ve tüyden dökülen şey. Ve develer **أنسلت**: tüyünün (**وبر**) dökülme vakti geldi. Ve ondan: **نسل**: koştuğu zaman; **ينسل نسلانا**: hızlandığı zaman. Yüce Allah dedi: }وهم من كل حدب ينسلون﴿[الأنبياء/96]. Ve **النسل**: çocuk; çünkü o, babasından ayrılıp çıkan (**ناسلا**)dır. Yüce Allah dedi:﴾ويهلك الحرث والنسل{ [البقرة/205]. Ve **تناسلوا**: çoğaldılar/ürediler. Ve ayrıca denir: bir insanın fazlasını istediğin zaman: ondan sana kolayca çıkan (**ما نسل لك منه عفوا**) şeyi al.

ملخص اللسان
1.     **النَّسْل**: yaratılış. Ve **النَّسْل**: çocuk ve zürriyet; çoğulu **أَنسال**; bunun gibi **النَّسِيلة**. Ve **نَسَل** (yansulu) **ينسُل**: **نَسْلاً**; ve **أَنسَل**; ve **تَناسَلوا**: birbirlerini **أَنسَل** ettiler. Ve falan oğulları **تناسَل** etti: çocukları çoğaldığı zaman. Ve **تَناسَلوا** yani birbirlerinden doğdular.
2.     Ve yün (**الصوف**) ve saç (**الشعر**) ve tüy (**الريش**) **نَسَل** eder: **يَنْسُل نُسُولاً**; ve **أَنسَل**: düştü ve parçalandı; ve denildi: düştü sonra bitti; ve onu o **نَسَلَه**: **نَسْلاً**.
3.     Ve **نُسالُ الطير**: tüylerinden düşen şey; o, **النُّسالة**’dir.
4.     Ve elbise (**الثوب**) adamdan **نسَل**: düştü.
5.     Ve **النَّسِيلة**: fitil ucu (**الذُّبالة**); o, bazı dillerde fitildir (**الفَتِيلة**).
6.     Ve yürüyen **نَسَل** eder: **يَنْسِل** ve **يَنْسُل**; **نسْلاً** ve **نَسَلاً** ve **نَسَلاناً**: hızlandı. Ve Aziz Tenzil’de: فإِذا هُمْ من الأَجْداث إِلى ربهم **يَنْسِلون**; : hızla çıkarlar.
7.     Ve **النَّسَل** (harekeli): sütün, idrar yolundan (**الإِحليل**) kendiliğinden çıkması.
8.     Ve **النَّسِيل**: bal, eridiği ve mumdan (**الشَّمَع**) ayrıldığı zaman.

لسان العرب
● - **نسل**: **النَّسْل**: yaratılış. Ve **النَّسْل**: çocuk ve zürriyet; çoğulu **أَنسال**; bunun gibi **النَّسِيلة**. Ve **نَسَل** (yansulu) **ينسُل**: **نَسْلاً**; ve **أَنسَل**; ve **تَناسَلوا**: birbirlerini **أَنسَل** ettiler. Ve falan oğulları **تناسَل** etti: çocukları çoğaldığı zaman. Ve **تَناسَلوا** yani birbirlerinden doğdular. Ve dişi deve çok yavru ile **نَسَلَت**; (ضم ile) **تَنْسُل**. İbn Berrî dedi: denir: ebeveyn çocuğunu **نَسَل** etti: **نَسْلاً**; ve **أَنسَل** onun hakkında bir dildir. Dedi: İbn el-Kattâ‘ın **الأَفعال**’ında: dişi deve çok yünlü yavru ile **نَسَلت**: onu düşürdü. Ve bir heyetin (Abdülkays heyeti) hadîsinde: “Bizde ancak develerin yedirildiği bir çakıl/taşlık (**حَصْبة**) vardı; onunla **فنَسَلناها**” yani onu semerelendirdik ve onun **نَسْل**’ünü aldık. Dedi: bu, cer harfinin hazfi üzerinedir; yani onunla veya ondan **نَسَلْنا**; “Sana hayrı emrettim” yani hayır ile; dedi: eğer şeddeli yapılırsa “onu doğurttuk (**ولَّدناها**)” gibidir. Denir: çocuk **نَسَل** eder: **يَنْسُل** ve **يَنْسِل**; ve dişi deve **نَسَلت**; ve **أَنسَلت**: çok **نَسْلاً**. Ve **النَّسُولة**: nesil için edinilen. Lihyânî dedi: o, onların **أَنسَلُهم**’idir; yani en büyük dededen en uzak olanlarıdır. Ve yün ve saç ve tüy **نَسَل** eder: **يَنْسُل نُسُولاً**; ve **أَنسَل**: düştü ve parçalandı; ve denildi: düştü sonra bitti; ve onu o **نَسَلَه**: **نَسْلاً**. **التهذيب**’de: kuş onu **أَنْسَله** etti; ve deve tüyünü (**وبر**) **أَنسَل** etti. Ebû Zeyd: kuşun tüyü **أَنسَل** eder: düştüğü zaman. Dedi: ben onu **نَسَلْته**: **نَسْلاً**. Ve ondan düşenin adı **النَّسِيل** ve **النُّسال** (ضم ile)dir; bir tanesi **نَسِيلة** ve **نُسالة**’dır. Ve denir: dişi deve tüyünü **أَنسَلَت**: onu attığı zaman; onu **تَنْسِله**. Ve çok yavru ile **نَسَلت**: **تَنْسُل**. Ve **نُسالُ الطير**: tüylerinden düşen şey; o, **النُّسالة**’dir. Ve denir: kuş tüyünü **نَسَل** eder: **يَنْسُل** ve **يَنْسِل**: **نَسْلاً**. Ve deve tüyü ve kuş tüyü kendiliğinden **نَسَل** eder; geçişli olur ve geçişsiz olur. Ve bunun gibi: kuş tüyünü **أَنسَل** eder; ve kuşun tüyü **أَنسَل** eder; geçişli olur ve geçişsiz olur. Ve develer **أَنسَلَت**: tüylerini dökmelerinin vakti geldiği zaman. Ve elbise adamdan **نسَل**: düştü. Ebû Zeyd: koyundan **النَّسُولة**: nesli edinilen şeydir. Ve denir: falan oğullarının **نَسُولة**’si yoktur; yani dört ayaklılardan nesli istenenleri yoktur. Ve **الصِّلِّيان** uçlarını **أَنسَل** etti: onları ortaya çıkardı sonra attı. Ve **النُّسال**: süs bitkisinin başağı (**سُنْبُل الحَليِّ**) kuruduğu ve uçuştuğu zaman; Ebû Hanîfe’den. Ebû Züeyb’in sözü:
أَعاشَني بعدَكَ وادٍ مُبْقِلُ،
آكُلُ من حَوْذانِه وأَنْسِلُ
Ve “**وأُنسِل**” diye de rivayet edilir. Kim “**وأَنْسِل**” diye rivayet ederse manası: şişmanladım, ta ki saç benden düştü. Kim “**أُنسِل**” diye rivayet ederse manası: develerim ve koyunlarım **تُنْسِل** eder.
Ve **النَّسِيلة**: fitil ucu (**الذُّبالة**); o, bazı dillerde fitildir (**الفَتِيلة**). Ve yürüyen **نَسَل** eder: **يَنْسِل** ve **يَنْسُل**; **نسْلاً** ve **نَسَلاً** ve **نَسَلاناً**: hızlandı. Dedi:
عَسَلانَ الذئبِ أَمْسى قارِباً،
بَرَدَ الليلُ عليه فَنَسَلْ
Ve İbnü’l-A‘râbî şu beyti okuttu:
عَسٌّ أَمامَ القوم دائم النَّسَلْ
Ve denildi: **النَّسلان**’ın aslı kurt içindir, sonra bunun dışında kullanıldı. Ve kavmi **أَنسَلْت**: onlardan öne geçtim. Ve İbn Berrî, Adî b. Zeyd’e ait olarak okuttu:
أَنْسَل الدرعان غَرْبٌ خَذِمٌ،
وعَلا الرَّبْرَبَ أَزْمٌ لم يُدَنْ
Ve Aziz Tenzil’de: فإِذا هُمْ من الأَجْداث إِلى ربهم **يَنْسِلون**. Ebû İshak dedi: yani hızla çıkarlar. Leys dedi: **النَّسَلان** kurt yürüyüşüdür; hızlandığı zaman. Ve koşmada **نسَل** etti: **يَنْسِل** ve **يَنْسُل**; **نَسْلاً** ve **نَسَلاناً** yani hızlandı. Hadîste: onların, Resûlullah’a (sallallahu aleyhi ve sellem) zayıflığı şikâyet ettikleri; o da: “**عليكم بالنَّسْل**” dedi. İbnü’l-A‘râbî dedi: (bast ile) o, yürüyüşte hızlanmadır. Başka bir hadîste: ona bitkinliği şikâyet ettiler; o da: “**عليكم بالنَّسَلان**” dedi. Ve denildi: onlara **يَنْسِلوا** diye emretti; yani yürüyüşte hızlansınlar. Lokman hadîsinde: kavim koştuğu zaman **نَسَل** eder; yani bir baskın veya korku için koştukları zaman o hızlanır. Dedi: **النَّسَلان**, **السَّعْي**’den aşağıdır. Ve **النَّسَل** (harekeli): sütün, idrar yolundan kendiliğinden çıkması. Ve **النَّسِيل**: bal, eridiği ve mumdan ayrıldığı zaman. **المحكم**: **النَّسِيل** ve **النَّسِيلة** ikisi birlikte baldır; Ebû Hanîfe’den. Ve yeşil incirden akan süte (**اللَّبن**) **النَّسَل** denir; **النون** ile; Ebû Mansûr onu, **نلس** üzerine sözünün arasında zikretti; ve özrünü beyan etti: onu kendi babında ihmal etti, bu yerde sabitledi. İbnü’l-A‘râbî: denir: falan kimse **يَنْسِلُ الوَدِيقة** ve **يحمي الحقيقة**.

مقاييس اللغة:
(**نسل**) **النون** ve **السين** ve **اللام**: sahih bir asıldır; bir şeyin çekilip çıkarılmasına ve onun sıyrılıp çıkmasına delâlet eder. Ve **النَّسْل**: çocuktur; çünkü o, annesinden **يُنْسل** olur. Ve **تناسَلُوا**: birbirlerinden doğdular. Ve ondan **النَّسَلان**: kurt yürüyüşü; boynunu uzatıp hızlandığı zaman. Ve yürüyen **يَنْسِلُ**: hızlandığı zaman. Aziz ve Celîl Allah dedi: {وَهُمْ مِنْ كُلِّ حَدَبٍ يَنْسِلُون[. [الأنبياء 96]. Ve **النُّسَالة**: binek hayvanının saçı, bedeninden parça parça düştüğü zaman. Ve **نُسَال الطَّير**: tüylerinden dökülen şey. Dedi:
* وتجلو سَبِيخَ جُفالِ النُّسَالِ *
Ve develer **أنسَلت**: tüyünü (**وبَر**) dökmesinin vakti geldi. Ve elbise adamdan **نَسل** etti: düştü. Ve derler: **النّسيل**: bal; eridiği zaman; sanki mumundan **نَسل** etti ve ondan ayrıldı. Ve kavmi **أنسلْتُ**: onlardan öne geçtim.

القاموس المحيط:
**النَّسْلُ**: yaratılış; ve çocuk; **النَّسيلَة** gibi; çoğulu **أنْسالٌ**. **نَسَلَ**: doğurdu; **أَنْسَلَ** gibi. Ve yün (**الصوف**) **نُسولاً**: düştü; **أَنْسَلَ** gibi. Ve onu ben **نَسَلْتُهُ** ve **أنْسَلْتُهُ**. Ve ondan düşen: **نَسيلٌ** ve **نُسالٌ** (ضم ile); ikisinin bir tanesi: **بهاءٍ** ile. Ve yürüyen **يَنْسِلُ** ve **يَنْسُلُ**: **نَسْلاً** ve **نَسَلاً** ve **نَسلاناً**: hızlandı. Ve **تَناسَلوا**: birbirlerini **أنْسَلَ** ettiler. Ve **الصِّلِّيان** uçlarını **أنْسَلَ** etti: onları ortaya çıkardı sonra attı. Ve develer: tüyünün dökülme vakti geldi. Ve kavmi: onlardan öne geçti. Ve **كغُرابٍ**: süs bitkisinin başağı, kuruduğu ve uçuştuğu zaman. Ve **النَّسيلَةُ**: fitil; ve bal; **النَّسِيل** gibi. Ve **النَّسَلُ** (harekeli): yeşil incirden çıkan süt. Ve **فَخِذٌ ناسِلَةٌ**: az etli; **ك**

تاج العروس:
**نسل**
**النَّسْلُ**: yaratılış. Ayrıca: çocuk ve zürriyet; **النَّسيلَة** gibi; **سَفينَة** vezninde; çoğulu: **أَنْسالٌ**. Denir: ebeveyn çocuğunu **نَسَلَ** eder: **يَنْسُلُهُ نَسْلاً**; **أَنْسَلَ** gibi. İbn Berrî dedi: bu, az bir dildir. **الصِّحاح**’ta: dişi deve çok yavru ile **نَسَلَت**: (ضم ile) **تَنْسُلُ**. İbn el-Kattâ‘ın **الأَفعال**’ında: dişi deve çok yünlü yavru ile **نسلَت**: onu düşürdü. Yün **نَسَلَ** etti: **نُسولاً**: düştü; bunun gibi saç ve tüy. Ve denildi: düştü ve parçalandı; ve denildi: düştü sonra bitti; Ebû Zeyd’den: **أَنْسَلَ** gibi. Dedi: ben onu **نَسَلْتُه**: **نَسْلاً**. Ezherî artırdı: ve **أَنْسَلْتُهُ**; geçişli olur ve geçişsiz olur. Dedi: bunun gibi deve tüyünü **أَنْسَلَ** etti. Ve ondan düşen: **نَسيلٌ** (**أَمير** gibi) ve **نُسالٌ** (ضم ile); ikisinin bir tanesi **بهاءٍ** ile: **نَسيلَةٌ** ve **نُسالَةٌ**. Yürüyen **نَسَلَ** eder: **يَنْسِلُ** ve **يَنسُلُ**; **ضرَبَ** ve **نصَرَ**’ın iki haddi üzere; **نَسْلاً** (fetha ile) ve **نسَلاً** ve **نَسَلاناً** (ikisinde de harekeli): hızlandı. Cevherî, yalnız (kesre ile) **ينسِلُ**’e hasretti. Ve ondan Yüce Allah’ın sözü: " إلى رَبِّهِمْ **يَنْسِلُونَ** " Ebû İshak dedi: yani hızla çıkarlar. Hadîste: onların, Resûlullah’a (sallallahu aleyhi ve sellem) zayıflığı şikâyet ettikleri; o da: " **عليكُمْ بالنَّسْلِ** " dedi. İbnü’l-A‘râbî dedi: o, yürüyüşte hızlanmadır. Başka bir hadîste: ona bitkinliği şikâyet ettiler; o da: **عليكُمْ بالنَّسَلانِ** dedi. Ve denildi: onlara **يَنْسِلوا** diye emretti; yani yürüyüşte hızlansınlar. Lokman hadîsinde: kavim **سَعى** ettiği zaman **نَسَلَ**; yani bir baskın veya korku için koştukları zaman hızlandı. Şair dedi:
عَسَلانَ الذِّئبِ أَمْسى قارِباً ... برَدَ اللَّيْلُ عليهِ فنَسَلْ
Ve İbnü’l-A‘râbî okuttu:
" عَسٌّ أَمامَ القَومِ دائمُ النَّسَلْ
Ve denildi: **النَّسَلان**’ın aslı kurt içindir, sonra bunun dışında kullanıldı. Ve **الأّساس**’ta: kurt **نَسَلَ** etti: boynunu uzatarak hızlandı; “koşusunda **انْسَلَّ**” denildiği gibi; ve o, hızla çıkıştır; tüyün **نُسول**’ü gibi; ve bu mecazdır. Ve **تَناسَلوا**: birbirlerini **أَنْسَلَ** ettiler; bu mecazdır. Ve **الصحاح**’ta: yani birbirlerinden doğdular. Ve **الصِّلِّيان** uçlarını **أَنْسَلَ** etti: onları ortaya çıkardı sonra attı. Develer **أَنْسَلَت**: tüyünü dökmesinin vakti geldi. Bir nüshada: tüyünün dökülmesinin vakti geldi. Ve kavmi **أَنْسَلَ** etti: onlardan öne geçti. İbn Berrî, Adî b. Zeyd’e ait olarak okuttu:
أَنْسَلَ الذِّرْعانَ غَرْبٌ خَذِمٌ ... وعَلا الرَّبْرَبَ أَزْمٌ لَمْ يُدَنْ
**النُّسالُ** (**غُراب** gibi): süs bitkisinin başağı, kuruduğu ve uçuştuğu zaman; Ebû Hanîfe’den. **النَّسيلَةُ**: fitil ucu (**الذُّبالَة**); o, bazı dillerde fitildir (**الفَتيلَة**). **النَّسيلَةُ**: bal; **النَّسيل** gibi; ikisi de Ebû Hanîfe’dendir; **المُحكَم**’de olduğu gibi. Ve **الصحاح**’ta: **النَّسيلُ**: bal; eridiği ve mumdan (**الشَّمْع**) ayrıldığı zaman. Ve **النَّسَلُ** (harekeli): yeşil incirden çıkan süt; Ezherî onu **ملس** terkibinde getirdi ve özrünü beyan etti: onu kendi babında ihmal etti, bu yerde sabitledim. Ve **فَخِذٌ ناسِلَةٌ**: az etli; **ناشِلَة**’de (**الشِّين** ile) bir dildir; Sâgânî zikretti. Ve kendisine istidrâk edilenlerdendir: falan oğulları **تَناسَلَ** etti: çocukları çoğaldı. Ve dişi deveyi **نَسَلَ** etti: **نَسْلاً**: onu semerelendirdi ve ondan **نَسْلاً** aldı; bu, cer harfinin hazfi üzerinedir; yani onunla veya ondan **نسَلَ** etti. Ve eğer şeddeli yapılırsa “onu doğurttu (**ولَّدَها**)” gibidir. Ve elbise adamdan **نَسَلَ** etti: düştü; Cevherî nakletti. Ve **النَّسُولَةُ** (**حَلُوبَة** ve **رَكوبَة** gibi): nesil için edinilen deve ve koyun; Cevherî ve Zemahşerî nakletti; bu mecazdır. Ebû Zeyd dedi: koyundan **النَّسولَةُ**: nesli edinilen şeydir. Ve denir: falan oğullarının **نَسولَةٌ**’si yoktur: yani dört ayaklılardan nesli istenenleri yoktur. Ve musannifin bunu nasıl ihmal ettiği şaşırtıcıdır. Lihyânî dedi: o, onların **أَنْسَلُهُم**’idir: yani en büyük dededen en uzak olanlarıdır. Ve adam **أَنسَلَ** etti: develerinin ve koyunlarının **يَنسُل** etme vakti geldi. Ve bununla Ebû Züeyb’in sözü tefsir edildi:
" أَعاشَني بَعدَكَ وادٍ مُبْقِلُ
" آكُلُ من حَوْذانِهِ وأَنْسِلُ
Ve “**وأُنْسِلُ**” diye rivayet edilir; mana: şişmanladım, ta ki saç benden düştü. Ve **ذئبٌ نَسولٌ**: hızlı koşan. Râ‘î dedi:
وقعَ الرَّبيعُ وقد تقارَبَ خَطْوُهُ ... ورأَى بعَقْوَتِهِ أَزَلَّ نَسُولا
Ve **النَّسَلُ** (harekeli): sütün, idrar yolundan (**الإحليل**) kendiliğinden çıkması; Cevherî nakletti. İbnü’l-A‘râbî dedi: denir: falan kimse **يَنْسِلُ الوَدِيقَةَ** ve **يَحمي الحَقيقَةَ**. Ve Silefî’nin **الأَربعينَ البلدانِيَّة** kitabının başında, onun (sallallahu aleyhi ve sellem) vasfında: **أَكرمَ مُرْسَلٍ وأَطهَرَ مُنْسَلٍ**. Ve **رجلٌ عَسّالٌ نَسّالٌ**: yani hızlı koşan. Ve **النَّسْلُ**: Tâif vadilerinden bir vadidir; **العُباب**’da olduğu gibi.
