# نشا (ن-ش-ا) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%A7
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B4%D8%A7

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ن - ش - ا
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 2 sözlük

## Sözlükler (2)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%A7/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

النَشا مقصورٌ: نسيم الريح الطيِّبة. يقال: نَشِيتُ منه ريحاً نِشْوَةً بالكسر، أي شَمِمْتُ. قال الهذليّ:
ونَشيتُ ريحَ الموتِ من تِلْقائِهِمْوخشيتُ وَقْعَ مُهَنَّدٍ قِرْضابِ
واسْتَنْشَيْتُ مثله. ويقال أيضاً: نَشيتُ الخبر، إذا تخبَّرتَ ونظرتَ من أين جاء. يقال: من أين نَشيتَ هذا الخبر، أي من أين علمته. قال يعقوب: الذئب يَسْتَنْشِئُ الريحَ بالهمز، وإنَّما هو من نَشيتُ غير مهموز. ورجلٌ نَشْيانُ للأخبار بيِّن النِشْوْةِ بالكسر. ورجلٌ نَشْوانُ، أي سكرانُ، بيِّن النَشْوَةِ بالفتح. وقد انْتَشى، أي سكر.

##### Türkçe

**النَشا** maksûrdur: hoş rüzgârın esintisi. Denilir: **نَشِيتُ** ondan bir koku **نِشْوَةً** (kesre ile), yani kokladım. Hüzeylî dedi ki:
Ve onlardan yana **الموتِ** rüzgârını kokladım
ve keskin bir **مُهَنَّدٍ قِرْضابِ**’ın vuruşundan korktum

Ve **اسْتَنْشَيْتُ** onun benzerini. Yine denilir: **نَشيتُ الخبر**; haber aldığın ve nereden geldiğine baktığın zaman. Denilir: Bu haberi nereden **نَشيتَ**; yani onu nereden bildin. Ya‘kūb dedi: Kurt rüzgârı hemze ile **يَسْتَنْشِئُ**; hâlbuki o, hemzesiz **نَشيتُ**’dendir. Ve haberler için **نَشْيانُ** bir adam; **النِشْوْةِ** (kesre ile) apaçıktır. Ve **نَشْوانُ** bir adam; yani sarhoş; **النَشْوَةِ** (fetha ile) apaçıktır. Ve gerçekten **انْتَشى**; yani sarhoş oldu.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%A7/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

النَّشا، مقصور: نَسِيم الرِّيح الطيبة، وقد نَشِيَ منه ريحاً طيبة نِشْوةً ونَشْوة أَي شَمِمْت؛ عن اللحياني؛ قال أَبو خِراش الهُذلي: ونَشِيتُ رِيحَ المَوْتِ مِن تِلْقائِهمْ،
وخَشِيتُ وَقْعَ مُهَنَّدٍ قِرْضابِ
قال ابن بري: قال أَبو عبيدة في المَجاز في آخر سورة ن والقلم: إَنَّ البت لقَيْس بن جَعْدة الخُزاعي. واسْتَنْشَى وتَنَشَّى وانْتَشَى. وأَنْشَى الضَّبُّ الرجلَ: وجَدَ نِشْوَتَه، وهو طَيِّب النِّشْوةِ والنَّشْوةِ والنِّشْيةِ
(* قوله« والنشية» كذا ضبط في الأصل، والذي في القاموس:
النشية كغنية، وغلطه شارحه فقال: الصواب نشية، بالكسر، زاعماً أنه نص ابن الاعرابي لكن الذي عن ابن الاعرابي كما في غير نسخة عتيقة من المحكم يوثق بها نشيه كغنية) ؛ الأَخيرة عن ابن الأَعرابي، أَي الرائحة، وقد تكون النِّشوة في غير الريح الطيبة. والنَّشا، مقصْور: شيء يعمل به الفالوذَجُ، فارسي معرب، يقال له النَّشاسْتَج، حذف شطره تخفيفاً كما قالوا للمَنازِل مَنا، سمي بذلك لخُموم رائحته. ونشِيَ الرجل من الشراب نَشْواً ونُشْوةً ونَشوةً ونِشْوةً؛ الكسر عن اللحياني، وتَنَشَّى وانْتَشَى كله: سَكِرَ، فهو نَشْوان؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
إِني نَشِيتُ فما أَسْطِيعُ مِن فَلَتٍ،
حتى أُشَقِّقَ أَثْوابي وأَبْرادِي
ورجل نَشْوانُ ونَشْيانُ، على المُعاقبة، والأُنثى نَشْوَى، وجمعها نَشاوَى كسَكارَى؛ قال زهير:
وقد أَغْدُو على ثُبةٍ كِرامٍ
نَشاوَى واجِدينَ لِما نَشاء
واسْتَبانَتْ نَشْوَتُه، وزعم يونس أَنه سمع نِشْوته. وقال شمر: يقال من الرِّيح نِشْوةٌ ومن السُّكْر نَشْوةٌ. وفي حديث شرب الخمر: إِن انْتَشَى لم تُقْبل له صلاةٌ أَربعين يوماً؛ الانْتِشاء: أَول السُّكر ومُقدَّماته، وقيل: هو السكر نفْسُه، ورجل نَشْوانُ بيِّن النَّشْوة. وفي الحديث: إِذا اسْتَنشَيت واسْتَنْثَرْت أَي اسْتَنْشَقْت بالماء في الوضوء، من قولك نَشِيت الرائحة إِذا شَمِمْتَها. أَبو زيد: نَشِيت منه أَنْشَى نشوة، وهي الرِّيح تجدها، واسْتَنْشَيْتُ نَشا رِيح طيبة أَي نَسِيمها؛ قال ذو الرمة:
وأَدْرَك المُتَبَقَّى مِنْ ثَمِيلَتِه
ومِن ثمائِلها، واسْتُنْشِيَ الغَرَبُ
وقال الشاعر:
وتَنْشَى نَشا المِسْك في فارةٍ،
وريحَ الخُزامَى على الأَجْرَع
قال ابن بري: قال على بن حمزة يقال للرائحة نَشوة ونَشاة ونَشاً؛ وأَنشد:بآيةِ ما إِنَّ النَّقا طَيِّبُ النَّشا،
إِذا ما اعْتراه، آخِرَ اللَّيل، طارِقُهْ
قال أَبو زيد: النَّشا حِدَّة الرائحة، طيبة كانت أَو خبيثة؛ فمن الطيب قول الشاعر:
بآية ما إِن النقا طيب النشا
ومن النَّتْن النَّشا، سمي بذلكَ لنَتْنِه في حال عمله، قال: وهذا يدل على أَن النَّشا عربي وليس كما ذكره الجوهري، قال: ويدلك على أَن النَّشا ليس هو النَّشاسْتَج، كما زعم أَبو عبيدة في باب ضروب الأَلوان من كتاب الغريب المصنف الأُرْجُوان: الحُمْرة، ويقال الأُرْجُوان النَّشاستج، وكذلك ذكره الجوهري في فصل رجا فقال: والأُرْجوان صبغ أَحمر شديد الحمرة؛ قال أَبو عبيد: وهو الذي يقال له النشاستج، قال: والبَهْرَمان دونه؛ قال ابن بري: فثبت بهذا أَن النشاستج غير النَّشا. والنِّشْوة: الخَبَرُ أَوّل ما يَرِدُ. ورجل نَشْيانُ بَيِّن النِّشوة: يتَخَبَّرُ الأَخبار أَوَّلَ ورُودها، وهذا على الشذوذ، إِنما حكمه نَشْوان، ولكنه من باب جَبَوْت المال جباية. الكسائي: رجل نَشْيانُ للخبر ونَشْوان، وهو الكلام المُعْتَمد. ونَشِيت الخبر إِذا تَخبَّرت ونظرتَ من أَين جاء. ويقال: من أَين نَشِيتَ هذا الخبرَ أَي من أَين علمته؟ الأَصمعي: انْظُر لنا الخبر واستَنْشِ واستَوْشِ أَي تعَرَّفْه. ورجل نَشْيانُ للخبر بيِّن النِّشوة، بالكسر، وإِنما قالوه بالياء للفرق بينه وبين النَّشْوانِ، وأًصل الياء في نَشِيت واو، قلبت ياء للكسرة. قال شمر: ورجل نَشْيانُ للخبَر ونَشْوانُ من السُّكر، وأَصلهما الواو ففَرقوا بينهما. الجوهري: ورجل نَشْوان أَي سَكران بيِّن النَّشوة، بالفتح. قال: وزعم يونس أَنه سمع فيه نِشْوة، بالكسر، وقول سنان بن الفحل:
وقالوا: قد جُنِنْتَ فقلت: كَلاَّ
ورَبي ما جُنِنْتُ، ولا انْتشَيْتُ
يريد: ولا بَكَيْتُ من سكر؛ وقوله:
من النَّشَواتِ والنَّشَإِ الحِسانِ
أَراد جمع النَّشْوة.
وفي الحديث: أَنه دخل على خَديجةَ خَطَبها ودخلَ عليها مُسْتَنْشِيةٌ من مُوَلَّدات قُريش، وقد روي بالهمز، وقد تقدَّم. والمُسْتَنْشِيةُ: الكاهِنةُ سميت بذلك لأَنها كانت تَسْتَنْشِي الأَخبارَ أَي تبحَث عنها، من قولك رجل نَشْيانُ للخبر. يعقوب: الذئب يَسْتَنْشِئُ الريح، بالهمز، قال: وإِنما هو من نَشِيت غير مهموز.
ونَشَوْتُ في بني فلان: رُبِّيتُ، نادر، وهو محوّل من نشأْت، وبعكسه هو يَسْتَنْشِئُ الريح، حوّلوها إِلى الهمزة. وحكى قطرب: نَشا يَنْشُو لغة في نشأَ ينشأُ، وليس عنده على التحويل.
والنَّشاة: الشجرة اليابسة، إِما أَن يكون على التحويل، وإِما أَن يكون على ما حكاه قطرب؛ قال الهذلي:
تَدَلَّى عَلَيْه من بَشامٍ وأَيْكةٍ
نَشاة فُرُوعٍ مُرْثَعِنِّ الذَّوائِبِ
والجمع نَشاً. والنَّشْوُ: اسم للجمع؛ أَنشد:
كأَنَّ على أَكتافِهِم نَشْوَ غَرْقَدٍ،
وقد جاوَزُوا نَيَّانَ كالنَّبَطِ الغُلْفِ

##### Türkçe

**النَّشا**, maksûr: hoş rüzgârın esintisi; ondan hoş bir koku olarak **نَشِيَ**; **نِشْوةً** ve **نَشْوةً** (yani) kokladım; Lihyânî’den; Ebû Hırâş el-Hüzelî dedi ki:
Ve onlardan yana ölümün kokusunu kokladım,
Ve keskin bir **مُهَنَّدٍ** kılıcının inişinden korktum.

İbn Berrî dedi ki: Ebû Ubeyde, Sûre **ن** ve **القلم**’in sonunda **المَجاز**’da dedi ki: Şüphesiz beyit, Kays b. Ca‘de el-Huzâ‘î’nindir. Ve **اسْتَنْشَى** ve **تَنَشَّى** ve **انْتَشَى**.
Ve **أَنْشَى** keler (الضَّبُّ) adamı: onun **نِشْوَتَه**’ini buldu; ve o, **طَيِّب النِّشْوةِ** ve **النَّشْوةِ** ve **النِّشْيةِ**’dir
(* “**والنشية**” sözü: asılda böyle ضبط edilmiştir; **القاموس**’ta olan: **النشية** “**غنية** gibi”; şârihi onu غلطladı ve dedi ki: doğru olan **نشية**’dir, kesre ile; bunun İbnü’l-A‘râbî’nin نصّu olduğunu iddia ederek; fakat İbnü’l-A‘râbî’den olan, **المحكم**’in güvenilen eski bir nüshası dışında, **نشيه** “**غنية** gibi”dir) ; sonuncusu İbnü’l-A‘râbî’dendir; yani koku; ve **النِّشوة** hoş rüzgâr dışında da olabilir. Ve **النَّشا**, maksûr: onunla **الفالوذَجُ** yapılan bir şey; Farsça mu‘arreb; ona **النَّشاسْتَج** denir; hafifletmek için yarısı atılmıştır; tıpkı **المَنازِل** için **مَنا** dedikleri gibi; kokusunun ağırlaşması sebebiyle böyle adlandırılmıştır. Ve adam içkiden **نَشِيَ**: **نَشْواً** ve **نُشْوةً** ve **نَشوةً** ve **نِشْوةً**; kesre Lihyânî’dendir; ve **تَنَشَّى** ve **انْتَشَى** hepsi: sarhoş oldu; o hâlde o **نَشْوان**’dır; İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
Şüphesiz ben **نَشِيتُ**, artık bir gevşeklikten dolayı gücüm yetmez,
Ta ki elbiselerimi ve hırkalarımı parçalayayım.

Ve bir adam **نَشْوانُ** ve **نَشْيانُ**, karşılıklı dönüşüm üzere; dişisi **نَشْوَى**; cem‘i **نَشاوَى** “**سَكارَى** gibi”; Züheyr dedi ki:
Ve ben, keremli bir topluluğa sabahleyin giderim,
**نَشاوَى**, dilediğimiz şeye erişmiş kimseler.

Ve onun **نَشْوَتُه** belirginleşti; Yûnus, onun **نِشْوته**’sini işittiğini iddia etti. Şemmer dedi ki: rüzgârdan **نِشْوةٌ**, sarhoşluktan **نَشْوةٌ** denir. Şarap içme hadîsinde: “Şayet **انْتَشَى** olursa, kırk gün ona namaz kabul edilmez”; **الانْتِشاء**: sarhoşluğun başlangıcı ve öncülleri; ve denildi ki: sarhoşluğun kendisidir; ve bir adam **نَشْوانُ**: **النَّشْوة**’si açık. Ve hadîste: “Ne zaman **اسْتَنشَيت** ve **اسْتَنْثَرْت** (yani) abdestte su ile **اسْتَنْشَقْت**”; “**نَشِيت** kokuyu” sözünden, onu kokladığın zaman. Ebû Zeyd: ondan **نَشِيت**: **أَنْشَى** (olarak) **نشوة**; o, bulduğun rüzgârdır; ve **اسْتَنْشَيْتُ**: hoş bir rüzgârın **نَشا**’sını (yani) esintisini. Zü’r-Rumme dedi ki:
Onun tortusundan kalanına erişti,
Ve onun esintilerinden; ve karga **اسْتُنْشِيَ** olundu.

Şair dedi ki:
Ve bir misk kesesinde miskin **نَشا**’sını koklar,
Ve **الأَجْرَع** üzerinde **الخُزامَى**’nın kokusunu.

İbn Berrî dedi ki: Ali b. Hamza dedi: kokuya **نَشوة** ve **نَشاة** ve **نَشاً** denir; ve inşâd etti:
Bir işaretle: şüphesiz **النَّقا** hoş **النَّشا**’dır,
Gece sonu ona bir gelen uğradığında.

Ebû Zeyd dedi ki: **النَّشا** kokunun keskinliğidir; hoş da olsa kötü de olsa; hoş olandan şairin sözü:
Bir işaretle: şüphesiz **النقا** hoş **النشا**’dır
Ve pis kokudan da **النَّشا**; yapımı hâlinde pis koktuğu için böyle adlandırılmıştır. Dedi ki: bu, **النَّشا**’nın Arapça olduğuna delâlet eder; Cevherî’nin zikrettiği gibi değildir. Dedi ki: sana, **النَّشا**’nın **النَّشاسْتَج** olmadığını da gösterir; Ebû Ubeyde’nin **الغريب المصنف** kitabında renk çeşitleri bâbında iddia ettiği gibi: **الأُرْجُوان**: kızıllık; ve **الأُرْجُوان**’a **النَّشاستج** denir; Cevherî de **رجا** faslında bunu böyle zikretti ve dedi ki: **الأُرْجوان** şiddetli kızıllıkta kırmızı bir boyadır; Ebû Ubeyd dedi ki: o, kendisine **النشاستج** denilen şeydir; dedi ki: **البَهْرَمان** onun altındadır. İbn Berrî dedi ki: bununla sabit oldu ki **النشاستج** **النَّشا**’dan başkadır.

**النِّشْوة**: haberin ilk geldiği (an). Ve bir adam **نَشْيانُ**: **النِّشوة**’si açık; haberleri ilk gelişlerinde araştırır; bu, şâzlık üzeredir; hükmü ancak **نَشْوان**’dır; fakat “**جَبَوْت** malı **جباية**” bâbındandır. Kisâî: haber için adam **نَشْيانُ** ve **نَشْوان**; ve bu, güvenilen sözdür. Ve haberi **نَشِيت**: araştırdığın ve nereden geldiğine baktığın zaman. Ve denir: bu haberi nereden **نَشِيتَ**? yani nereden bildin? Asma‘î: bizim için habere bak ve **استَنْشِ** ve **استَوْشِ**; yani onu tanı. Ve haber için adam **نَشْيانُ**: **النِّشوة**’si açık; kesre ile; onu, **النَّشْوانِ** ile arasını ayırmak için **ياء** ile söylediler; **نَشِيت**’teki **ياء**’nın aslı **واو**dur; kesre sebebiyle **ياء**’ya çevrildi. Şemmer dedi ki: haber için adam **نَشْيانُ**, sarhoşluktan **نَشْوانُ**; ikisinin aslı **واو**dur; aralarını ayırdılar. Cevherî: adam **نَشْوان** yani sarhoş; **النَّشوة**’si açık; fetha ile. Dedi ki: Yûnus, onda kesre ile **نِشْوة** işittiğini iddia etti. Ve Sinân b. el-Fahl’ın sözü:
Ve dediler: delirdin; dedim: hayır,
Rabbim hakkı için delirmedim, ne de **انْتشَيْتُ**.

İster: sarhoşluktan ağlamadım; ve onun sözü:
**من النَّشَواتِ والنَّشَإِ الحِسانِ**
**النَّشْوة**’nin cem‘ini istedi.

Hadîste: onun, Hatîce’nin yanına girip onu istediği; ve Kureyş’in müvelledelerinden bir **مُسْتَنْشِيةٌ** onun yanına girdi; hemzeyle de rivayet edilmiştir; ve daha önce geçti. Ve **المُسْتَنْشِيةُ**: kâhindir; ona bu ad verildi; çünkü o, haberleri **تَسْتَنْشِي** ederdi; yani onları araştırırdı; “haber için adam **نَشْيانُ**” sözünden. Ya‘kūb: kurt rüzgârı **يَسْتَنْشِئُ** eder, hemzeyle; dedi ki: o, hemzesiz **نَشِيت**’tendir.

Ve “falancaların içinde **نَشَوْتُ**”: büyütüldüm; nâdirdir; ve **نشأْت**’ten dönüştürülmüştür; ve bunun tersine: o rüzgârı **يَسْتَنْشِئُ** eder; onu hemzeye çevirdiler. Kutrub nakletti: **نَشا يَنْشُو**: **نشأَ ينشأُ**’da bir lehçedir; onun yanında dönüşüm üzere değildir.

Ve **النَّشاة**: kuru ağaç; ya dönüşüm üzere olur, ya da Kutrub’un naklettiği üzere olur; Hüzelî dedi ki:
Üzerine **بَشامٍ**’dan ve bir koruluktan sarktı,
Dalları **نَشاة**; saçakları otlayan, örgülü zülüfler.

Cem‘i **نَشاً**’dır. Ve **النَّشْوُ**: cem‘ için bir isimdir; inşâd etti:
Sanki omuzları üzerinde **غَرْقَدٍ**’dan bir **نَشْوَ** var,
Ve **نَيَّانَ**’ı geçmişler; sünnetsiz Nabatîler gibi.
